आषाढ का एक दिन (नाटक)

आषाढ का एक दिन हे मोहन राकेश यांचे हिंदी नाटक आहे जे १९५८ मध्ये पहिल्यांदा सादर झाले. हे नाटक पहिले आधुनिक हिंदी नाटक मानले जाते. या नाटकाला १९५९ मध्ये सर्वोत्कृष्ट नाटकासाठी संगीत नाटक अकादमी पुरस्कार मिळाला आणि अनेक दिग्दर्शकांनी समीक्षकांची प्रशंसा मिळवून दिली आहे. या नाटकावर आधारित एक चित्रपट हा मणि कौल यांनी दिग्दर्शित केला होता आणि १९७१ मध्ये प्रदर्शित झाला होता, ज्यासाठी त्यांना सर्वोत्कृष्ट चित्रपटाचा फिल्मफेर समीक्षक पुरस्कार मिळाला.

त्यापूर्वी हिंदी नाटके आदर्शवादी किंवा उपदेशात्मक होती व त्यांचा समकालीन वास्तवाशी कोणताही संबंध नव्हता. सर्वात महत्त्वाचे म्हणजे त्यांची भाषा साहित्याची भाषा राहिली, जी रंगभूमीसाठी योग्य नव्हती, परंतु या नाटकाने हे बदलून टाकले.

 नाटक 
या नाटकाचे शीर्षक संस्कृत नाटककार कालिदास यांच्या मेघदूत या नाटकातील दुसऱ्या श्लोकावरून घेतले आहे. याचा अर्थ आषाढ महिन्यातील एक दिवस असा होतो जो उत्तर भारतात मोसमी पाऊसाच्या प्रारंभाचा काळ आहे.

 निर्मीती 
हे नाटक प्रथम कलकत्ताच्या हिंदी नाट्यगट अनामिका यांनी, दिग्दर्शक श्यामानंद जालान (१९६०)  यांच्या नेतृत्वाखाली सादर केले आणि त्यानंतर १९६२ मध्ये दिल्लीच्या राष्ट्रीय नाट्य विद्यालयात इब्राहिम अल्काझी यांनी सादर केले, ज्यामुळे मोहन राकेश यांना पहिले आधुनिक हिंदी नाटककार म्हणून स्थापित केले गेले. हे नाटक बंगाली, इंग्रजी आणि कन्नड भाषेतही सादर करण्यात आले आहे.

 संदर्भ 

वर्ग:हिंदी नाटके
वर्ग:इ.स. १९५८ मधील निर्मिती