आय.आय.एफ.ए. पुरस्कार, सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्री

आंतरराष्ट्रीय भारतीय चित्रपट अकादमी पुरस्कार (आय.आय.एफ.ए. किंवा आयफा) तर्फे हिंदी चित्रपटांसाठीच्या वार्षिक पुरस्कार सोहळ्याचा एक भाग म्हणून सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्रीसाठी आय.आय.एफ.ए. पुरस्कार दिला जातो, ज्यामध्ये प्रमुख भूमिकेत उत्कृष्ट कामगिरी करणाऱ्या अभिनेत्रीला सन्मानित केले जाते. प्राप्तकर्ता प्रेक्षकांद्वारे निवडली जाते आणि विजेत्याची घोषणा समारंभात केली जाते.

आयफा पुरस्कार हे २००० मध्ये सुरू झाले व पहिला समारंभ लंडन येथे झाला होता. त्यानंतर हा पुरस्कार सोहळा दक्षिण आफ्रिका, मलेशिया, सिंगापूर, थायलंड, कॅनडा, अमेरिका, अबुधाबी आणि भारतात मुंबई आणि जयपूर येथे आयोजित करण्यात आला आहे. २०२० मध्ये, हा पुरस्कार सोहळा मार्चमध्ये इंदूर येथे होणार होता; परंतु तो पुढे ढकलण्यात आला आणि नोव्हेंबर २०२० मध्ये इंस्टाग्रामवर ऑनलाइन विजेत्यांची घोषणा करण्यात आली.

ह्या श्रेणीतील पहिल्या पुरस्काराच्या मानकरी हम दिल दे चुके सनम चित्रपटासाठी ऐश्वर्या राय होत्या. आलिया भट्ट आणि राणी मुखर्जी यांनी ४ वेळा हा पुरस्कार जिंकण्याचा विक्रम केला आहे. त्यानंतर विद्या बालन यांचा क्रमांक लागतो ज्यांनी ३ वेळा हा पुरस्कार जिंकला आहे. ऐश्वर्या राय, करीना कपूर आणि दीपिका पदुकोण या तीन अभिनेत्रींनी दोनदा हा पुरस्कार जिंकला आहे. पदुकोण यांच्या नावावर सर्वाधिक ११ नामांकने आहेत.

 विजेते आणि नामांकन 
+   विजेता

 वर्ष  अभिनेत्री  चित्रपट  भूमिका २०००  ऐश्वर्या राय  हम दिल दे चुके सनम  नंदिनी ऐश्वर्या राय  ताल  मानसी शंकर काजोल  हम आपके दिल में रहते हैं  मेघा करिश्मा कपूर  बीवी नं १  पूजा मेहरा सोनाली बेंद्रे  सरफरोश   सीमा २००१ करिश्मा कपूर  फिझा  फिझा इक्रमुल्ला माधुरी दीक्षित  पुकार  अंजली प्रीती झिंटा  क्या कहना  प्रिया बक्षी शिल्पा शेट्टी  धडकन  आंजली तबू  अस्तित्त्व   अदिती पंडीत २००२ तबू  चांदनी बार  मुमताज अली अन्सारी अमीशा पटेल  गदर: एक प्रेम कथा  सकिना ग्रेसी सिंग  लगान  गैरी काजोल  कभी खुशी कभी गम  अंजली शर्मा प्रीती झिंटा  दिल चाहता है  शालिनी २००३ ऐश्वर्या राय  देवदास  पार्वती "पारो" अमीशा पटेल  हमराझ  प्रिया सिंघानिया करिश्मा कपूर  शक्ती: द पावर  नंदिनी माधुरी दीक्षित  देवदास  चंद्रमुखी राणी मुखर्जी  साथिया  सुहानी शर्मा २००४ प्रीती झिंटा  कल हो ना हो  नैना कॅथरीन कपूर हेमा मालिनी  बागबान  पूजा मल्होत्रा प्रीती झिंटा  कोई... मिल गया  निशा राणी मुखर्जी  चलते चलते  प्रिया चोपडा  ऊर्मिला मातोंडकर  भूत  स्वाती २००५ राणी मुखर्जी  हम तुम  रिया प्रकाश करीना कपूर  ऐतराज  प्रिया सक्सेना प्रियंका चोप्रा  मुझसे शादी करोंगी  रानी सिंह शिल्पा शेट्टी  फिर मिलेंगे  तमन्ना सहानी ऊर्मिला मातोंडकर  एक हसीना थी  सारिका वर्तक २००६ राणी मुखर्जी  ब्लॅक  मिशेल मॅकनेली कोंकणा सेन शर्मा  पेज थ्री  माधवी शर्मा प्रीती झिंटा  सलाम नमस्ते  अंबर मल्होत्रा राणी मुखर्जी  बंटी और बबली  विम्मी "बबली" विद्या बालन  परिणीता  ललिता २००७  राणी मुखर्जी  कभी अलविदा ना कहना  माया तलवार ऐश्वर्या राय  धूम २  सुनैहरी काजोल  फना  झूनी बैग कंगना राणावत  गॅगस्टर  सिमरन करीना कपूर  ओमकारा   डॉली मिश्रा विद्या बालन  लगे रहो मुन्ना भाई  जान्हवी २००८ करीना कपूर  जब वी मेट  गीत धिल्लन ऐश्वर्या राय  गूरू  सुजाता देसाई  दीपिका पडुकोण  ओम शांती ओम  शातीप्रिया / सॅन्डी कतरिना कैफ  नमस्ते लंडन  जस्मीत "जीत" मल्होत्रा तबू  चीनी कम  नीना वर्मा विद्या बालन  भूल भुलैया  अवनी चतुर्वेदी २००९ प्रियंका चोप्रा  फॅशन   मेघना माथूर ऐश्वर्या राय  जोधा अकबर  जोधा बाई असिन तोट्टुंकल – गजनी  कल्पना शेट्टी बिपाशा बासू  रेस  सोनिया मार्तीन कतरिना कैफ  सिंघ इज किंग  सोनिया सिंग २०१० करीना कपूर  ३ इडियट्स  पिया सहस्त्रबुद्धे  विद्या बालन  पा  विद्या दीपिका पडुकोण  लव्ह आज कल  मीरा पंडीत माही गिल  देव डी  परमिंदर "पारो" प्रियंका चोप्रा  कमिने  स्विटी २०११ अनुष्का शर्मा  बँड बाजा बारात  श्रुती कक्कड ऐश्वर्या राय  गुजारिश  सोफिया डी'सुजा करीना कपूर  गोलमाल ३  डब्बू कतरिना कैफ  राजनीती  इंदू प्रताप सिंग विद्या बालन  इश्किया  कृष्णा वर्मा २०१२ विद्या बालन  द डर्टी पिक्चर  रेश्मा / सिल्क कंगना राणावत  तनू वेड्स मनू  तनूजा "तनू" त्रिवेदी करीना कपूर  बॉडीगार्ड  दिव्या माही गिल  साहेब, बिवी और गॅग्स्टर  माधवी देवी प्रियंका चोप्रा  ७ खून माफ  सुजॅना ॲना-मेरी जोन्स २०१३  विद्या बालन  कहानी  विद्या बागची दीपिका पडुकोण  कॉकटेल  वेरोनिका मलानी हुमा कुरेशी  गॅग्स ऑफ वासेपूर - २  मोहसिना करीना कपूर  हिरोइन  माही अरोरा प्रियंका चोप्रा बर्फी!  झिलमील चॅटर्जी श्रीदेवी  इंग्लिश विंग्लिश  शशी गोडबोले २०१४ दीपिका पडुकोण  चेन्नई एक्सप्रेस   मिनालोचनी "मिना" अळगसुंदरम दीपिका पडुकोण  गोलियों की रासलीला राम-लीला  लिला सानेरा दीपिका पडुकोण  ये जवानी है दीवानी  नैना तलवार निम्रत कौर  द लंचबॉक्स  इला श्रद्धा कपूर  आशिकी २  आरोही शिर्के सोनाक्षी सिन्हा  लूटेरा  पाखि रॉय चौधरी  २०१५ कंगना राणावत  क्वीन   रानी मेहरा आलिया भट्ट  टू स्टेट्स  अनन्या स्वामीनाथन अनुष्का शर्मा  पी.के.  जगत "जग्गू" साहनी दीपिका पडुकोण  हॅपी न्यू इयर  मोहीनी जोशी प्रियंका चोप्रा  मेरी कोम  मेरी कोम राणी मुखर्जी  मर्दानी  शिवानी रीय २०१६ दीपिका पडुकोण  पिकू  पिकू बॅनर्जी दीपिका पडुकोण  बाजीराव मस्तानी  मस्तानी कंगना राणावत  तनू वेडस मनू रिटर्न्स  तनू / कुसूम प्रियंका चोप्रा  दिल धडकने दो  आएशा मेहरा श्रद्धा कपूर  एबीसीडी २  विन्नी २०१७ आलिया भट्ट  उडता पंजाब  बावरी / मेरी जेन आलिया भट्ट  डियर जिंदगी  कायरो "कोको"  अनुष्का शर्मा  ए दिल है मुश्किल  अलेझी सोनम कपूर  नीरजा  नीरजा भनोत तापसी पन्नू  पिंक  मिनल अरोरा २०१८ श्रीदेवी  मॉम  देवकी सबरवाल आलिया भट्ट  बद्रीनाथ की दुल्हनिया  वैदेही त्रिवेदी भूमी पेडणेकर  शुभ मंगल सावधान  सुगंधा जोशी विद्या बालन  तुम्हारी सुलू  सुलोचना "सुलू" झायरा वसीम  सिक्रेट सुपरस्टार  इन्सिया मलिक २०१९ आलिया भट्ट  राझी  सेहमत खान दीपिका पडुकोण  पद्मावत  रानी पद्मावती नीना गुप्ता  बधाई हो  प्रियंवदा कौशिक राणी मुखर्जी  हिचकी  नैना माथूर तबू – अंधाधुन  सिमी २०२० आलिया भट्ट  गल्ली बॉय  सफीना फिरदौसी करीना कपूर  गुड न्यूज  दीप्ती बत्रा  प्रियंका चोप्रा  द स्काय इज पिंक  अदिती चौधरी तापसी पन्नू  बदला  नयना सेठी  विद्या बालन  मिशन मंगल  तारा शिंदे  २०२१–२२ कृती सेनॉन  मिमी  मिमी राठोड कियारा अडवाणी  शेरशाह  डिंपल चीमा तापसी पन्नू  थप्पड  अमृता सभरवाल सान्या मल्होत्रा  पगलैट  संध्या गिरी विद्या बालन  शेरनी  विद्या व्हिन्सेंट २०२३ आलिया भट्ट  गंगुबाई काठियावाडी  गंगुबाई काठियावाडी आलिया भट्ट  डार्लिंग्ज  बद्रुनिसा  शेफाली शाह  डार्लिंग्ज  शमशुनिसा  तब्बू  भूल भुलैया २  अंजुलिका चॅटर्जी / मंजुलिका चॅटर्जी यामी गौतम  अ थर्सडे  नयना जैस्वाल २०२४ राणी मुखर्जी  मिसेस चॅटर्जी वर्सेस नॉर्वे  देबिका चॅटर्जी आलिया भट्ट  रॉकी और रानी की प्रेम कहानी  राणी चॅटर्जी  दीपिका पडुकोण  पठाण  रुबिना मोहसिन कियारा अडवाणी  सत्यप्रेम की कथा  कथा कपाडिया तापसी पन्नू  डंकी  मनू रंधवा  २०२५ नितांशी गोयल  लापता लेडीज   फूल कुमारी  आलिया भट्ट  जिगरा  सत्यभामा "सत्या" आनंद  कतरिना कैफ  मेरी ख्रिसमस  मारिया  श्रद्धा कपूर   स्त्री २  - पात्रास नाव नाही - यामी गौतम  कलम ३७०  झुनी हक्सर

 इतर माहिती 
२०१८ मध्ये जेव्हा श्रीदेवीला तिच्या मॉम चित्रपटासाठी पुरस्कार मिळाला तेव्हा ती एकमेव अशी अभिनेत्री झाली जिला मरणोत्तर हा पुरस्कार मिळाला आहे.

राणी मुखर्जी, कंगना राणावत, अनुष्का शर्मा, तब्बू आणि प्रियांका चोप्रा या अभिनेत्री आहेत ज्यांना सर्वोत्कृष्ट सहाय्यक अभिनेत्रीचा आयफा पुरस्कार देखील मिळाला आहे. मुखर्जी ही एकमेव अभिनेत्री आहे जिने एकाच वर्षी (२००५) दोन्ही पुरस्कार जिंकले. करीना कपूर, विद्या बालन, कंगना राणावत, दीपिका पडुकोण आणि कृती सेनॉन यांना सर्वोत्कृष्ट पदार्पणाचा आयफा पुरस्कार मिळाला आहे. कंगना राणावत ही एकमेव अभिनेत्री आहे जिने तिन्ही मोठ्या श्रेणींमध्ये पुरस्कार जिंकले: सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्री, सर्वोत्कृष्ट सहाय्यक अभिनेत्री आणि सर्वोत्कृष्ट महिला पदार्पण .

२००७ (कभी अलविदा ना कहना) आणि २०२४ ( मिसेस चॅटर्जी वर्सेस नॉर्वे) या १७ वर्षांच्या कालावधीत सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्रीच्या पुरस्कारांमधील सर्वात जास्त अंतराचा विक्रम राणी मुखर्जीच्या नावावर आहे.

 संदर्भ 

वर्ग:अभिनेत्रींसाठी पुरस्कार
वर्ग:आय.आय.एफ.ए. पुरस्कार