भारत-इराण संबंध

भारत-इराण संबंध हे दोन आशियाई देश भारतीय प्रजासत्ताक आणि इराणचे इस्लामिक प्रजासत्ताक यांच्यातील द्विपक्षीय संबंध आहेत. १५ मार्च १९५० रोजी स्वतंत्र भारत आणि इराणमध्ये राजनैतिक संबंध प्रस्थापित झाले. तथापि, प्राचीन पर्शिया आणि प्राचीन भारत या दोघांमधील संबंध हजारो वर्षांपूर्वीचे आहेत. शीत युद्धाच्या बहुतेक काळात, भारत आणि इराणचे पूर्वीचे शाही राज्य यांच्यातील संबंध त्यांच्या भिन्न राजकीय हितसंबंधांमुळे त्रस्त झाले होते; भारताने अलाइन स्थितीचे समर्थन केले परंतु सोव्हिएत युनियनशी मजबूत संबंध प्रस्थापित केले, तर इराण पाश्चात्य देशांचा खुला सदस्य होता आणि ब्लॉक आणि युनायटेड स्टेट्स सह जवळचे संबंध होते. १९७९ च्या इस्लामिक क्रांतीचे भारताने स्वागत केले नाही, परंतु त्यानंतरच्या काळात दोन्ही राज्यांमधील संबंध क्षणोक्षणी दृढ झाले. तथापि, भारत-पाकिस्तान संघर्षात इराणने पाकिस्तानला दिलेला पाठिंबा आणि इराण-इराक युद्धादरम्यान भारताचे इराकशी असलेले घनिष्ठ संबंध यामुळे द्विपक्षीय संबंध खूप ताणले गेले. १९९० च्या दशकात, भारत आणि इराण या दोन्ही देशांनी अफगाणिस्तानमधील तालिबान विरुद्ध उत्तरी आघाडीला पाठिंबा दिला, ज्याला नंतरचे पाकिस्तानी समर्थन मिळाले आणि २००१ च्या युनायटेड स्टेट्स-नेतृत्वाखालील आक्रमण होईपर्यंत देशाच्या बहुतांश भागावर राज्य केले. २०२१ मध्ये तालिबानने काबूलवर ताबा मिळेपर्यंत आणि अफगाणिस्तानच्या इस्लामिक अमिरातीची पुनर्स्थापना करेपर्यंत त्यांनी अश्रफ घनी यांच्या नेतृत्वाखालील आणि आंतरराष्ट्रीय समुदायाच्या पाठिंब्याने असलेल्या तालिबान विरोधी सरकारला पाठिंबा देण्यासाठी सहयोग करणे सुरू ठेवले. भारत आणि इराण यांनी डिसेंबर २००२ मध्ये संरक्षण सहकार्य करारावर स्वाक्षरी केली.

आर्थिक दृष्टिकोनातून, इराण हा भारताला कच्च्या तेलाचा दुसरा सर्वात मोठा पुरवठादार आहे, जो दररोज ४२५,००० बॅरलपेक्षा जास्त पुरवठा करतो; परिणामी, भारत इराणच्या तेल आणि वायू उद्योगात सर्वात मोठ्या परदेशी गुंतवणूकदारांपैकी एक आहे.

 संदर्भ 

इराण
वर्ग:इराणचे द्विपक्षीय संबंध