बिस्मार्क (युद्धनौका)

बिस्मार्क ही दुसऱ्या महायुद्धातील नाझी जर्मनीच्या क्रीग्समरीन या आरमारी दलातील सर्वात शक्तिशाली आणि प्रसिद्ध युद्धनौका होती. या नौकेला जर्मनीचे चान्सेलर ऑटो फॉन बिस्मार्क यांचे नाव दिलेले होते. ही नौका तिच्या प्रचंड आकारामुळे आणि संहारक शक्तीमुळे दोस्त राष्ट्रांच्या आरमारांसाठी सगळ्यात मोठा धोका होता.

 तांत्रिक रचना आणि सामर्थ्य 
200px|इवलेसे|डावे|हांबुर्ग बंदरात नांगरलेली बिस्मार्क
पहिल्या महायुद्धानंतर दोस्त राष्ट्रांनी व्हर्सायच्या तहामध्ये जर्मनीवर अनेक निर्बंध घातले होते. विशिष्ट आकारापेक्षा मोठ्या युद्धनौका न बांधणे हे त्यातील महत्वाचे कलम होते. तरीसुद्धा जर्मनीने याकडे दुर्लक्ष करीत बिस्मार्क-वर्गातीतील ही पहिली युद्धनौका बांधायला घेतली.

बिस्मार्कवर ३८ सेंमी (१५ इंच) व्यासाच्या ८ मोठ्या तोफा होत्या. या तोफा चार दुहेरी बुरुजांमध्ये बसवलेल्या होत्या. याशिवाय अनेक छोट्या तोफा आणि विमानविरोधी तोफा नौकेचे चारही दिशांनी रक्षण करीत. बिस्मार्कवरील चिलखत त्या काळच्या कोणत्याही नौकेपेक्षा अधिक जाडीचे होते. याची मुख्य पट्टी ३२० मिमी जाडीची होती व यामुळे ही युद्धनौका अभेद्य मानली जात असे. बिस्मार्कवर अत्याधुनिक रडार आणि इतर नौकांचे किंवा किनाऱ्यावरील इमारतींपासूनचे अंतर मोजण्याची यंत्रणा बसवण्यात आली होती. याच्या सहाय्याने ती रात्रीच्या वेळी किंवा धुक्यातही अचूक मारा करू शकत असे.

 ऑपरेशन ऱ्हाइन्युब्युंग 
ऑपरेशन ऱ्हाइन्युब्युंग हे मे १९४१ मध्ये जर्मनीने अटलांटिक महासागरात दोस्त राष्ट्रांच्या रसद पुरवणाऱ्या जहाजांचा नाश करण्यासाठीच्या मोहीमेचे सांकेतिक नाव होते. यात बिस्मार्क आणि प्रिन्झ युजेन या दोन युद्धनौका सहभागी होत्या.

 डेन्मार्क सामुद्रधुनीतील युद्ध 
200px|इवलेसे|डावे|डेन्मार्कच्या सामुद्रधुनीतील युद्धादरम्यान बिस्मार्क
२४ मे १९४१ रोजी बिस्मार्कचा सामना रॉयल नेव्हीच्या एचएमएस हूड आणि प्रिन्स ऑफ वेल्स या युद्धनौकांशी झाला. या झटापटीत बिस्मार्कने डागलेला एक गोळा थेट हूडच्या दारुगोळा कोठारावर आदळला. यामुळे झालेल्या प्रचंड स्फोटामुळ हूड अवघ्या काही मिनिटांत बुडाली. ब्रिटिश आरमारच्या या मोठ्या पराभवाने संपूर्ण ब्रिटनमध्ये खळबळ माजली. या लढाईत बिस्मार्कलाही किरकोळ इजा झाली आणि तिच्या इंधन टाकीतून तेल गळू लागले.

 बिस्मार्कचा पाठलाग आणि शेवट 
हूड बुडाल्यानंतर संतापलेल्या ब्रिटिश पंतप्रधान विन्स्टन चर्चिल यांनी बिस्मार्कला बुडवाच! असा आदेश दिला. रॉयल नेव्हीने आपल्या ताफ्यातील जवळपास सर्व उपलब्ध जहाजे बिस्मार्कच्या मागे लावली.

 स्वॉर्डफिश विमानांचा हल्ला 
२६ मे १९४१ रोजी ब्रिटिश विमानवाहू नौका एचएमएस आर्क रॉयलला बिस्मार्कचा माग लागला व तेथून जुन्या स्वॉर्डफिश टॉर्पेडो विमानांनी बिस्मार्कवर हल्ला केला. एका टॉर्पेडोने बिस्मार्कच्या सुकाणू अचूक टिपला. यामुळे बिस्मार्कचे नियंत्रण सुटले आणि ती समुद्रात एका बाजूला वळू लागली. रॉयल नेव्हीच्या माऱ्यापासून पळ काढून फ्रांसच्या जर्मन आधिपत्याखाली बंदराकडे जाणे बिस्मार्कला आता अशक्य होते.

 शेवटचा लढा 
200px|इवलेसे|डावे|बिस्मार्कवरील वाचलेल्या खलाशांना एचएमएस डॉर्सेटशायर उचलून घेत आहे
२७ मे च्या सकाळी ब्रिटीश युद्धनौका किंग जॉर्ज ५ आणि रॉडनी या बिस्मार्कला दोन्ही बाजूंनी भिडल्या. भीषण गोळीबारानंतर बिस्मार्क पूर्णपणे निकामी झाली. शेवटी ब्रिटिश जहाजांनी डागलेल्या टॉर्पेडोंमुळे किंवा स्वतःच्याच खलाशांनी नौका शत्रूच्या हाती लागू नये म्हणून घेतलेल्या निर्णयामुळे बिस्मार्क अटलांटिकमध्ये बुडाली. त्यावरील सुमारे २,२०० खलाशांपैकी केवळ ११४ जण वाचले.

 ऐतिहासिक महत्त्व आणि शोध 
बिस्मार्कचा शेवट हा महासागरातील बॅटलशिप युगाच्या अंताची सुरुवात मानला जातो कारण एका साध्या विमानाने एवढ्या मोठ्या युद्धनौकेला निकामी केले होते. यानंतर विमानवाहू नौकांचे महत्त्व वाढले.

१९८९ मध्ये संशोधक रॉबर्ट बॅलार्ड (ज्यांनी टायटॅनिक शोधली होती) यांनी समुद्रसपाटीपासून ४,७९१ मीटर खोलीवर बिस्मार्कचा सांगाडा शोधून काढला. आजही ती युद्धनौका अटलांटिकच्या तळाशी जवळपास सुस्थितीत उभी आहे.

 हे सुद्धा पहा 
 दुसरे महायुद्ध
 ॲडॉल्फ हिटलर
 क्रीग्समरीन
 टायटॅनिक

 संदर्भ 

 बाह्य दुवे 
 Battleship Bismarck Official Documentation
 Naval Encyclopedia - Bismarck Class

वर्ग:दुसऱ्या महायुद्धातील युद्धनौका
वर्ग:जर्मनीचे आरमार
वर्ग:इ.स. १९४१ मधील समाप्ती
वर्ग:युद्धनौका