महिला प्रीमियर लीग

महिला प्रीमियर लीग (WPL) ही भारतातील एक व्यावसायिक महिला ट्वेंटी२० (T20) क्रिकेट लीग आहे, जी भारतीय क्रिकेट नियामक मंडळाद्वारे आयोजित केली जाते. २०२२ मध्ये स्थापन झालेल्या या लीगमध्ये शहरांवर आधारित पाच फ्रँचायझी संघ आहेत. डब्ल्यूपीएल ही जगातील सर्वात यशस्वी क्रिकेट लीगपैकी एक आहे.

२०२३ मधील पहिल्या हंगामात मुंबई इंडियन्सने उद्घाटनाचे विजेतेपद पटकावले. सामने मुंबई आणि नवी मुंबई येथे खेळले गेले, ज्यात ५ फ्रँचायझींनी भाग घेतला होता.

२०२४ मधील  दुसऱ्या हंगामात रॉयल चॅलेंजर्स बंगळूरने विजेतेपद जिंकले. सामने बंगळूर आणि दिल्ली येथे आयोजित करण्यात आले होते.

२०२५ मधील  तिसऱ्या हंगामात मुंबई इंडियन्सने ब्रेबॉर्न स्टेडियम, मुंबई येथे दिल्ली कॅपिटल्सला ८ धावांनी हरवून विजेतेपद पुन्हा मिळवले. सामने बंगळूर, लखनौ, मुंबई आणि वडोदरा येथे आयोजित करण्यात आले होते.

 इतिहास 
भारतातील पहिली प्रमुख महिला ट्वेंटी२० स्पर्धा 'महिला टी२० चॅलेंज' होती. ही स्पर्धा २०१८ मध्ये एकाच सामन्याची स्पर्धा म्हणून सुरू झाली आणि २०१९, २०२० व २०२२ मध्ये तीन संघांच्या, तीन सामन्यांच्या स्पर्धेत विस्तारली.

फेब्रुवारी २०२२ मध्ये, तत्कालीन बीसीसीआय अध्यक्ष सौरव गांगुली यांनी भारतातील प्रमुख पुरुष ट्वेंटी२० फ्रँचायझी क्रिकेट स्पर्धा असलेल्या इंडियन प्रीमियर लीगच्या (आयपीएल) धर्तीवर महिलांसाठी एक स्पर्धा सुरू करण्याची योजना जाहीर केली, जी महिला टी२० चॅलेंजची जागा घेणार होती. ऑगस्टपर्यंत योजना अधिक प्रगत झाल्या होत्या आणि ऑक्टोबरमध्ये बीसीसीआयने घोषणा केली की ते मार्च २०२३ मध्ये होणाऱ्या पाच संघांच्या स्पर्धेचा विचार करत आहेत. ही लीग अनौपचारिकपणे महिला इंडियन प्रीमियर लीग म्हणून ओळखली जात होती; त्यानंतर बीसीसीआयचे सचिव जय शाह यांनी स्पष्ट केले की बीसीसीआयने याला अधिकृतपणे महिला प्रीमियर लीग असे नाव दिले आहे.

२८ जानेवारी २०२३ रोजी, बीसीसीआयने २०२७ पर्यंत लीगच्या टायटल प्रायोजकत्वाच्या हक्कांसाठी निविदा मागवल्या. टाटा समूहाने अज्ञात रकमेसाठी ही निविदा जिंकली. मुंबई इंडियन्स या स्पर्धेचे पहिले विजेते ठरले, त्यांनी अंतिम सामन्यात दिल्ली कॅपिटल्सला पराभूत केले.
 संघटना 
या लीगची रचना आयपीएलच्या रचनेवर आधारित आहे. सुरुवातीला पाच संघ दुहेरी साखळी स्वरूपात एकमेकांविरुद्ध खेळतात आणि सर्वाधिक गुण मिळवणारे तीन संघ स्पर्धेच्या प्लेऑफ टप्प्यात प्रवेश करतात. जर ही लीग यशस्वी झाली, तर मंडळ भविष्यातील हंगामांमध्ये सामन्यांची आणि फ्रँचायझींची संख्या वाढवण्याची योजना आखत आहे.

लीगचा पहिला हंगाम ४ मार्च ते २६ मार्च २०२३ दरम्यान झाला आणि त्यात २२ सामने खेळले गेले, जे सर्व मुंबईतील ब्रेबॉर्न स्टेडियम आणि डी.वाय. पाटील स्टेडियमवर आयोजित करण्यात आले होते. पहिल्या हंगामात महिलांसाठी तिकिटे विनामूल्य उपलब्ध करून देण्यात आली होती.

डब्ल्यूपीएलचा दुसरा हंगाम २३ फेब्रुवारी ते १७ मार्च २०२४ दरम्यान झाला. या स्पर्धेने तिचे स्वरूप कायम ठेवले, ज्यात पाच संघांनी दुहेरी राऊंड-रॉबिन फॉरमॅटमध्ये स्पर्धा केली, त्यानंतर प्लेऑफ सामने झाले. सामने बंगळूरमधील एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम आणि नवी दिल्लीतील अरुण जेटली स्टेडियमवर खेळले गेले. रॉयल चॅलेंजर्स बंगळूरने अंतिम सामन्यात दिल्ली कॅपिटल्सला हरवून आपले पहिले विजेतेपद पटकावले. एलिस पेरीने ३४७ धावांसह हंगामात सर्वाधिक धावा केल्या, तर श्रेयंका पाटीलने १३ बळी घेऊन सर्वाधिक बळी घेणाऱ्या गोलंदाजांच्या यादीत अव्वल स्थान पटकावले.

या लीगचा शुभंकर (mascot) 'शक्ती' ही आकाशी रंगाचा क्रिकेट गणवेश घातलेली एक वाघीण आहे.
 संघ 
२०२६ मोसमापर्यंत, लीगमध्ये भारतातील पाच शहरांच्या संघांचा समावेश होता.

संघशहरघरचे मैदानपदार्पणकर्णधारमुख्य प्रशिक्षकसहभाग दिल्ली कॅपिटल्स नवी दिल्ली, दिल्ली अरुण जेटली स्टेडियम २०२३ जेमिमा रॉड्रिग्ज जोनाथन बॅटी ४  गुजरात जायंट्स वडोदरा, गुजरात बीसीए स्टेडियम ॲशली गार्डनर मायकेल क्लिंगर मुंबई इंडियन्स मुंबई, महाराष्ट्र वानखेडे स्टेडियम हरमनप्रीत कौर शार्लट एडवर्ड्स रॉयल चॅलेंजर्स बंगळूर बंगळूर, कर्नाटक एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम स्मृती मंधाना ल्यूक विल्यम्स युपी वॉरियर्झ लखनौ, उत्तर प्रदेश इकाना क्रिकेट स्टेडियम मेग लॅनिंग जॉन लुईस

 स्पर्धा आणि निकाल 
मोसमविजेतेविजयी फरक उपविजेतेअंतिम सामन्याचे ठिकाणविजेता कर्णधारसामनावीर मालिकावीर २०२३मुंबई इंडियन्स१३४/३ (१९.३ षटके)मुंबई इंडियन्स ७ गडी राखून विजयीधावफलकदिल्ली कॅपिटल्स१३१/९ (२० षटके)ब्रेबॉर्न स्टेडियम , मुंबईहरमनप्रीत कौर(एमआय)नॅटली सायव्हर(एमआय)हेली मॅथ्यूस(एमआय)२०२४रॉयल चॅलेंजर्स बंगळूर११५/२ (१९.३ षटके)रॉयल चॅलेंजर्स बंगळूर ८ गडी राखून विजयी धावफलकदिल्ली कॅपिटल्स११३ (१८.३ षटके)अरुण जेटली स्टेडियम,नवी दिल्लीस्मृती मंधाना(आरसीबी)सोफी मॉलिनू(आरसीबी)दीप्ती शर्मा(युपीडब्ल्यू)२०२५मुंबई इंडियन्स१४९/७ (२० षटके)मुंबई इंडियन्स ८ धावांनी विजयीधावफलकदिल्ली कॅपिटल्स१४१/९ (२० षटके)ब्रेबॉर्न स्टेडियम, मुंबईहरमनप्रीत कौर(एमआय)हरमनप्रीत कौर(एमआय)नॅटली सायव्हर(एमआय)२०२६धावफलकबडोदा क्रिकेट असोसिएशनस्टेडियम, वडोदरा

संघांची कामगिरी
संघसाखळी फेरीतील आणि स्पर्धेतील स्थान२०२३२०२४२०२५२०२६ दिल्ली कॅपिटल्स १ले (उपविजेते) १ले (उपविजेते) १ले (उपविजेते) ३रे (उपविजेते) गुजरात जायंट्स ५वे  (गट फेरी) ५वे  (गट फेरी) ३रे (एलिमिनेटरमध्ये पराभूत) २रे (एलिमिनेटरमध्ये पराभूत)  मुंबई इंडियन्स २रे (विजेते) २रे (एलिमिनेटरमध्ये पराभूत)  २रे (विजेते) ४थे (गट फेरी)  ४थे (गट फेरी) ३रे (विजेते) ४थे (गट फेरी)१ले (विजेते) युपी वॉरियर्झ ३रे (एलिमिनेटरमध्ये पराभूत) ४थे (गट फेरी) ५वे (गट फेरी) ५वे  (गट फेरी)
+विविध हंगामांमध्ये संघाची कामगिरीसंघसहभागसर्वोत्तम निकालआकडेवारीएकूणपहिलाअलिकडचासामनेविजयपराभव   विजय%मुंबई इंडियन्स४ २०२३  २०२६   (२०२३, २०२५)  ३७  २३  १४  ०  ०  ०  ६२.१६रॉयल चॅलेंजर्स बंगळूर २०२३  २०२६   (२०२४, २०२६)  ३५  १८  १६  ०  १  ०  ५२.८५दिल्ली कॅपिटल्स २०२३  २०२६   (२०२३, २०२४, २०२५, २०२६)  ३७  २२  १५  ०  ०  ०  ५९.४५युपी वॉरियर्झ २०२३  २०२६   (२०२३)  ३३  ११  २१  १  ०  ०  ३४.८४गुजरात जायंट्स २०२३  २०२६   (२०२५, २०२६)  ३४  १३  २१  ०  ०  ०  ३८.२३

 विक्रम आणि आकडेवारी 
या स्पर्धेशी संबंधित सर्वात उल्लेखनीय सांख्यिकीय विक्रमांचा सारांश खाली दिला आहे:
फलंदाजी विक्रमसर्वाधिक धावानॅटली सायव्हर (एमआय)१,३४८सर्वोच्च वैयक्तिक धावसंख्या१००* (वि आरसीबी, २६ जानेवारी २०२६)सर्वाधिक शतके१सर्वाधिक अर्धशतके१२सर्वोच्च भागीदारीस्मृती मंधाना आणि जॉर्जिया व्हॉल (आरसीबी) १६५ (वि डिसी, ५ फेब्रुवारी २०२६)सर्वाधिक षट्कारशफाली वर्मा (डिसी)५३ गोलंदाजी विक्रमसर्वाधिक बळीआमेलिया केर (एमआय)५४सर्वोत्तम गोलंदाजी पृथक्करणएलिस पेरी (आरसीबी)६/१५ (वि एमआय, १२ मार्च २०२४) क्षेत्ररक्षणसर्वाधिक बळी (यष्टीरक्षक)रिचा घोष (आरसीबी)३६सर्वाधिक झेल (क्षेत्ररक्षक)ॲशली गार्डनर (जीजी)२३ सांघिक विक्रमसर्वाधिक धावसंख्यायुपी वॉरियर्झ२२५/५ (२० षटके वि आरसीबी, ८ मार्च २०२५)सर्वात कमी धावसंख्यागुजरात जायंट्स६४ (१५.१ षटके वि एमआय, ४ मार्च २०२५)

 स्त्रोत: ईएसपीएन क्रिकइन्फो

संदर्भ

वर्ग:महिला क्रिकेट
*
वर्ग:२०-२० क्रिकेट