जनाबाई कचरू गिऱ्हे

जनाबाई कचरू गिऱ्हे (जन्म १९५८) ही महाराष्ट्रातील एक लेखिका, कवयित्री आणि शिक्षिका आहे. महाराष्ट्रातील भटक्या गोपाळ समाजातील पहिल्या महिला आत्मचरित्रकार म्हणून त्यांची ओळख आहे. त्यांचे आत्मचरित्र, मारणकळा १९९२ मध्ये प्रकाशित झालेले. हे पुस्तक दलित साहित्यातील एक महत्त्वाचे काम मानले जाते कारण त्यात भटक्या समुदायाच्या संघर्षांचे आणि महिला शिक्षणाच्या आव्हानांचे चित्रण केले आहे.

 जीवन 
जनाबाई गिऱ्हे यांचा जन्म अहमदनगर जिल्ह्यातील पाथर्डी येथील सांगवी गावात गोपाळ समाजातील गुजराबाई आणि बापुराव माळी यांच्या घरी झाला. पारंपारिक भटक्या पद्धती आणि समाजाच्या अंधश्रद्धेमुळे त्यांच्या शिक्षणाला मोठा विरोध झाला. १९७७ मध्ये पाथर्डी येथील जैन महाविद्यालयातून त्यांनी आपले शालेय शिक्षण पूर्ण केले आणि त्यांनी पुढे शिक्षणात पदविका (डी.एड.) मिळवली.

गिऱ्हे यांनी १९७७ मध्ये प्राथमिक शाळेत शिक्षिका म्हणून आपल्या कारकिर्दीला सुरुवात केली. त्यांनी औरंगाबाद जिल्ह्यातील विविध जिल्हा परिषद शाळांमध्ये काम केले. २००४ मध्ये त्यांना मुख्याध्यापिका पदावर बढती मिळाली आणि २०१२ मध्ये त्या या पदावरून निवृत्त झाल्या.

गोपाळ समुदायाच्या जीवनावर आणि संस्कृतीवर लक्ष केंद्रित करून मराठी साहित्यात एक नवीन दृष्टीकोन आणण्यासाठी गिऱ्हे यांचे लेखन प्रसिद्ध आहे. तिच्या संपूर्ण अध्यापन कारकिर्दीत, तिने लिहिणे सुरू ठेवले, तिच्या भटक्या समुदायाच्या अनोख्या अनुभवांचे आणि कष्टांचे दस्तऐवजीकरण केले. १९९२ मध्ये प्रकाशित झालेले त्यांचे आत्मचरित्र, मारणकळा हे त्यांचे सर्वात उल्लेखनीय काम आहे. यात त्यांच्या वैयक्तिक आणि समुदायाच्या अस्तित्वासाठी, प्रतिष्ठेसाठी आणि शिक्षणासाठीच्या संघर्षाचे तपशीलवार वर्णन केले आहे. उर्मिला पवार आणि कुमुद पावडे सारख्या लेखिकांच्या कामांसह दलित महिलांच्या जीवनकथांच्या साहित्यांमध्ये हा एक महत्त्वाचा मजकूर मानला जातो. विद्वान शर्मिला रेगे यांनी लेखन जात/लेखन लिंग या पुस्तकात त्यांचे विश्लेषण केले आहे; व भटक्या विमुक्त महिलेच्या दृष्टिकोनातून जात आणि लिंग यांच्यातील छेदनबिंदू समजून घेण्यासाठी त्याचे महत्त्व अधोरेखित केले आहे. 

गिऱ्हे यांनी पहाट गाणी (२०१४) हा कवितासंग्रह आणि उघड्यावरच जगणं (२०१४) हा लघुकथांचा संग्रह देखील लिहिला आहे.

 संदर्भ 

वर्ग:महाराष्ट्रातील शिक्षक
वर्ग:भारतीय लघुकथा लेखिका
वर्ग:मराठी कवयित्री
वर्ग:मराठी लेखक
वर्ग:दलित लेखक
वर्ग:इ.स. १९५२ मधील जन्म
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख