मित्तल पटेल

मित्तल पटेल (जन्म  ) ह्या गुजरातमधील एक सामाजिक कार्यकर्त्या आहेत. शिक्षणानंतर, त्यांनी आदिवासी जमातीतील लोकांना समाजात समाकलित होण्यास मदत करण्यास सुरुवात केली. त्यांच्या या कामाबद्दल त्यांना भारत सरकार तर्फे २०१८ सालचा नारी शक्ती पुरस्कार प्रदान करण्यात आला.

 कारकिर्द 
पटेल यांचा जन्म गुजरात राज्यातील मेहसाणा जिल्ह्यातील संखलपूर गावात १९८१ साली झाला. त्यांचे आईवडील दोघेही शेती आणि पशुपालन करायचे. लहानपणापासूनच मित्तितलने आपल्या वडिलांना गरिबांना पैसे, धान्य आणि झोपड्या बांधण्यात मदत करताना पाहिले आहे. मित्तल यांनी देखील आपल्या वडिलांचा कित्ता गिरवला. लग्नानंतरही मित्तलने भटक्या जमातींचे काम सोडले नाही. याकामी त्यांना पती आणि सहा वर्षांची मुलगी हे आवश्यक अशी मदत करत असतात.

मित्तलने प्रथम भौतिकशास्त्रात पदवी घेतली. नंतर अहमदाबाद येथील गुजरात विद्यापीठात पत्रकारितेचा अभ्यास पूर्ण केला. त्यानंतर त्यांनी २००६ मध्ये स्थानिक लोकांसोबत काम करण्यास सुरुवात केली. चार वर्षांनंतर, त्यांनी विचारता समुदय समर्थन मंच (VSSM) ची स्थापना केली, ही संस्था भटक्या लोकांना मदत करण्याचे काम करते. त्यांनी बावा, गडलिया, कांगसिया, मीर, नाथवाडी, सलाट आणि सरनिया जमातींसोबत काम केले. यात या लोकांना लग्न करण्यास, शाळा सुरू करण्यास, जमिनीचे हक्क मिळवण्यास आणि ओळखपत्रे मिळविण्यास मदत करणे अशी कामे करण्यात आली. गुजरात सरकारने २०१६ पर्यंत ६०,००० आदिवासींना मतदान कार्ड दिले होते. व्हीएसएम ही संस्था बँकेप्रमाने देखील काम करते. तसेच ही संस्था अहमदाबादमध्ये ७०० हून अधिक मुलांसाठी दोन वसतिगृहे चालवते. व्हीएसएमच्या सहकार्याने, कालूपूर सहकारी बँकेने १०० आदिवासींना घरे खरेदी करण्यासाठी ५०,००० रुपयांचे सूक्ष्मवित्त कर्ज दिले. तसेच लहान व्यवसायांना २५,००० रुपयांपर्यंतचे कर्ज देखील दिले आहे.

गुजरातमध्ये २८ भटक्या जमाती आणि १२ विमुक्त जमाती आहेत. या जमाती पारंपारिकपणे चाकूला धार लावणे, कापडाचे वस्त्र विणणे, सापांचे खेळ करणे आणि दोरीवर चालणे अशी काम करतात. पटेल यांनी डफर समुदायाच्या लोकांसोबत देखील काम करण्यास सुरुवात केली. या समुदायातील लोकांना ब्रिटिश राजवटीत नोंदणीकृत गुन्हेगार म्हणून मानले जात असे. मित्तल यांनी या लोकांना मुख्य प्रवाहात सामावून घेण्याचे काम केले. गुजरातमध्ये ४५ ते ५० डाफर समुदाय (किंवा डांगा) आहेत, ज्यांची लोकसंख्या १८,००० आहे. २०१८ पर्यंत, गुजरातमधील ९० टक्के आदिवासी लोक मुख्य प्रवाहात आले होते. तथापि, पटेल यांना अजूनही आदिवासी लोकांना लक्ष्य करणाऱ्या जमावांविरुद्ध कारवाई करावी लागत आहे. २०१९ साली, पटेल यांची ओताराम देवासी यांच्यासोबत, नीती आयोगाच्या अंतर्गत एका मंडळावर नियुक्ती करण्यात आली. यामागील मुख्य उद्देश आदिवासी लोकांसाठी कल्याणकारी उपाययोजना सुचवणे होता. २०२० मध्ये, पटेल यांनी सुरनामा विनान मानवियो नावाचे एक पुस्तक प्रकाशित केले. पटेल यांनी ८७ हून अधिक गुजरात मधील तलावांचे पुनरुज्जीवन केले आहे.

 पुरस्कार आणि सन्मान 
मित्तल पटेल यांच्या मानवी हक्कांसाठीच्या कार्याची दखल घेऊन त्यांना नारी शक्ती पुरस्काराने सन्मानातील करण्यात आले. ८ मार्च २०१८ रोजी आंतरराष्ट्रीय महिला दिनी तत्कालीन राष्ट्रपती रामनाथ कोविंद यांच्या हस्ते त्यांना हा पुरस्कार प्रदान करण्यात आला.

 संदर्भ 

वर्ग:हयात व्यक्ती
वर्ग:नारी शक्ती पुरस्कारविजेते
वर्ग:इ.स.च्या १९८० च्या दशकातील जन्म
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख