कर्नाळ (मिरज)

कर्नाळ हे महाराष्ट्र राज्याच्या सांगली जिल्ह्यातील मिरज तालुक्यातील एक गाव आहे. हे गाव कृष्णा नदीच्या काठावर वसलेले असून, सुपीक जमिनीसाठी आणि प्रगत शेतीसाठी ओळखले जाते. सांगली शहरापासून हे गाव अवघ्या ६ ते ७ किलोमीटर अंतरावर आहे.

 भूगोल 
कर्नाळ गाव कृष्णा नदीच्या तीरावर वसलेले आहे (भौगोलिक स्थान: १६.८१७° उत्तर अक्षांश, ७४.६४२° पूर्व रेखांश). गावाचा एकूण भौगोलिक विस्तार सुमारे ७९५ हेक्टर आहे. नदीकाठची जमीन असल्यामुळे येथील माती काळी आणि कसदार आहे, जी बागायती शेतीसाठी अत्यंत उपयुक्त आहे.

 सीमा: या गावाच्या उत्तरेस पद्माळे, दक्षिणेस सांगली शहर आणि पूर्वेस बिसूर ही गावे आहेत. पश्चिमेस कृष्णा नदीचे पात्र आहे.

 लोकसंख्याशास्त्र 
२०११ च्या जनगणनेनुसार, कर्नाळ गावाची एकूण लोकसंख्या ५,८७८ इतकी आहे. यामध्ये ३,०३६ पुरुष आणि २,८४२ स्त्रिया आहेत. गावाचा साक्षरता दर सुमारे ७५% असून, पुरुष साक्षरतेचे प्रमाण स्त्रियांपेक्षा अधिक आहे.

 अर्थव्यवस्था 
गावातील मुख्य व्यवसाय शेती आहे. कृष्णा नदीच्या पाण्यामुळे येथे बारमाही बागायती शेती केली जाते.

 प्रमुख पिके: ऊस, द्राक्षे, हळद आणि भाजीपाला.
 सांगली जिल्हा द्राक्ष आणि हळदीसाठी प्रसिद्ध असल्याने, या गावातही द्राक्षाच्या बागा मोठ्या प्रमाणावर आहेत आणि येथून द्राक्षे परदेशातही निर्यात होतात.
 दुग्धव्यवसाय हा येथील शेतकऱ्यांचा एक महत्त्वाचा जोडधंदा आहे.

 प्रशासन आणि सुविधा 
गावाचा कारभार ग्रामपंचायत मार्फत चालवला जातो. गावात खालील नागरी सुविधा उपलब्ध आहेत:

 आरोग्य: गावात प्राथमिक आरोग्य उपकेंद्र (Sub-center) उपलब्ध आहे.
 बँकिंग: गावात विकास सोसायटी आणि राष्ट्रीयीकृत बँकांच्या शाखा तसेच एटीएम (ATM) सुविधा उपलब्ध आहेत.
 पाणी पुरवठा: कृष्णा नदीतून नळयोजनेद्वारे शुद्ध पाणीपुरवठा केला जातो.

 शिक्षण 
कर्नाळ हे शैक्षणिक दृष्ट्या प्रगत गाव आहे. येथे खालील नामांकित शैक्षणिक संस्था आहेत:

 जिल्हा परिषद प्राथमिक शाळा, कर्नाळ
 कर्नाळ हायस्कूल, कर्नाळ (माध्यमिक शिक्षण)
 एम.आय.टी. विश्वशांती गुरुकुल स्कूल (MIT Vishwashanti Gurukul School): पुण्याच्या एम.आय.टी. ग्रुपची ही प्रसिद्ध सीबीएसई (CBSE) निवासी शाळा कर्नाळ गावच्या हद्दीत (सांगली-कर्नाळ रोडवर) स्थित आहे. ही शाळा आपल्या आंतरराष्ट्रीय दर्जाच्या शिक्षणासाठी ओळखली जाते.MIT Vishwashanti Gurukul School, Sangli Official Website.

 धार्मिक आणि सांस्कृतिक 
गावात अनेक जुनी आणि जागृत मंदिरे आहेत.

 श्री हनुमान मंदिर: हे गावातील मुख्य मंदिर असून ग्रामदैवत मानले जाते.
 श्री दत्त मंदिर
 गावची जत्रा, गणेशोत्सव आणि शिवजयंती हे सण मोठ्या उत्साहात साजरे केले जातात.

 उल्लेखनीय व्यक्ती 

 सचिन वसंत पाटील - प्रसिद्ध मराठी कथाकार आणि लेखक. त्यांच्या 'अवकाळी विळखा' आणि 'सांगावा' या कथासंग्रहातून कर्नाळ आणि परिसरातील ग्रामीण जीवनाचे, बोलीभाषेचे वास्तववादी चित्रण आले आहे.

 संपर्क आणि वाहतूक 
कर्नाळ गाव सांगली-मिरज या जुळ्या शहरांशी पक्क्या रस्त्याने (कर्नाळ रोड) जोडलेले आहे.

 बस सेवा: सांगली आणि मिरज बस स्थानकावरून कर्नाळसाठी नियमित एस.टी. बस सेवा (MSRTC) उपलब्ध आहे.
 रेल्वे: जवळचे रेल्वे स्टेशन सांगली (सुमारे ६-७ किमी) आहे.

 बाह्य दुवे 

 गुगल मॅपवर कर्नाळ (सांगली) चे स्थान

 संदर्भ 

AjayR2005 (चर्चा) २२:०८, २५ डिसेंबर २०२५ (IST)