के कुसची कहाणी (लोककथा)

परिस्थिती माणसाला कसे शहाणपण शिकवते हे या कथेतून दिसून येथे. पर्शियातील एका राजाची ही कथा.

 कथेचा आशय 
के कुस नावाच्या पर्शियाच्या एका राजाने अनेक युद्धे लढली होती आणि अनेक लढाया जिंकल्या होत्या. तो त्याच्या शत्रूंच्या लुटीमुळे इतका श्रीमंत होता की त्याने एल्बर्झ पर्वतांमध्ये दोन राजवाडे बांधले होते. त्याच्या खजिन्यामध्ये इतके सोने आणि चांदी होते की त्यांची चमक सूर्यप्रकाशाशी स्पर्धा करत असे. के कुस गर्विष्ठ झाला होता; त्याला वाटत असे की पृथ्वीवरील तोच एकमेव महान राजा आहे.

इब्लिस नावाचा एका दुरात्मा होता. राजाचा गर्व हरण केला पाहिजे असे त्याने ठरविले. त्याने एका राक्षसाला नोकराच्या रुपात राजवाड्यात पाठवले. त्याच्या हातात राजाला अर्पण करण्यासाठी फुलांचा गुच्छ होता. नोकराने के कुससमोर जमिनीला स्पर्श केला आणि तो राजाची भलावण करू लागला, "महाराज, जगात तुमच्यासारखा दुसरा राजा नाही." राजा गर्वाने अधिकच फुलत गेला. बराच वेळ स्तुतिसुमने उधळून झाल्यावर तो नोकर म्हणाला, '' महाराज, पण तरी एक क्षेत्र अजूनही असे शिल्लक आहे की ज्यावर तुम्ही विजय मिळविलेला नाही.'' राजाने विचारले, ''कोणते क्षेत्र?'' नोकर सांगू लागला, ''ते  आकाशातले जग, सूर्याचे राज्य, चंद्र, ग्रह आणि स्वर्गाचे गुप्त कोपरे. हे राजा, पक्ष्यांचा मागोवा घेत वर, वर आकाशात जा.''

"पण पंख नसताना मी वर कसा जाऊ शकतो?" राजा म्हणाला.
इवलेसे|एका हस्तलिखितातील के कुस राजाच्या उड्डाणाचे चित्र
राजा के कुसने ज्योतिषांना विचारले की, तो वरच्या प्रदेशात कसा उडू शकेल? अनेकांनी त्याला अनेक पद्धती सुचवल्या परंतु  त्यातील एकही राजाच्या पसंतीस उतरली नाही. पण एक पद्धत मात्र त्याला आवडली. ती अनुसरावी असे त्याने ठरविले.

राजाने दरबारातील सर्वात हुशार व्यक्तीला ती कामगिरी नेमून दिली. त्याने चार गरुड घेतले, त्यांना दाणापाणी देऊन धष्टपुष्ट केले, त्यांना चांगले प्रशिक्षण दिले. मग या व्यक्तीने एक लाकडी चौकट तयार केली. त्या चौकटीच्या प्रत्येक कोपऱ्यात त्याने एक खांब लावला आणि प्रत्येक खांबावर मांसाचा एक तुकडा लावला. प्रत्येक कोपऱ्याला एकेक गरुड बांधलेला होता. राजाचे सिंहासन चौकटीला जोडलेले होते. राजा त्यावर बसला.

चार गरुडांनी मास पकडण्याचा प्रयत्न केला आणि तसे करण्यासाठी ते वरच्या दिशेने उडाले, त्याच वेळी ती चौकटदेखील वर उचलली गेली. सारे प्रजाजन अवाक होऊन ते अनोखे दृश्य पाहू लागले. गरूड वर,  वर गेले, जणू आता ते चंद्राच्या जवळ जाऊन पोहोचले होते. पण पुढे उड्डाणाने थकून जाऊन त्यांनी पंख मारणे थांबवले. परिणामी ती चौकट, ते सिंहासन, राजा के कुस आणि सर्व गोष्टी चीनच्या जंगलात कोसळल्या. राजा पूर्णपणे एकटा पडला. जखमी झालेला, भुकेलेला, दुःखीकष्टी झालेला तो राजा - स्वतःच्या मूर्खपणाचा त्याला पश्चात्ताप झाला. बरेच दिवस गेल्यानंतर राजाला शोधत शोधत दूत आले आणि त्याला परत राजवाड्यात घेऊन गेले.

पण दरम्यानच्या काळात राजाच्या गर्वाचे घर खाली झाले होते. आपल्या क्षमतेच्या पलीकडे उड्डाण करण्याचा वेडेपणा करायचा नाही हे त्याने ठरवून टाकले. पुढे त्याने उत्तम राज्यकारभार केला. न्यायप्रिय राजा म्हणून त्याचा सर्वत्र नावलौकिक झाला.

 तात्पर्य 
एखादी व्यक्ती गर्वोन्मत्त झाली की तिचा विवेक धुळीला मिळतो;  पण परिस्थितीचे चटके बसले की मग व्यक्तीला सुबुद्धी सुचण्याची शक्यता असते हे या कथेमधून अधोरेखित होते.The Mother (2004). Words of Long Ago. COLLECTED WORKS OF THE MOTHER. 02 (2nd ed.). Pondicherry: Sri Aurobindo Ashram. ISBN 81-7058-670-4.

 अधिक माहितीसाठी वाचा 
के कुस (इंग्रजी)

 संदर्भ 

वर्ग:पर्शियन लोककथा
वर्ग:लोककथा