अनिता गुप्ता

अनिता गुप्ता या एक भारतीय सामाजिक उद्योजिका, सेंद्रिय शेतकरी आणि आदिवासी कार्यकर्त्या आहेत. त्यांनी ५०,००० हून अधिक ग्रामीण महिलांसाठी प्रशिक्षणाची व्यवस्था केली आहे.

 जीवन 
गुप्ता एका गरीब कुटुंबातील होत्या. लहानपणी वडील वारल्या नंतर त्या आपल्या आई सोबत आजोळी राहायला गेल्या होत्या. त्यांच्या आजोबांनी एक गरीब मुलगी अपत्य प्राप्तीसाठी ठेवली होती. अनेकदा  छोट्या छोट्या गोष्टीसाठी आजोबा त्या मुलीला मारहाण करत असत. गुप्ताला हे पटत नव्हते. त्यांना असे वाटे की जर ही मुलगी सुशिक्षीत असती तर तिने अत्याचाराचा प्रतिकार केला असता.

गुप्ता यांनी नारी सशक्तीकरणासाठी बिहारमधील भोजपूर येथे ५०,००० हून अधिक ग्रामीण महिलांसाठी हस्तकला, क्रोशे आणि दागिन्यांचे प्रशिक्षण दिले.

१९९३ मध्ये गुप्ता या दहा वर्षांची असताना त्यांच्या भावाने त्यांच्या सह भोजपूर महिला कला केंद्र ही संस्था स्थापन केली. गुप्ता यांनी उपजीविका वाढवणे, आरोग्य तपासणी शिबिरे, प्रौढ शिक्षण, व्यावसायिक प्रशिक्षण आणि इतर गोष्टींसाठी सुमारे ३०० स्वयंसहाय्यता गट (एसएचजी) स्थापन केले. या गटांना पॅक्ट या आंतरराष्ट्रीय विकास संस्थेकडून पाठिंबा मिळतो. कालांतराने गुप्ता या संस्थेच्या अध्यक्षा झाल्या. ही संस्था महिलांना स्वबळावर उभे करण्यासाठी समुपदेशन करते. याद्वारे अनेक महिलांनी पैसे कमवून घर खर्चात आणि मुलांच्या शिक्षणात हातभार लावला. परंतु अनेकवेळा या महिलांच्या घरच्या व्यक्ती गुप्ता यांना विरोध करत असत. वेळप्रसंगी अपमानित करून हाकलून लावत असत. नंतर ही संस्था सहकारी सोसायटी म्हणून नोंदणीकृत झाली. त्यामुळे संस्थेस सरकारकडून निधी प्राप्त होऊ लागला. ही संस्था आरा येथे असून याद्वारे तिथे १०,००० महिलांसाठी रोजगार निर्माण केला आहे. या  संस्थेने टाटा इन्स्टिट्यूट ऑफ सोशल सायन्सेस (TISS) आणि DC हँडिक्राफ्ट्स यांना भागीदार म्हणून सहभागी केले.

२०१७ मध्ये, नीती आयोगाने गुप्ता यांना महिला परिवर्तनकारी भारत पुरस्कार" दिला.

इवलेसे|राष्ट्रपती रामनाथ कोविंद यांच्या हस्ते नारी शक्ती पुरस्कार स्वीकारताना

८ मार्च २०२२ रोजी, त्यांना नवी दिल्लीतील राष्ट्रपती भवनात भारतातील महिलांसाठीचा सर्वोच्च पुरस्कार, नारी शक्ती पुरस्कार स्वीकारण्यासाठी आमंत्रित करण्यात आले होते. भारतात कोविड-१९ साथीच्या आजारामुळे, आदल्या वर्षी कोणताही पुरस्कार देण्यात आला नव्हता. सरकारने मागील वर्षासाठी आणि या वर्षी पुरस्कार विजेत्यांना आमंत्रित केले होते. राष्ट्रपती रामनाथ कोविंद यांनी गुप्ता आणि इतर २८ महिलांना हा पुरस्कार प्रदान केला. पुरस्काराच्या आदल्या रात्री त्यांना पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांची भेट घेता आली.

 संदर्भ 

वर्ग:जन्माचे वर्ष अनिश्चित
वर्ग:इ.स.च्या १९८० च्या दशकातील जन्म
वर्ग:नारी शक्ती पुरस्कारविजेते
वर्ग:समाजसेविका
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख