जगन्नाथराव भोसले

जनरल जगन्नाथराव भोसले हे एक भारतीय सेना दलातील अधिकारी होते.

बालपण व शिक्षण
भोसले यांचा जन्म महाराष्ट्रात सिंधुदुर्ग जिल्ह्यातील तिरोडा गावी दिनांक २० एप्रिल १९०६ रोजी झाला.जगन्नाथराव हे सावंतवाडी संस्थानाच्या सावंतभोसले राजघराण्याशी संबंधित होते. त्यांचे शालेय शिक्षण वेंगुर्ला तालुक्यात झाले.नंतर त्यांनी डेहराडून येथे मिलिटरी शाळेत सैनिकी शिक्षण पूर्ण केले. पुढील लष्करी शिक्षण घेण्यासाठी ते इंग्लंडमध्ये सँडहर्स्ट येथील मिलीटरी अकादमीत गेले.
कारकीर्द
इसवी सन १९२८ मध्ये त्यांना ब्रिटिश सेना दलात सेकंड लेफ्टनंट पदावर नेमणूक मिळाली.तिथे त्यांनी एक वर्ष सेवा केली. त्यानंतर ते पाचव्या मराठा लाइट इन्फंट्री रेजिमेंट मध्ये रुजू झाले. सुमारे दहा वर्षे सेना दलातील अनुभव मिळाल्यानंतर त्यांना कँप्टन पद मिळाले. इसवी सन १९४१ मध्ये त्यांना ब्रिटिशांच्या तर्फे सिंगापूर विमानदल व पायदळ प्रमुख म्हणून जपानी सैन्याविरुद्ध लढण्यासाठी पाठवले होते. प्रचंड आणि जबरदस्त ताकद असलेल्या जपानी सैन्याबरोबरच्या लढाईत कर्नल स्मिथ हे ब्रिटिश सेनाधिकारी मारले गेले. जगन्नाथराव ह्यांना त्यावेळी कर्नालपदी बढती देण्यात आली व लगेचच त्यापुढील लढाईची सूत्रे हाती देण्यात आली.ब्रिटिश सेनेचा जपानी सेनेविरुद्धच्या ह्या लढाईत पराभव झाला.शेकडो सैनिकांसह ब्रिटिश सेनाप्रमुख असलेल्या कर्नल जगन्नाथराव ह्यांना सिंगापूर येथे जपान्यांचे युद्धकैदी म्हणून पकडण्यात आले.
सुभाषचंद्र बोस ह्यांची भेट
सुभाषचंद्र बोस व हिटलर हे जपानमधील  सत्ताधारी लोकांच्या संपर्कात होते.ह्याच काळात जगन्नाथराव भोसले ह्यांचा सुभाषचंद्र बोस ह्यांच्याशी संपर्क होऊन वाटाघाटी होऊन सिंगापूर येथील युद्धकैद्यांना सोडण्यात आले.सुभाषचंद्र बोस जर्मनीमधून सिंगापूर येथे थेट विमानाने आले तेव्हा जगन्नाथराव भोसले ह्यांच्या नेतृत्व असलेल्या आझाद हिंद फौजेच्या हजारो सैनिकांनी सुभाषचंद्र बोस ह्यांना सलामी दिली. साहजिकच जपानमधील असलेले युद्धकैदी आझाद हिंद सेनेत सामील झाले होते.
सुभाषचंद्र बोस आझाद हिंद सेनेचे सर्वोच्च कमांडर होते. ते प्रशिक्षित सैनिक नसले तरी अत्यंत कुशल व बुद्धिमान राजकारणी होते. त्यांना जगन्नाथराव भोसले हे एक पराक्रमी व विश्वासू सेनापती म्हणून मिळाले. इसवी सन १९४३ मध्ये सुभाषचंद्र बोसांबरोबर जगन्नाथराव जपान दौऱ्यावर गेले होते तिथे त्यांच्या दोन महिन्यांच्या वास्तव्यात त्यांना लहान मुलांमधील राष्ट्रीय शिस्त पाहावयास मिळाली आणि त्यांनी भारतात अशीच राष्ट्रीय शिस्त निर्माण करण्यासाठी काम करायला हवे असे मनात ठरवले.
दुसरे महायुद्ध
दुसरे महायुद्ध वाढले व जपानमध्ये अणुबॉम्ब पडल्यानंतर जर्मनी व जपान ह्या देशांनी हार मानली आणि आझाद हिंद सेनेच्या सैनिकांमध्येही निराशाजनक परिस्थिती निर्माण झाली.बँकाक येथून सुभाषचंद्र बोस व जगन्नाथराव हे टोकियोला जाणार होते. सुभाषचंद्र बोस विमानापाशी जगन्नाथराव ह्यांची वाट पाहत होते परंतु जगन्नाथराव ह्यांनी पराभव झालेल्या सैनिकांना मनोधैर्य देण्यासाठी बँकाकमध्येच राहण्याची परवानगी मागितली. सुभाषचंद्र बोस ह्यांना ते पटले परंतु त्यांना त्याचे आश्चर्यही वाटले.तरीसुद्धा त्यांनी तशी परवानगी दिली आणि ते एकटेच निघाले. जाताना त्यांनी त्यांच्या हातातील सोन्याचेघड्याळ जगन्नाथराव ह्यांना दिले व ते भारतात परत येतील तेव्हा जगन्नाथराव ह्यांच्याकडून घेतील असे सांगितले. परंतु त्या विमानाचा अपघात झाला आणि सुभाषचंद्र बोस हे कधी भारतात परत आले नाहीत.
आझाद हिंद सेना
ब्रिटिश सरकारने आझाद हिंद सेनेच्या सर्व अधिकाऱ्यांवर लाल किल्ल्यात देशद्रोहाचा खटला भरून जनरल जगन्नाथराव ह्यांच्याबरोबर सर्व अधिकाऱ्यांना फाशीची शिक्षा देण्याचे ठरविले.परंतु भुलाबाई देसाई ह्यांच्यासारखे वकील आणि काँग्रेस पक्षाने केलेल्या विरोधामुळे ब्रिटिश सरकारने सगळ्यांना आरोपातून मुक्तता दिली.
लोकसभा निवडणूक
इसवी सन १९५२ मध्ये रत्‍नागिरी लोकसभा मतदारसंघातून जगन्नाथराव निवडून आले आणि पंतप्रधान जवाहरलाल नेहरू यांच्या मंत्रीमंडळात पुनर्वसन खात्याचे मंत्री झाले.त्यांनी जपानी लोकांमध्ये असलेली राष्ट्रीय शिस्त भावना आपल्या भारतीय नागरिकांमध्ये रुजविण्यासाठी राष्ट्रीय शिस्त योजना ऊर्फ नेशनल डिसिप्लिन स्कीम (एन.डी.एस.) तयार केली परंतु ते अंमलबजावणी करण्यापूर्वीच निवर्तले.
मृत्यु
इसवी सन १९६३ मध्ये १४ मे रोजी त्यांना ह्रदयविकाराचा तीव्र झटका आला आणि त्यांचे निधन झाले. निधनसययी त्यांचे वय ५७ वर्षे होते.महाराष्ट्र टाईम्स,मुंबई टाईम्स,मंगळवार,१० डिसेंबर २०२४

 संदर्भ व नोंदी 

वर्ग:भारतीय सैन्याधिकारी
वर्ग:इ.स. १९०६ मधील जन्म
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख