भूमी (देवी)

भूमी ज्यांना भूदेवी, धरणी आणि वसुंधरा असेही म्हणतात, ही हिंदू धर्मातील एक महत्त्वाची देवी आहे, जी पृथ्वीचे रूप दर्शवते. तिचे सर्वात जुने रूप वैदिक देवी पृथ्वीमध्ये प्रतिबिंबित आहे, जरी त्यांच्या भूमिका, गुणधर्म आणि चित्रण पूर्णपणे भिन्न आहेत. महाभारत, रामायण आणि विविध पुराण यांसारख्या वैदिकोत्तर ग्रंथांमध्ये भूमीचे ठळकपणे वैशिष्ट्य आहे.

हिंदू पौराणिक कथांमध्ये भूमीची मध्यवर्ती भूमिका आहे, जिथे तिला अनेकदा वाईट शक्ती, राक्षस किंवा भ्रष्ट शासकांनी छळलेली चित्रित केले आहे. या कथांमध्ये ती अनेकदा देव विष्णूला मदतीसाठी आवाहन करताना दाखवली जाते आणि प्रतिसादात, विष्णू वेगवेगळे अवतार घेऊन तिचे दुःख कमी करण्यासाठी हस्तक्षेप करतात. एका उदाहरणात, विष्णू तिला असुर हिरण्याक्षपासून वाचवण्यासाठी वराह अवतार घेतात आणि नंतर तिच्याशी लग्न करतात, ज्यामुळे मंगळ नावाचा मुलगा जन्माला येतो. दुसऱ्या एका कथेत, विष्णू गायीच्या रूपात पळून गेलेल्या भूमीला वश करण्यासाठी राजा पृथूचा अवतार घेतात. रामायणातील स्त्री नायिका सीता, पृथ्वीतून जन्मलेली आणि भूमीची मुलगी मानली जाते. हिरण्याक्षाच्या प्रभावामुळे तिच्यापासून जन्मलेल्या असुर नरकासुराला पराभूत करण्यासाठी भूमी सत्यभामा म्हणून देखील अवतार घेते.

प्रतीकात्मकदृष्ट्या, भूमीला निळे कमळ धरलेले दाखवले आहे आणि बहुतेकदा ती विष्णू, लक्ष्मी किंवा वराह यांच्यासोबत दाखवली आहे. दक्षिण भारतात तिला आदरणीय मानले जाते व तिचे अनेक मंदिर आहे.

 संदर्भ 

वर्ग:हिंदू देवी