द बंगाल फाइल्स

द बेंगाल फाइल्स  हा २०२५ चा भारतीय हिंदी भाषेतील  चित्रपट आहे जो विवेक अग्निहोत्री यांनी लिहिलेला आणि दिग्दर्शित केला आहे. हा चित्रपट डायरेक्ट ॲक्शन डे आणि नोआखाली दंगलीवर केंद्रित आहे.

द बंगाल फाइल्स हा अग्निहोत्री यांच्या द फाइल्स ट्रायलॉजीमधील आधुनिक भारतीय इतिहासावर आधारित तिसरा आणि शेवटचा भाग आहे, जो द ताश्कंद फाइल्स (२०१९) आणि द काश्मीर फाइल्स (२०२२) नंतरचा आहे. २०४ मिनिटांच्या रनटाइमसह, हा सर्वात जास्त काळ चालणारा भारतीय चित्रपटांपैकी एक आहे आणि ५ सप्टेंबर २०२५ रोजी प्रदर्शित झाला. या चित्रपटाला समीक्षकांकडून प्राथमिक संमिश्र पुनरावलोकने मिळाली आहेत.

 कथानक 
१६ ऑगस्ट १९४६ रोजी प्रत्यक्ष कृती दिन  च्या आसपासच्या दुःखद घटनांचे चित्रण या चित्रपटात केले आहे. ग्रेट कलकत्ता किलिंग्ज म्हणूनही ओळखले जाणारे हे हिंसाचार लवकरच बंगाल प्रेसिडेन्सीच्या आसपासच्या प्रदेशात पसरले, ज्यात नोआखाली दंगली आणि टिपेरा आणि कोमिल्ला येथील घटनांचा समावेश आहे, ज्याचे चित्रण एका चित्रपटाद्वारे केले आहे. सांप्रदायिक हिंसाचाराच्या वास्तविक घटनांवर आधारित, ही कथा भारताच्या स्वातंत्र्य आणि फाळणीच्या मार्गाला महत्त्वपूर्ण आकार देणाऱ्या घटनांवर प्रकाश टाकते.

या ऐतिहासिक पार्श्वभूमीवर कथा अवलंबून असून, एक गुन्हेगारी तपासकर्ता एका बेपत्ता व्यक्तीच्या प्रकरणावर काम करत असताना भ्रष्टाचाराचे जाळे उघड करतो असे दाखवले आहे. त्याच्या या चौकशीच्या समांतर, आणखी एक पात्र भारताच्या फाळणीपूर्वी झालेल्या सांप्रदायिक हिंसाचारावर प्रकाश टाकतो करते.

 कलाकार 

 मिथुन चक्रवर्ती – मॅडमन चतुरच्या भूमिकेत
 पल्लवी जोशी – माँ भारती / वृद्ध भारती बॅनर्जीच्या भूमिकेत 
 दर्शन कुमार - शिवा आलोके पंडित, विशेष तपास अधिकारी, सीबीआय.
 सिमरत कौर – तरुण भारती बॅनर्जीच्या भूमिकेत 
 अनुपम खेर – महात्मा गांधीच्या भूमिकेत 
 सास्वता चॅटर्जी – सरदार हुसेनीच्या भूमिकेत
 एकलव्य सूद – अमरजीत अरोरा यांच्या भूमिकेत 
 नमाशी चक्रवर्ती – गुलाम सरवर हुसेनीच्या भूमिकेत 
 राजेश खेरा – मोहम्मद अली जिना यांच्या भूमिकेत 
 पुनीत इस्सार – राजेश सिंग, संचालक, सीबीआय
 प्रियांशु चॅटर्जी – न्यायमूर्ती बॅनर्जीच्या भूमिकेत 
 दिव्येंदू भट्टाचार्य – राजेंद्रलाल रॉयचौधरी यांच्या भूमिकेत 
 सौरव दास – गोपाल पाठाच्या भूमिकेत 
 मोहन कपूर – हुसेन शाहीद सुऱ्हावर्दी यांच्या भूमिकेत
 अनुभा अरोरा – गौरीच्या भूमिकेत 
 पालोमी घोष – सीतेच्या भूमिकेत

 निर्मिती 
अग्निहोत्री यांनी एप्रिल २०२२ मध्ये द काश्मीर फाइल्सच्या यशानंतर या प्रकल्पाची घोषणा केली. "भारताचे भाग्य बंगालमध्ये नाही तर दिल्लीत लिहिलेले आहे" या त्यांच्या विश्वासावर भर देण्यासाठी त्यांनी सुरुवातीला द दिल्ली फाइल्स: द बंगाल चॅप्टर असे या चित्रपटाला शीर्षक दिले होते. जून २०२५ मध्ये, अग्निहोत्रींनी अधिकृतपणे चित्रपटाचे नाव द बंगाल फाइल्स: राईट टू लाइफ असे ठेवले, जे दिल्लीऐवजी बंगालच्या इतिहासावर केंद्रित होते.

अग्निहोत्री यांनी स्पष्ट केले की शीर्षक बदल हा लोकांच्या भावनेमुळे झाला: चित्रपटाचा विषय चांगल्या प्रकारे प्रतिबिंबित करण्यासाठी त्याचे नाव बदलण्यासाठी सोशल मीडिया पोलला प्रचंड पाठिंबा मिळाला. ते म्हणाले, "पहिले आणि सर्वात महत्त्वाचे कारण म्हणजे हा चित्रपट बंगालबद्दल आहे... मग मी एक पोल केला जिथे ९९टक्के लोकांनी मला शीर्षक बदलण्यास सांगितले. तेव्हाच मला वाटले की, संवादात का अडकायचे... आता, ते अधिक अर्थपूर्ण आहे."  त्यांनी असेही नमूद केले की पहिल्या प्रकरणाच्या प्रकाशनानंतर प्रकल्पाच्या दुसऱ्या भागाचे शीर्षक देखील अशाच प्रकारे बदलले जाईल.

या चित्रपटाचे चित्रीकरण नोव्हेंबर २०२४ मध्ये सुरू होऊन जानेवारी २०२५ च्या अखेरीस पूर्ण झाले.

पल्लवी जोशीने सुरुवातीला तिची भूमिका साकारण्यास नकार दिला होता, कारण तिला वाटले की ती खूप मोठी जबाबदारी आहे, आणि तिने तिचे पती अग्निहोत्री यांना तिच्या वयाची दुसरी अभिनेत्री घेण्याचा सल्लाही दिला. बऱ्याच समजावणीनंतर तिने अखेर ही भूमिका साकारण्याचा निर्णय घेतला.

 प्रदर्शन 
५ सप्टेंबर २०२५ रोजी 'द बेंगाल फाइल्स''' हा चित्रपट थिएटरमध्ये प्रदर्शित झाला. या चित्रपटाला सीबीएफसीकडून 'ए' (फक्त प्रौढांसाठी) प्रमाणपत्र मिळाले आहे, ज्याचा रनटाइम २०४ मिनिटे आहे, ज्यामध्ये अत्यंत हिंसाचार आणि रक्तरंजित कंटेंटची कारणे दिली आहेत.  अग्निहोत्री यांनी इशारा दिला आहे की जर पश्चिम बंगालने त्यांच्या चित्रपटाचे प्रदर्शन रोखले तर ते कायदेशीर कारवाई करतील. अभिनेता व्हिक्टर बॅनर्जी यांनी भारताच्या राष्ट्रपतींना चित्रपटाचे प्रदर्शन शांततेत, धमकी किंवा हस्तक्षेपापासून मुक्तपणे होईल आणि कलाकार आणि प्रेक्षक दोघांचेही हक्क पूर्णपणे सुरक्षित राहतील याची हमी देण्याची विनंती केली. चित्रपट प्रदर्शित होण्यापूर्वी, अग्निहोत्री यांनी पश्चिम बंगालच्या मुख्यमंत्री ममता बॅनर्जी यांना जाहीरपणे आवाहन केले आणि चित्रपटावर बंदी घालू नये अशी विनंती केली. त्यांनी यावर भर दिला की हा चित्रपट विभाजनाचे साधन नसून कला आणि ऐतिहासिक कथाकथनाचे काम आहे.

 पश्चिम बंगालमधील प्रतिबंध 
चित्रपट प्रदर्शित होण्याच्या एक दिवस आधी, पल्लवी जोशी यांनी आरोप केला की पश्चिम बंगालमध्ये चित्रपटावर अनधिकृतपणे बंदी घालण्यात आली आहे, असा दावा करत की राजकीय दबावामुळे थिएटर मालकांना धमकावले जात आहे. तिने भारताच्या राष्ट्रपती द्रौपदी मुर्मू यांना एक पत्र लिहिले आणि चित्रपट पाहण्याच्या कथित घटनात्मक अधिकाराचे संरक्षण करण्याचे आवाहन केले. भाजप आयटी सेलचे प्रमुख अमित मालवीय यांनी ममता बॅनर्जी यांच्या नेतृत्वाखालील तृणमूल काँग्रेस सरकारवर चित्रपटावर अनधिकृतपणे बंदी घालण्याचा आरोप केला तेव्हा हा मुद्दा आणखी वाढला, तर आरोपी पक्षाने चित्रपट प्रदर्शित न होण्यात कोणताही सहभाग नाकारला आणि हा निर्णय केवळ थिएटर मालक आणि मल्टिप्लेक्स ऑपरेटरचा असल्याचे सांगितले. कोलकातामधील थिएटर मालकांनी स्पष्ट केले की चित्रपटासाठी कोणतेही स्लॉट उपलब्ध नाहीत कारण ते आधीच द कॉन्ज्युरिंग: लास्ट रीट्स, धुमकेतू, बोहुरुपी आणि बागी ४ सारखे चित्रपट प्रदर्शित करत होते.

 वादविवाद 
एप्रिल २०२२ मध्ये, महाराष्ट्र शीख असोसिएशनने आक्षेप नोंदवले आणि दावा केला की हा चित्रपट १९८४ च्या शीख हत्याकांडाचे व्यावसायिकीकरण करेल. अभिनेता सास्वत चॅटर्जी यांनी या वादापासून स्वतःला दूर ठेवले, त्यांनी खुलासा केला की त्यांना चित्रपटाचे शीर्षक दिल्ली फाइल्स वरून द बंगाल फाइल्स असे बदलण्यात आले आहे याची माहिती नव्हती, तसेच त्यांनी पुन्हा सांगितले की ते केवळ एक पात्र साकारणारे अभिनेता असून इतिहासकार  नाहीत. चित्रपटाच्या निर्मात्या पल्लवी जोशी यांनी असे भाष्य केले की चॅटर्जी राजकीय दबावाचा सामना करत असावेत. त्यांनी हे देखील नाकारले की त्यांना केवळ त्यांच्या पात्राबद्दल माहिती देण्यात आली होती, त्यांनी स्पष्ट केले की चित्रपटाचे मूळ शीर्षक द दिल्ली फाइल्स: बंगाल चॅप्टर'' असेच होते आणि याची कथा बंगाल मधील घटनांवर अवलंबून होती.

१६ ऑगस्ट २०२५ रोजी कोलकाता येथील एका हॉटेलमध्ये ट्रेलर लाँच दरम्यान, जे सुरुवातीला चित्रपटगृहात नियोजित होते, कोलकाता पोलिसांनी अचानक प्रदर्शन थांबवले. अग्निहोत्री यांनी या निर्णयावर टीका केली आणि राजकीय कारणांमुळे प्रदर्शन थांबवण्यात आल्याचा दावा केला. कोलकाता पोलिसांच्या एका वरिष्ठ अधिकाऱ्याने नंतर स्पष्ट केले की आयोजकांना अशा प्रदर्शनांचे आयोजन करण्यासाठी आवश्यक असलेला मनोरंजन परवाना मिळविण्यात अपयश आले आहे.

२० जून २०२५ रोजी बंगालचे माजी मंत्री पूर्णेंदू बसू यांनी एका पत्रकार परिषदेत म्हटले की, "भाजप आणि आरएसएस प्रक्षोभक राजकारणाद्वारे बंगालमध्ये दंगली भडकवण्याचा प्रयत्न करत आहेत. अग्निहोत्री दिग्दर्शित हा चित्रपट, बंगालच्या इतिहासाचे जाणूनबुजून विकृतीकरण आहे, अगदी त्यांच्या पूर्वीच्या प्रचार चित्रपट द काश्मीर फाइल्सप्रमाणेच, ज्याचा प्रचार पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी राजकीय फायद्यासाठी केला होता." चित्रपट निर्माते हरनाथ चक्रवर्ती म्हणाले की बंगाल राज्य किंवा त्याच्या संस्कृतीचे प्रतिनिधित्व करण्यासाठी फक्त काही बंगाली कलाकारांना कास्ट करणे पुरेसे नाही.

आणखी एक वाद गोपाल पाठा यांच्याभोवती होता. त्यांचा नातू संतनु मुखर्जी यांनी बोबाजार पोलिस स्टेशनमध्ये एक तक्रार दाखल केली. या तक्रारीत अग्निहोत्रींवर गोपाल पाठा यांना चूकदाखवल्याचा आणि चित्रपट बनवण्यापूर्वी त्यांच्या कुटुंबाची परवानगी घेतली नसल्याचा  आरोप केला. तर, अग्निहोत्री यांनी असा दावा केला की त्यांच्या चित्रपटातील कथा गोपाळ पाठा यांच्या भोवती फिरत नाही. गोपाळ पाठा यांची भूमिका करणारा अभिनेता सौरव दास यांनी असा दावा केला की त्यांना फक्त त्यांच्या पात्राबद्दल माहिती होती, परंतु पटकथेची माहिती नव्हती. यावर अग्निहोत्री म्हणाले की गोपाळ पाठा यांचे चित्रण खुद्द पाठा यांच्याच शब्दांवर आधारित आहे.

 संदर्भ 

वर्ग:विवेक अग्निहोत्री दिग्दर्शित चित्रपट
वर्ग:इ.स. २०२५ मधील हिंदी चित्रपट