भारतीय वायुसेनेत सेवारत विमाने

भारतीय सशस्त्र दलांमध्ये भारतीय सेना, भारतीय नौदल आणि भारतीय हवाई दल यांचा समावेश होतो.  हे तिन्ही दले आणि भारतीय तटरक्षक दल लढाऊ, टेहळणी, टँकर आणि वाहतूक विमाने, हेलिकॉप्टर आणि मानवरहित हवाई वाहने वापरतात. 

भारतात बांधणी केलेले सुखोई एसयू-३० एमकेआय हे भारतीय वायुसेनेचे प्रमुख लढाऊ विमान आहे.  तेजस हे भारतीय वायुसेनेचे पहिले स्वदेशी लढाऊ विमान आहे. हे २०१५ मध्ये सेवारत झाले.  राफेल हे भारतीय वायुसेनेतील नवीनतम विमान आहे. हे जुलै २०२० मध्ये सेवारत झाले.  यांशिवाय रशियन आणि भारतीय बनावटीची मिग २१ आणि मिग २९, फ्रेंच मिराज आणि ब्रिटिश जग्वार विमानेही भारतीय वायुसेनेमध्ये आहेत.  वायुसेना अनेक प्रकारची वाहतूक विमानेही वापरते. या ताफ्यात बहुतेक विमाने जुनी अँटोनोव्ह एएन-३२, डोर्नियर २२८ आणि हॉकर सिडले एचएस ७४८ प्रकारची आहेत.  २०१० च्या दशकात, भारतीय वायुसेनेने मोठ्या अमेरिकन एर-लिफ्टर्स C-17 आणि सी-१३०जे विमानांना ताफ्यात घेतले.   २०२३ मध्ये ताफ्यातील जुन्या विमानांच्या बदली सी-२९५ वाहतूक विमाने समाविष्ट करण्यास सुरुवात केली. 

भारतीय हेलिकॉप्टर ताफ्यात फ्रेंच अलूएत आणि एसए ३१५ यांचा समावेश आहे. हे हेलिकॉप्टर परवान्यातहत भारतात परवानाकृत बांधली जातात.  रशियन बनावटीचे मिल एमआय-१७ आणि मिल एमआय-२४ हे हेलिकॉप्टर ताफ्यातील प्रमुख हेलिकॉप्टरे आहेत.  एचएएलने सशस्त्र दलांच्या वापरासाठी ध्रुव, प्रचंड आणि रुद्र या प्रकारच्या हेलिकॉप्टरांची रचना आणि बांधणी केलेली आहे.  २०२० च्या दशकाच्या उत्तरार्धापासून, भारताने अमेरिकन बनावटीचे एएच-६४ आणि सीएच-४७ प्रकारचे हेलिकॉप्टर आपल्या ताफ्यात समाविष्ट केले आहेत.  याशिवा भारतीय वायुसेना अनेक प्रकारचे स्थानिक आणि आयात केलेली टेहळणी आणि मानवरहित विमाने वापरते. 

 वायुसेना 
इवलेसे|दसॉल्ट राफेल
इवलेसे|एचएएल तेजस
इवलेसे|सुखोई एसयू-३०एमकेआय
उजवे|इवलेसे|Embraer ERJ 145 वर नेत्रा AEW&amp;C
उजवे|इवलेसे|बोईंग सी-१७ ग्लोबमास्टर तिसरा
इवलेसे|एअरबस सी-२९५
इवलेसे|बोईंग एएच-६४ अपाचे
इवलेसे|एचएएल प्रचंड
इवलेसे|एचएएल लुह
इवलेसे|एचएएल किरण
भारतीय वायुसेनेची स्थापना १९३२ मध्ये झाली.  यात सुमारे ९० हवाई स्क्वॉड्रन आहेत. यातील ३१ लढाऊ विमानांनी सुसज्ज आहेत.   या स्क्वॉड्रन देशातील ६० पेक्षा अधिक वायुसेना तळांवर लढाऊ, गस्त आणि लष्करी वाहतूक विमाने, विविध हेलिकॉप्टर आणि मानवरहित हवाई वाहनांचा ताफा राखते.  
विमानमूळ देशप्रकारउपप्रकारसेवारतनोंदी लढाऊडसॉल्ट मिराज २०००फ्रांस बहुकामीमिराज २००० एच/आय ३६ या सगळ्यांचे २००० टीआय मध्ये रुपांतरण होईल; TH/TI is a two-seat variant used for training.मिराज २००० टीएच/टीआय १०डसॉल्ट राफेलराफेल डीएच ८दोन वैमानिकराफेल ईएच २८ एक वैमानिकएच.ए.एल. तेजसभारततेजस १ ३१तेजस १अ– ७३ मागणीवर, एकूण ९७ मंजूर प्रशिक्षणतेजस १ प्रशिक्षक ६ १२ मागणीवरमिग-२९ सोवियेत संघ बहुकामीमिग-२९बी ७मिग-२९यूपीजी ५२ मिग-२९बीची सुधारित आवृत्तीसुखोई एसयू-३० एमकेआय रशिया/भारतसुखोई एसयू-३० २५९ १२ मागणीवर; ८४ची सुधारणा करणारमिग-२१ सोवियेत संघ/भारत आव्हान देणारी मिग-२१ बायसन ३६ १९ सप्टेबर, २०२५ रोजी निवृत्तजॅग्वार यु.के./भारत आक्रमकजॅग्वार-आयबी २६ दोन वैमानिक असलेले प्रशिक्षकजॅग्वार-आयएस ७८ एक वैमानिक असलेले जमिनीवर आक्रमण करणारेजॅग्वार-आयएम ८ एक वैमानिक असलेला आरमारी उपप्रकार एईडब्ल्यू अँड सी बेरीव्ह ए-४०सोवियेत संघ एईडब्ल्यू अँड सी ए-५०ईआय ३ २ मागणीवर एम्ब्राएर आर-९९ ब्राझिल/भारत नेत्रा मार्क १ ३ टेहळणी बॉम्बार्डिये ग्लोबल ५००० कॅनडा इलेक्ट्रॉनिक माहितीसंश्लेषण ग्लोबल ५००० २ रॉच्या एव्हिएशन रिसर्च सेंटर द्वारा संचलितबोईंग ७०७ अमेरिका टेहळणीबोईंग ७०७-३३७सी १बोईंग ७३७७३७-७०० २ गल्फस्ट्रीम ३III SRA३ गल्फस्ट्रीम जी१०० इस्रायल ११२५ अॅस्ट्रा२ हवाई इंधनपूरक एरबस ए३३० एमआरटीटीफ्रांस हवाई इंधनपूरक/सैनिकवाहक ए३३० एमआरटीटी– फ्रेंच वायुसेनेकडून १ भाड्याने घेतले जाईल; एकूण ६ असतील बोईंग केसी-१३५ अमेरिका हवाई इंधनपूरक केसी-१३५– १ मेट्रिआकडून भाड्याने घेतले जाईल; इल्युशिन आयएल-७८सोवियेत संघ आयएल-७८ मार्क १ ६ सैनिकी वाहतूकएरबस ए३२१ युरोप सैनिकी वाहतूक, अतिमहत्वाच्या व्यक्तींसाठीएरबस ए३२१-२०० ४बोईंग ७७७ अमेरिकाबोईंग ७७७-३००ईआर २ एर इंडिया वनम्हणून वापरात. एम्ब्राएर लेगसी ६०० ब्राझिल महत्वाच्या व्यक्तींसाठी लेगसी ६०० ४ एरबस सी-२९५ युरोप/भारत सामरिक वाहतूक सी-२९५-डब्ल्यू16 ४० मागणीवरअँतोनोव्ह एन-३२सोवियेत संघअँतोनोव्ह एएन-३२55अँतोनोव्ह एएन-३२47 डॉर्नियर २२८ जर्मनी/भारत[a] २२८-२०१ ६१ हॉकर सिडली एचएस ७४८ युनायटेड किंग्डम एचएस ७४८ ५६ लॉकहीड मार्टिन सी-१३०जे अमेरिका सी-१३०जे-३०ृ १२बोईंग सी-१७ ग्लोबमास्टर ३ व्यूहात्मक वाहतूकबोईंग सी-१७ ग्लोबमास्टर ३ ११ इल्युशिन आयएल-७६सोवियेत संघ आयएल-७६एमडी १७हेलिकॉप्टर एरोस्पेशिएल अलूएत ३फ्रांस /भारत[a] बहुकामी चेतक ७९ चीतल १८ एरोस्पेशिएल एसए ३१५बी चीता १८ एचएएल ध्रुवभारत ध्रुव मार्क १/२ ९५ एचएएल लाइट युटिलिटी हेलिकॉप्टर एलयूएच– ६ मागणीवर बोईंग सीएच-४७ अमेरिका सैनिकी वाहतूक सीएच-४७एफ १५ मिल एमआय-१७ रशिया एमआय-१७व्ही-५ २२२ बोईंग एएच-६४ अमेरिकाAttack एएच-६४ई २२ एचएएल प्रचंडभारत प्रचंड १० ६६ मागणीवर एचएएल रुद्र रुद्र16 ५० मागणीवर मिल एमआय-२४ रशिया एमआय-२५/३५15 प्रशिक्षकहॉक मार्क १३२ युके/भारत[a] प्रगत प्रशिक्षकहॉक मार्क १३२ १०२ एचएलएल किरणभारत मध्यम प्रशिक्षक एचजेटी-१६ ७७ एचएएल एचटीटी-४० प्राथमिक प्रशिक्षक एचटीटी-४०– ७० मागणीवर पिलॅटस पीसी-७ स्वित्झर्लंड पीसी-७ मार्क २ ७४ पिपिस्ट्रेल व्हायरस स्लोव्हेनिया पूर्वप्राथमिक प्रशिक्षक गरुड ७२मानवरहित हवाई वाहनेआयएआय हेरॉन इस्रायलSurveillanceआयएआय हेरॉन मार्क २ ९ २ मागणीवर आयएआय सर्चर सर्चर मार्क २ मोजके एमक्यू-९ रीपर अमेरिका टेहळणी/लढाऊ स्कायगार्डियन– ८ मागणीवर

 आर्मी एव्हिएशन कोर 
इवलेसे|एचएएल रुद्र
इवलेसे|एचएएल ध्रुव
इवलेसे|आयएआय हेरॉन
आर्मी एव्हिएशन कोरची स्थापना १ नोव्हेंबर १९८६ रोजी झाली.  ते हेलिकॉप्टर आणि मानवरहित हवाई वाहनांची मालिका चालवते. 
विमानमूळ देशप्रकारउपप्रकारसेवारतनोंदीHelicopter एरोस्पेशिएल अलूएत ३ फ्रांस/भारत बहुउपयोगी चेतक ६० २०३३मध्ये निवृत्त एरोस्पेशिएल एसए ३१५बी चीता115 एचएएल ध्रुव भारत ध्रुव मार्क १/२/३78 २५ मागणीवर एचएएल लाइट युटिलिटी हेलिकॉप्टर एलयूएच– ६ मागणीवर; ११० असतील बोईंग एएच-६४ अमेरिका आक्रमक एएच-६४ई ३3 on order एचएएल प्रचंड भारतPrachand ५ ९० मागणीवर; एकूण ९५ असतील एचएएल रुद्र रुद्र ७४मानवरहित हवाई वाहने अॅस्टेरिया एटी भारत टेहळणी एटी-१५ माहिती नाही डीआरडीओ निशांत निशांत १३आयएआय हेरॉन इस्रायल आयएआय हेरॉन मार्क २ ४ आयएआय सर्चर सर्चर मार्क १/२12 आयएफटी स्विच भारत स्विच १.० २००Additional orders placed in June 2025 जॉनेट जेएफ जेएफ-२अज्ञात न्यूस्पेस बेलुगा/निंबस घोंगावणारे बेलुगा/निंबस१०० एंड्युर सबलमालवाहू विमान सबल २०अज्ञात राफे म्फिबिर एमआर एमआर-२० ४८ एमक्यू-९ रीपर अमेरिका टेहळणी/लढाऊ स्कायगार्डियन– ८ मागणीवर

 आरमारी वायुसेना 
इवलेसे|मिग २९-केविमानवाहू नौकांवर असतात
इवलेसे|बोईंग पी-८आय सागरी गस्त विमान
इवलेसे|कामोव का-३१ नौदल हेलिकॉप्टर
इवलेसे|भारतीय नौदलाचे सी किंग WS-61
भारतीय आरमाराच्या वायुसेनेची स्थापना १९४८ मध्ये झाली. आठ आरमारी हवाई तळांवर २६ हवाई पथके आहेत जी विविध आरमारी कमांडच्या ध्वज अधिकाऱ्यांच्या हुकुमात असतात.   या सेनेत लढाऊ आणि सागरी गस्त विमाने, विविध हेलिकॉप्टर आणि मानवरहित हवाई वाहनांचा ताफा आहे. 
विमानमूळ देशप्रकारउपप्रकारसेवारतनोंदी लढाऊडसॉल्ट राफेलफ्रांस बहुआयामीराफेल एम– २६ (२२ एक-वैमानिकी आणि ४ दोन वैमानिक असलेली) मागणीवरमिग-२९ के रशियामिग-२९ के ४० यांतील ६ प्रशिक्षक विमाने आहेत गस्त/बहुउपयोगी बोईंग पी-८ अमेरिका गस्त पी-८आय १२ ब्रिटेन-नॉर्मन बीएन-२ युनायटेड किंग्डम गस्त/बहुउपयोगी बीएन-२बी/२टी ४ डॉर्नियर २२८ जर्मनी/भारत[a] गस्त/बहुउपयोगी २२८-२०१ २९ ६ मागणीवरहेलिकॉप्टर एरोस्पेशिएल अलूएत ३ फ्रांस/भारत[a]बहुउपयोगी चेतक४२ एचएएल ध्रुव भारत ध्रुव मार्क १/३ २४ कामोव्ह केए-२७ रशिया एएसडब्ल्यू केए-२८१४ वेस्टलँड सी किंग युनायटेड किंग्डम डब्ल्यूएस-६१ मार्क ४२बी २५ कामोव्ह केए-३१ रशिया एईडब्ल्यू केए-३१ १४ सिकॉर्स्की एसएच-६० अमेरिका लढाऊ/बहुऊपयोगी एमएचृ६०आर १३ ११ मागणीवर प्रशिक्षकबीएई हॉक यूके/भारत[a] जेट प्रशिक्षक हॉक मार्क १३२ १७ एचएएल किरण भारत एचजेटी-१६ २० पिपिस्ट्रेल व्हायरस स्लोव्हेनिया प्राथमिक प्रशिक्षक गरुड १२मानवरहित हवाई वाहने एल्बिट हर्मीस ९०० इस्रायल/भारत टेहळणी दृष्टी-१० १आयएआय हेरॉन इस्रायल हेरॉन मार्क २ १० जनरल अॅटोमिक्स एमक्यू-९ रीपर अमेरिका लढाऊ/गस्त सीगार्डियन २ १५ मागणीवर

 तटरक्षक दल 
भारतीय तटरक्षक दल हे एक सागरी सशस्त्र दल आहे, ज्याची स्थापना १९७८ मध्ये झाली. ते भारताच्या सागरी आणि किनारी मालमत्तेचे संरक्षण आणि महासागरीय सीमांचे रक्षण करते.   तटरक्षक दल विविध जहाजे आणि विमाने चालवते ज्यात टेहळणी विमाने आणि हेलिकॉप्टर यांचा समावेश आहे.   : ५ 
इवलेसे|भारतीय तटरक्षक दलाचे डॉर्नियर २२८
विमान मूळ प्रकार उपप्रकार सेवारत नोंदी गस्त डॉर्नियर २२८ जर्मनी / भारत [ अ ] गस्त / टेहळणी २२८-१०१/२०१  ३९  २ विमाने २०२४ मध्ये सुधारित  हेलिकॉप्टर एरोस्पेशियल अलूएत ३ फ्रांस / भारत [ अ ] बहुकामी चेतक १९  एचएएल ध्रुव भारत ध्रुव एमके. आय ४  ध्रुव एमके. तिसरा १५   ९ मागणीवर  आणखी ६ नियोजित 

 हे सुद्धा पहा 
 भारतीय वायुसेना
 भारतीय वायुसेनेतून निवृत्त झालेली विमाने

 संदर्भ आणि नोंदी 

वर्ग:भारतीय लष्कराशी संबंधित याद्या
वर्ग:भारतीय वायुसेना
वर्ग:देशानुसार वायुसेनांची विमाने
*