इडिटारॉड स्लेड शर्यत

इडिटारॉड स्लेड शर्यत तथा इडिटारॉड ट्रेल स्लेड डॉग रेस ही अमेरिकेच्या अलास्का राज्यामध्ये दरवर्षी मार्च महिन्यात होणारी जगातील सर्वात प्रसिद्ध स्लेड डॉग (कुत्र्यांनी ओढलेल्या घसरगाड्यांची) शर्यत आहे. या शर्यतीला "पृथ्वीवरील शेवटची महान शर्यत" असेही म्हणले जाते.

 इतिहास 
या शर्यतीची सुरुवात १९७३ मध्ये झाली. १९२५ मध्ये अलास्काच्या नोम शहरात डिप्थेरिया या आजाराची साथ पसरली होती. त्यावेळी औषधे पोहोचवण्यासाठी कठीण बर्फाळ प्रदेशातून कुत्र्यांच्या गाड्यांचा वापर करण्यात आला होता. या ऐतिहासिक घटनेच्या स्मरणार्थ आणि अलास्काच्या कुत्र्यांच्या गाड्यांच्या संस्कृतीचे रक्षण करण्यासाठी ही शर्यत सुरू करण्यात आली.

 शर्यतीचे स्वरूप 
200px|इवलेसे|डावे|प्रवासादरम्यान चेकपॉईंटवर विश्रांती घेणारे स्लेड कुत्रे
200px|इवलेसे|उजवे|रॉबर्ट सोर्लीला घेउन स्लेड ओढत नोममध्ये प्रवेश करणारी त्याची कुत्री
 मार्ग -- ही शर्यत अलास्कामधील अँकरेज पासून सुरू होऊन नोम (Nome) येथे संपते.
 अंतर -- शर्यतीचे एकूण अंतर सुमारे ९३८ मैल (१,५१० किमी) असते. मार्गाचे उत्तर आणि दक्षिण असे दोन भाग असून ते दरवर्षी आलटून पालटून वापरले जातात.
 स्पर्धक -- प्रत्येक संघात एक मशर (गाडा चालक) आणि १२ ते १६ कुत्र्यांचा समावेश असतो.
 हवामान -- ही शर्यत अतिशय कठीण परिस्थितीत पार पडते. वाटेत बर्फाची वादळे, -५० अंश सेल्सियसपर्यंत खाली जाणारे तापमान आणि वेगवान वारे यांचा सामना करावा लागतो.

 कुत्र्यांची काळजी 
200px|इवलेसे|उजवे|अलास्कन मालाम्यूट प्रकारची कुत्री या शर्यतीत भाग घेतात
इडिटारॉडमध्ये कुत्र्यांच्या आरोग्याला सर्वोच्च प्राधान्य दिले जाते. शर्यतीदरम्यान ठराविक अंतरावर तपासणी नाके असतात, जिथे पशुवैद्यक कुत्र्यांची तपासणी करतात. आजारी किंवा थकलेल्या कुत्र्यांना शर्यतीतून बाहेर काढून घेउन त्यांना विशेष उपचारांसाठी पाठवले जाते. या शर्यतीसाठी सायबेरियन हस्की आणि अलास्कन हस्की या जातींचे कुत्रे प्रामुख्याने वापरले जातात.

 प्रवास मार्ग 
ही शर्यत साधारणपणे ८ ते १५ दिवसांत पूर्ण होते. याचे प्रमुख टप्पे खालीलप्रमाणे आहेत:
 सुरुवात -- अँकरेज (औपचारिक सुरुवात)
 प्रत्यक्ष सुरुवात -- विलो
 चेकपॉईंट्स/तपासणी नाके -- निकोलाय, ओफिर, युकॉन नदी, अनलॅक्लीट.
 अंतिम टप्पा -- नोम

 १९२५ चा ऐतिहासिक सीरम रन 
१९२५ च्या हिवाळ्यात अलास्कातील नोम या दुर्गम शहरात डिप्थेरिया या प्राणघातक रोगाची साथ पसरली होती. शहरात पुरेसा औषधसाठा किंवा लशी उपलब्ध नव्हत्या आणि कडाक्याची थंडी व बर्फाळ वादळामुळे विमाने किंवा जहाजे तिथे पोहोचणे अशक्य होते.

या आपत्कालीन परिस्थितीत शहरापासून सुमारे १,०८५ किलोमीटर (६७४ मैल) दूर असलेल्या नेनाना शहरातून औषध पोहोचवण्याचा निर्णय घेण्यात आला. २० मशर्स आणि सुमारे १५० स्लेड कुत्र्यांनी ही औषधे एकाकडून दुसऱ्याकडे सोपवत हा प्रवास केवळ साडेपाच दिवसांत (१२७ तासांत) पूर्ण केला. सामान्यतः या प्रवासाला २५ दिवस लागतात. या मोहिमेला करुणामय महान शर्यत (द ग्रेट रेस ऑफ मर्सी) असेही म्हणले जाते.

या ऐतिहासिक घटनेच्या स्मरणार्थ दरवर्षी ही शर्यत आयोजित केली जाते. ही शर्यत केवळ एक खेळ नसून मानवी जिद्द आणि प्राण्यांशी असलेल्या त्यांच्या अतूट नात्याचे प्रतीक मानली जाते.

 बाल्टो आणि टोगो 
200px|इवलेसे|उजवे|सायबेरियन हस्की प्रकारचा कुत्रा. बाल्टो आणि टोगो हे दोघेही या जातीचे होते.
बाल्टो हा एक सायबेरियन हस्की जातीचा कुत्रा होता. त्याने या सीरम रनच्या शेवटच्या टप्प्यात नेतृत्व केले होते. नोम शहरापासून ८५ किमीच्या (५३ मैल) अंतरावर पोचलेल्या मशर्सना भीषण हिमवादळामुळे पुढचा मार्ग किंवा दिशासुद्ध कळणे अशक्य झाले होते. अशा परिस्थितीमध्ये बाल्टोला त्याच्या मशरला हवी असलेली दिशा नेमकी हेरली आणि तुफान अतिथंड वारा, पुढे काही मीटरसुद्ध दिसत नसताना बाल्टोने ८५ किमी अचूक मार्ग शोधून काढत आपली साथीदार कुत्र्यांच्या मदतीने आपला मशर, स्लेड आणि सर्वात महत्वाचे म्हणजे ओषधसाठा सुरक्षितपणे नोम शहरात पोहोचवला. बाल्टोच्या या कामगिरीमुळे तो जगभरात प्रसिद्ध झाला. न्यू यॉर्कमधील सेंट्रल पार्क येथे त्याचा काशाचा पुतळा उभारण्यात आला आहे.

बाल्टोने शेवटचा टप्पा पार करण्याआधी टोगो या कुत्र्याने या प्रवासातील सर्वाधिक लांबीचा आणि कठीण टप्पा पार केला होता, असे मानले जाते.

 हे सुद्धा पहा 
 अलास्का
 सायबेरियन हस्की
 अलास्कन हस्की
 स्लेड कुत्रा
 बाल्टो (कुत्रा) – १९२५ च्या 'सीरम रन'मधील शेवटचा टप्पा पार करणारा कुत्रा.
 टोगो (कुत्रा) – १९२५ च्या 'सीरम रन'मधील सर्वात लांब टप्पा पार करणारा कुत्रा.
 डिप्थेरिया – ज्या आजाराच्या साथीमुळे १९२५ ची ऐतिहासिक मोहीम आखली गेली.

 बाह्य दुवे 
 इडिटारॉड शर्यतीचे अधिकृत संकेतस्थळ (इंग्लिश मजकूर)
 इडिटारॉड नॅशनल हिस्टोरिक ट्रेल - नॅशनल पार्क सर्व्हिस
 एन्सायक्लोपीडिया ब्रिटानिका - इडिटारॉड शर्यत

 संदर्भ आणि नोंदी 

वर्ग:कुत्र्यांच्या शर्यती
वर्ग:अलास्कामधील खेळ
वर्ग:इ.स. १९७३ मधील सुरुवात