बाल कांड

बाल कांड हा वाल्मिकी रामायणातील पहिला ग्रंथ आहे. या पुस्तकात संस्कृत श्लोकाचे शहात्तर (७६) सर्ग (कधीकधी अध्याय किंवा "कॅन्टो" म्हणून भाषांतरित) आहेत.

 सारांश 
बाल कांडाची सुरुवात वाल्मिकी ऋषींनी नारदांना विचारल्यापासून होते की, जगात अजूनही कोणी धार्मिक पुरुष शिल्लक आहे का, ज्यावर नारद उत्तर देतात की असा पुरुष राम आहे. वाल्मीकी श्लोक नावाचे एक नवीन रूप तयार करतात आणि नंतर त्यांना रामाबद्दल एक महाकाव्य लिहिण्याची क्षमता दिली जाते. ते लव आणि कुश या मुलांना त्यांची कविता शिकवतात, जे ती संपूर्ण देशात आणि अखेर राजा रामाच्या दरबारात पठन करतात, ज्यानंतर मुख्य रामायणाची कथा सुरू होते.
डावे|इवलेसे|दशरथाच्या चार पुत्रांच्या जन्माचे चित्रण.
कोसलचा राजा दशरथ, अयोध्या या एका आदर्श नगरात राहतो, परंतु त्याला एक ही मुलगा नसतो. तो आणि त्याचा दरबार त्याला पुत्रप्राप्ती करण्यासाठी ऋषि ऋषिश्रंग यांना आणण्याचा निर्णय घेतात. ऋषिश्रंग ऋषिंच्या सांगण्यावरून अश्वमेध यज्ञ केल्यानंतर, पुत्रप्राप्तीसाठी पुत्रिया इष्टी करतात. दरम्यान, सर्व देवा ब्रह्मा आणि विष्णूंना रावणाबद्दल विनंती करतात, जो ऋषि, यक्ष, गंधर्व,  आणि ब्राह्मणांवर अत्याचार करत आहे. ब्रह्म देवाच्या वरदानामुळे, रावण मानवांशिवाय सर्व प्राण्यांसाठी अजिंक्य आहे, म्हणून विष्णू दशरथाच्या पुत्रांच्या रूपात जन्म घेण्याचा निर्णय घेतो. अयोध्या बाहेरील यज्ञात, यज्ञाच्या अग्नीतून एक जीव स्वर्गीय लापशी घेऊन बाहेर पडतो. तो जीव दशरथाला त्याच्या पत्नींमध्ये लापशी वाटण्यास सांगतो जेणेकरून त्यांना मुले होतील. त्याच वेळी, ब्रह्मा देवतांना वानर-पुत्र जन्म देण्याचे आदेश देतात जे नंतर रावणाला पराभूत करण्यासाठी रामाला मदत करतील. लापशी वाटल्यानंतर, दशरथाच्या पत्नी कौशल्या, कैकेयी आणि सुमित्रा अनुक्रमे राम, भरत आणि जुळ्या लक्ष्मण आणि शत्रुघ्न यांना जन्म देतात. काही वर्षांनंतर, ऋषी विश्वामित्र अयोध्यामध्ये येतात.
डावे|इवलेसे|१७ व्या शतकातील मेवाडच्या राजेशाही हस्तलिखितातून त्राटिकाचा वध करणारा राम

विश्वामित्र दशरथांना विनंती करतात की त्यांनी त्यांचा मोठा (पण तरीही किशोर) मुलगा राम याला विश्वामित्राच्या यज्ञात अडथळा आणणाऱ्या राक्षस मारिच आणि सुबाहू यांना मारण्यासाठी पाठवावे. राम व लक्ष्मण विश्वामित्रांसह  त्राटिकाच्या वस्ती असलेल्या एका भयानक जंगलात पोहोचतात. रामाने धनुष्यातून एकाच बाणात तिला मारले आणि बक्षीस म्हणून विश्वामित्र त्याला असंख्य दैवी शस्त्रे प्रदान करतात. ते अखेरीस विश्वामित्रच्या आश्रमात पोहोचतो, जिथे राम मारिचाला पराभूत करतो आणि सुबाहूला देखिल मारतो. 

त्यांच्या उद्देशात यशस्वी झालेने मग ते मिथिला राज्यात राजा जनकाच्या यज्ञाला उपस्थित राहण्यासाठी जाण्याचा निर्णय घेतात. प्रवासात विश्वामित्र त्या भूदृश्याचे वर्णन करतात, तसेच विश्वामित्र आणि राम यांच्या पूर्वजांची माहिती देतात.

मिथिला येथे पोहोचल्यावर जनक राजा त्याच्या प्रसिद्ध धनुष्याचा इतिहास सांगतो आणि सांगतो की जो कोणी हा धनुष्य बांधेल तो त्याची मुलगी सीता हिचा हात जिंकेल. त्यानंतर राम केवळ धनुष्य बांधत नाही तर तो तोडतो देखील. त्यानंतर राम सीतेशी लग्न करतो, त्याचे इतर भाऊ सीतेची बहीण आणि चुलत बहिणींशी लग्न करतात. मिथिलाहून परतताना, रामाचा सामना परशुरामशी होतो जे रामाने धनुष्य तोडल्यामुळे क्रोधित असतात. परशुरामांना  रामाच्या विष्णूअवताराचे सत्य समजते व ते विनम्र होऊन मागे हटतो. सर्व लोक अयोध्याला परततो आणि एका रमणीय विवाहित जीवनाचे दृश्य दाखवत हा खंड संपतो.

 संदर्भ 

वर्ग:रामायण