योगचूडामणि उपनिषद

योगचूडामणि उपनिषद हे संस्कृतमध्ये रचलेल्या हिंदू धर्मातील लघु उपनिषदांपैकी एक आहे. त्याला "योगाचा मुकुटरत्न" म्हटले जाते. सामवेदाशी जोडलेले, हे चार वेदांमधील वीस योग उपनिषदांपैकी एक आहे.

हा मजकूर कुंडलिनी योगाच्या चर्चेसाठी उल्लेखनीय आहे.

ह्या उपनिषदामध्ये बहुतेक काव्यात्मक श्लोक आहेत आणि एकशे एकवीस श्लोकांसह हे एका अध्यायात रचलेले आहेत. सुरुवातीच्या श्लोकांमध्ये कैवल्य (एकाकीपणाची मुक्तता) प्राप्त करण्याचे ध्येय असल्याचे प्रतिपादन केले आहे. पहिल्या सत्तर श्लोकांमध्ये कुंडलिनी योगाचे सिद्धांत सादर केले आहेत ज्यात चक्र (ऊर्जा केंद्रे), नाडी (रक्त आणि ऊर्जा वाहिन्या), प्राणवायू (जीवनशक्ती वायु), मुद्रा आणि शक्ती यांची चर्चा समाविष्ट आहे.Daren Callahan (2007), Yoga: An Annotated Bibliography of Works in English 1981-2005, McFarland, , page 289 उर्वरित मजकुरात ओमसह ध्यान व्यायामांचे वर्णन केले आहे, आणि असे प्रतिपादन केले आहे की हठ योग, कुंडलिनी योग आणि एखाद्याच्या अंतरंग चेतनेवर चिंतन एकत्र करून ज्ञान प्राप्त करणे शक्य आहे. शेवटच्या श्लोकांमध्ये, असा दावा आहे की ज्याप्रमाणे सिंह किंवा हत्तीला संथ टप्प्यात नियंत्रित केले जाऊ शकते, त्याचप्रमाणे शरीराच्या विविध आजारांना आसने आणि श्वासोच्छवासाच्या व्यायामाने नियंत्रित केले जाऊ शकते, आणि योगाच्या उच्च प्रकारांनी  मुक्त चेतना आणि मानसिक दृढता प्राप्त केलेली जाऊ शकते.

 संदर्भ 

 संदर्भग्रंथ











वर्ग:उपनिषदे