लोकसभेचे उपाध्यक्ष

लोकसभेचे उपाध्यक्ष किंवा लोकसभेचे उपसभापती हे भारतीत लोकसभेचे दुसरे सर्वोच्च पद आहे. लोकसभेच्या अध्यक्षाच्या मृत्यूमुळे किंवा आजारपणामुळे रजा किंवा अनुपस्थिती झाल्यास ते अध्यक्षीय अधिकारी म्हणून काम करतात. घटनेच्या कलम ९३ नुसार, लोकसभेने  दोन सदस्यांना अध्यक्ष आणि उपाध्यक्ष म्हणून निवडावे असे म्हणले आहे. तथापि, त्यांच्यासाठी विशिष्ट कालावधी प्रदान केलेला नाही. उत्तरदायी लोकशाही संसद चालवण्यासाठी सत्ताधारी पक्षाव्यतिरिक्त अन्य पक्षातून लोकसभेचा उपाध्यक्ष निवडणे हे संसदीय रीत आहे.

सार्वत्रिक निवडणुकीनंतर लोकसभेच्या पहिल्या सभेत लोकसभेच्या सदस्यांमधून उपाध्यक्षाची निवड पाच वर्षांच्या कालावधीसाठी केली जाते.  जो पर्यंत ते लोकसभेचे सदस्यत्व सोडत नाहीत किंवा राजीनामा देत नाहीत तोपर्यंत ते पदावर असतात. लोकसभेतील सदस्यांच्या प्रभावी बहुमताने पारित केलेल्या ठरावाद्वारे त्यांना पदावरून दूर केले जाऊ शकते. प्रभावी बहुमतामध्ये, रिक्त पदे काढून टाकल्यानंतर बहुमत हे सभेच्या एकूण संख्याबळाच्या ५०% किंवा ५०% पेक्षा जास्त असावे.  त्यांना आपल्या मूळ पक्षाचा राजीनामा देण्याची गरज नाही, पण उपाध्यक्ष म्हणून त्यांना निष्पक्ष राहावे लागेल. १७वी लोकसभा ही पहिली आणि एकमेव लोकसभा आहे जिला उपसभापती नव्हते. फेब्रुवारी २०२३ मध्ये, भारताचे सरन्यायाधीश डी.वाय. चंद्रचूड यांनी जनहित याचिकेवर प्रतिसाद मागणाऱ्या एका संस्थेला उत्तर दिले की ही प्रदीर्घ रिक्त जागा संविधानाच्या हेतूच्या विरुद्ध आहे. 

 यादी 
क्र.चित्रनाव मतदारसंघकार्यकाळलोकसभापक्षअध्यक्षपद ग्रहणपद सोडलेकार्यकाळ१133x133अंशएम.ए. अय्यंगार(१८९१–१९७८)तिरुपती३० मे १९५२७ मार्च १९५६१ लीभारतीय राष्ट्रीय काँग्रेसग.वा. मावळणकर२133x133अंशसरदार हुकम सिंग(१८९५–१९८३)भटिंडा२० मार्च १९५६४ एप्रिल १९५७५ वर्ष, ३३३ दिवस एम.ए. अय्यंगार१७ मे १९५७३१ मार्च १९६२२ री३100x100अंशएस.व्ही. कृष्णमूर्ती राव(१९०२–१९६८)शिमोगा२३ एप्रिल १९६२३ मार्च १९६७३ रीसरदार हुकम सिंग४133x133अंशरघुनाथ केशव खाडिलकर<small>(१९०५–१९७९)खेड२८ मार्च १९६७ १ नोव्हेंबर १९६९४ थीनीलम संजीव रेड्डी

गुरदयाल सिंग धिल्लन५100x100अंशजॉर्ज गिल्बर्ट स्वेल<small>(१९२३–१९९९)शिलाँग९ डिसेंबर १९६९२७ डिसेंबर १९७०६ वर्ष, ३१५ दिवसऑल पार्टी हिल लीडर्स कॉन्फरन्सगुरदयाल सिंग धिल्लन

बलीराम भगत२७ मार्च १९७११८ जानेवारी १९७७५ वी६134x134अंशगोदे मुरहरी(१९२६–१९८२)विजयवाडा१ एप्रिल १९७७२२ ऑगस्ट १९७९६ वीभारतीय राष्ट्रीय काँग्रेसनीलम संजीव रेड्डी

के.एस. हेगडे७100x100अंशजी. लक्ष्मणन<small>(१९२४–२००१)उत्तर चेन्नई१ डिसेंबर १९८०३१ डिसेंबर १९८४ ७ वीद्रविड मुन्नेत्र कळघमबलराम जाखड८125x125अंशएम. थंबीदुराई(जन्म १९४७)धर्मपुरी २२ जानेवारी १९८५ २७ नोव्हेंबर १९८९ ८ वीअखिल भारतीय अण्णा द्रविड मुन्नेत्र कळघम९147x147अंशशिवराज पाटील(जन्म १९३५)लातूर १९ मार्च १९९० १३ मार्च १९९१ ९ वीभारतीय राष्ट्रीय काँग्रेसरवी रे१०100x100अंशएस. मल्लिकार्जुनय्या(१९३१–२०१४)तुमकूर १३ ऑगस्ट १९९१ १० मे १९९६ १० वीभारतीय जनता पक्षशिवराज पाटील११125x125अंशसूरज भान(१९२८–२००६)अंबाला १२ जुलै १९९६ ४ डिसेंबर १९९७  ११ वीपी.ए. संगमा१२125x125अंशपी.एम. सईद(१९४१–२००५)लक्षद्वीप १७ डिसेंबर १९९८ २६ एप्रिल १९९९४ वर्ष, २३२ दिवस१२ वीभारतीय राष्ट्रीय काँग्रेसजी.एम‌.सी. बालयोगी२७ ऑक्टोबर १९९९६ फेब्रुवारी २००४१३ वीजी.एम‌.सी. बालयोगीमनोहर जोशी१३125x125अंशचरणजीत सिंग अटवाल(1937–)फिल्लौर ९ जून २००४ १८ मे २००९ १४ वीशिरोमणी अकाली दलसोमनाथ चॅटर्जी१४125x125अंशकारिया मुंडा(जन्म १९३६)खुंटी ३ जून २००९ १८ मे २०१४ १५ वीभारतीय जनता पक्षमीरा कुमार(८)125x125अंशएम. थंबीदुराई(जन्म १९४७)करुर१३ ऑगस्ट २०१४२५ मे २०१९ १६ वीअखिल भारतीय अण्णा द्रविड मुन्नेत्र कळघमसुमित्रा महाजन–रिक्त -२३ जून २०१९५ जून २०२४१७ वी -ओम बिर्ला  - अजून निवडून आलेले नाही अजून निवडून आलेले नाही - - -१८ वी -  अजून निवडून आलेले नाही

 तळटीप 

 संदर्भ 

वर्ग:लोकसभा