तेझाब

तेझाब  हा १९८८ चा हिंदी भाषेतील अ‍ॅक्शन रोमान्स चित्रपट आहे ज्यामध्ये अनिल कपूर आणि माधुरी दीक्षित मुख्य भूमिकेत आहेत. या चित्रपटाने दीक्षितला पहिले मोठे यश मिळवून दिले, ज्यामुळे ती प्रसिद्ध झाली आणि मिस्टर इंडिया (१९८७) या यशस्वी चित्रपटानंतर कपूरचा स्टार दर्जा पुन्हा दृढ झाला. या चित्रपटाचे दिग्दर्शन, निर्मिती आणि सह-लेखन एन. चंद्रा यांनी केले होते. लक्ष्मीकांत-प्यारेलाल यांनी संगीत दिले होते.

तेझाब हा चित्रपट ११ नोव्हेंबर १९८८ रोजी प्रदर्शित झाला आणि बॉक्स ऑफिसवर तो एक मोठा व्यावसायिक यश ठरला आणि त्या वर्षीचा सर्वाधिक कमाई करणारा भारतीय चित्रपट ठरला. हा चित्रपट ५० आठवड्यांहून अधिक काळ थिएटरमध्ये चालला आणि सुवर्ण महोत्सवी यशाचा मान मिळवला. तेझाब सह एन. चंद्रा यांनी त्यांच्या मागील हिट चित्रपट अंकुश (१९८६) आणि प्रतिघात (१९८७) सह बॉक्स ऑफिसवर हॅटट्रिक केली. हा चित्रपट "एक दो तीन" या गाण्यासाठी देखील लोकप्रिय आहे, जे प्रचंड यशस्वी झाले.According to Usha Iyer, the song "took sixteen days of laborious rehearsal and seven days of shooting, including a continuous twenty-four-hour shoot to produce." For Madhuri Dixit, "It was like a classroom for me. I learned how to dance for the camera with this song." Iyer, Dancing Women: Choreographing Corporeal Histories of Hindi Cinema (Oxford Univ. Press, 2020), 184;  प्रदर्शित झाल्यावर समीक्षकांकडून चित्रपटाला सकारात्मक प्रतिसाद मिळाला आणि कथा, पटकथा, संवाद, साउंडट्रॅक व कलाकारांच्या कामगिरीबद्दल प्रशंसा मिळाली.

३४ व्या फिल्मफेर पुरस्कारांमध्ये, तेझाबला सर्वोत्कृष्ट चित्रपट, सर्वोत्कृष्ट दिग्दर्शक (चंद्र), सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्री (दीक्षित) आणि सर्वोत्कृष्ट सहाय्यक अभिनेता (पांडे) असे १२ नामांकने मिळाली आणि त्याने ४ पुरस्कार जिंकले, ज्यात सर्वोत्कृष्ट अभिनेता (कपूर), सर्वोत्कृष्ट महिला पार्श्वगायिका (अलका याज्ञिक) आणि सर्वोत्कृष्ट नृत्यदिग्दर्शन (सरोज खान) हे समाविष्ट आहेत. या समारंभात, कपूरला त्याचा पहिला सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्याचा पुरस्कार मिळाला, तर दीक्षितने तिचे पहिलेच सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्रीचे नामांकन मिळवले.

 संगीत 
"एक दो तीन" हे गाणे प्रसिद्ध गतकाळातील संगीतकार रवि यांनी वचन (१९५५) या चित्रपटासाठी रचलेल्या "चंदा मामा दूर के" या जुन्या लोकप्रिय गाण्याच्या सुरुवातीच्या संगीतापासून प्रेरित होते. चित्रपटाचा अल्बम ८दशलक्ष युनिट्स पेक्षा जास्त विकला गेला, व १९८८ चा दुसरा सर्वाधिक विक्री होणारा बॉलीवूड संगीत अल्बम बनला, कयामत से कयामत तक नंतर. 

त्यानंतर "एक दो तीन" हे गाणे बागी २ (२०१८) या दुसऱ्या चित्रपटासाठी पुन्हा तयार करण्यात आले, जे यावेळी श्रेया घोषालने गायले होते आणि दुसरी आवृत्ती पलक मुछालने गायली होती.

"सो गया ये जहाँन" हे गाणे परत २०१३ मध्ये  नौटंकी साला! आणि २०१९ मध्ये, बायपास रोड या चित्रपटासाठी  पुन्हा तयार करण्यात आले होते.

 पुरस्कार 

 ३४ वे फिल्मफेर पुरस्कार -
 जिंकले

 सर्वोत्कृष्ट अभिनेता - अनिल कपूर
 सर्वोत्कृष्ट महिला पार्श्वगायिका - अलका याज्ञिक "एक दो तीन"
 सर्वोत्कृष्ट नृत्यदिग्दर्शन - सरोज खान "एक दो तीन"
 सर्वोत्कृष्ट संवाद – कमलेश पांडे

 नामांकन

 सर्वोत्कृष्ट चित्रपट - एन. चंद्रा
 सर्वोत्कृष्ट दिग्दर्शक - एन. चंद्रा
 सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्री - माधुरी दीक्षित
 सर्वोत्कृष्ट सहाय्यक अभिनेता - चंकी पांडे
 सर्वोत्कृष्ट संगीत दिग्दर्शक - लक्ष्मीकांत-प्यारेलाल
 सर्वोत्कृष्ट गीतकार - जावेद अख्तर "एक दो तीन"
 सर्वोत्कृष्ट पुरुष पार्श्वगायक - अमित कुमार "एक दो तीन"
 सर्वोत्कृष्ट महिला पार्श्वगायिका - अनुराधा पौडवाल "कह दो के तुम"

 संदर्भ 

वर्ग:भारतीय अ‍ॅक्शन थ्रिलर चित्रपट
वर्ग:इ.स. १९८८ मधील चित्रपट
वर्ग:एन. चंद्रा दिग्दर्शित चित्रपट