लक्ष्मी छाया

लक्ष्मी छाया (७ जानेवारी १९४८ - ९ मे २००४) ही एक भारतीय अभिनेत्री, नृत्यांगना आणि शिक्षिका होती, जी हिंदी चित्रपटांमधील तिच्या विशिष्ट व्यक्तिरेखा आणि अभिनयासाठी ओळखली जात असे.

बाल कलाकार म्हणून भूमिकांच्या मालिकेनंतर, छायाने मोहम्मद रफीच्या "जान पेहचान हो" ह्या गाण्यात मुखवटा घातलेल्या नृत्यांगना म्हणून ओळख मिळवली, जे भयपट गुमनाम (१९६५) मध्ये होते. तिसरी मंझिल (१९६६), दुनिया (१९६८), आया सावन झूम के (१९६९), मेरा गाव मेरा देश (१९७१), आणि रास्ते का पत्थर (१९७२) यात तिला यश मिळाले.

छाया १९५८ ते १९८६ पर्यंत सक्रिय होत्या, ज्या काळात त्यांनी १०० हून अधिक चित्रपटात काम मिळवले. त्यानंतर त्यांनी नृत्य शिक्षिका म्हणून काम केले. २००४ मध्ये, वयाच्या ५६ व्या वर्षी कर्करोगाने त्यांचे निधन झाले.

 जीवन व कारकीर्द 
छायाने तलाक (१९५८) मध्ये एका शाळकरी मुलीच्या भूमिकेतून अभिनयाला सुरुवात केली. १९६२ मध्ये, तिने नॉटी बॉय चित्रपटात बेलाची भूमिका केली, ही तिची पहिली मोठी भूमिका होती.

१९६५ मध्ये, ती गुमनाम मध्ये "जान पहेचन हो" या गाण्यात मुखवटा घातलेल्या नर्तकीच्या भूमिकेत दिसली. तिच्या अभिनयाने भारत आणि अमेरिकेत लोकांची पसंती मिळवली; ती तिची खास कलाकृती मानली जाते. इंडियाटाइम्स ग्रुप म्हणतो: "लक्ष्मी छाया आणि हरमन बेंजामिन यांचे उत्साही नृत्य आजचे कलाकार सहजतेने आणि सुंदरतेने करू शकत नाहीत." १९६६ मध्ये, छाया यांनी तीसरी मंजिल या चित्रपटात मीनाची भूमिका केली. शम्मी कपूर आणि आशा पारेख यांच्यासोबत अभिनय केलेल्या या चित्रपटाची गाणी, तसेच त्याची कथा आणि कलाकारांच्या जोडीसाठी प्रशंसा झाली. १९६७ मध्ये, तिने राम और श्याम, बहारों के सपने, उपकार आणि रात और दिन यासारख्या अनेक समीक्षकांनी प्रशंसित चित्रपटांमध्ये पाहुण्या कलाकारांची भूमिका केली होती.

१९६८ मध्ये, तिने दुनिया मध्ये लक्ष्मीची भूमिका केली होती. १९६९ मध्ये, छायाने आया सावन झूम के (१९६९) या चित्रपटात रीटाची भूमिका केली, जिथे तिने आशा पारेखसोबत पुन्हा एकदा सहाय्यक भूमिकेत काम केले. हा चित्रपट व्यावसायिकदृष्ट्या यशस्वी झाला. त्याच वर्षी, तिने प्यार का मौसम या चित्रपटात काम केले. १९७१ मध्ये, छायाने मेरा गाव मेरा देश या चित्रपटात मुन्नीबाई नावाच्या एका तरुणीची भूमिका केली होती, जी एका दरोडेखोरासाठी गुप्तपणे काम करते. ही मुख्य कलाकारांची तिची पहिली भूमिका होती. हा चित्रपट त्यावेळी एक प्रमुख यशस्वी चित्रपट होता आणि छायाच्या सर्वोत्तम अभिनयांपैकी एक मानला जातो.

१९७२ मध्ये, तिने अमिताभ बच्चन यांच्यासोबत रास्ते का पत्थर या चित्रपटात काम केले, जिथे ती मुख्य कलाकारांचा भाग होती आणि "मैं शराब बेचती हूं" या गाण्यातील तिच्या नृत्याबद्दल तिला प्रशंसा मिळाली. त्याच वर्षी तिने दो चोर आणि बिंदिया और बंदूक या चित्रपटांमध्ये काम केले. या भूमिकांनंतर, छायाने दो फूल (१९७३), शराफत छोड दी मैं (१९७६), हैवान (१९७७) सारख्या चित्रपटांमध्ये अधिक पाहुण्या कलाकारांच्या भूमिका केल्या आणि धोती लोटा और चौपाटी (१९७५) मध्ये तिने पाहुण्या कलाकारांची भूमिका केली, जी तिच्या विस्तृत कलाकारांच्या यादीसाठी ओळखली जात होती. 

पैजेचा विडा (१९७९) या मराठी चित्रपटात तिने मुख्य भूमिका केली. हा चित्रपट बॉक्स ऑफिसवर फ्लॉप ठरला. आणखी काही मराठी चित्रपटांमध्ये त्यांनी छोट्या भूमिका साकारल्या. यांत जावयाची जात (१९७९), दीड शहाणे (१९७९), दरोडेखोर (१९८०), राम राम आत्माराम (१९८१), चोराच्या मनात चांदणे (१९८४) यांचा समावेश आहे. त्यांनी काही गुजराती, भोजपूरी व तेलुगूपटांमध्ये देखील काम केले.

व्यावसायिकदृष्ट्या अयशस्वी चित्रपटांच्या मालिकेनंतर, १९८७ मध्ये परख चित्रपटात पाहुण्या कलाकाराच्या भूमिकेनंतर तिने चित्रपटसृष्टीतून निवृत्ती घेतली. नंतर छायाने स्वतःची नृत्य शाळा उघडली, जिथे ती गरीब मुलांना नृत्य शिकवत असे.

९ मे २००४ रोजी, छाया यांचे वयाच्या ५६ व्या वर्षी मुंबई कर्करोगाने निधन झाले. चित्रपट उद्योगातील छाया यांच्या कार्याची दखल घेऊन श्रद्धांजली वाहिली गेली व अनेक लेख प्रकाशीत झाले.

 संदर्भ 

वर्ग:२०व्या शतकातील भारतीय अभिनेत्री
वर्ग:२०व्या शतकातील भारतीय नर्तक
वर्ग:महाराष्ट्रातील महिला कलाकार
वर्ग:महाराष्ट्रातील नर्तक
वर्ग:मराठी चित्रपट अभिनेत्री
वर्ग:भारतीय महिला नृत्यांगना
वर्ग:इ.स. १९४८ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. २००४ मधील मृत्यू
वर्ग:हिंदी चित्रपट अभिनेत्री
वर्ग:गुजराती चित्रपट अभिनेत्री
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
वर्ग:तेलुगू चित्रपट अभिनेत्री
वर्ग:भोजपुरी चित्रपट अभिनेत्री