चित्रशाळा (पुणे)

चित्रशाळा ही पुणे येथील एक ऐतिहासिक मुद्रण संस्था आणि प्रकाशन संस्था आहे. १८७८ मध्ये विष्णूशास्त्री चिपळूणकर यांनी या संस्थेची स्थापना केली. महाराष्ट्रातील चित्रकला, मुद्रणकला आणि राष्ट्रवादी विचारांच्या प्रसारात या संस्थेचा मोलाचा वाटा आहे. 

 इतिहास आणि पार्श्वभूमी 
चित्रशाळेची स्थापना चिपळूणकर यांनी त्यांच्या सहकाऱ्यांच्या मदतीने केली. यामागील मुख्य उद्देश महाराष्ट्रातील जनतेला परवडणाऱ्या दरात आणि स्वदेशी बनावटीची चित्रे तसेच साहित्य उपलब्ध करून देणे हा होता. चित्रशाळेने भारतीय पौराणिक कथांमधील देवदेवतांची आणि ऐतिहासिक व्यक्तींची रंगीत चित्रे (लिथोग्राफ) छापण्यास सुरुवात केली, ज्यामुळे घराघरात स्वदेशी कलेचा प्रसार झाला. 

 प्रमुख योगदान 
चित्रशाळेने केवळ चित्रेच नव्हे, तर शैक्षणिक आणि सामाजिक क्षेत्रांतही मोठे कार्य केले: चित्रशाळेने राजा रविवर्मा यांच्या पूर्वी देवदेवतांची चित्रे जनसामान्यांपर्यंत पोहोचवली होती. शिवाजी महाराज आणि इतर मराठा योद्ध्यांची अस्सल वाटणारी चित्रे तयार करण्यात या संस्थेचा मोठा हात होता. १८८९ पासून चित्रशाळेने प्राथमिक शिक्षण क्षेत्रासाठी शाळा पत्रक हे मासिक चालवण्यास सुरुवात केली.

 राष्ट्रवादी प्रसार 
चित्रशाळा हे केवळ एक मुद्रणालय नव्हते तर ते राष्ट्रवादी विचारांचे केंद्र होते. लोकमान्य टिळक आणि विष्णूशास्त्री चिपळूणकर यांच्या विचारांना या संस्थेने नेहमीच पाठबळ दिले. येथील मुद्रित साहित्यातून भारतीयांमध्ये आत्मगौरव जागृत करण्याचे प्रयत्न केले जात असत.

 सद्यस्थिती 
पुण्यातील सदाशिव पेठ भागात चित्रशाळेची ऐतिहासिक इमारत आजही अस्तित्वात आहे. काळाच्या ओघात मुद्रण तंत्रज्ञान बदलले असले, तरी या संस्थेने जतन केलेले जुने ब्लॉक आणि चित्रे हा महाराष्ट्राचा सांस्कृतिक वारसा मानला जातो.

 हे सुद्धा पहा 
 आर्यभूषण छापखाना
 विष्णूशास्त्री चिपळूणकर
 पुण्याचा इतिहास

 संदर्भ 

वर्ग:पुणे
वर्ग:महाराष्ट्रातील मुद्रणालये
वर्ग:महाराष्ट्राचा इतिहास
वर्ग:इ.स. १८७८ मधील निर्मिती
वर्ग:पुण्यातील ऐतिहासिक इमारती