मांडवी (रामायण)

मांडवी ही हिंदू महाकाव्य रामायणातील विदेह राज्याची राजकुमारी आहे. ती भरताची पत्नी आहे आणि तिला देवी लक्ष्मीच्या शंखाचे अवतार मानले जाते. मांडवी तिच्या त्याग आणि चिकाटीसाठी ओळखली जाते.

मांडवी हे संस्कृत मूळचे हे नाव आहे ज्याच्या अर्थ 'योग्य आणि सक्षम' असा होतो.

 आख्यायिका 
कुशध्वज व यांची पत्नी चंद्रभागा मांडवी आणि श्रुतकीर्ती यांना जन्म दिला. मांडवीला लक्ष्मीच्या शंखाचे अवतार मानले जाते. तिचे वडील समकस्याचे शासक होते आणि ते मिथिलाचे राजा जनक यांचे धाकटे बंधू होते. मांडवी आणि श्रुतकीर्ती यांचे संगोपन सीता आणि ऊर्मिलासह मिथिलामध्ये झाले.

रामाने सीतेच्या स्वयंवरात तिचा हात जिंकल्यानंतर, त्याचे वडील, राजा दशरथ आपल्या मुलाच्या लग्नासाठी मिथिला येथे आले. तेव्हा लक्ष्मण- ऊर्मिला, भरत-मांडवीला आणि शत्रुघ्न-श्रुतकीर्ती, अशे चारही बहिणींचे चार भावांशी लग्न जुळले, ज्यामुळे दोन्ही राज्यांमधील संबंध मजबूत झाले. शतानंदाच्या मार्गदर्शनाखाली हे विवाह सोहळे पार पडले.

मांडवी आणि भरताला तक्ष आणि पुष्कल नावाचे दोन पुत्र होते. तक्षाने सिंधूच्या पूर्वेस तक्षशिला शहराची स्थापना केली, तर पुष्कलाने सिंधूच्या पश्चिमेस पुष्कलवतीची स्थापना केली.

राम-सीता-लक्ष्मण यांच्या वनवासाच्या काळात भरताने नंदीग्राम येथे वनवासात जीवन जगण्याचा निर्णय घेतला. त्याच्या विनंतीनुसार, मांडवी तिच्या पतीच्या वृद्ध पालकांची काळजी घेण्यासाठी अयोध्येतच राहिली. त्यानंतर मांडवीने ती चौदा वर्षे तिच्या पतीला न भेटण्याचा निर्णय घेतला, जेणेकरून तो अयोध्येच्या कल्याणासाठी आणि त्याच्या भावाच्या जबाबदाऱ्या पूर्ण करण्यासाठी आपला वेळ देऊ शकेल.

तुलसीदासांच्या रामचरितमानसातील एका आख्यायिकेनुसार, मांडवी तिच्या बहिणी श्रुतकीर्तीसह तिच्या पतीसोबत सती गेली. उर्मिला तिच्या मुलाचे अंगद आणि चंद्रकेतू आणि सीतेचे पुत्र लव आणि कुश यांची काळजी घेण्यासाठी अयोध्येत राहिली.

 पूजा 
तेलंगणातील मेदक जिल्ह्यात, श्री कल्याण रामचंद्र सन्नाधी नावाचे एक मंदिर आहे जे भरत आणि मांडवी यांना समर्पित आहे. हे मंदिर भारतातील एकमेव मंदिर आहे जिथे रामाच्या भावांच्या आणि त्यांच्या पत्नींच्या मूर्ती स्थापित केल्या आहेत.

 संदर्भ 

वर्ग:रामायणातील व्यक्तिरेखा