पुलह

पुलह हा हिंदू पौराणिक कथांमधील एक पात्र आहे. तो सृष्टिकर्ता देव ब्रह्माचा पुत्र आहे आणि पहिल्या मन्वन्तर ( मनूच्या युगातील) सप्तर्षींपैकी एक आहे, ज्यामध्ये इतर मारीचि, अत्रि, अंगिरस, क्रतु, पुलस्त्य आणि वसिष्ठ आहेत. दुसऱ्या वर्गीकरणात, पुलह हे ब्रह्माने निर्माण केलेल्या सृष्टीचे पूर्वज असलेल्या दहा प्रजापतींपैकी एक आहे. महाभारतानुसार, किमपुरुषांची वंश पुलहाची मुले आहेत.

 आख्यायिका 
पहिल्या मन्वन्तरात जन्माला आल्यावर, पुलहाचा विवाह दक्षाची मुलगी क्षमाशी झाला. त्यांना तीन मुलगे; कर्दम, कनकपीठ आणि उर्वरीवत आणि एक मुलगी पिवरी होते. भागवत पुराणानुसार, पुलह ऋषीचा विवाह कर्दम आणि देवहुती यांची मुलगी गतिशीही झाला होता. या दोघांना तीन मुलगे होते - कर्मश्रेष्ठ, वरीयमसु आणि सहिष्णु. पुलह हा ब्रह्माच्या डोक्यातून जन्मलेला पाचवा पुत्र असल्याचे मानले जाते. ब्रह्माने सप्तर्षी आणि दहा प्रजापती (काही वृत्तांत ते २१ असे म्हणतात) निर्माण केले, ज्यांच्यापासून सर्व मानव जन्माला आले असे मानले जाते. पुलहने सनंदन ऋषींकडून ज्ञानाप्राप्ती केली आणि गौतम ऋषींना ते सर्व ज्ञान दिले. त्यांनी अलकनंदा नदीच्या काठावर तपस्या केली आणि इंद्राच्या दरबारात उपस्थित राहण्याचे बक्षीस मिळाले. राजा भरतने आपले सर्व राज्य सोडून पुलहच्या आश्रमात आश्रय घेतला होता.

 संदर्भ 

वर्ग:भारतातील प्राचीन ऋषी
वर्ग:सप्तर्षी