लक्ष्मणरेखा

लक्ष्मणरेखा ही हिंदू माहाकाव्य रामायणातील एक रेषा आहे जी लक्ष्मणाने मातीत काढलेली होती. ही रेषा त्याने त्याचा मोठा भाऊ राम आणि रामाची पत्नी सीता यांच्यासोबत जंगलात राहताना त्यांच्या झोपडीच्या निवासस्थानाभोवती काढली होती. ही रेषा सीतेचे रक्षण करण्यासाठी होती, जेव्हा तो रामाच्या शोधात बाहेर गेला होता. 

ही रेषा वाल्मिकी यांनी लिहिलेल्या मूळ महाकाव्यात नाही. रामचरितमानसमध्ये, अरण्य कांडात लक्ष्मणरेखाची कथा आढळत नाही. तथापि, रामचरितमानसातील लंका कांडात (३५.१) रावणाची पत्नी मंदोदरी त्याच्या शौर्याच्या उद्दाम दाव्यांवर टीका करते आणि असे दर्शवते की त्याचे शक्ती आणि शौर्याचे दावे उथळ आहेत, कारण तो रामाचा धाकटा भाऊ लक्ष्मणाने काढलेली एक छोटीशी रेषाही ओलांडू शकला नाही.

 आधुनिक वापर 
आधुनिक भारतीय भाषेत लक्ष्मणरेखा म्हणजे एक कठोर परंपरा किंवा नियम आहे जो कधीही मोडला जाऊ नये.https://www.newindianexpress.com/opinions/2022/Jun/22/various-versions-of-ramayana-and-laxmanas-lines-2468586.html तो अनेकदा कृतीच्या नैतिक मर्यादांचा संदर्भ देतो, ज्यामुळे अवांछित परिणाम होऊ शकतात. वापराचे उदाहरण:

 लोकसभेचे अध्यक्ष सोमनाथ चॅटर्जी म्हणाले की, न्यायपालिका आणि विधिमंडळाच्या भूमिकांबाबत संविधान अगदी स्पष्ट आहे; दोघांनीही लक्ष्मणरेखा ओलांडू नये.https://www.hindustantimes.com/india/legislature-judiciary-not-to-cross-limits-speaker/story-y8bMUUAt5K4AymIO5n4BHI.html

 पुढील वाचन 
 जैन, जसबीर: पर्दा, पितृसत्ताकता आणि उष्णकटिबंधीय सूर्य - भारतातील महिलात्व हीथ, इन: जेनिफर (संपादन). (२००८). द वेइल: महिला लेखक त्याच्या इतिहास, विद्या आणि राजकारणावर . युनिव्हर्सिटी ऑफ कॅलिफोर्निया प्रेस.  . पृ. २३४–२३६.

 संदर्भ 

वर्ग:रामायण