अलकनंदा दीर्घिका

अलकनंदा दीर्घिका (सामान्य भाषेत: अलकनंदा आकाशगंगा) ही सुमारे १२ अब्ज प्रकाशवर्षे अंतरावर असलेली एक सर्पिलाकार दीर्घिका आहे. २०२५ मध्ये नासाच्या जेम्स वेब स्पेस टेलिस्कोप (JWST) द्वारे तिचा शोध लागला. राष्ट्रीय रेडिओ खगोलभौतिकी केंद्र येथील दोन भारतीय खगोलशास्त्रज्ञ, राशी जैन आणि योगेश वडाडेकर यांनी याचा शोध लावला. असा अंदाज आहे की ही मोठी सर्पिल दीर्घिका महास्फोट (बिग बँग) नंतर फक्त १.५ अब्ज वर्षांनी अस्तित्वात आली. अलकनंदा दीर्घिकेचा शोध नोव्हेंबर २०२५ मध्ये "ॲस्ट्रॉनॉमी अँड ॲस्ट्रोफिजिक्स" या इंग्लिश वैज्ञानिक नियतकालिकात प्रकाशित झाला होता.

 व्युत्पत्ती 
भारतीय उपखंडातील हिमालयीन नदी अलकनंदा वरून या सर्पिल दीर्घिकेचे नाव देण्यात आले.

 शोध 
जेम्स वेब स्पेस टेलिस्कोप च्या खगोलीय दुर्बिणीच्या २१ वेगवेगळ्या फिल्टरमधून घेतलेल्या दीर्घिकेच्या प्रतिमांचा अभ्यास करताना राशी जैन आणि योगेश वडाडेकर यांनी अलकनंदा दीर्घिका शोधून काढली. विविध प्रतिमांचा अभ्यास करताना, त्यांना आपल्या आकाशगंगेसारख्या अत्याधिक साम्य असलेली एक दीर्घिका आढळली. त्यांनी असा अंदाज लावला की बिग बँगनंतर विश्व १.५ अब्ज वर्षे जुने असताना ठिपकेदार दीर्घिका तयार झाली असावी. हा शोध ॲस्ट्रॉनॉमी अँड ॲस्ट्रोफिजिक्स या जर्नलमध्ये प्रकाशित झाला.

 स्थान आणि रचना 
अलकनंदा दीर्घिका ही अबेल २७४४ या विशाल दीर्घिका समूहाच्या मागे आहे. या दीर्घिकेची रचना सर्पिलाकार आहे. त्याचे दोन सर्पिलाकार हात आहेत जे एका तेजस्वी आणि गोल मध्यवर्ती फुगवटाभोवती गुंडाळलेले आहेत. यांची लांबी 10 केपीसी  इतकी आहे

अलकनंदा दीर्घिकेत सुमारे १० अब्ज तारे आहेत. ही दीर्घिका सक्रियपणे अंदाजे ६० लाख तारे प्रति वर्ष इतके नवीन तारे तयार करत आहे. या दीर्घिकेचे तारकीय वस्तुमान  इतके आहे.

 दीर्घिकेची वैशिष्ट्ये 
अलकनंदा दीर्घिकेतील तारा निर्मितीचा दर आपल्या आकाशगंगेच्या तुलनेत सुमारे २० पट अधिक आहे. असा अंदाज आहे की अलकनंदा दीर्घिकेतील दिसणारे अर्धे तारे महा विस्फोटाच्या केवळ २०० दशलक्ष वर्षांत तयार झाले.

 हे  सुद्धा पहा 

 भारतीय खगोलशास्त्र

 संदर्भ 

वर्ग:खगोलशास्त्र
वर्ग:दीर्घिका