दक्षिण आशियाई ख्रिस्त्यांमधील जातिव्यवस्था

दक्षिण आशियाई ख्रिस्त्यांमधील जातिव्यवस्था ही अनेकदा पंथ, भौगोलिक स्थान आणि धर्मांतरपूर्वीच्या जातीय पार्श्वभूमीवर आधारित सामाजिक स्तरभेद दर्शवते.Encyclopædia Britannica – Christian caste काही अभ्यासांनुसार ख्रिस्ती व्यक्तींना त्यांच्या संबंधित जातीय चौकटींत मर्यादित सामाजिक चढ-उताराची संधी उपलब्ध असते.Fuller, C. J. (1976) तथापि, अनेक प्रसंगी जुन्या परंपरा आणि इतर जातींबाबतचे पूर्वग्रह यांमुळे सामाजिक जडत्व टिकून राहते, ज्यामुळे काही प्रमाणात ख्रिस्ती समाजातही जातिव्यवस्था कायम राहते.Aqeel & Faruqi (2018)

भारत, पाकिस्तान, बांगलादेश आणि नेपाळ या देशांमध्ये ख्रिस्ती पाद्री, नन्स, दलित व तत्सम सामाजिक गट आढळतात.Banerjee, Brojendra Nath

 प्रदेश 

 केरळ (मलबार प्रदेश) 
केरळमधील संत थॉमस ख्रिस्ती आणि क्नानाया हे विविध पंथांशी संबंधित असून परस्पर विवाह दुर्मिळ आहेत. मलंकऱ ऑर्थोडॉक्स सिरियन चर्च, जेकॉबाइट सिरियन ख्रिस्ती चर्च, सीएसआय सिरियन ख्रिस्ती, मार थोमा सिरियन चर्च, पेन्टेकोस्टल सिरियन ख्रिस्ती, सायरो-मलबार चर्च, सायरो-मलंकऱ कॅथोलिक चर्च इत्यादी पंथांतील संत थॉमस ख्रिस्ती राज्यातील सुमारे ४% ख्रिस्ती लोकसंख्या बनवतात.KCBC

दलित आणि नादर ख्रिस्ती मिळून केरळमधील सुमारे २.६% ख्रिस्ती समाज बनवतात.Varghese Meloottu (2023)

औपनिवेशिक काळात युरोपीय मिशनऱ्यांनी अनेक खालच्या जातींना ख्रिस्ती धर्मात धर्मांतरित केले; मात्र या नवधर्मांतरितांना पारंपरिक संत थॉमस ख्रिस्ती समाजात सामावून घेतले गेले नाही. तथापि, १९व्या शतकाच्या उत्तरार्धापासून काही सिरियन ख्रिस्ती चर्चच्या प्रचारकार्यामुळे खालच्या जातींचा समावेश सुरू झाला.Fuller (1977)

 गोवा (कोंकण) आणि कॅनरा 
१५१० नंतर गोव्यात पोर्तुगीज सत्तेखाली कॅथोलिक मिशनऱ्यांनी संपूर्ण गावांचे धर्मांतर केले. बाप्तिस्म्यावेळी धर्मांतरितांना पोर्तुगीज आडनावे देण्यात आली, जेणेकरून मूळ जात ओळखणे कठीण जावे.Boxer (1963)

तथापि, धर्मांतरानंतरही पितृवंशीय उतरंडीनुसार जातीय भेद काही प्रमाणात टिकून राहिला. ब्राह्मण धर्मांतरित ‘बामण’, क्षत्रिय ‘चारदो’, वैश्य ‘गौड्डो’ आणि खालच्या जाती ‘सुदीर’ म्हणून ओळखल्या जाऊ लागल्या.Gune (1979)

 पंजाब प्रदेश आणि हिंदी पट्टा 
औपनिवेशिक काळात पंजाब व संयुक्त प्रांतात चूहडा आणि चमार जातींमध्ये मोठ्या प्रमाणावर ख्रिस्ती धर्मांतर झाले. हे समुदाय आज दलित ख्रिस्ती म्हणून ओळखले जातात.Singha & Glucklich (2015)

 सिंध 
सिंध प्रांतात खालच्या जातींच्या ख्रिस्ती महिलांवर जबरदस्तीच्या विवाहांचे प्रकार नोंदवले गेले आहेत.Reuters (2020)

 तमिळनाडू 
तमिळनाडूमधील बहुसंख्य ख्रिस्ती नादर, परवर, उदैयार आणि आदी द्रविडार जातींतून आलेले आहेत. परवरांचे सामूहिक धर्मांतर पोर्तुगीज काळात झाले, तर नादरांचे धर्मांतर १८व्या शतकात ब्रिटिश काळात सुरू झाले.Hardgrave (1969)

अभ्यासकांच्या मते, तमिळनाडूमधील ख्रिस्ती जातीय समूहांमध्ये जातीय ऐक्य आणि नेतृत्व हिंदू जातींपेक्षा अधिक दृढ आहे.Kauffman (1981)

 नेपाळ 
नेपाळमध्ये ख्रिस्ती अनेकदा त्याच जातीतील पण वेगळ्या धर्मातील व्यक्तींशी विवाह करतात, ज्यामुळे जातीय ओळख काही प्रमाणात टिकून राहते.Khadka (2016)

 कायद्यानुसार स्थिती 
भारतीय कायद्यानुसार अनुसूचित जातीतील ख्रिस्त्यांना आरक्षणाचे लाभ दिले जात नाहीत. त्यामुळे समान हक्कांसाठी विविध ख्रिस्ती संघटनांनी चळवळी केल्या आहेत.Louis, Prakash (2007)

 ख्रिस्त्यांमधील जातीय भेदभाव 
दक्षिण भारतातील काही चर्चमध्ये दलित ख्रिस्त्यांवर सामाजिक व धार्मिक भेदभाव झाल्याची टीका करण्यात आली आहे. २००३ मध्ये पोप जॉन पॉल दुसऱ्यांनी भारतातील कॅथोलिक चर्चमधील जातीय भेदभावावर सार्वजनिकरित्या टीका केली.Vatican Address (2003)

 दलित ख्रिस्ती 
जातीय छळापासून सुटका मिळवण्यासाठी अनेक दलितांनी ख्रिस्ती धर्म स्वीकारला; तथापि, धर्मांतरानंतरही जुन्या जातीय प्रथांचा प्रभाव अनेक ठिकाणी कायम राहिला.BBC (2010)

 हेही पहा 

 भारतातील ख्रिस्ती धर्म
 दक्षिण आशियाई मुस्लिमांमधील जातिव्यवस्था
 दलित धर्मशास्त्र

 संदर्भ 

वर्ग:ख्रिश्चन धर्म