पुलस्त्य

पुलस्त्य हा दहा प्रजापतींपैकी एक आहे आणि हिंदू धर्मातील ब्रह्मदेवाच्या मनस पुत्रांपैकी एक आहे. तो मनूच्या पहिल्या युगातील, मन्वन्तरातील सप्तर्षी (सात महान ऋषी) पैकी एक आहे.

 कथा 
भागवत पुराणात ब्रह्मदेवाच्या कानातून पुलस्त्य ऋषी प्रकट झाल्याचे म्हटले आहे.

रामायणात पुलस्त्यचा मानिनीशी विवाह आणि त्याचा मुलगा विश्रवाचा जन्म यांचे वर्णन आहे. एकदा, पुलस्त्य मेरु पर्वताच्या उतारावर असलेल्या त्रिनबिंदूच्या आश्रमात तपश्चर्या करत होते. ते एकांतात तपश्चर्येत असताना, त्यांना अनेक कुमारी, इतर ऋषींच्या मुली, नाग कुमारी आणि अप्सरा यांनी त्रास दिला. त्यांचे लक्ष विचलित करण्यासाठी त्यांनी वाद्य वाजवले आणि नृत्य केले. संतापलेल्या पुलस्त्यने घोषित केले की त्याच्या नजरेखाली येणारी कन्या लगेच गर्भवती होईल. ब्राह्मणाच्या शापाने घाबरून, त्या मुली गायब झाल्या. या क्षणी, त्रिनबिंदूची मुलगी मानिनी, जीला शापाची माहिती नव्हती, ती तिच्या मैत्रिणींना शोधत ऋषीजवळ भटकत आली. ती गर्भवती झाल्याचे समजता तिने तिच्या वडिलांना तिची स्थिती सांगण्यासाठी धावा घेतला. ऋषी त्रिनबिंदूने पुलस्त्यला त्याच्या मुलीशी लग्न करण्याची विनंती केली आणि पुलस्त्य सहमत झाले. आपल्या पत्नीच्या सद्गुणी वर्तनाने प्रसन्न होऊन, पुलस्त्याने घोषित केले की त्यांच्या मुलाला तिच्या सद्गुणाचा वारसा मिळेल आणि त्याचे नाव विश्रवा असेल.

विश्रवाला दोन बायका होत्या - एक कैकेसी जिने रावण, शूर्पणखा, कुंभकर्ण आणि विभीषण यांना जन्म दिला; आणि दुसरा इलाविडा जिने कुबेराला जन्म दिला होता.

 भीष्मांची भेट 
एकेकाळी, भीष्म हे गंगा नदीच्या पवित्र उगमस्थानाजवळ, ज्याला गंगाद्वार म्हणतात, राहत होते. पुलस्त्य यांची उपस्थिती समजता, भीष्म त्यांना जल अर्पण करतात. प्रसन्न होऊन, पुलस्त्य भीष्मांना ब्रह्मदेवाने शिकवलेल्या धर्ममार्गाबद्दल सूचना देतात. 

 निवेदक 
पुलस्त्य हे काही पुराणे मानवजातीला कळवण्याचे माध्यम म्हणून काम करतात. त्यांनी ब्रह्मदेवाकडून विष्णू पुराण घेतले आणि ते पराशरांना कळवले, ज्यानी ते मानवजातीला कळवले.

वामन पुराणातील नारदांच्या प्रश्नांची उत्तरे पुलस्त्य पौराणिक कथा सांगून देतात.

थाई राष्ट्रीय महाकाव्य रामाकीनमध्ये, पुलस्त्यला लत्साटियन म्हटले जाते. तो लंकेचा दुसरा राजा आणि थोत्साकनचा पिता होता. 

 संदर्भ 

वर्ग:भारतातील प्राचीन ऋषी