होलिका

होलिका, ज्याला सिंहिका म्हणूनही ओळखले जाते, ती हिंदू धर्मात एक असुर आहे. ती असुर-राजे हिरण्यकश्यपू आणि हिरण्याक्ष यांची बहीण आणि प्रल्हादाची आत्या आहे.

होळी  किंवा होलिका दहन ही आख्यायिका पापावर धार्मिकतेचा विजय दर्शवते. होलिका दहन हे रंगांचा उत्सव होळीच्या आदल्या रात्री दरवर्षी होळी पेटवून साजरी करतात.

 आख्यायिका 
पुराणानुसार, अनेक असुरांप्रमाणे, हिरण्यकश्यपू नावाचा राजा अमर होण्याची इच्छा बाळगत होता. ही इच्छा पूर्ण करण्यासाठी, त्याने आवश्यक तप केले जोपर्यंत त्याला ब्रह्मदेवाने वरदान दिले नाही. हिरण्यकश्यपूला पाच इच्छा पूर्ण झाल्या: तो ब्रह्मदेवाने निर्माण केलेल्या कोणत्याही जीवाच्या हातून मरणार नाही, तो आत किंवा बाहेर, दिवसा किंवा रात्री, कोणत्याही शस्त्राने, पृथ्वीवर किंवा आकाशात, मनुष्य किंवा पशू, देव किंवा असुरांकडून नष्ट होणार नाही, तो अतुलनीय असेल, त्याच्याकडे अमर्याद शक्ती असेल आणि तो सर्व सृष्टीचा एकमेव शासक असेल. त्याची इच्छा पूर्ण झाली आणि हिरण्यकश्यपूने इंद्राचे सिंहासन धारण करून तिन्ही लोक जिंकले. वैष्णव म्हणून वाढलेला त्याचा मुलगा प्रल्हाद, त्याच्या वडिलांची देवता म्हणून पूजा करण्यास नकार देत व विष्णूला पूजत असे.

यामुळे हिरण्यकश्यपू संतापला आणि त्याने प्रल्हादाला मारण्याचे अनेक प्रयत्न केले. विष्णू पुराणानुसार, होलिकाने तिच्या भावाला सांगितले की, तिला मिळालेल्या वरदानामुळे ती अग्नीपासून अभेद्य आहे. प्रल्हादाला तिच्या मांडीवर, जळत्या चितेवर बसवण्याची व्यवस्था करण्यात आली. तथापि, प्रल्हादाने विष्णूचे नाव घेतल्याने तो सुरक्षित बचावला, तर होलिका जळून गेली. विष्णू नरसिंहाच्या रूपात प्रकट झाला व हिरण्यकश्यपूला मारले.Kumar, V. (Ed.). (2004), 108 Names of Vishnu. Sterling Publishers Pvt. Ltd., 

 होलिका दहन 
विविध हिंदू परंपरेनुसार, होलिका दहन, हे होलिकाच्या मृत्युचा आणि प्रल्हादाच्या उद्धाराचा उत्सव साजरा करते. होळीच्या आदल्या रात्री, उत्तर भारतात या आख्यायिकेची आठवण म्हणून होळी पेटवली जाते. ही तारीख दक्षिण भारतातील कामदहनमच्या उत्सवाशी जुळते, ज्या दिवशी शिवाने कामदेवाला जाळून राख केली होते.

 संदर्भ 

वर्ग:हिंदू दैत्य