गोलु (उत्सव)

गोलु (उत्सव) हा एक दक्षिण भारतात साजरा केला जाणारा उत्सव आहे. यामध्ये बाहुल्यांचे  प्रदर्शन किंवा देखावा मांडणे असे याचे स्वरूप असते. शारदीय नवरात्री विशेषतः विजयादशमीच्या जवळपासच्या दिवसांमध्ये हा उत्सव साजरा केला जातो. भातुकली, एखाद्या विवाहाची मांडणी, हिंदू ग्रंथांमधील कथा असे याचे सादरीकरणाचे विषय असतात.

स्वरूप
ग्रामीण भागातील कुंभार किंवा लाकडी बाहुल्या तयार करणारे कलाकार या खेळण्यांची निर्मिती करतात. गडद रंगात रंगविलेल्या या बाहुल्या एखाद्या आशयावर आधारित अशी मांडणी करून दर्शनी भागात घरात मांडल्या जातात. नातेवाईक, शेजारी हे एकमेकांकडील गोलु पाहण्यासाठी भेट देतात. उत्सवी विशेष खाद्यपदार्थ तयार केले जातात आणि त्याचा एकत्रित आनंद घेतला जातो. महत्वाच्या हिंदू मंदिरांमध्येही याचा देखावा मांडला जातो.  
तमिळ भाषेत बोम्मई गोलू म्हणजे बाहुल्यांचे प्रदर्शन. तेलगू मध्ये बोम्माला कोलूवू म्हणजे अंगणात मांडलेल्या बाहुल्या. कानडीमध्ये गोमबे हब्बा म्हणजे बाहुल्यांचा उत्सव. सरस्वती, पार्वती आणि लक्ष्मी या देवतांचे नवरात्री उत्सवात केले जाणारे पूजन यानिमित्ताने हे प्रदर्शन मांडले जाते. मुली आणि  महिला त्याची विशेष सजावट करतात.

नवरात्री पूजा आणि मांडणी 
शारदीय नवरात्री उत्सवाच्या पहिल्या दिवशी गणेश पूजन केले जाते. त्यानंतर देवी सरस्वती, लक्ष्मी आणि दुर्गा यांची आवाहन केले जाते. घरातील वयोज्येष्ठ स्त्री किंवा पुरुष कलशामध्ये देवतांचे आवाहन करतात. यासाठी मुहूर्ताची वेळ पाळली जाते. त्यानंतर गोलु मांडणी करण्यासाठी विषम संख्येचे स्तर असलेली मांडणी उभी केली जाते. पायऱ्या पायऱ्या असलेली ही उभी रचना असते ज्यावर बाहुल्या मांडायच्या असतात. यासाठी लाकडी फळ्यांचा वापर केला जातो. या पायऱ्या त्यावर वस्त्र घालून झाकल्या जातात आणि त्यावर बाहुल्यांची मांडणी विशिष्ट पद्धतीने केली जाते.
हिंदू धर्मातील पौराणिक कथा, राजाची मिरवणूक, रथयात्रा, डोहाळेजेवण, भातुकलीचा खेळ, राजाचा दरबार अशा विविध विषयांवर आधारित मांडणी या ठिकाणी केली जाते. यामध्ये विवाहासाठी तयार झालेले वर आणि वाढू यांच्या लाकडी बाहुल्या मांडणे हे महत्वाचे मानले जाते. चंदनाचे खोड,  रक्तचंदनाचे खोड किंवा मग नारळाची करवंटी यापैकी काही वापरून त्यापासून हे वर आणि वधू  तयार केले जातात. नवविवाहित महिला तिच्या सासरी या प्रकारच्या गोलूची मांडणी करत असते. विवाहासाठी मंगल वस्त्रे घातलेल्या वर वधू च्या या बाहुल्या समृद्धी आणि संततीचे प्रतीक मानल्या जातात. घरातील एका पिढीकडून दुसऱ्या पिढीकडे हस्तांतरीत  झालेल्या या बाहुल्या मांडणे हे या उत्सवाचे वैशिष्ट्य आहे. प्राचीन म्हैसूर शहरावर ६०० वर्षे राज्य केलेल्या राजा वडियार याला मानवंदना देणारी देखावाही मांडला जातो. उत्सवी काळात संध्याकाळी महिलांना एकमेकींच्या घरी आमंत्रित केले जाते. गोलूच्या समोर दिवा प्रज्वलित  केला जातो आणि प्रार्थना केली जाते. देवतेला नैवेद्य दाखविला जातो आणि त्याचे प्रसाद म्हणून वाटप केले जाते.

मंदिरातील गोलु
मदुराई येथील मीनाक्षी मंदिरात शारदीय नवरात्री उत्सव साजरा केला जातो. या मंदिरात गोलु प्रदर्शन मांडले जाते जे भाविकांचे आकर्षण ठरते.

चित्रदालन 

 संदर्भ 

वर्ग:भारतीय सण आणि उत्सव
वर्ग:शारदीय नवरात्र