Sarawak

Sarawak () atau dikenali juga sebagai Sarawak Bumi Kenyalang (سراوق بومي کڽالڠ) merupakan sebuah wilayah yang terbesar di Malaysia, dengan keluasannya hampir menyamai keluasan Semenanjung Malaysia. Sarawak terletak di Malaysia Timur, tepatnya di barat laut pulau Borneo, bersempadan dengan wilayah Sabah di timur laut, Kalimantan (wilayah Indonesia di Borneo) di selatan dan negara Brunei di timur laut. Ibu kota wilayah Sarawak, Kuching merupakan bandar terbesar di Sarawak, pusat ekonomi wilayah dan merupakan pusat pentadbiran kerajaan Sarawak. Antara bandar dan pekan lain yang terletak di Sarawak termasuklah Miri, Sibu dan Bintulu. Setakat tahun 2025, Sarawak mempunyai jumlah populasi seramai 2.998 juta orang. Sarawak beriklim khatulistiwa dengan hutan hujan tropika dan berbagai spesies haiwan dan tumbuhan, serta beberapa sistem gua yang terkenal di Taman Negara Mulu. Sarawak juga menempatkan sungai terpanjang di Malaysia, iaitu Batang Rajang, di mana Empangan Bakun, empangan terbesar di Asia Tenggara juga terletak di salah satu anak sungainya, iaitu Sungai Balui. Gunung Murud merupakan puncak tertinggi di wilayah ini, dengan ketinggian 2,424 meter.

Penempatan manusia yang paling awal diketahui di Sarawak adalah di Gua Niah yang berusia kira-kira 40,000 tahun dahulu. Satu siri seramik Cina bertarikh dari abad ke-8 hingga ke-13 Masihi telah ditemui di tapak arkeologi Santubong. Wilayah pesisir Sarawak berada di bawah pengaruh Empayar Brunei pada abad ke-16. Pada tahun 1839, James Brooke, seorang penjelajah British, tiba di Sarawak. Beliau dan keturunannya telah memerintah Sarawak dari tahun 1841 hingga 1946. Semasa Perang Dunia Kedua, Sarawak telah dijajah oleh Jepun selama tiga tahun. Selepas perang, Rajah Putih yang terakhir, Charles Vyner Brooke, menyerahkan Sarawak ke Britain, dan pada tahun 1946 ia menjadi sebuah Koloni Mahkota British. Pada 22 Julai 1963, Sarawak diberikan kuasa untuk mewujudkan kerajaan sendiri oleh British dan kemudiannya menjadi salah satu wilayah dalam Persekutuan Malaysia, yang ditubuhkan pada 16 September 1963. Namun, persekutuan itu ditentang oleh Indonesia yang membawa kepada konfrontasi selama tiga tahun. Pembentukan Malaysia juga mengakibatkan pemberontakan komunis yang berlangsung hingga tahun 1990.

Ketua pemerintah wilayah Sarawak ialah Yang di-Pertua Negeri Sarawak (juga boleh dikenali sebagai Gabenor Sarawak), manakala ketua kerajaan Sarawak ialah Premier Sarawak. Sarawak dibahagikan kepada beberapa bahagian, dan daerah-daerah, yang ditadbir oleh suatu sistem yang dimodelkan dengan menggabungkan sistem demokrasi Westminster di United Kingdom dan sistem pentadbiran autonomi di Jerman. Kerajaan Sarawak juga mempunyai sistem perundangan negeri yang terawal di Malaysia. Menurut Perlembagaan Persekutuan, Sarawak mempunyai kuasa autonomi penuh dan hak kedaulatan wilayah yang lebih besar berbanding negeri-negeri lain di Semenanjung Malaysia (Tanah Melayu).

Kerana sumber semula jadinya yang besar, ekonomi Sarawak dikhususkan dalam eksport minyak dan gas, kayu, dan kelapa sawit. Sarawak juga mempunyai sektor-sektor lain seperti sektor perkhidmatan (perkhidmatan awam dan swasta), sektor kewangan dan pelaburan, sektor perkilangan dan perindustrian, sektor perniagaan dan komersial, sektor pembinaan (projek hartanah, perumahan, dan pembangunan bandar), sektor sumber tenaga boleh diperbaharui (tenaga hidrogen, tenaga angin, tenaga solar, tenaga biojisim, dan tenaga hidroelektrik), sektor pertanian moden, serta sektor pelancongan dan kebudayaan yang semakin rancak.

Sarawak mempunyai pelbagai kaum dan etnik yang sangat unik, penuh kebudayaan, dan linguistik. Mereka terdiri daripada kumpulan etnik utama termasuk Iban, Cina, Melayu, Melanau, Bidayuh, Kenyah, Kelabit, dan Orang Ulu. Bahasa Inggeris dan Bahasa Melayu merupakan bahasa rasmi bagi wilayah Sarawak, manakala Bahasa Iban merupakan bahasa pertuturan majoriti masyarakat setempat di Sarawak. Sarawak juga merupakan satu-satunya wilayah yang tidak mempunyai agama rasminya sendiri.

Senarai daerah
Berikut ialah senarai daerah di Sarawak mengikut bahagian:

 Bahagian Betong 
 Betong
 Saratok
 Pusa
 Kabong
 Bahagian Bintulu 
 Bintulu
 Tatau
 Sebauh
 Bahagian Kapit 
 Kapit
 Song
 Belaga
 Bukit Mabong
 Bahagian Kuching 
 Daerah Kuching
 Daerah Bau
 Daerah Lundu
 Bahagian Limbang 
 Daerah Limbang
 Daerah Lawas
 Bahagian Miri 
 Daerah Miri
 Daerah Marudi
 Daerah Subis
 Daerah Beluru
 Daerah Telang Usan
 Bahagian Mukah 
 Daerah Mukah
 Daerah Dalat
 Daerah Matu
 Daerah Daro
 Daerah Tanjung Manis
 Bahagian Samarahan 
 Daerah Asajaya
 Daerah Simunjan
 Daerah Samarahan
 Daerah Gedong
 Daerah Sebuyau
 Bahagian Sarikei 
 Daerah Sarikei
 Daerah Maradong
 Daerah Julau
 Daerah Pakan
 Bahagian Sibu 
 Daerah Sibu
 Daerah Selangau
 Daerah Kanowit
 Bahagian Sri Aman 
 Daerah Sri Aman
 Daerah Lubok Antu
 Daerah Pantu
 Daerah Lingga
 Bahagian Serian 
 Daerah Serian
 Daerah Tebedu
 Daerah Siburan

Etimologi


Penjelasan yang diterima umum mengenai nama negeri ini adalah bahawa ia berasal dari perkataan Melayu Sarawak serawak, yang bermaksud antimoni. Penjelasan alternatif yang popular pula berasal dari penguncupan empat kata Melayu yang kononnya diucapkan oleh Pengiran Muda Hashim (ayahanda saudara kepada Sultan Brunei), "Saya serah pada awak", ketika beliau memberikan Sarawak kepada James Brooke, seorang penjelajah Inggeris pada tahun 1841. Walau bagaimanapun, penjelasan yang kedua adalah tidak benar: wilayah itu telah pun dinamakan Sarawak sebelum ketibaan James Brooke, dan perkataan awak itu bukan dalam perbendaharaan kata Bahasa Melayu Sarawak sebelum pembentukan Malaysia.

Sarawak digelar sebagai Bumi Kenyalang. Burung-burung ini adalah simbol-simbol budaya yang penting bagi masyarakat Dayak, yang mewakili semangat Tuhan. Ia juga dipercayai bahawa jika seekor enggang kelihatan terbang di atas kediaman, ia akan membawa nasib baik kepada masyarakat setempat. Sarawak mempunyai lapan daripada 54 spesis enggang di seluruh dunia, dan Enggang badak adalah burung rasmi wilayah Sarawak.

 Sejarah 


Diketahui bahawa adanya penduduk yang tinggal di sekitar mulut barat Gua Niah (terletak 110 kilometer di barat daya Miri) 40,000 tahun yang lalu. Tengkorak manusia moden yang ditemui berhampiran Gua Niah ialah contoh sisa manusia tertua yang ditemui di Malaysia dan tengkorak manusia moden yang tertua dari Asia Tenggara. Seramik Cina yang berasal dari dinasti Tang dan Song (8 hingga 13 abad Masihi, masing-masing) ditemui di Santubong (berhampiran Kuching) yang menandakan kepentingannya sebagai pelabuhan.

Empayar Brunei ditubuhkan di kawasan pesisir Sarawak pada pertengahan abad ke-15, dan kawasan Kuching dikenali oleh kartografer Portugis semasa abad ke-16 sebagai Cerava, salah satu daripada lima pelabuhan besar Borneo. Menjelang abad ke-19, pengaruh Empayar Brunei semakin merosot, mengekalkan pegangan kecil di sepanjang kawasan pantai di Sarawak yang dikawal oleh pemimpin Melayu separuh bebas. Jauh dari pantai, perang wilayah berlaku antara orang Iban dan persekutuan Kenyah-Kayan.

Penemuan bijih antimoni di rantau Kuching mendorong Pengiran Indera Mahkota, wakil Sultan Brunei, untuk meningkatkan pembangunan di wilayah antara 1824 dan 1830. Peningkatan pengeluaran antimoni di rantau ini menyebabkan Kesultanan Brunei menuntut cukai yang lebih tinggi, yang akhirnya membawa kepada pergolakan awam. Pada tahun 1839, Sultan Omar Ali Saifuddin II (1827-1852) menugaskan ayahanda saudaranya, Pengiran Muda Hashim untuk memulihkan keamanan, tetapi ketidakupayaan Pengiran Muda Hashim untuk melakukan itu menyebabkan beliau meminta bantuan pelaut British, James Brooke. Kejayaan Brooke dalam menghancurkan pemberontakan itu dihadiahi dengan antimoni, harta dan kuasa pemerintahan di Sarawak, yang pada masa itu hanya terdiri daripada kawasan kecil yang berpusat di Kuching.

alt=Brooke painted by Francis Grant, standing next to a rock in front of a tropical landscape|kanan|thumb|James Brooke, Raja Putih pertama

Keluarga Brooke, yang kemudiannya dipanggil Raja Putih Sarawak, mula memperluas wilayah yang telah diserahkan kepada mereka. Dengan perluasan ini timbul keperluan tadbir urus yang cekap dan dengan itu, bermula pada tahun 1841, Sarawak mula dipisahkan kepada beberapa pecahan pentadbiran yang pertama dengan mata wang sendiri iaitu dolar Sarawak mula digunakan pada tahun 1858. Pada tahun 1912, Sarawak terbahagi kepada lima bahagian. masing-masing diketuai oleh seorang Residen. 

Keluarga Brooke pada dasarnya mengamalkan bentuk kerajaan paternalistik dengan birokrasi yang minimum, namun digesa untuk menubuhkan beberapa bentuk rangka kerja undang-undang. Memandangkan mereka tidak mengetahui adat istiadat tempatan, kerajaan Brooke menubuhkan Majlis Penasihat Tertinggi yang kebanyakannya terdiri daripada ketua-ketua Melayu untuk memberi bimbingan. Majlis ini ialah dewan perundangan tertua di Malaysia, dengan mesyuarat Majlis Agung yang pertama berlangsung di Bintulu pada tahun 1867. Pada tahun 1928, Pesuruhjaya Kehakiman, Thomas Stirling Boyd, dilantik sebagai hakim terlatih yang pertama. Sistem yang sama yang berkaitan dengan perkara-perkara mengenai pelbagai masyarakat Cina juga dibentuk.

Ahli-ahli masyarakat tempatan digalakkan oleh rejim Brooke untuk menumpukan perhatian kepada fungsi-fungsi tertentu di dalam wilayah: orang-orang Iban dan Dayak lain diupah sebagai militia manakala orang Melayu kebanyakannya sebagai pentadbir. Kaum Cina, baik tempatan dan imigran, kebanyakannya bekerja di ladang, lombong dan sebagai birokrat. Usaha perluasan perdagangan membawa kepada pembentukan Borneo Company Limited pada tahun 1856. Syarikat itu sehingga kini masih terlibat dalam pelbagai perniagaan di Sarawak termasuk perdagangan, perbankan, pertanian, penerokaan mineral, dan pembangunan.

kiri|thumb|Perkembangan wilayah Kerajaan Sarawak dari tahun 1841 hingga 1905 memainkan peranan penting untuk sempadan zaman sekarang di Sarawak.

Antara tahun 1853 dan 1862, terdapat beberapa pemberontakan terhadap kerajaan Brooke tetapi kesemuanya berjaya dihalang dengan bantuan suku-suku tempatan. Untuk mencegah pemberontakan masa depan, serangkaian kubu dibina untuk melindungi Kuching, termasuk Fort Margherita, yang siap pada tahun 1871. Pada masa itu kawalan Brooke terhadap Sarawak adalah seperti pertahanan yang tidak diperlukan.

Charles Anthoni Brooke menggantikan bapa saudaranya pada tahun 1868 sebagai Raja Putih seterusnya. Di bawah pemerintahannya, Sarawak memperoleh Limbang, lembah Baram dan Trusan daripada Sultan Brunei, kemudiannya menjadi tanah naungan pada 1888 dengan Britain mengendalikan hal ehwal luar negeri tetapi kerajaan Brooke mengekalkan kuasa pentadbiran. Dalam negeri, Brooke menubuhkan Muzium Sarawak, muzium tertua di Borneo pada tahun 1891, dan menegakkan keamanan di Marudi dengan mengakhiri perang antara suku di sana. Pembangunan ekonomi diteruskan, dengan usaha menggali minyak dari tahun 1910 dan pembukaan Brooke Dockyard dua tahun kemudian. Anthony Brooke, yang menjadi Rajah Muda pada tahun 1939, dilahirkan pada tahun 1912.


Sambutan 100 tahun pemerintahan Brooke di Sarawak diadakan pada tahun 1941. Sempena sambutan itu, satu perlembagaan baru diperkenalkan untuk mengehadkan kuasa Rajah dan memberi rakyat Sarawak peranan yang lebih besar dalam kerajaan. Walau bagaimanapun, perlembagaan ini tidak pernah dilaksanakan sepenuhnya kerana pendudukan Jepun.Ooi, 2013. Rajah menggugurkan kuasa mutlak... (halaman 103) Pada tahun yang sama, pasukan British menarik balik angkatan udara dan lautnya yang mempertahankan Sarawak ke Singapura. Dengan keadaan Sarawak yang ketika itu tidak dikawal ketat, rejim Brooke mengamalkan dasar "bumi hangus" di mana pemasangan minyak di Miri dan lapangan terbang Kuching telah dimusnahkan. Walau bagaimanapun, satu pasukan pencerobohan Jepun yang diketuai oleh Kiyotake Kawaguchi mendarat di Miri pada 16 Disember 1941 dan menakluki Kuching pada 24 Disember 1941, dengan tentera darat British berundur ke Singkawang di Belanda Borneo. Selepas 10 minggu bertarung di sana, pasukan bersekutu menyerah pada 1 April 1942. Charles Vyner Brooke, Rajah terakhir Sarawak, menuju ke Sydney, Australia, sementara para pegawainya ditangkap oleh orang Jepun dan diasingkan di kem Batu Lintang.

Sarawak tetap menjadi sebahagian daripada Empayar Jepun selama tiga tahun dan lapan bulan. Pada masa ini ia dibahagikan kepada tiga wilayah iaitu Kuching-shu, Sibu-shu, dan Miri-shu, masing-masing berada di bawah pentadbiran seorang Gabenor. Orang Jepun memelihara struktur pentadbiran Brooke dan melantik orang Jepun ke jawatan penting kerajaan. Angkatan Berikat kemudiannya menjalankan Operasi Semut untuk mensabotaj operasi Jepun di Sarawak. Semasa pertempuran Borneo Utara, pasukan Australia mendarat di kawasan Lutong-Miri pada 20 Jun 1945 dan menembusi sejauh Marudi dan Limbang sebelum menghentikan operasi mereka di Sarawak. Selepas penyerahan kalah Jepun, angkatan tentera Jepun akhirnya menyerah diri kepada pihak tentera Australia di Labuan pada 10 September 1945. Kesemua bahagian dan daerah di Sarawak segera ditempatkan di bawah kerajaan pentadbiran interim British dan dikendalikan sepenuhnya oleh Pasukan Imperial Australia (AIF) sehingga April 1946.

kanan|thumb|Peta dunia besar mewakili kawasan yang diduduki Jepun di Asia, yang didirikan di jalan utama ibu kota Sarawak.

Kekurangan sumber untuk membina semula Sarawak selepas perang, Charles Vyner Brooke memutuskan untuk menyerahkan Sarawak sebagai Jajahan Mahkota British dan rang undang-undang penyerahan telah dikemukakan di Council Negri (kini Dewan Undangan Negeri Sarawak), yang dibahaskan selama tiga hari. Rang undang-undang itu diluluskan pada 17 Mei 1946 dengan majoriti sempit (19 berbanding 16 undi). Hal ini menyebabkan beratus-ratus penjawat awam Melayu meletak jawatan sebagai protes, mencetuskan gerakan anti-penyerahan dan pembunuhan gabenor penjajah kedua Sarawak Sir Duncan Stewart. Walaupun berdepan rintangan, Sarawak menjadi jajahan British pada 1 Julai 1946. Anthony Brooke menentang penyerahan Sarawak kepada British, sehingga beliau diusir dari Sarawak oleh kerajaan kolonial.Ooi, 2013. Penafian kemasukan ke Anthony... (halaman 93)... Pergerakan anti-kencing adalah pada awal 1950-an dengan berkesan "tercekik" surat mati. (halaman 98) Beliau hanya dibenarkan kembali 17 tahun kemudian setelah Sarawak menjadi sebahagian daripada Malaysia. Pada tahun 1950, semua pergerakan anti-penyerahan di Sarawak terhenti selepas berjaya dihalang oleh kerajaan penjajah.

alt=Ningkan holding papers containing the declaration, standing behind a microphone and in front of several guards on a podium|kanan|thumb|Tan Sri Datuk Amar Stephen Kalong Ningkan mengisytiharkan pembentukan Persekutuan Malaysia pada 16 September 1963

Pada 27 Mei 1961, Tunku Abdul Rahman, Perdana Menteri Persekutuan Tanah Melayu, mengumumkan rancangan untuk membentuk persekutuan yang lebih besar bersama-sama dengan Singapura, Sarawak, Sabah dan Brunei, yang akan dipanggil Malaysia. Pada 17 Januari 1962, Suruhanjaya Cobbold ditubuhkan untuk mengukur sokongan Sarawak dan Sabah kepada rancangan itu; di mana Suruhanjaya melaporkan 80 peratus sokongan untuk persekutuan. Pada 23 Oktober 1962, lima parti politik di Sarawak membentuk satu barisan bersatu yang menyokong pembentukan Malaysia. Sarawak secara rasmi diberikan hak berkerajaan sendiri pada 22 Julai 1963, dan bergabung dengan Tanah Melayu, Borneo Utara (sekarang Sabah), dan Singapura untuk membentuk persekutuan Malaysia pada 16 September 1963. 

Kerajaan Filipina dan Indonesia menentang pertubuhan persekutuan, begitu juga dengan Parti Rakyat Brunei dan kumpulan komunis yang berpangkalan di Sarawak, dan pada tahun 1962, berlaku pula Pemberontakan Brunei. Presiden Indonesia, Sukarno bertindak balas dengan menggerakkan sukarelawan bersenjata dan, kemudiannya, angkatan tentera ke Sarawak.United Nations Treaty Registered No. 8029, Manila Accord between Philippines, Federation of Malaya and Indonesia (31 July 1963).  Retrieved on 12 August 2011.United Nations Treaty Series No. 8809, Agreement relating to the implementation of the Manila Accord. Retrieved on 12 August 2011. Ribuan anggota komunis Sarawak pergi ke Kalimantan, dan menjalani latihan dengan Partai Komunis Indonesia. Penglibatan paling ketara dalam konfrontasi itu berlaku di Plaman Mapu pada April 1965. Kekalahan di Plaman Mapu akhirnya mengakibatkan jatuhnya Sukarno dan digantikan oleh Suharto sebagai presiden Indonesia. Rundingan dimulakan semula antara Malaysia dan Indonesia dan membawa kepada berakhirnya konfrontasi pada 11 Ogos 1966.Ishikawa, 2010 (halaman 87)

Sejumlah kumpulan komunis wujud di Sarawak, yang pertama ialah Liga Pemuda Demokratik Cina Luar Negara Sarawak, dibentuk pada tahun 1951.Kumpulan Komunis pertama yang akan dibentuk di Sarawak... (halaman 95) Satu lagi kumpulan, Parti Komunis Kalimantan Utara (NKCP) (juga dikenali sebagai Organisasi Komunis Klandestin (CCO) oleh sumber kerajaan) secara rasmi ditubuhkan pada tahun 1970. Weng Min Chyuan dan Bong Kee Chok adalah dua daripada para pemimpin komunis yang lebih terkenal yang terlibat dalam pemberontakan itu. Apabila suasana politik berubah, ia menjadi semakin sukar bagi komunis untuk beroperasi. Ini membawa kepada pembukaan rundingan oleh Bong dengan ketua menteri Sarawak, Abdul Rahman Ya'kub pada tahun 1973 dan akhirnya menandatangani perjanjian dengan kerajaan. Weng yang telah berpindah ke China pada pertengahan 1960-an tetapi tetap mengekalkan kawalan ke atas CCO, mendesak untuk meneruskan perjuangan bersenjata terhadap kerajaan dan menentang perjanjian ini. Konflik itu berterusan kebanyakannya di rantau Sungai Rajang tetapi akhirnya berakhir apabila NKCP menandatangani perjanjian damai dengan kerajaan Sarawak pada 17 Oktober 1990.

 Politik

Kerajaan
kiri|thumb|Garis masa parti politik di Sarawak

Ketua wilayah Sarawak ialah Yang di-Pertua Negeri Sarawak (juga dikenali sebagai TYT ataupun Gabenor Sarawak), kedudukan simbolik yang dilantik oleh Yang di-Pertuan Agong dengan nasihat kerajaan persekutuan Malaysia. Jawatan ini kini disandang oleh Wan Junaidi Tuanku Jaafar sejak tahun 2024. TYT juga melantik Premier Sarawak, yang kini disandang oleh Abang Johari Tun Openg (GPS), sebagai ketua pemerintah kerajaan wilayah Sarawak. Secara amnya, pemimpin parti yang mendapat majoriti dalam Dewan Undangan Negeri dilantik sebagai Premier Sarawak; manakala wakil yang dipilih secara demokratik melalui pilihan raya negeri dikenali sebagai Ahli Dewan Undangan Negeri (ADUN). 

Dewan Undangan Negeri ini berhak meluluskan undang-undang mengenai subjek-subjek atau pindaan akta yang tidak terdapat di bawah bidang kuasa Parlimen Malaysia, seperti hal ehwal pentadbiran tanah wilayah, hak-hak tuntutan Perjanjian Malaysia (MA63), autonomi pendidikan, autonomi kesihatan, autonomi perkhidmatan awam kerajaan Sarawak, autonomi perhutanan dan perlindungan alam sekitar, hak kuasa imigresen wilayah, pembangunan wilayah Sarawak, hak tanah adat peribumi, perkapalan saudagar wilayah, sumber tenaga boleh diperbaharui, hal ehwal kewarganegaraan Sarawak, industri aeroangkasa Sarawak, kejuruteraan digital, sains dan teknologi, autonomi ekonomi wilayah, serta sumber perikanan wilayah. Penubuhan kerajaan wilayah Sarawak dianggotai oleh Premier Sarawak, Timbalan Premier, menteri-menteri kabinet, timbalan-timbalan menteri, serta ahli-ahli Senator DUN Sarawak.

Untuk melindungi kepentingan rakyat Sarawak dalam persekutuan Malaysia, perlindungan khas telah dimasukkan ke dalam Perlembagaan Malaysia. Hal ini termasuklah: mengawal imigresen masuk dan keluar negeri serta status kediaman bukan orang Sarawak dan Sabah, batasan mengenai amalan undang-undang kepada peguam pemastautin, kebebasan Mahkamah Tinggi Sarawak dari Mahkamah Tinggi Semenanjung Malaysia, keperluan bahawa Premier Sarawak akan dirujuk sebelum pelantikan ketua hakim Mahkamah Tinggi Sarawak, kewujudan Mahkamah Anak Negeri di Sarawak dan kuasa untuk mengenakan cukai jualan. Masyarakat peribumi Sarawak juga menikmati semua keistimewaan yang lebih baik seperti kuota khas dalam jawatan-jawatan kerajaan Sarawak, peluang pekerjaan yang lebih baik dalam perkhidmatan awam Sarawak serta syarikat-syarikat swasta, bantuan biasiswa, penempatan pelajar Sarawak di semua kolej dan universiti seluruh Malaysia, program keusahawanan belia & wanita, hak pemilikan perniagaan, hak permit perniagaan dan bantuan kewangan khas rakyat Sarawak. Kerajaan tempatan di Sarawak dikecualikan daripada undang-undang majlis tempatan yang digubal oleh Parlimen Malaysia.Article 95D, Constitution of Malaysia. Accessed on 6 August 2008.

kanan|thumb|Bangunan Dewan Undangan Negeri Sarawak Baru terletak berdekatan dengan dermaga Kuching.

Parti-parti politik utama di Sarawak boleh dibahagikan kepada tiga kategori: parti politik milik Bumiputera Sarawak (PBB), parti politik milik Dayak Sarawak (PRS, PDP, dan PBDS), dan parti politik bukan Bumiputera Sarawak (SUPP, PBK, dan ASPIRASI); Parti-parti itu, bagaimanapun, juga boleh memasukkan anggota dari lebih dari satu kumpulan. Parti politik pertama, Parti Rakyat Bersatu Sarawak (SUPP), ditubuhkan pada tahun 1959, diikuti oleh Parti Negara Sarawak (PANAS) pada tahun 1960 dan Parti Kebangsaan Sarawak (SNAP) pada tahun 1961. Parti-parti politik utama lain seperti Parti Pesaka Sarawak (PESAKA) muncul pada tahun 1962.Alastair, 1993. Parti politik pertama, Parti Rakyat Bersatu Sarawak (SUPP)... (halaman 118)... Menjelang tahun 1962, terdapat enam parti... (halaman 119) Parti-parti ini kemudiannya menyertai gabungan nasional, Parti Perikatan. Parti Perikatan (kemudiannya dibentuk semula menjadi Barisan Nasional) telah memerintah Sarawak sejak pembentukan Malaysia. Pembangkang di Sarawak secara konsisten mendakwa bahawa gabungan pemerintah menggunakan pelbagai jenis taktik membeli undi untuk memenangi pilihan raya.Faisal, 2012. ... dana kerajaan yang dibebankan untuk projek pembangunan untuk membeli undi ... (halaman 14) Stephen Kalong Ningkan merupakan Ketua Menteri Sarawak pertama dari 1963 hingga 1966 selepas kemenangannya dalam pilihan raya majlis tempatan. Walau bagaimanapun, beliau digulingkan oleh Tawi Sli pada tahun 1966 dengan bantuan kerajaan persekutuan Malaysia, menyebabkan krisis perlembagaan Sarawak 1966.

Pada tahun 1969, pilihan raya negeri pertama Sarawak telah diadakan, dengan anggota Majlis Negeri dipilih secara langsung oleh para pengundi. Pilihan raya ini menandakan permulaan penguasaan etnik Melanau dalam politik Sarawak oleh Abdul Rahman Ya'kub dan Abdul Taib Mahmud. Pada tahun yang sama, terbentuknya Parti Komunis Kalimantan Utara (NKCP) yang kemudiannya melancarkan perang gerila terhadap kerajaan negeri Sarawak yang baru dipilih. Parti itu dibubarkan selepas menandatangani perjanjian damai pada tahun 1990. Tahun 1973 menyaksikan penubuhan Parti Pesaka Bumiputera Bersatu (PBB) berikutan penggabungan beberapa parti. Parti ini kemudiannya menjadi tulang belakang gabungan BN Sarawak. Pada tahun 1978, Parti Tindakan Demokratik (DAP) merupakan parti pertama yang berpusat di Malaysia Barat untuk membuka cawangannya di Sarawak. 

Sarawak pada mulanya mengadakan pilihan raya negeri bersama dengan pilihan raya parlimen negara. Bagaimanapun, ketua menteri, Abdul Rahman Ya'kub menangguhkan pembubaran dewan negeri selama setahun untuk mempersiapkan cabaran yang ditimbulkan oleh parti-parti pembangkang. Hal ini menjadikan Sarawak satu-satunya negeri di Malaysia yang mengadakan pilihan raya negeri berasingan dari pilihan raya parlimen negara sejak tahun 1979. Pada tahun 1983, SNAP mula pecah menjadi beberapa parti serpihan kerana krisis kepimpinan yang berulang. Iklim politik di negeri ini stabil sehingga berlakunya peristiwa Ming Court Hotel 1987, sebuah rampasan kuasa politik yang dimulakan oleh bapa saudara Abdul Taib Mahmud untuk menggulingkan gabungan BN yang dipimpin oleh Taib. Walau bagaimanapun, rampasan kuasa tidak berjaya dan Taib mengekalkan kedudukannya sebagai ketua menteri.

Sejak pilihan raya tahun 2006 sehingga pilihan raya tahun 2021, Parti Tindakan Demokratik Sarawak (DAP Sarawak) memperoleh majoriti sokongannya dari semua kawasan bandar utama di wilayah Sarawak. Berkuatkuasa mulai tahun 2025 sehingga sekarang, Kerajaan Sarawak kini tidak membenarkan mana-mana parti politik yang berpangkalan mahupun beroperasi di Semenanjung Malaysia, untuk beroperasi secara tetap di Sarawak. Ini termasuk parti-parti politik pro-Semenanjung seperti UMNO, MCA, MIC, BERSATU, PAS, PKR, DAP, PBM, MUDA, dan semua komponen parti Perikatan Nasional (PN). Hanya parti politik utama Sarawak (PBB, PDP, SUPP, dan PRS) dan parti politik tempatan (PBDS, PBK, dan ASPIRASI) sahaja yang dibenarkan beroperasi dan berkhidmat secara tetap di wilayah ini.

 Pecahan pentadbiran 
Tidak seperti negeri-negeri di Semenanjung Malaysia, wilayah Sarawak dibahagikan kepada 12 bahagian, masing-masing diketuai oleh seorang residen yang dilantik. Sebuah bahagian dibahagikan kepada beberapa daerah, masing-masing diketuai seorang pegawai daerah, dan seterusnya dibahagikan kepada beberapa daerah kecil, masing-masing diketuai seorang pegawai tadbir. Terdapat juga seorang pegawai pembangunan yang dilantik bagi setiap bahagian dan daerah untuk melaksanakan projek pembangunan. Kerajaan negeri Sarawak juga melantik seorang penghulu atau ketua kampung bagi setiap kampung di negeri ini.

BahagianDaerahSub-daerahKuchingKuchingPadawanBauLunduSematanSamarahanKota SamarahanAsajayaSadong JayaSimunjanGedongSebuyauSerianSerianBalai RinginTebeduSiburanSri AmanSri AmanLubok AntuEngkililiLinggaPantuBetongBetongSpaohDebakSaratokBuduPusaMaludamKabongRobanSarikeiSarikeiMeradongJulauPakanMukahMukahBalingianDalatOyaMatuIganDaroTanjung ManisSibuSibuKanowitSelangauKapitKapitNanga MeritSongBelagaSungai AsapBukit MabongBintuluBintuluTatauSebauhMiriMiriBarioMarudiMuluSubisNiah-SuaiBeluruTinjarTelang UsanLong LamaLong BedianLimbangLimbangNanga MedamitLawasSundarTrusan

 Keselamatan 
Angkatan bersenjata paramiliter pertama di Sarawak, sebuah rejimen yang dibentuk oleh rejim Brooke pada tahun 1862, dikenali sebagai Sarawak Rangers. Rejimen itu, yang terkenal dengan kemahiran menjejak hutan, telah berkhidmat dalam kempen untuk mengakhiri peperangan antara suku di Sarawak. Mereka juga terlibat dalam peperangan gerila melawan Jepun, dan melawan komunis sewaktu Darurat Tanah Melayu (di Malaysia Barat) dan Pemberontakan Komunis Sarawak. Berikutan pembentukan Malaysia, rejimen itu diserap ke dalam angkatan tentera Malaysia dan kini dikenali sebagai Rejimen Renjer Diraja.

Pada tahun 1888, Sarawak, bersama-sama dengan Borneo Utara dan Brunei menjadi wilayah naungan Inggeris, dan tanggungjawab terhadap dasar luar diserahkan kepada British sebagai pertukaran untuk perlindungan ketenteraan. Sejak pembentukan Malaysia, kerajaan persekutuan Malaysia bertanggungjawab sepenuhnya terhadap dasar asing dan tentera di negara ini.

 Pertikaian wilayah 

Kerajaan Malaysia mempunyai beberapa pertikaian sempadan dengan negara-negara jiran, di mana beberapa daripadanya membimbangkan Sarawak. Ini termasuk pertikaian tanah dan maritim dengan jiran Brunei. Pada 2009, Perdana Menteri Malaysia pada ketika itu, iaitu Tun Abdullah Ahmad Badawi, mendakwa bahawa dalam pertemuan beliau dengan Sultan Brunei, Brunei telah bersetuju untuk menggugurkan tuntutannya ke atas Limbang. Bagaimanapun, kenyataan ini ditolak oleh Menteri Luar Negeri Brunei yang kedua, Lim Jock Seng, yang menyatakan isu itu tidak pernah dibincangkan semasa mesyuarat itu. Beting Serupai dan Beting Raja Jarum, beberapa pulau di Laut China Selatan, terletak dalam zon ekonomi eksklusif Sarawak, namun kebimbangan telah tercetus mengenai isu pencerobohan China. Terdapat juga beberapa isu di sempadan Sarawak–Kalimantan dengan Indonesia.

Alam sekitar
 Geografi 


Jumlah keluasan tanah Sarawak menjangkau hampir 124,450 kilometer persegi, yang membentuk 37.5 peratus daripada keseluruhan kawasan Malaysia. Sarawak terletak di antara latitud 0° 50' hingga 5° utara dan longitud 109° 36' hingga 115° 40' timur. Garis pantainya sepanjang 750 kilometer dicelah di utara dengan garis pantai Brunei sepanjang kira-kira 150 kilometer. Sarawak dipisahkan dari Kalimantan, Indonesia dengan banjaran gunung dan bukit yang merupakan sebahagian daripada banjaran gunung tengah Borneo. Banjaran ini makin meninggi ke utara, dan yang paling tinggi berhampiran punca Sungai Baram di curam Bukit Batu Lawi dan Gunung Mulu. Gunung Murud merupakan puncak tertinggi di Sarawak.

Sarawak mempunyai geografi tropika dengan iklim khatulistiwa dan mengalami dua musim monsun, iaitu monsun timur laut dan monsun barat daya. Monsun timur laut berlaku antara bulan November dan Februari, membawa hujan lebat manakala monsun barat daya, yang berlaku antara bulan Mac dan Oktober, membawa sedikit hujan. Iklimnya stabil sepanjang tahun kecuali sewaktu dua monsun, dengan purata suhu harian yang berbeza-beza antara 23° C pada waktu pagi hingga 32° C pada waktu petang di kawasan pantai. Miri mempunyai suhu purata paling rendah berbanding bandar utama lain di Sarawak dan mempunyai waktu siang yang paling lama (lebih daripada enam jam sehari), manakala kawasan lain menerima sinar matahari selama lima hingga enam jam sehari. Kelembapan biasanya tinggi, melebihi 68 peratus, dengan hujan tahunan yang berbeza-beza antara 330 cm dan 460 cm bagi tempoh sehingga 220 hari setahun. Di kawasan tanah tinggi, suhu boleh berubah dari 16° C ke 25° C pada siang hari dan serendah 11° C pada waktu malam.

Sarawak terbahagi kepada tiga ekokawasan. Kawasan pantai agak rendah dan rata dengan kawasan paya yang luas dan persekitaran lembap yang lain. Antara pantai di Sarawak termasuklah Pantai Pasir Panjang dan Pantai Damai di Kuching, Tanjung Batu di Bintulu, dan Tanjung Lobang serta Pantai Hawaii di Miri. Kawasan padat penduduk di mana kebanyakan bandar dan pekan dibangunkan rata-ratanya merupakan kawasan tanah berbukit-bukau. Pelabuhan-pelabuhan di Kuching dan Sibu dibina di kawasan sungai dan agak jauh dari pantai manakala Bintulu dan Miri terletak berdekatan dengan pantai di mana bukit terbentang terus ke Laut China Selatan. Rantau ketiga ialah kawasan pergunungan sepanjang sempadan Sarawak-Kalimantan, di mana terletaknya beberapa kampung seperti Bario, Ba'kelalan, dan Usun Apau Plieran. Sebilangan sungai mengalir di seluruh Sarawak, dengan Sungai Sarawak menjadi sungai utama yang mengalir melalui Kuching. Sungai Rajang merupakan sungai terpanjang di Malaysia, berukuran 563 kilometer termasuk anak sungainya, Sungai Balleh. Di utara, Sungai Baram, Sungai Limbang dan Sungai Trusan mengalir ke Teluk Brunei.

kanan|thumb|Sungai Rajang merupakan sungai yang terpanjang di Malaysia.

Sarawak boleh dibahagikan kepada dua zon geologi: iaitu Plat Sunda, yang memanjang ke barat daya dari Sungai Batang Lupar (berhampiran Sri Aman) dan membentuk hujung selatan Sarawak; dan kawasan geosinklin yang meluas ke timur ke Sungai Batang Lupar, membentuk kawasan tengah dan utara Sarawak. Jenis batu yang tertua di selatan Sarawak ialah sejenis syis yang terbentuk semasa zaman Karbon dan zaman Perm Rendah, manakala batuan igneus yang paling muda di rantau ini, andesit, boleh didapati di Sematan. Pembentukan geologi di kawasan tengah dan utara bermula pada zaman Batu Kapur. Batu-batu jenis lain yang boleh ditemui di tengah dan utara Sarawak ialah syal, batu pasir, dan rijang. Komposisi tanah Sarawak yang signifikan adalah litosol, sehingga 60 peratus, dan podzol, sekitar 12 peratus, manakala tanah aluvium yang banyak terdapat di kawasan pantai dan sungai. 12 peratus tanah Sarawak diliputi oleh hutan paya gambut.

Terdapat 30 taman negara, antaranya termasuklah Taman Negara Niah dengan gua-gua eponimnya, ekosistem yang sangat maju di sekitar Bukit Lambir, dan Tapak Warisan Dunia Gunung Mulu. Yang terakhir mengandungi Ruang Sarawak, salah satu ruang bawah tanah terbesar di dunia, Gua Rusa, laluan gua terbesar di dunia, dan Gua Air Jernih, sistem gua terpanjang di Asia Tenggara.

Biodiversiti
Sarawak mengandungi hutan hujan tropika yang besar dengan spesies tumbuhan yang pelbagai, malah ada sebahagian besar daripada hutan ini yang dikaji untuk tujuan perubatan. Hutan bakau dan nipah yang menggarisi muara-muara sungainya merangkumi 2% daripada kawasan hutannya, hutan paya gambut di bahagian lain di sepanjang garis pantainya meliputi 16%, hutan kerangas meliputi 5% dan hutan Dipterocarpaceae meliputi kebanyakan kawasan pergunungan. Pokok-pokok utama yang terdapat di hutan muara termasuklah bako dan nibong, sementara pokok yang boleh ditemui di hutan paya gambut termasuklah ramin (Gonystylus bancanus), meranti (Shorea), dan medang jongkong (Dactylocladus stenostachys).

kanan|thumb|upright|Orang utan mengupas pisang di Rizab Hidupan Liar Semenggoh.

Spesies haiwan di negeri ini juga sangat bervariasi, dengan 185 spesies mamalia, 530 spesies burung, 166 spesies ular, 104 spesies cicak, dan 113 spesies amfibia, di mana 19 peratus daripada mamalia, 6 peratus daripada burung, 20 peratus ular dan 32 peratus cicak adalah endemik. Spesies ini sebahagian besarnya ditemui di Kawasan Perlindungan Sepenuhnya. Terdapat lebih daripada 2,000 spesies pokok di Sarawak. Antara tumbuhan lain termasuklah 1,000 spesis orkid, 757 spesis pakis, dan 260 spesis sawit. Negeri ini ialah habitat bagi haiwan yang terancam, termasuk gajah pigmi borneo, kera bekantan (monyet belanda), orang utan dan badak Sumatera.    

Pusat Hidupan Liar Matang, Rizab Semula Jadi Semenggoh dan Taman Hidupan Liar Lanjak Entimau terkenal kerana program perlindungan orang utan mereka. Taman Negara Talang-Satang terkenal dengan inisiatif pemuliharaan penyu. Aktiviti pemerhatian burung ialah aktiviti umum di beberapa taman negara seperti Taman Negara Gunung Mulu, Taman Negara Bukit Lambir, dan Taman Negara Similajau. Taman Negara Miri–Sibuti terkenal dengan terumbu karangnya dan Taman Negara Gunung Gading terkenal kerana bunga Rafflesia. Taman Negara Bako, taman negara tertua di Sarawak, terkenal dengan 275 kera bekantan, dan Taman Periuk Kera Padawan dengan pelbagai tanaman periuk kera karnivornya. 

Pada tahun 1854, Alfred Russel Wallace melawat Sarawak. Setahun kemudian, beliau merumuskan "Undang-undang Sarawak" yang menggambarkan perumuskan teori evolusi beliau (dan Darwin) melalui pemilihan semula jadi tiga tahun kemudian.

Kerajaan negeri Sarawak telah menggubal beberapa undang-undang untuk melindungi hutan dan spesies hidupan liar terancam. Antara spesies yang dilindungi termasuklah orang utan, penyu laut hijau, Kubung Sunda, dan enggang nyaring. Di bawah Ordinan Perlindungan Hidupan Liar 1998, masyarakat peribumi Sarawak diberi keizinan untuk memburu pelbagai jenis haiwan liar yang terhad di dalam hutan tetapi mestilah tidak mempunyai lebih daripada 5 kilogram (11 lb) daging. Jabatan Hutan Sarawak ditubuhkan pada tahun 1919 untuk memelihara sumber hutan di negeri ini. Berikutan kritikan antarabangsa mengenai industri pembalakan di Sarawak, kerajaan negeri memutuskan untuk memansuhkan Jabatan Hutan Sarawak dan mewujudkan Perbadanan Perhutanan Sarawak pada tahun 1995. Pusat Biodiversiti Sarawak ditubuhkan pada tahun 1997 untuk pemuliharaan, perlindungan, dan pembangunan biodiversiti lestari di negeri ini.

Isu pemuliharaan

Hutan hujan Sarawak terutamanya diancam oleh industri pembalakan dan ladang kelapa sawit. Isu hak asasi manusia bagi masyarakat Penan dan penebangan hutan di Sarawak menjadi isu alam sekitar antarabangsa apabila aktivis Switzerland Bruno Manser melawat Sarawak secara kerap antara tahun 1984 dan 2000. Penebangan hutan telah menjejaskan kehidupan puak-puak peribumi, terutamanya orang Penan, yang mata pencariannya sangat bergantung kepada hasil hutan. Hal ini telah menyebabkan beberapa sekatan oleh puak-puak peribumi pada tahun 1980-an dan 1990-an terhadap syarikat pembalakan yang menceroboh tanah mereka. 

Terdapat juga kes-kes di mana tanah Hak Adat Orang Asli (NCR) diberikan kepada syarikat-syarikat perkayuan dan perladangan tanpa kebenaran penduduk tempatan. Masyarakat peribumi ini telah menggunakan cara yang sah untuk mengembalikan semula NCR mereka. Pada tahun 2001, Mahkamah Tinggi Sarawak mengembalikan sepenuhnya tanah NCR yang dituntut oleh orang-orang Rumah Nor, tetapi keputusan ini telah dibatalkan sebahagiannya pada tahun 2005. Walau bagaimanapun, kes ini dijadikan preseden yang menyebabkan lebih banyak NCR ditegakkan oleh Mahkamah Tinggi dalam tahun-tahun berikutnya. 

Dasar empangan mega Sarawak, seperti Empangan Bakun dan projek Empangan Murum, telah menenggelamkan ribuan hektar hutan dan memaksa beribu-ribu masyarakat peribumi berpindah. Sejak 2013, projek Empangan Baram yang dicadangkan telah ditangguhkan berikutan protes berterusan dari suku kaum tempatan. Sejak 2014, kerajaan Sarawak di bawah ketua menteri Adenan Satem mula mengambil tindakan terhadap pembalakan haram di negeri ini dan mempelbagaikan ekonomi negeri itu. Sepanjang tahun 2016, lebih daripada 2 juta ekar hutan, kebanyakannya di habitat orang utan, telah diisytiharkan sebagai kawasan perlindungan.

Terdapat percanggahan maklumat mengenai baki litupan hutan Sarawak: bekas ketua menteri Abdul Taib Mahmud mengumumkan bahawa keluasan kawasan hutan menurun dari 70% hingga 48% antara 2011 dan 2012, manakala Jabatan Hutan Sarawak dan Kementerian Perancangan Sumber dan Alam Sekitar kedua-duanya berpendapat bahawa ia kekal pada 80% pada 2012, dan Wetlands International pula melaporkan bahawa kadar itu jatuh sebanyak 10% antara tahun 2005 dan 2010, 3.5 kali lebih cepat daripada yang lain di Asia.

Ekonomi

kanan|thumb|Pelabuhan LNG di Bintulu, Sarawak

Dari segi sejarah, ekonomi Sarawak tidak berubah semasa pemerintahan tiga Rajah putih terdahulu. Selepas pembentukan Malaysia, kadar pertumbuhan KDNK Sarawak telah meningkat berikutan peningkatan pengeluaran petroleum dan kenaikan harga petroleum global. Bagaimanapun, ekonomi negeri ini kurang kepelbagaian dan masih banyak bergantung kepada eksport komoditi utama berbanding Malaysia secara keseluruhan. KDNK per kapita di Sarawak lebih rendah daripada purata kebangsaan dari 1970 hingga 1990. Sehingga 2021, KDNK per kapita bagi Sarawak berjumlah RM 65,971, iaitu yang ketiga tertinggi di Malaysia. Namun, jurang pendapatan bandar-luar bandar kekal menjadi masalah utama di Sarawak.

Sarawak mempunyai sumber alam yang banyak, dan industri utama seperti perlombongan, pertanian, dan perhutanan menyumbang 32.8% daripada jumlah ekonominya pada tahun 2013. Sarawak juga mengkhususkan ekonominya dalam pembuatan makanan dan minuman, produk berasaskan kayu dan rotan, produk logam asas, dan petrokimia, serta kargo dan perkhidmatan udara dan pelancongan. Keluaran dalam negara kasar (KDNK) negeri ini meningkat sebanyak 40.5% setahun secara purata dari 2010 hingga 2021, tetapi menjadi semakin tidak menentu, dari -3.0% pada 2009 kepada 35% pada tahun 2021. Sarawak menyumbangkan 14.2% daripada KDNK Malaysia dalam sembilan tahun menjelang 2020, menjadikannya penyumbang ketiga terbesar selepas Selangor dan Kuala Lumpur. Dari tahun 2015 hingga 2021, industri minyak dan gas menyumbang 55.2% hasil kerajaan Sarawak. Industri itu menarik pelaburan asing sebanyak RM 80 bilion (AS$ 17.28 bilion), dengan 95% daripadanya menuju ke Koridor Tenaga Diperbaharui Sarawak (SCORE), koridor ekonomi kedua terbesar di Malaysia.

Ekonomi berorientasikan eksport didominasi oleh gas asli cecair (LNG), yang menyumbang lebih separuh daripada jumlah eksport. Petroleum mentah menyumbang 45.1%, manakala minyak sawit, balak, dan kayu gergaji menyumbang 12% secara kolektif. Kerajaan negeri menerima royalti 5% daripada Petronas menerusi penerokaan minyak di perairan wilayahnya. Sebahagian besar deposit minyak dan gas terletak di luar pantai bersebelahan Bintulu dan Miri di lembangan Balingian, lembangan Baram, dan sekitar Gugusan Beting Luconia.

Sarawak merupakan salah satu daripada pengeksport kayu keras tropika terbesar di dunia, yang membentuk 65% daripada jumlah eksport kayu balak Malaysia pada tahun 2000. Statistik Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu pada tahun 2001 menganggarkan eksport kayu balak Sarawak pada purata 14,109,000 m3 (498,300,000 cu ft) setahun antara 1996 dan 2000.

Kewangan dan institusi perbankan
Sekitar pada tahun 1955, OCBC Bank menjadi bank asing pertama yang beroperasi di Sarawak, dengan menumpukan kepada sistem-sistem kewangan asas dan perniagaan ekonomi berskala sederhana ketika itu. Susulan daripada kewujudan bank berkenaan, maka beberapa buah syarikat perbankan tempatan dan antarabangsa mula membuka cawangannya di Sarawak.

Antara institusi perbankan dan kewangan yang masih aktif beroperasi di Sarawak ialah Bank Simpanan Nasional (BSN), Maybank, CIMB Bank, Hong Leong Bank, Bank Rakyat, Agrobank, Public Bank, Alliance Bank, Standard Chartered Bank, dan AmBank. 

Kerajaan Sarawak kini sudah memiliki institusi perbankan dan kewangan milik wilayah Sarawak sepenuhnya, iaitu Affin Bank. Affin Bank kini diwujudkan di Sarawak bagi menggantikan sepenuhnya empat institusi perbankan dan kewangan terdahulu, iaitu RHB Bank, HSBC, Bank Islam, dan Citibank di Sarawak. Affin Bank adalah merupakan sebuah institusi perbankan hak milik penuh kerajaan Sarawak yang akan menawarkan pelbagai perkhidmatan kewangan konvensional serta perkhidmatan kewangan Islam di Sarawak.

Antara perkhidmatan yang disediakan oleh Affin Bank termasuklah penawaran pinjaman perumahan, pinjaman kewangan, tawaran pemilikan perumahan, bantuan kewangan khas untuk golongan B40 dan M40, bantuan pendidikan & pengajian tinggi Sarawak, kewangan khusus untuk veteran tentera dan veteran polis, bantuan kewangan untuk usahawan mikro, kecil dan sederhana (PMKS), pelaburan saham tempatan, serta sektor kewangan Islam seperti al-Wadiah, Mudharabah, dan Bai’ Al-Inah. Setakat ini sebanyak 25 buah bank cawangan Affin Bank bakal beroperasi di seluruh daerah di Sarawak.

Tenaga

Elektrik di Sarawak, yang dibekalkan oleh Sarawak Energy Berhad (SEB) milik sepenuhnya kerajaan wilayah Sarawak, diperoleh terutamanya dari loji janakuasa arang batu tradisional dan stesen janakuasa haba menggunakan LNG, tetapi sumber yang berasaskan diesel dan hidroelektrik juga digunakan. Setakat tahun 2015, terdapat tiga empangan hidroelektrik di Batang Ai, Bakun, dan Murum, dengan beberapa lagi dalam pembinaan. Pada awal 2016, SEB menandatangani perjanjian eksport tenaga pertama Malaysia untuk membekalkan elektrik ke Kalimantan Barat di Indonesia.

Pada tahun 2008, SCORE telah ditubuhkan sebagai satu rangka kerja untuk membangunkan sektor tenaga di seluruh wilayah Sarawak ini, terutamanya Empangan Murum, Baram, dan Baleh serta loji jana kuasa berasaskan arang batu yang berpotensi, dan 10 industri keutamaan tinggi hingga 2030. Lembaga Pembangunan Koridor Serantau adalah agensi kerajaan yang bertanggungjawab untuk mengurus SCORE. 

Seluruh kawasan tengah Sarawak dilindungi di bawah SCORE, termasuklah kawasan seperti Samalaju (berhampiran Bintulu), Tanjung Manis, dan Mukah. Samalaju akan dibangunkan sebagai taman perindustrian, dengan Tanjung Manis sebagai hab makanan halal, dan Mukah sebagai pusat pentadbiran untuk SCORE dengan tumpuan kepada penyelidikan dan pembangunan berasaskan sumber.

Pelancongan

kanan|thumb|Band Gypsy Perancis yang membuat persembahan semasa Festival Muzik Hutan Hujan Dunia 2006

Pelancongan memainkan peranan penting dalam ekonomi Sarawak, menyumbang 13.5% daripada KDNK wilayah Sarawak pada tahun 2021. Pelancong asing ke Sarawak kebanyakannya dari Brunei, Indonesia, Filipina, Singapura, Hong Kong, Taiwan, Australia, China, dan Belgium. Sejumlah organisasi yang berlainan, baik negeri dan swasta, terlibat dalam promosi pelancongan di Sarawak: Lembaga Pelancongan Sarawak ialah badan kerajaan yang bertanggungjawab untuk melaksanakan promosi pelancongan dan kebudayaan di seluruh wilayah Sarawak, pelbagai kumpulan pelancongan persendirian bersatu di bawah Persekutuan Pelancongan Sarawak, dan Biro Konvensyen Sarawak bertanggungjawab untuk menarik konvensyen, persidangan, dan acara korporat yang diadakan di Pusat Konvensyen Borneo di Kuching. Badan-badan awam dan swasta di Sarawak juga mengadakan acara dua kali setahun untuk menganugerahkan Anugerah Pelancongan Enggang Sarawak, anugerah untuk pencapaian dalam pelbagai kategori, untuk mengiktiraf perniagaan dan individu untuk usaha mereka dalam pembangunan pelancongan dalam wilayah ini.

Festival Muzik Hutan Hujan Dunia merupakan acara muzik utama di rantau ini, yang menarik lebih dari 50,000 orang setiap tahun. Acara lain yang diadakan secara rutin di Sarawak ialah Festival Filem Antarabangsa ASEAN, Festival Muzik Asia, Festival Jazz Borneo, Festival Kebudayaan Borneo, dan Festival Layang-Layang Antarabangsa Borneo. Kompleks membeli-belah utama di wilayah Sarawak termasuk The Spring, Boulevard, Pusat Hock Lee, pusat beli-belah One City di Kuching, dan Bintang Megamall, Boulevard, Imperial Mall, dan pusat membeli-belah Miri Plaza di Miri.

+Statistik ketibaan pelancong SarawakPetunjuk utama pelancongan201020112012201320142015Ketibaan asing (berjuta-juta)1.8972.3432.6352.6652.9962.497Ketibaan domestik (Malaysia Barat dan Sabah) (berjuta-juta)1.3731.4521.4341.7071.8622.020Jumlah ketibaan (berjuta-juta)3.2713.7954.0694.3724.8584.517Jumlah penerimaan pelancongan, berbilion (RM)6.6187.9148.5739.58810.6869.870Jumlah resit pelancongan, berbilion (ASD bersamaan)1.4892.3742.7862.8763.206N/A

 Infrasktruktur 
Aspek pembangunan infrastruktur di Sarawak adalah sangat penting bagi menjamin keselesaan dan keselamatan masyarakat setempat. Pembangunan projek infrastruktur ini akan diawasi sepenuhnya oleh tiga buah kementerian yang bertanggungjawab di Sarawak, iaitu Kementerian Pengangkutan Sarawak (MoTS), Kementerian Komunikasi dan Utiliti Sarawak (MUT), dan Kementerian Kesihatan Awam, Perumahan dan Kerajaan Tempatan Sarawak (MPHLG). Walaupun semua pembangunan projek-projek infrastruktur kini di bawah kuasa Kerajaan Sarawak, namun tahap pembangunan infrastruktur di Sarawak masih belum berkembang sepenuhnya jika dibandingkan dengan Semenanjung Malaysia.

 Bekalan elektrik dan air 
Pada tahun 2022, 97% daripada semua kawasan bandar, kawasan pinggir bandar, dan kawasan perbandaran baharu di semua daerah di wilayah Sarawak sudah dibekalkan dengan tenaga elektrik. Namun begitu, yang lebih membimbangkan adalah pada tahun 2018, 39% kawasan luar bandar dan perkampungan masih belum menerima bekalan elektrik yang mencukupi. Akhirnya pada tahun 2023, kadar liputan elektrik di kawasan luar bandar dan perkampungan di Sarawak kini meningkat kepada 94%. 

Sejumlah badan yang berbeza menguruskan bekalan air bergantung kepada kawasan tanggungjawab mereka, termasuklah Lembaga Air Kuching (KWB) yang menguruskan bekalan air di Kuching, Lembaga Air Sibu (SWB) yang menguruskan bekalan air di Sibu, dan LAKU Management Sdn Bhd, yang mengendalikan bekalan air di Miri, Bintulu dan Limbang, dan Jabatan Bekalan Air Luar Bandar (JBALB) yang menguruskan bekalan air untuk kawasan selebihnya. , 82% daripada kawasan luar bandar mempunyai bekalan air bersih. 

Mulai tahun 2025 sehingga kini, Kerajaan Sarawak akhirnya melaksanakan penubuhan sebuah entiti baharu iaitu Sarawak Water Sdn Bhd (Sarawak Water) bagi menyelaraskan, menaiktaraf dan mentransformasikan sepenuhnya sistem bekalan air di Sarawak. Sarawak Water Sdn Bhd ini diperkenalkan bagi menggabungkan Lembaga Air Kuching (KWB), Lembaga Air Sibu (SWB), LAKU Management Sdn Bhd, dan Jabatan Bekalan Air Luar Bandar (JBALB) untuk disatukan dibawah sebuah agensi milik penuh Kerajaan Sarawak sendiri.

 Telekomunikasi dan liputan internet 
Menurut artikel tahun 2015, purata kadar penembusan internet isi rumah di Sarawak lebih rendah daripada purata negara Malaysia, 41.2% berbanding 58.6%, dengan 58.5% penggunaan internet berada di kawasan bandar dan 29.9% di kawasan luar bandar. Sebagai perbandingan, pengambilan telekomunikasi mudah alih di Sarawak adalah setanding dengan purata kebangsaan, 93.3% berbanding purata kebangsaan 94.2%, setanding dengan negeri jiran Sabah. 

Infrastruktur telekomunikasi mudah alih, menara siaran khas, dibina dan diuruskan oleh pihak kerajaan Sarawak menerusi Sacofa Sdn Bhd, yang menikmati liputan internet berkelajuan tinggi di seluruh wilayah Sarawak selepas syarikat itu diberikan perjanjian eksklusif selama 20 tahun mengenai penyediaan perkhidmatan, pelaksanaan pemasangan internet tanpa wayar, penyelenggaraan jaringan telekomunikasi, penambah baikan liputan internet yang lebih moden, serta hak penyewaan menara telekomunikasi di wilayah ini. 

Setakat tahun 2023, menurut satu tinjauan pengguna yang diperolehi oleh Suruhanjaya Komunikasi dan Multimedia Malaysia, didapati terdapat lapan buah syarikat telekomunikasi yang masih aktif beroperasi secara menyeluruh di wilayah Sarawak, iaitu Digi, Maxis Hotlink, U Mobile, Celcom, Tune Talk, redONE Mobile, XOX Mobile, dan Unifi Mobile.

 Media dan penyiaran 
Sarawak kini tidak lagi dipinggirkan sepenuhnya daripada arus penyiaran media, hak kebebasan media, serta hak milik penyiaran tempatan dan juga antarabangsa. Hal ini terbukti apabila Sarawak kini mempunyai stesen televisyen hak milik kerajaan Sarawak sendiri, iaitu TVS. Stesen televisyen TVS ini kini dioperasikan secara menyeluruh oleh Sarawak Media Group (SMG). TVS kini bersiaran menerusi platform penyiaran televisyen MYTV, Unifi TV, dan Astro. 

Industri penyiaran televisyen tempatan dan antarabangsa, industri penyiaran radio, penyiaran aplikasi digital dan media sosial, serta industri seni kreatif di wilayah Sarawak kini terletak sepenuhnya di bawah bidang kuasa Kerajaan Sarawak, melalui dua buah kementerian yang bertanggungjawab, iaitu Kementerian Utiliti dan Telekomunikasi Sarawak (MUT) dan juga Kementerian Pelancongan, Industri Kreatif, dan Seni Persembahan Sarawak (MTCP).

Tumpuan kerajaan Sarawak ketika ini adalah untuk memperkasakan mutu dan kualiti penyiaran televisyen milik penuh wilayah Sarawak sendiri, iaitu dengan melaksanakan penambahan sebanyak sembilan lagi saluran televisyen berdefinisi tinggi (HD) baharu milik penuh Sarawak Media Group (SMG) dengan kerjasama tiga buah syarikat media penyiaran terkemuka, iaitu Mediacorp (Singapura), Media Prima Berhad (Malaysia), dan Seven West Media (Australia). Kerajaan Sarawak juga membenarkan mana-mana stesen atau agensi penyiaran televisyen di seluruh rantau Asia Timur, Asia Tenggara, dan juga Australia untuk bersiaran dan beroperasi di Sarawak, dengan syarat harus mematuhi undang-undang & protokol wilayah Sarawak serta menghormati budaya, agama, dan cara hidup masyarakat di wilayah ini.

Selain daripada itu, kerajaan Sarawak semestinya akan menumpukan kepada penglibatan semua golongan muda serta golongan professional dalam mempertingkat mutu dan kualiti penyiaran media Sarawak. Hal ini termasuk penambahan kapasiti kakitangan media baharu Sarawak Media Group (SMG), pembangunan bakat golongan belia dan golongan wanita, pembangunan sektor penyiaran televisyen, digital dan media sosial Sarawak, mempertahankan nilai sejarah asli Sarawak, serta pembangunan sosial dan budaya masyarakat pelbagai etnik di wilayah ini.

 Pengangkutan 


Berdasarkan tuntutan-tuntutan perkara yang termaktub dalam Perjanjian Malaysia 1963 (MA63), sistem pengangkutan wilayah Sarawak merupakan suatu keutamaan yang harus dilaksanakan oleh pihak kerajaan Sarawak sendiri, selain daripada kuasa autonomi pendidikan, kuasa autonomi kesihatan, kuasa autonomi pentadbiran wilayah, hak keselamatan wilayah, dan juga kuasa autonomi kewangan wilayah Sarawak.

Sama seperti banyak bekas wilayah British, Sarawak menggunakan jalan raya kembar dengan pemanduan di sebelah kiri. Sehingga 2013, Sarawak mempunyai sejumlah 32,091 kilometer jalan raya yang bersambung, dengan 18,003 kilometer jalan negeri berturap, 8,313 kilometer trek tanah, 4,352 kilometer jalan kerikil, dan 1,424 kilometer lebuh raya persekutuan berturap. Laluan utama di Sarawak ialah Lebuhraya Pan Borneo, yang beroperasi dari Sematan, Sarawak, melalui Brunei ke Tawau, Sabah. Walaupun menjadi lebuh raya utama, keadaan jalannya yang buruk menyebabkan banyak kemalangan dan kematian. Kontrak bernilai 16 bilion ringgit telah diberikan kepada beberapa syarikat tempatan pada Disember 2016 untuk menambah jambatan kenderaan dan jambatan pejalan kaki, persimpangan dan tempat hentian bas ke lebuh raya sebagai sebahagian daripada projek multi-fasa.

Semasa pembentangan belanjawan tahunan Malaysia 2026 (Belanjawan 2026), Perdana Menteri Malaysia, Dato Seri Anwar Ibrahim berkata projek lebuhraya baharu Sarawak–Sabah Link Road Fasa 1 (SSLR 1) dijangka siap sepenuhnya pada bulan November 2026, sementara Sarawak–Sabah Link Road Fasa 2 (SSLR 2) masih dalam proses pembinaan dan dijangka siap pada pertengahan tahun 2029. Selain itu, projek pembinaan Lebuhraya Trans Borneo (Trans Borneo Highway) yang akan melengkapkan sepenuhnya rangkaian jalan penghubung antara Sarawak, Brunei Darussalam, Sabah, dan juga kota Pontianak (Indonesia) juga diluluskan menerusi pelaksanaan Surat Setuju Terima (SST) bagi projek lebuhraya berkenaan yang akan dikeluarkan seawal suku pertama tahun 2026.

Sebuah landasan kereta api pernah wujud di negeri ini sebelum Perang Dunia Kedua, tetapi sisa-sisa terakhir laluan ini telah dibongkar pada tahun 1959. Satu projek kereta api telah diumumkan pada tahun 2008 untuk selaras dengan keperluan pengangkutan SCORE, namun kerja pembinaan belum bermula walaupun tarikh siap dijangka pada tahun 2015. Mulai tahun 2019 sehingga kini, kerajaan Sarawak sedang melaksanakan projek pembangunan menyeluruh sistem pengangkutan baharu Transit Aliran Autonomi (ART) menerusi pelan pembangunan Sistem Pengangkutan Bandar Kuching (KUTS), yang menghubungkan empat bahagian utama di wilayah Sarawak, iaitu Bahagian Kuching, Bahagian Samarahan, Bahagian Serian, dan juga Bahagian Sri Aman dengan projek yang akan siap sepenuhnya selewat-lewatnya pada pertengahan tahun 2026. Pada masa ini, bas ialah mod pengangkutan awam utama di Sarawak dengan perkhidmatan antaranegara yang menghubungkan negeri ini dengan Sabah, Brunei, dan Pontianak (Indonesia).

Pengangkutan udara memainkan peranan yang lebih signifikan dan penting untuk wilayah Sarawak. Hal ini kerana Sarawak dapat dihubungkan sepenuhnya oleh beberapa lapangan terbang, yang utamanya ialah Lapangan Terbang Antarabangsa Kuching, yang terletak di barat laut Bandaraya Kuching. Penerbangan dari Kuching kebanyakannya ke Kuala Lumpur tetapi terdapat juga penerbangan ke Johor Bahru, Pulau Pinang, Sabah, Kelantan, Singapura dan Pontianak, Indonesia. Selain daripada itu, terdapat juga lapangan terbang kedua iaitu Lapangan Terbang Miri yang turut mengendalikan penerbangan dalam negara dan juga penerbangan antarabangsa yang lain. Antara lapangan terbang lain yang lebih kecil termasuklah Lapangan Terbang Sibu, Lapangan Terbang Bintulu, Lapangan Terbang Mukah, Lapangan Terbang Marudi, Lapangan Terbang Mulu, dan Lapangan Terbang Limbang yang menyediakan penerbangan domestik dalam Malaysia. Selain daripada itu, ada juga beberapa landasan terbang terpencil yang berkhidmat untuk masyarakat luar bandar di kawasan pedalaman wilayah ini. Sehingga kini hanya terdapat tiga syarikat penerbangan yang masih beroperasi di wilayah Sarawak, iaitu Malaysia Airlines, Air Asia, Batik Air Malaysia, dan  AirBorneo. Tumpuan penuh kerajaan Sarawak ketika ini adalah untuk menubuhkan serta mewujudkan sebuah syarikat penerbangan awam milik penuh wilayah Sarawak sendiri, iaitu AirBorneo (yang menggantikan sepenuhnya perkhidmatan penerbangan terdahulu, MASWings), yang dijangka akan menawarkan beberapa destinasi utama di seluruh Sarawak dan Sabah dengan harga yang sangat berpatutan, selain daripada menumpukan juga penerbangan domestik dan juga penerbangan serantau di negara-negara pilihan seperti Indonesia, Singapura, Filipina, Brunei Darussalam, Vietnam, Hong Kong, Taiwan, Korea Selatan, Australia, Emiriah Arab Bersatu (UAE), dan Jerman.

 Pelabuhan dan Perkapalan 
kanan|thumb|Terminal Kontena Antarabangsa Bintulu (BICT) di pelabuhan Bintulu
Sarawak mempunyai empat pelabuhan utama yang terletak di Kuching, Sibu, Bintulu, dan Miri. Pelabuhan paling sibuk di Bintulu adalah di bawah bidang kuasa kerajaan persekutuan Malaysia dan kebanyakannya mengendalikan produk LNG dan kargo biasa. Pelabuhan yang lain adalah di bawah pihak berkuasa pelabuhan negeri masing-masing. Daya pengeluaran gabungan empat pelabuhan utama ialah 61.04 juta ton berat barang (FWT) pada tahun 2013. Sarawak mempunyai 55 rangkaian sungai yang boleh dilayari dengan panjang gabungan 3,300 kilometer. Selama berabad-abad sungai-sungai Sarawak menjadi alat pengangkutan utama serta laluan untuk kayu dan barangan pertanian lain yang bergerak di hilir sungai untuk dieksport di pelabuhan utama di negara ini. Pelabuhan Sibu, yang terletak sejauh 113 kilometer dari muara sungai, merupakan hab utama di sepanjang Sungai Rajang yang terutamanya mengendalikan produk kayu. Walau bagaimanapun, pengeluaran pelabuhan Sibu telah berkurangan sejak beberapa tahun selepas Pelabuhan Perindustrian Tanjung Manis (TIMP) mula beroperasi lebih jauh ke hilir sungai.

 Penjagaan Kesihatan 

Kerajaan Sarawak kini mengutamakan isu-isu yang berkaitan dengan kesihatan masyarakat di Sarawak. Selaras dengan dasar autonomi wilayah seperti yang termaktub dalam Perjanjian Malaysia 1963 (MA63), isu autonomi sistem kesihatan juga difokuskan oleh kerajaan Sarawak ketika ini.

Sistem penjagaan kesihatan di wilayah Sarawak disediakan oleh tiga buah hospital kerajaan utama di Sarawak, iaitu Hospital Umum Sarawak, Hospital Sibu, dan Hospital Miri, dan juga beberapa hospital daerah, klinik kesihatan awam, klinik komuniti, dan klinik desa. Selain hospital dan klinik milik kerajaan persekutuan, terdapat juga beberapa hospital-hospital swasta di Sarawak seperti Pusat Pakar Perubatan Normah, Pusat Pakar Perubatan Timberland, dan Pusat Perubatan Pakar Sibu. Hospital-hospital di Sarawak biasanya menyediakan perkhidmatan penjagaan kesihatan yang lebih kompleks dan menyeluruh, dari penjagaan triaj hingga paliatif untuk penyakit yang teruk. 

Pada tahun 1994, Jabatan Kesihatan Radioterapi, Onkologi & Penjagaan Paliatif Hospital Sarawak telah mengadakan rawatan di rumah, atau penjagaan hospis, program untuk pesakit kanser. Persatuan Hospis Sarawak bukan untung juga ditubuhkan pada tahun 1998 untuk mempromosikan program ini. Berbanding dengan jumlah kemudahan perubatan lain, rawatan kesihatan mental hanya disediakan oleh satu kemudahan, iaitu Hospital Sentosa. Kepelbagaian perkhidmatan perubatan ini telah menjadikan Sarawak destinasi pelancongan perubatan untuk pelawat dari negara jiran Brunei dan Indonesia.

Berbanding dengan kelaziman perkhidmatan kesihatan di kawasan bandar, kebanyakan kawasan pedalaman Sarawak hanya boleh diakses oleh pengangkutan sungai, yang menghadkan akses kesihatan masyarakat di luar bandar. Kawasan pedalaman yang jauh di luar kawasan klinik kesihatan, kira-kira 12 kilometer, dan tidak dapat diakses oleh jalan tanah atau sungai akan diservis oleh perkhidmatan doktor udara secara bulanan, yang ditubuhkan pada tahun 1973. Program penggalak kesihatan desa, di mana sukarelawan disediakan dengan latihan perubatan asas, ditubuhkan pada tahun 1981 tetapi kesukaran untuk menyediakan bekalan perubatan ke kampung-kampung terpencil, serta kurangnya insentif, mengakibatkan kemerosotan program. 

Terdapat banyak amalan perubatan tradisional masih diamalkan oleh pelbagai komuniti di Sarawak untuk menambah amalan perubatan moden tetapi amalan ini juga semakin berkurangan.   Walau bagaimanapun, sejak tahun 2004, terdapat juga kebangkitan semula perubatan tradisional di Malaysia yang membawa kepada pembentukan Unit Bahagian Perubatan Tradisional yang dimasukkan di dalam Kementerian Kesihatan Malaysia.

 Pendidikan dan Pengajian Tinggi 

Pendidikan di Malaysia terletak di bawah dua kementerian persekutuan; Kementerian Pendidikan Malaysia bertanggungjawab untuk pendidikan rendah dan menengah, manakala Kementerian Pengajian Tinggi Malaysia mempunyai pengawasan terhadap universiti awam, politeknik dan kolej komuniti. Pendidikan awal kanak-kanak tidak dikawal secara langsung oleh Kementerian Pendidikan tidak seperti pendidikan rendah dan menengah. Walau bagaimanapun, kementerian mengawasi pelesenan tadika swasta, bentuk utama pendidikan awal kanak-kanak dan mengikut Standard Kualiti Pra Sekolah Kebangsaan yang dilancarkan pada tahun 2013.

Pendidikan di wilayah Sarawak kini ialah keutamaan yang difokuskan sepenuhnya oleh kerajaan Sarawak. Ini kerana fokus utama pendidikan di Sarawak terbahagi kepada tujuh skop utama pembangunan pendidikan di Sarawak, iaitu :

 Pembangunan dan penaiktarafan infrastruktur sekolah-sekolah rendah dan menengah di seluruh Sarawak.
 Mengutamakan hal-hal berkaitan kebajikan para pelajar sekolah dan juga kebajikan warga pendidik di Sarawak.
 Mempertingkatkan kadar literasi dan pembelajaran anak-anak/para pelajar sekolah di Sarawak.
 Mengutamakan dasar autonomi pendidikan dan pengajian tinggi di Sarawak, termasuk penubuhan Lembaga Pendidikan Sarawak , penubuhan Majlis Pengajian Tinggi Sarawak, dan mewujudkan subjek Sejarah Sarawak di semua sekolah rendah dan menengah di Sarawak.
 Menghapuskan sepenuhnya stigma negatif dan pandangan buruk terhadap mutu & kualiti pendidikan di Sarawak.
 Pembangunan sistem pendidikan berorientasikan kemahiran teknikal dan vokasional (TVET), kemahiran berasaskan sains dan teknologi, serta kemahiran asas ekonomi & keusahawanan belia yang lebih kompleks dan sistematik. 
 Pembangunan sistem pembelajaran dan pengajian yang berasaskan teknologi kecerdasan buatan yang lebih efektif dan sempurna.

Sebelum kemerdekaan, kadar literasi keseluruhan di wilayah Sarawak ketika itu adalah sangat rendah. Pada tahun 1950-an dan awal tahun 1960-an, kadar celik huruf keseluruhan di Sarawak adalah sebanyak 20%, dengan kadar celik yang tinggi hanya tertumpu kepada penduduk Cina sahaja iaitu 52%, jauh lebih rendah berbanding dengan penduduk peribumi asal Sarawak, iaitu hanya sebanyak 14%. 

Menjelang awal tahun 2006, selaras dengan dasar kemahiran 3M (membaca, mengira, dan menghafal) yang dilaksanakan oleh Kementerian Pendidikan  ketika itu, kadar literasi keseluruhan di wilayah Sarawak telah meningkat dengan sangat ketara iaitu sebanyak 79%. Dan pada tahun 2011 sahaja, kadar literasi kanak-kanak dan orang dewasa di seluruh Sarawak telah menunjukkan peningkatan yang amat baik, iaitu sebanyak 92%. Susulan daripada itu, setakat akhir tahun 2019, kadar literasi keseluruhan di wilayah Sarawak kini meningkat secara mendadak dengan jumlah sebanyak 98%, sekaligus menjadikan Sarawak sebagai sebuah wilayah dengan kadar literasi yang sangat tinggi.

Terdapat 1,480 sekolah di Sarawak pada tahun 2014, di mana 1,271 merupakan sekolah rendah, 202 sekolah menengah dan tujuh sekolah menengah vokasional atau teknikal. Antaranya ialah beberapa sekolah yang bermula dari era Brooke, termasuk Sekolah St. Thomas (1848), Sekolah St Mary (1848), dan Sekolah St Joseph  (1882). Selain sekolah-sekolah kerajaan, terdapat empat sekolah antarabangsa: Sekolah Tunku Putra, iaitu sebuah sekolah rendah dan menengah yang menawarkan kurikulum kebangsaan dan Cambridge, Sekolah Antarabangsa Lodge, yang juga terbuka kepada pelajar tempatan dan menggunakan kedua-dua sistem British dan Cambridge, Sekolah Antarabangsa Kidurong, yang dimiliki oleh Shell dan menawarkan pendidikan rendah terutamanya kepada anak-anak pekerja mereka namun kanak-kanak tempatan juga boleh memasukinya bergantung kepada ketersediaan ruang, dan Sekolah Antarabangsa Tenby, yang dibuka pada tahun 2014 dan terbuka kepada kanak-kanak tempatan dan ekspatriat. Terdapat juga 14 buah sekolah menengah persendirian Cina di Sarawak yang mengajar dalam bahasa Cina sebagai bahasa pengantar dan bukan bahasa Inggeris atau Melayu. Sebelum ini, hanya pelajar Cina yang mendaftar di sekolah-sekolah ini, tetapi mobiliti tenaga kerja membawa kepada peningkatan jumlah pelajar kerana ibu bapa berpindah ke kawasan lain untuk bekerja. Hal ini telah membawa kepada peningkatan bilangan pelajar bumiputera yang mendaftar di sekolah Cina.

Sarawak juga menempatkan tiga buah universiti awam, iaitu Universiti Malaysia Sarawak, Universiti Teknologi Mara di Kota Samarahan, dan Universiti Putra Malaysia. Selain daripada itu, Sarawak juga mempunyai universiti-universiti swasta seperti Universiti Curtin dan Universiti Teknologi Swinburne.

Dengan penubuhan SCORE dan potensi sebanyak 1.6 juta lagi pekerjaan pada tahun 2030, kerajaan Sarawak telah memperuntukkan sebanyak RM 15 bilion dari tahun 2016 hingga tahun 2022 kepada Tabung Pembangunan Kemahiran Sarawak untuk pendidikan teknikal dan vokasional (TVET). Pada tahun 2015, Petronas menyediakan biasiswa vokasional kepada 150 pelajar Sarawak yang kurang bernasib baik sebagai sebahagian daripada program Penajaan dan Latihan Institusi Vokasional, walaupun dikritik kerana kurangnya wakil daripada pelajar-pelajar tempatan dalam peruntukannya yang terdahulu; syarikat itu juga memberi sokongan kepada semua pusat pendidikan vokasional Sarawak yang lain.

 Demografi 

Mengikut tinjauan banci penduduk negara pada tahun 2020, Sarawak mencatatkan jumlah penduduk seramai 2.45 juta penduduk, sekaligus menjadikannya sebagai negeri kelima paling ramai penduduk di Malaysia. Walau bagaimanapun, populasi ini tersebar ke kawasan yang luas sehingga menyebabkan Sarawak mempunyai kepadatan penduduk yang paling rendah di negara ini dengan hanya 20 orang setiap kilometer persegi. Walaupun Sarawak mempunyai kepadatan penduduk yang rendah, purata kadar pertumbuhan penduduk 1.8%, dari tahun 2000 hingga 2010, sangat dekat dengan purata kebangsaan 2.0%. Pada tahun 2014, 58% daripada jumlah penduduk tinggal di kawasan bandar dengan bakinya di kawasan luar bandar, tetapi dalam tempoh 10 tahun akan datang diramalkan bahawa populasi bandar akan meningkat kepada 65%. , kadar kelahiran kasar di Sarawak adalah 16.3 bagi setiap 1000 individu, kadar kematian kasar adalah 4.3 bagi setiap 1000 penduduk, dan kadar kematian bayi adalah 6.5 dalam setiap 1000 kelahiran hidup.

Populasi bandar terdiri daripada orang Melayu, Melanau, dan juga sebahagian besar komuniti Iban dan komuniti Bidayuh yang berpindah dari kampung halaman mereka bagi mencari pekerjaan.  Dua etnik ini adalah antara lebih daripada 40 kelompok etnik di Sarawak, yang kebanyakannya masih tinggal di kawasan pedalaman dan dirujuk sebagai Orang Asal. Orang Asal dan orang Melayu, dari Semenanjung Malaysia, Sarawak dan Sabah disebut secara kolektif sebagai Bumiputera. Klasifikasi ini memberikan mereka hak keistimewaan dalam pendidikan, pekerjaan, kewangan, dan kedudukan politik.

Pendaftaran dan pengeluaran kad pengenalan nasional, satu dokumen yang diperlukan secara sah untuk mengakses pelbagai perkhidmatan, kepada suku-suku terpencil di Sarawak ini telah menjadi satu masalah selama bertahun-tahun, dan isu kewarganegaraan yang tidak berkesudahan ini telah mengakibatkan sejumlah besar penduduk dari kumpulan etnik Penan yang menjadi kelompok tidak bernegara. Dalam tahun-tahun kebelakangan ini, isu kewarganegaraan ini telah menyaksikan peningkatan progresif dengan pelaksanaan sistem pendaftaran MyKad yang baharu seperti mewujudkan unit pendaftaran bergerak.

Sarawak mempunyai tenaga kerja imigran yang ramai, iaitu seramai 56,892 pekerja asing yang sah dan didaftarkan sepenuhnya oleh kerajaan Sarawak menerusi Jabatan Tenaga Kerja Sarawak (JTKS). Kebanyakan pekerja imigran yang berdaftar ini bekerja dalam sektor-sektor tertentu seperti pembinaan perumahan atau bangunan, perladangan, pertanian, perindustrian, perkilangan, dan perkhidmatan berasaskan barangan keperluan seharian. Meskipun begitu, Sarawak masih dibayangi dengan kemasukan tenaga asing secara haram dan tidak berdaftar. Berdasarkan laporan terkini oleh Jabatan Imigresen Malaysia, dianggarkan sebanyak 71,580 tenaga asing disahkan memasuki wilayah Sarawak secara haram dan tidak berdaftar sejak dari tahun 2001 sehingga tahun 2023. 

 Kumpulan etnik 

Sarawak mempunyai enam kumpulan etnik utama, Iban, Melayu, Bidayuh, Melanau, dan Orang Ulu, serta beberapa kumpulan etnik dengan populasi yang lebih kecil tetapi masih ramai, seperti Kedayan, Jawa, Bugis, Murut, dan India.
Pada tahun 2015, dua etnik peribumi di Sarawak, iaitu etnik Iban dan etnik Bidayuh, secara rasmi diiktiraf oleh kerajaan Malaysia sebagai sebahagian daripada bangsa peribumi Dayak. Terdapat lebih daripada 50 suku kaum yang masih wujud atau telah pupus di Sarawak, namun hanya suku kaum utama sahaja yang disenaraikan dalam Perlembagaan Persekutuan.

Etnik Iban merupakan etnik majoriti di Sarawak, dengan populasinya sebanyak 1.18 juta penduduk pada tahun 2023. Pada masa dahulu sebelum wujudnya kerajaan British di Sarawak, masyarakat Iban biasanya memberikan perhatian khusus kepada status sosial, terutamanya kepada mereka yang mempamerkan kecekapan pertahanan diri serta mereka yang menunjukkan kepakaran dalam pelbagai bidang seperti pertanian dan pidato. Istilah khusus digunakan untuk merujuk kepada mereka yang tergolong dalam strata sosial tertentu, seperti raja berani (masyarakat kaya dan berani), orang mayuh (masyarakat biasa), dan ulun (hamba). Sejak kerajaan British berjaya memperluaskan pemerintahannya di Sarawak, masyarakat Iban tidak lagi mengamalkan budaya-budaya kuno termasuk tradisi memenggal kepala. Kerajaan British akhirnya bersetuju untuk menamakan masyarakat etnik Iban sebagai Dayak Laut. Pada masa yang sama juga, majoriti masyarakat etnik Iban kini menganuti ajaran agama Kristian, seiring dengan ajaran agama yang diamalkan oleh kerajaan British di Sarawak dahulu.  Walaupun Sarawak sudah mengalami banyak perubahan secara moden dan menyeluruh, tetapi masyarakat etnik Iban masih mengamalkan ritual tradisional asal mereka seperti Pesta Gawai Antu (perayaan orang mati) dan Perayaan Gawai Dayak (Pesta Menuai). Masyarakat etnik Iban juga tidak lagi dipinggirkan daripada arus pemodenan dan pembangunan wilayah Sarawak. Hal ini merangkumi keutamaan golongan muda dari etnik Iban dalam sektor-sektor penting seperti sektor perkhidmatan awam dan swasta, sektor ekonomi dan pelaburan, sektor sains dan teknologi, sektor pendidikan, sektor pertahanan, bidang keusahawanan, sektor kejuruteraan digital, sektor aeroangkasa, sektor pertanian moden, serta sektor perindustrian yang berimpak tinggi.

Pada zaman pemerintahan keluarga Brooke, masyarakat etnik Melayu Sarawak secara umumnya kebanyakannya bekerja sebagai nelayan, yang membawa kepada kewujudan kawasan-kawasan perkampungan mereka di Sarawak. Dalam konteks ini, kebanyakan kawasan perkampungan bagi etnik Melayu biasanya tertumpu di kawasan-kawasan sepanjang tebing sungai. Walau bagaimanapun, dengan wujudnya bandar-bandar utama di Sarawak, ramai orang Melayu telah mula berhijrah untuk mencari pekerjaan di sektor perkhidmatam awam dan juga sektor swasta. Berdasarkan statistik terkini pada tahun 2023, sebanyak 436,820 orang penduduk di Sarawak merupakan masyarakat berbangsa Melayu, meliputi 22 peratus daripada jumlah keseluruhan populasi penduduk di Sarawak. Secara tradisinya, masyarakat Melayu Sarawak sangat terkenal dengan seni kraf seperti kraf perak dan tembaga, kraf ukiran kayu, dan tekstil.

Melanau ialah penduduk asli Sarawak yang tinggal di kawasan terutama di sekitar kota moden Mukah, di mana mereka bekerja sebagai nelayan dan tukang serta pembina bot terkenal. Secara umumnya, masyarakat etnik Melanau mempraktikkan Animisme, kepercayaan bahawa roh-roh menghuni benda-benda di alam sekitar mereka, dan sementara ia masih diamalkan hari ini, kebanyakan Melanau telah menganut agama Islam dan Kristian.Ishikawa, 2010 (halaman 169)

Etnik Bidayuh merupakan orang selatan Sarawak, yang dirujuk oleh peneroka awal Eropah sebagai Dayak Tanah kerana mereka secara tradisinya hidup di gunung batu kapur yang curam. Mengikut perangkaan pada tahun 2023, etnik Bidayuh menyumbang 4.7 peratus (atau sebanyak 175,400 orang penduduk) daripada populasi penduduk di Sarawak. Masyarakat etnik Bidayuh merupakan penduduk asal bagi kawasan yang terdiri daripada bahagian-bahagian moden [[Bahagian Kuching]|Kuching]] dan [[Bahagian Serian]|Serian]]. Walaupun dianggap sama, bahasa mereka terdiri daripada pelbagai dialek yang berbeza mengikut kawasan dan tidak dapat difahami oleh Bidayuh dari luar kawasan terdekat, mengakibatkan Bahasa Inggeris dan Bahasa Melayu menjadi bahasa lingua franca. Seperti kebanyakan etnik-etnik yang lain, kebanyakan masyarakat etnik Bidayuh telah beralih kepada ajaran agama Kristian, namun ada juga komuniti etnik Bidayuh yang memeluk ajaran agama slam. Masyarakat etnik Bidayuh di Sarawak masih mengekalkan tradisi untuk tinggal di kampung-kampung yang terdiri daripada rumah panjang, dengan penambahan sebuah rumah baruk bulat yang tersendiri di mana perhimpunan komunal diadakan.

Kebanyakan etnik-etnik lain yang tinggal di pedalaman Sarawak seperti etnik Kenyah, Kayan, Lun Bawang, Kelabit, Murut, Penan, Bisaya, dan Berawan secara kolektifnya boleh dirujuk sebagai masyarakat etnik Orang Ulu. Dalam bahasa Iban, gelaran ini bermaksud "Orang-orang di Hulu", yang mencerminkan lokasi penempatan puak-puak ini, di mana kebanyakan mereka tinggal berhampiran dengan lembangan saliran Sungai Baram. Kedua-dua kerajinan kayu dan kesenian ialah aspek yang sangat ketara dalam kebudayaan Orang Ulu yang dicontohkan oleh rumah panjang berbumbung mural, perahu kayu ukir, dan cacahan (tatu). Antara instrumen muzik terkenal dari Orang Ulu ialah sapeh etnik Kayan, sampe' etnik Kenyah dan kugiran buluh Lun Bawang. Orang Kelabit dan Lun Bawang dikenali kerana pengeluaran beras wangi mereka. Seperti kebanyakan majoriti penduduk etnik lain di Sarawak, majoriti masyarakat Orang Ulu kini mengamalkan ajaran agama Kristian.

Orang India Sarawak ialah orang India Malaysia yang tinggal terutamanya di negeri Sarawak, Malaysia.>Komuniti India di Sarawak mmerangkumi 0.2% daripada jumlah penduduk Sarawak dan merupakan antara kaum minoriti di negeri tersebut..Berbeza dengan di Semenanjung Malaysia, populasi India di Sarawak adalah kecil. Dijangkakan antara 6,500 orang (angka ini juga termasuk mereka yang berketurunan campuran dan profesional/pelajar/penduduk dari bahagian lain Malaysia), kebanyakannya terdapat di bandar seperti Kuching dan Miri. Kebanyakan India di Sarawak adalah orang Tamil. Terdapat juga minoriti India dari kumpulan etnik Punjabi, Sikh, Telugu, Sindhi, dan Malayali . Sarawak adalah satu-satunya negeri di Malaysia yang tidak meraikan Deepavali sebagai cuti umum. Sebahagian besar komuniti Asia Selatan kontemporari di Sarawak terdiri daripada individu yang berasal dari perkahwinan campuran dengan orang Melayu, Cina, dan pelbagai kumpulan etnik pribumi. Ramai India Sarawak telah mengejar kerjaya yang berjaya dalam bidang seperti perubatan, undang-undang, kejuruteraan, pendidikan, dan bidang profesional lain, sama ada dalam sektor kerajaan mahupun swasta.

 Agama 

Walaupun Islam ialah agama rasmi persekutuan, Sarawak merupakan wilayah yang tidak mempunyai mana-mana agama rasmi. Walau bagaimanapun, semasa pentadbiran Abdul Rahman Ya'kub, Perlembagaan Sarawak telah dipinda untuk menjadikan Yang di-Pertuan Agong sebagai ketua agama Islam di Sarawak dan memberi kuasa kepada Dewan Negeri untuk meluluskan undang-undang mengenai hal ehwal agama Islam. Dengan peruntukan sedemikian, dasar Islam dapat dirumuskan di Sarawak dan memungkinkan penubuhan agensi Islam negeri. Rang Undang-Undang Majlis Islam 1978 membolehkan pembentukan Mahkamah Syariah di Sarawak dengan bidang kuasa ke atas hak perkahwinan, penjagaan kanak-kanak, pertunangan, harta pusaka, dan jenayah di wilayah ini. Mahkamah Rayuan dan Mahkamah Kadi juga dibentuk.Faisal, 2012. Negeri diberi kuasa untuk membuat peruntukan bagi mengawal selia urusan Islam ... (halaman 86)

Sarawak juga merupakan satu-satunya wilayah Borneo di Malaysia di mana populasi masyarakat beragama Kristian melebihi masyarakat beragama Islam, di mana 50.1% penduduk di Sarawak beragama Kristian pada tahum 2020. Mubaligh Kristian terawal di Sarawak adalah Mazhab Gereja England (Anglikan) pada tahun 1848, diikuti oleh Roman Katolik beberapa tahun kemudian, dan Metodisme pada 1903. Penginjilan pertama berlaku dalam kalangan imigran Cina sebelum disebarkan kepada masyarakat peribumi animis. Denominasi Kristian di Sarawak ialah Misi Evangelikal Borneo (atau Sidang Injil Borneo), dan Baptis. Masyarakat peribumi seperti Iban, Bidayuh, dan Orang Ulu telah memeluk agama Kristian walaupun mereka masih mengekalkan beberapa upacara keagamaan tradisional mereka. Ramai umat Islam datang dari kumpulan etnik Melayu dan Melanau. Agama Buddha, Taoisme, dan agama tradisional Cina kebanyakannya diamalkan oleh rakyat berbangsa Cina. Agama minoriti lain di Sarawak termasuklah Bahá'í, Hinduisme, Sikhisme, dan animisme.

 Bahasa 
kiri|thumb|Penyebaran keluarga bahasa Sarawak ditunjukkan dengan warna:
(klik imej untuk membesarkan)    
Bahasa Inggeris ialah bahasa rasmi Sarawak dari tahun 1963 hingga 1974 kerana bantahan dari Ketua Menteri Sarawak pertama, Stephen Kalong Ningkan terhadap penggunaan bahasa Melayu di Sarawak. Pada tahun 1974, Ketua Menteri yang baharu, Abdul Rahman Ya'kub mengiktiraf bahasa Melayu bersama Bahasa Inggeris sebagai bahasa rasmi Sarawak.Faisal, 2012 ... untuk menjadikan Bahasa Malaysia dan Bahasa Inggeris sebagai bahasa rasmi negara. (halaman 84) Status baharu yang diberikan kepada bahasa Melayu ini diperkukuh lagi dengan standard pendidikan bajaru yang menukarkan kurikulum kepada bahasa Melayu. Pada tahun 1985, bahasa Inggeris hilang statusnya sebagai bahasa rasmi Sarawak, dengan hanya bahasa Melayu yang diiktiraf.Postill, 2006 ... Bahasa Melayu diterima sebagai bahasa rasmi Sarawak bersama bahasa Inggeris sehingga tahun 1985, apabila bahasa Inggeris akhirnya jatuh. (halaman 64) Walaupun dasar rasmi, ahli-ahli pembangkang Sarawak berhujah bahawa bahasa Inggeris kekal sebagai bahasa rasmi de facto di Sarawak. Bahasa Inggeris masih dituturkan di mahkamah undang-undang dan Dewan Undangan Negeri. Pada tahun 2015, Ketua Menteri Sarawak ketika itu, Adenan Satem secara rasminya mengumumkan bahawa Bahasa Inggeris akan dikembalikan semula sebagai bahasa rasmi untuk wilayah Sarawak.

Walaupun bentuk rasmi bahasa Melayu, Bahasa Malaysia digunakan oleh pentadbiran kerajaan, ia jarang digunakan dalam perbualan seharian masyarakat Sarawak. Dialek tempatan, Bahasa Melayu Sarawak menguasai bahasa vernakular. Bahasa Melayu Sarawak ialah bahasa yang paling lazim bagi orang-orang Melayu Sarawak dan puak-puak peribumi yang lain. Bahasa Iban ialah bahasa ibunda yang paling banyak digunakan, sekaligus diiktiraf sebagai bahasa dialek majoriti di Sarawak. Bahasa Iban dituturkan dalam pelbagai bentuk dialek oleh hampir 68 peratus penduduk Sarawak sebagai bahasa pertuturan utama. Ini diikuti oleh bahasa Bidayuh, dengan enam dialek utama, dituturkan oleh 12 peratus penduduk. Masyarakat Orang Ulu pula mempunyai lebih daripada 30 dialek bahasa yang berbeza. Walaupun penduduk berbangsa Cina di negeri ini berasal dari pelbagai latar belakang dan bertutur menggunakan banyak dialek berbeza seperti Hokkien, Hakka, Fuzhou, dan Teochew, mereka juga bercakap dalam Bahasa Mandarin.

 Budaya 

kiri|thumb|Seorang suku Kayan, bermain Sapeh
kanan|thumb|Ngajat, tarian pahlawan Iban yang diwartakan sebagai sebahagian daripada budaya Sarawak.
Lokasi dan sejarah Sarawak telah menghasilkan kepelbagaian etnik, perpaduan kaum, variasi budaya dan bahasa yang sangat luas. Seiring dengan pembangunan wilayah yang moden dan transformasi digital yang meluas, namun adat tradisi dan kebudayaan kaum di Sarawak harus dikekalkan dan diamalkan untuk generasi akan datang. 

Etnik Iban merupakan etnik penduduk majoriti Sarawak. Walau bagaimanapun, pengaruh luar termasuk pengukuhan amalan agama Kristian telah membawa banyak perubahan menyeluruh bagi masyarakat Iban di Sarawak. Pada masa dahulu, kebanyakan masyarakat Iban di Sarawak lebih menjurus kepada konsep kepahlawanan dan mempunyai keupayaan memenggal kepala dari suku-suku lain dalam pertempuran. Amalan memenggal kepala yang diamalkan oleh masyarakat Iban ini akhirnya diharamkan sepenuhnya semasa di bawah pemerintahan James Brooke dan semakin memudar walaupun peringatan amalan masih dilihat di beberapa rumah panjang yang lain.

Dua lagi suku lain di Tanah Tinggi Sarawak, Kelabit dan Lun Bawang, telah menerima perubahan besar dalam identiti etnik mereka sebagai hasil langsung dari penukaran agama mereka kepada Kristian. Satu perubahan besar ialah peralihan titik fokus interaksi sosial mereka dari rumah panjang tradisional ke gereja tempatan. Kesetiaan agama mereka juga membantu membentuk pandangan dunia mereka di luar kampung mereka, terutamanya sebagai tindak balas kepada perubahan.

Bagi kaum Penan, salah satu puak terakhir yang masih mengamalkan gaya hidup nomad di dalam hutan, pengaruh luar terutamanya pendidikan telah menyebabkan penurunan yang ketara dalam jumlah penduduk yang mengamalkan gaya hidup nomad. Yang lain pula menetap setelah berinteraksi dengan anggota suku kaum yang berbeza, seperti Orang Ulu.

Hasil langsung dari kepelbagaian dalam budaya ini, yang dibuktikan oleh dasar toleransi kepada semua kaum, ialah peningkatan jumlah suku bangsa yang berkahwin bukan sahaja dengan suku kaum lain di Sarawak, tetapi juga dengan orang Cina, orang Melayu serta warganegara keturunan Eropah atau Amerika.

Suku-suku peribumi Sarawak secara tradisionalnya menggunakan pidato untuk meneruskan budaya mereka dari satu generasi ke generasi seterusnya,Pandian, 2014. Ia menjadi cara utama untuk melewati budaya, sejarah, dan tradisi yang dihargai. ... dalam fakta bahawa kesusasteraan lisan hanya disusun dalam persembahan; (halaman 95) di mana contoh-contoh amalan tradisional ini termasuklah tarian Ngajat Iban, Renong (penyataan suara vokal Iban), Ensera (naratif lisan Iban),Postill, 2006. ... empat adalah naratif lisan ... (halaman 51) dan penceritaan kisah epik oleh orang Kayan dan Kenyah.

Pada tahun-tahun sebelum penubuhan Persekutuan, kerajaan penjajah mengakui bahawa pendidikan Inggeris dan budaya peribumi mempengaruhi generasi baharu guru Iban. Oleh itu, pada 15 September 1958, Biro Kesusasteraan Borneo dirasmikan dengan piagam untuk memupuk dan menggalakkan literatur tempatan sambil menyokong kerajaan dalam pembebasan dokumentasinya, khususnya dalam manuskrip teknikal dan instruksional yang akan diedarkan kepada penduduk peribumi Sarawak Dan Sabah. Selain bahasa asli, dokumen juga akan diterbitkan dalam bahasa Inggeris, Cina dan Melayu. Pada tahun 1977, biro itu berada di bawah kuasa agensi perancangan dan pembangunan bahasa kerajaan Persekutuan, Dewan Bahasa dan Pustaka (DBP), yang menganjurkan penerbitan hanya dalam bahasa Melayu sehingga menyebabkan terkuburnya sastera peribumi.Postill, 2006. ... untuk menggalakkan pengarang tempatan dan memenuhi keperluan setempat ... (halaman 51) ... Biro tidak lagi wujud pada tahun 1977 apabila ia diambil alih oleh badan persekutuan Dewan Bahasa dan Pustaka (halaman 55) ... Dia menyimpulkan bahawa DBP tidak dapat menerbitkan buku dalam bahasa daerah (halaman 59 dan 60)

Perkara ini berlaku beberapa dekad sebelum media cetak mula muncul di Sarawak. Sarawak Gazette, yang diterbitkan oleh kerajaan Brooke, mencatatkan pelbagai berita berkaitan dengan ekonomi, pertanian, antropologi dan arkeologi, mula diedarkan pada tahun 1870 dan diteruskan dalam zaman moden. Walau bagaimanapun, dalam beberapa dekad selepas persekutuan, undang-undang yang ketat dan sambungan kepada perniagaan bermakna bahawa media adalah sebahagian besar syarikat milik negara.Postill, 2006. ... kerajaan mengawal hampir semua akhbar di Sarawak (halaman 76) Salah satu penerbitan teks paling awal di Borneo, Hikayat Panglima Nikosa pertama kali dicetak di Kuching, pada 1876.

Terdapat beberapa muzium di Sarawak yang memelihara dan mengekalkan artifak-artifak budaya Sarawak. Di kaki Gunung Santubong, Kuching, terletaknya Kampung Budaya Sarawak, sebuah "muzium hidup" yang mempamerkan pelbagai kumpulan etnik yang menjalankan aktiviti tradisional di rumah tradisional masing-masing. Muzium Negeri Sarawak dan bangunan baharu Muzium Budaya Sarawak menempatkan koleksi artifak seperti tembikar, tekstil, dan alat ukiran kayu dari pelbagai suku kaum di Sarawak, serta bahan-bahan etnografi budaya tempatan. Sapeh Orang Ulu (sejenis alat muzik petik) ialah alat muzik tradisional yang paling terkenal di Sarawak dan pernah dimainkan untuk Ratu Elizabeth II semasa lawatan rasmi beliau ke Sarawak pada tahun 1972.

Masakan terkenal di Sarawak termasuklah laksa Sarawak, Mi kolok, dan ayam pansuh. Negeri ini juga terkenal dengan kek lapis Sarawak.

Rakyat Sarawak juga mengamati beberapa cuti dan perayaan sepanjang tahun. Selain sambutan memperingati Hari Kebangsaan dan sambutan Hari Malaysia, wilayah Sarawak juga meraikan Hari Kemerdekaan Sarawak yang diraikan pada 22 Julai setiap tahun, sebagai menghargai pengorbanan dan perjuangan rakyat Sarawak dalam usaha mempertahankan kedaulatan wilayah Sarawak serta meraikan detik bermulanya pembentukan kerajaan sendiri Sarawak pada 22 Julai 1963. Sarawak juga turut meraikan hari kelahiran Yang Di-Pertua Negeri Sarawak. Kumpulan etnik yang lain di Sarawak juga meraikan perayaan mereka sendiri. Tradisi rumah terbuka membolehkan kumpulan etnik lain untuk menyertai perayaan.   Sarawak ialah satu-satunya wilayah di Malaysia yang mengisytiharkan perayaan Gawai Dayak sebagai cuti umum bagi seluruh wilayah Sarawak.

Sarawak menghantar pasukannya sendiri untuk mengambil bahagian dalam Sukan Empayar British dan Komanwel pada tahun 1958 dan 1962, serta Sukan Asia 1962. Selepas tahun 1963, rakyat Sarawak bertanding sebagai sebahagian daripada pasukan Malaysia. Sarawak menganjurkan Sukan Malaysia (SUKMA) pada tahun 1990, 2016 dan 2024. Sarawak juga merupakan juara keseluruhan dalam Sukan Malaysia (SUKMA) pada tahun 1990, 1992, 1994 dan 2024. Sarawak pernah menjadi juara keseluruhan selama 13 tahun berturut-turut dalam Sukan Para Malaysia sejak tahun 1994 sehingga 2018, sebelum kehilangan gelarannya kepada Sabah pada tahun 2022, dan meraihnya semula pada tahun 2024.

Penduduk terkenal

Catatan

 Rujukan 

 Pautan luar 

 Pelaporan Sarawak
 Koleksi peta-peta Sarawak
 portal kerajaan Sarawak.
 Berita Sarawak.
 Kawan Online Sarawak.


Kategori:Negeri dan wilayah persekutuan di Malaysia
Kategori:Negara dan wilayah berbahasa Inggeris
Kategori:Asia Tenggara Maritim