अदी फेरोझशाह मर्झबान

अदी फेरोझशाह मर्झबान ऊर्फ आदी फिरोजशाह मर्झबान हे पारशी रंगभूमीवरील लेखक, दिग्दर्शक आणि अभिनेते होते.मुंबई येथील बँलार्ड इस्टेट भागात रामजी कमाणी मार्ग ते शहीद भगतसिंग मार्गाला अदी मर्झबान पथ असे नाव दिलेले आहे.

बालपण
अदी ह्यांचा जन्म दिनांक १७ एप्रिल १९१४ रोजी मुंबई येथे झाला. त्यांचे आजोबा फरदुनजी मर्झबान हे जाम ए जमशेद ह्या वृत्तपत्राचे संस्थापक होते. त्यांचे प्राथमिक शिक्षण भद्रा न्यू स्कूल मध्ये झाले. इसवी सन १९३३ मध्ये त्यांनी एल्फिन्स्टन महाविद्यालयातून पदवी प्राप्त केली.
तरुणपण
इसवी सन १९३५ पर्यंत त्यांनी वेस्टर्न इंडिया थिएटर्स मध्ये प्रसिद्धी अधिकारी म्हणून काम केले. इसवी सन १९३६ मध्ये जाम ए जमशेद ह्या वृत्तपत्राचे संपादन चालू केले.गप सप ह्या विनोदी मासिकात सुद्धा काम केले.
इसवी सन १९५० च्या दशकाच्या प्रारंभीच्या काळात त्यांनी इंग्रजी आणि गुजराती भाषेत नाटके लिहावयास सुरुवात केली.त्यांनी अमेरिकेत जाऊन कँलिफोर्निया येथे पासाडेना प्ले हाऊस मध्ये नाट्यशास्त्र विषयाचे शिक्षण घेतले.नंतर ते भारतीय विद्या भवन येथे कलाकेंद्रांत काम करू लागले.इसवी सन १९५४ मध्ये त्यांनी पिरोजा भवन हे पारसी नाटक लिहिले आणि त्याचे दिग्दर्शन सुद्धा केले.ते पियानो, गिटार, क्लरिनेट,कीबोर्ड, युकुले इत्यादी वाद्ये वाजवत असत. ते एक प्रशिक्षित संगीतकार होते.अदी ह्यांना जादू, पाश्चात्य नृत्य येत होते. ते बोलक्या बाहुल्यांचे प्रयोग करण्यात निष्णात होते.
कार्य 
ते खालील संस्थेत सक्रिय होते.
एमँच्युअर ड्रामाटिक सर्कल
थिएटर गृप
इंडियन पीपल्स थिएटर असोसिएशन
द बॉम्बे प्लेअर्स
द प्लेअर्स गिल्ड
पारसी आर्ट्स सर्कल
त्यांचा नाट्यक्षेत्रातील खालील व्यक्तींशी संबंध आला.
विल्यम लिनफोर्ड
ओवरनाया बुरेखान
जिमी पोचा
बाची चैना
होमी नरीएलवाला
नाजू भाभा
जहांगीर अंकलेसरिया
आलू दुबाश
पिलू सेठना
कुमी करणी
त्यांनी पारशी (गुजराती) भाषेत शंभराहून अधिक नाटके सादर केली.
त्यांनी खालील दूरदर्शन कार्यक्रम लिहिले.
आवो मारी साथे
व्हाट इज द गुड वर्ड?
त्यांनी आकाशवाणी वर 'बुद्धी धनशाक मंडळ' या श्रुती मालिकेसाठी ५००० पटकथा लिहिल्या.
त्यांनी खालील चित्रपटाच्या पटकथा लिहिल्या.
ऑन विंग्ज ऑफ फायर
कार्निवल क्वीन
खालील रंगकर्मी त्यांच्या तालमीत घडले.
बरजोर पटेल
रुबी पटेल
होमी तवाडिया
फिरोज अन्तिया
होसी वासुनिया
त्यांनी केलेली खालील नाटके यशस्वी झाली.
अर्धी राते आफत
काका थया वांका
बेहरामनी सासू
मोटा दिलना बावा
चार्लीज आंट
एन इंस्पेक्टर कॉल्स
अह ! नॉर्मन
कातरीयुं गेप (प्रहसन)

पद्मश्री पुरस्कार
त्यांनी केलेल्या साहित्य आणि नाट्य क्षेत्रातील योगदानाबद्दल त्यांना इसवी सन १९६४ मध्ये पद्मश्री पुरस्कार मिळाला होता.
इसवी सन १९८७ मध्ये २७ फेब्रुवारी रोजी त्यांचे कर्करोगामुळे निधन झाले.

महाराष्ट्र टाईम्स, गुरुवार,१२ जून २०२५

वर्ग:इंग्लिश लेखक
वर्ग:गुजराती लेखक