केद्दासो

केद्दासोला केद्दासा (तुलु: keḍḍasa), किंवा भूमीपूजा  हा उत्सव दक्षिण भारतातील तुळुनाडू प्रदेशात प्रचलित आहे . पृथ्वीमातेची पूजा करण्याचा उत्सव म्हणून याचे विशेष महत्व मानले जाते . पृथ्वीमातेला  मासिक पाळी येते या संकल्पनेतून  हा दिवस तुळुनाडमध्ये  तिचा रजस्वला धर्म 'केद्दासा' या नावाने  साजरा केला जातो. ही एक  चार दिवसांची पृथ्वीच्या सर्जनशक्तीशी संबंधित  पूजा आहे . हा उत्सव स्थानिक नागरिकांची पर्यावरणाप्रती असलेली आस्था दर्शविणारा आहे .
स्वरूप
सामान्यपणे  ग्रेगोरियन कालगणनेनुसार फेब्रुवारी महिन्यात हा उत्सव साजरा होतो . शेतीच्या नव्या हंगामापूर्वी भूमीचे सुफलन होण्यासाठी थंडीच्या काळात हा उत्सव साजरा होतो . या तीन दिवसांच्या काळात स्थानिक लोक शेतीची कोणतीही कामे करीत नाहीत आणि भूमीला विश्रांती देतात . 
या काळात कुटुंबातील ज्येष्ठ महिला पहाटे लवकर उठून शेणाने अंगण सारवते . तुळशी वृंदावन आणि  परिसर शेणाने सारवले  जाते आणि तिथे दिवा लावला जातो. ही महिला पूजनासाठी  विशेष खाद्यपदार्थ तयार करते आणि अंगणातील तुळशीपाशी तिचा नैवेद्य दाखविते. तुळशीच्या जवळील जमिनीवर नारळाच्या तेलाची बोटे उमटविली जातात आणि महिला ज्याप्रमाणे न्हाणे करतात त्याप्रमाणे भूमी देवीच्या स्नानासाठी कुंकू आणि शिकेकाई अर्पण केली जाते . शिकेकाईने सचैल स्नान केल्यानंतर पृथ्वीमाता कपाळाला कुंकू लावेल आणि त्यानंतर केळीच्या पानावर वाढलेल्या नैवेद्याचे सेवन करेल असा भाव यामागे दिसून येतो .

आहार
मसूर , हिरवे हरभरे , कुळीथ ,तांदूळ, शेंगदाणे आणि सुके खोबरे हे सारे एकत्र भाजून घेतले जाते . थंडीच्या काळात शरीराचे पोषण होण्यासाठी सर्वांना  हे खाण्यासाठी वाटले जाते .

लोकपरंपरा
या कालावधीत शिकारीला जाणे हा स्थानिक जीवनशैलीत आवश्यक मनाला गेलेला प्रघात आहे .
तुळूनाडू परिसरातील प्रचलित लोककलाप्रकार भूत खोला  याचे सादरीकरण करणारी नलिके समाजगटातील  सदस्य या औचित्याने घरोघरी जातात आणि भिक्षा मागतात . उस्तवाशी संबंधित काही गीते सादर केली जातात . घरातील ज्येष्ठ महिला शिकारीला जाताना उपयोगी पडतील असे जिन्नस या सदस्यांना देतात जेणेकरून शिकारकाळात  स्वयंपाक करण्यासाठी त्यांना त्याचा उपयोग होईल . नारळ , उत्तम प्रतीचे तांदूळ , सुपारी ,विड्याची पाने ,  मिरची ,  लसूण , चिंच ,आणि आमटी करण्यासाठी आवश्यक जिन्नस या सदस्यांना दिले जातात .

 संदर्भ 
वर्ग:भारतीय सण आणि उत्सव