विश्रवा

विश्रवा हे पुलस्त्यचा मुलगा आणि हिंदू महाकाव्य रामायणात वर्णन केल्याप्रमाणे एक शक्तिशाली ऋषी आहे. एक उत्कृष्ट विद्वान, त्यांनी तपस्येने महान शक्ती मिळवल्या, ज्यामुळे त्याला त्याच्या सहकारी ऋषींमध्ये मोठे नाव आणि कीर्ती मिळाली. ते रामायणाचे मुख्य विरोधीपात्र रावणाचे पिता म्हणून ओळखले जातात.

 आख्यायिका 

 जन्म 
रामायणात पुलस्त्यचा मानिनीशी विवाह आणि त्याचा मुलगा विश्रवाचा जन्म यांचे वर्णन आहे. एकदा, पुलस्त्य मेरु पर्वताच्या उतारावर असलेल्या त्रिनबिंदूच्या आश्रमात तपश्चर्या करत होते. ते एकांतात तपश्चर्येत असताना, त्यांना अनेक कुमारी, इतर ऋषींच्या मुली, नाग कुमारी आणि अप्सरा यांनी त्रास दिला. त्यांचे लक्ष विचलित करण्यासाठी त्यांनी वाद्य वाजवले आणि नृत्य केले. संतापलेल्या पुलस्त्यने घोषित केले की त्याच्या नजरेखाली येणारी कन्या लगेच गर्भवती होईल. ब्राह्मणाच्या शापाने घाबरून, त्या मुली गायब झाल्या. या क्षणी, त्रिनबिंदूची मुलगी मानिनी, जीला शापाची माहिती नव्हती, ती तिच्या मैत्रिणींना शोधत ऋषीजवळ भटकत आली. ती गर्भवती झाल्याचे समजता तिने तिच्या वडिलांना तिची स्थिती सांगण्यासाठी धावा घेतला. ऋषी त्रिनबिंदूने पुलस्त्यला त्याच्या मुलीशी लग्न करण्याची विनंती केली आणि पुलस्त्य सहमत झाले. आपल्या पत्नीच्या सद्गुणी वर्तनाने प्रसन्न होऊन, पुलस्त्याने घोषित केले की त्यांच्या मुलाला तिच्या सद्गुणाचा वारसा मिळेल आणि त्याचे नाव विश्रवा असेल.

 मुले 
विश्रवा एक महान ऋषी बनले, वेदांच्या अभ्यासात समर्पित होते आणि ऐहिक सुखांपासून अलिप्त होते. विशेषतः भारद्वाज विश्रवावर इतके प्रभावित झाले की त्यांनी त्यांची मुलगी इलविदा हिच्याशी लग्न केले. इलविदापासून विश्रवाला एक मुलगा झाला, वैश्रवण, ज्याला संपत्तीचा देव कुबेर असेही म्हणतात, ज्याला नंतर ब्रह्मदेवाने लंकेचे राज्य दिले.

सुमाली नावाच्या एका राक्षसाने त्याची मुलगी कैकसी हिला विश्रवाला तिचा पती म्हणून शोधण्यास सांगितले आणि तिला वचन दिले की त्यांची मुले कुबेराला टक्कर देतील. कैकसी यज्ञ करत असताना विश्रवाला शोधतो आणि तिला तिच्या वडिलांची तिच्याशी लग्न करण्याची इच्छा सांगतो. जाणकार विश्रवाने सुंदर कन्याला सांगितले की जर त्यांची मुले जन्माला आली तर ती क्रूर राक्षस होतील. कैकसीने त्याच्यासमोर नतमस्तक होऊन त्याच्या स्वभावाची मुले मागीतली. विश्रवाने तिच्याशी लग्न करण्यास सहमती दर्शविली, जरी त्याने तिला आधीच इशारा दिला होता की त्यांचे फक्त शेवटचे मूलच त्याच्या स्वभावाचे वारसदार होईल. त्यानुसार, कैकसीला रावण, कुंभकर्ण आणि शूर्पणखा आणि एक सद्गुणी राक्षस, विभीषण असे आपत्य झाले.

विश्रवाने रावणाला तपस्या, यज्ञ आणि वेदांच्या पद्धतींचे शिक्षण दिले. जेव्हा रावणाने लंकेवर दावा केला तेव्हा विश्रवाने कुबेराला त्याच्या सावत्र भावाच्या मागणीचे पालन करण्यास सांगितले, जेणेकरून संघर्ष टाळता येईल. आपल्या वडिलांचे ऐकून कुबेर कैलासला गेला आणि लोकपाल बनला.

 संदर्भ 

वर्ग:रामायणातील व्यक्तिरेखा