सुदर्शन रापतवार

सुदर्शन रापतवार हे मराठी पत्रकार, लेखक आणि सामाजिक विषयांवर लेखन करणारे अभ्यासक आहेत. त्यांनी पत्रकारिता, समाजविषयक लेखन आणि सांस्कृतिक क्षेत्रात कार्य केले आहे. त्यांच्या लेखनात ग्रामीण समाजजीवन, सांस्कृतिक परंपरा, सामाजिक प्रश्न आणि समकालीन घडामोडी यांचा प्रामुख्याने समावेश आढळतो.

 प्रारंभिक जीवन व कुटुंब 
रापतवार यांचा जन्म अंबाजोगाई येथे झाला. त्यांचे वडील नरहर रापतवार हे शासकीय शाळेत शिक्षक म्हणून कार्यरत होते. ते भाजपचे स्वर्गीय नेते प्रमोद महाजन यांचे वडील व्यंकटेश देविदास महाजन यांच्यासोबत शिक्षक होते. नरहर रापतवार यांनी प्रतिकूल परिस्थितीत शिक्षण पूर्ण केले. तत्कालीन मुघल राजवटीच्या काळात त्यांनी अंबाजोगाई ते हैदराबाद असा प्रवास पायी करून मॅट्रिकची परीक्षा दिली आणि ती अव्वल गुणांनी उत्तीर्ण केली. नरहर रापतवार हे मराठवाडा मुक्तीसंग्राम चळवळीत सक्रिय सहभागी होते. या आंदोलनात त्यांनी स्वामी रामानंद तीर्थ यांच्या समवेत कार्य केले. स्वातंत्र्य नंतर त्यांना स्वातंत्र्यसैनिक सन्मान योजने तर्फे मानधन प्राप्त हॉट असे. असा उल्लेख आढळतो. 

रापतवार यांनी आपल्या पत्रकारितेच्या कारकिर्दीची सुरुवात नांदेड येथील गोदातीर समाचार या दैनिकात कंपोजिटर (कंपोजिट प्रेस) म्हणून केली. त्यानंतर त्यांनी मराठवाडा साथी, चंपावती पत्रिका, लोकपत्र, विवेक सिंधु, आणि लोकमत या दैनिकांमध्ये विविध पदांवर काम केले.लोकमत दैनिकात त्यांनी सुमारे १५ वर्षे सेवा दिली. याशिवाय त्यांनी पुढारी, एकमत आणि दिव्य मराठी या दैनिकांसाठीही कार्य केले.

 पत्रकारितेतील केलेले काम 
रापतवार यांनी पत्रकारितेच्या क्षेत्रात गेली ४ दशकांपासून कार्यरत आहेत. त्यांनी विविध वृत्तपत्रे, नियतकालिके आणि माध्यमांसाठी लेखन केले असून त्यांच्या लिखाणाचा विषय सामाजिक, सांस्कृतिक आणि समकालीन घडामोडी यांवर आधारित आहे.
 कंपोजिट प्रेस
 तालुका प्रतिनिधी
 उपविभागीय प्रतिनिधी
 ब्युरो चीफ
 विभागीय प्रतिनिधी
 संपादक

 साहित्य व प्रकाशन 
रापतवार यांनी मराठी भाषेत लेखन केले असून त्यांचे लेख आणि पुस्तके विविध विषयांवर आधारित आहेत. त्यांच्या लिखाणात समाजातील बदल, लोकजीवन, सांस्कृतिक मूल्ये आणि अनुभवप्रधान मांडणी यांचा समावेश आहे. त्यांचे लेखन काही पुस्तकांमधून तसेच संकलनांमधून प्रकाशित झाले आहे. सहज सुचलं म्हणून हे त्यांचे लेखनकार्य मानले जाते, ज्यामध्ये त्यांनी विविध विषयांवरील अनुभव आणि निरीक्षणे मांडली आहेत.

 असामान्य
 मंदिरांचे गाव
 सहज सुचलं म्हणून

 पुरस्कार व सन्मान 
सुदर्शन रापतवार यांना पत्रकारिता, शोधवार्ता लेखन आणि सामाजिक क्षेत्रातील कार्यासाठी विविध संस्थांकडून अनेक पुरस्कार व सन्मान प्राप्त झाले आहेत. त्यांच्या आजवरच्या कार्याची दखल घेत देण्यात आलेले प्रमुख पुरस्कार पुढीलप्रमाणे आहेत: 

 राणाप्रताप पुरस्कार (१९९१)   निपक्षपाती आणि वस्तुनिष्ठ लेखनाबद्दल राणाप्रताप क्रीडा व सांस्कृतिक मंडळाच्या वतीने प्रदान करण्यात आलेला पुरस्कार.
 कै. अनंतराव भालेराव विशेषवार्ता द्वितीय पुरस्कार (१९९७)   उस्मानाबाद जिल्हा पत्रकार संघाच्या वतीने शोधवार्ता विभागातील कार्यासाठी देण्यात आलेला द्वितीय पुरस्कार.
 कै. अनंतराव भालेराव विशेषवार्ता प्रथम पुरस्कार (१९९८)   उस्मानाबाद जिल्हा पत्रकार संघाच्या वतीने मराठवाडा विभागातील विशेषवार्ता विभागासाठी देण्यात आलेला प्रथम पुरस्कार.
 अरुणा असफ अली प्रथम पुरस्कार   बीड जिल्ह्यातील तेलगाव येथील अरुणा असफ अली फाउंडेशन आणि जागृती सेवाभावी संस्था यांच्या वतीने शोधवार्ता विभागासाठी देण्यात आलेला पुरस्कार.
 अंकुर विशेषवार्ता प्रथम पुरस्कार   अकोला येथील अंकुर साहित्य संघाच्या वतीने देण्यात येणारा राज्यस्तरीय विशेषवार्ता प्रथम पुरस्कार.
 मराठवाडा गौरव पुरस्कार (१९९९)   किरण बेदी यांच्या नवज्योती दिल्ली पोलीस फाउंडेशन आणि नवकिरण नशामुक्ती संस्था, अंबाजोगाई यांच्या वतीने पत्रकारिता व सामाजिक क्षेत्रातील उल्लेखनीय कार्याबद्दल प्रदान करण्यात आलेला पुरस्कार.
 उत्कृष्ट सामाजिक कार्यकर्ता पुरस्कार (२०००)   समता प्रतिष्ठानच्या वतीने ज्येष्ठ स्वातंत्र्यसैनिक कै. वामनराव ठाकूर यांच्या स्मृतिप्रीत्यर्थ देण्यात आलेला पुरस्कार.
 पत्रपंडित पा. वा. गाडगीळ पुरस्कार (२००२)   दैनिक लोकमतच्या वतीने आयोजित पत्रपंडित पा. वा. गाडगीळ स्मृती शोधवार्ता स्पर्धेत राज्यस्तरावर प्रथम क्रमांकाचा पुरस्कार.
 समर्थन शिष्यवृत्ती पुरस्कार (२००२)   समर्थन प्रतिष्ठान, नवी मुंबई यांच्या वतीने देण्यात येणारा राज्यस्तरीय पुरस्कार.
 डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर राष्ट्रीय फेलोशिप पुरस्कार (२००२)   अखिल भारतीय दलित साहित्य अकादमी, नवी दिल्ली यांच्या वतीने पत्रकारिता व सामाजिक क्षेत्रातील उल्लेखनीय कार्याबद्दल प्रदान करण्यात आलेला पुरस्कार.
 पत्रपंडित पुरस्कार (२००३)   राष्ट्रीय कलागुण गौरव प्रतिष्ठान आणि विचारज्योत पब्लिकेशन, पुणे यांच्या वतीने वृत्तपत्र क्षेत्रातील उल्लेखनीय कार्यासाठी देण्यात आलेला राज्यस्तरीय पुरस्कार.
 समर्थन मानवी हक्क वार्ता पुरस्कार (२००९)   समर्थन प्रतिष्ठान, नवी मुंबई यांच्या वतीने असंघटित कामगार, बालमजूर व कष्टकरी वर्गासाठी केलेल्या पत्रकारितेच्या कार्याबद्दल देण्यात आलेला राज्यस्तरीय पुरस्कार. 'समर्थन प्रतिष्ठान संवाद पुरस्कार'
 चौथास्तंभ पुरस्कार (२०१३)   अप्रतिम मीडिया या संस्थेच्या वतीने पत्रकारिता क्षेत्रातील उल्लेखनीय कार्यासाठी देण्यात आलेला पुरस्कार.
 जीवन गौरव पुरस्कार (२०२२) केज येथील झुंझार पत्रकार संघाच्या वतीने देण्यात आलेला जीवन गौरव पुरस्कार
 आदर्श पत्रकार पुरस्कार (२०२२)   स्वामी विवेकानंद सामाजिक प्रतिष्ठान, पट्टीवडगाव (ता. परळी) यांच्या वतीने स्व. भानुदास मारोती जाधव (गुरुजी) यांच्या सातव्या पुण्यस्मरणानिमित्त आयोजित कार्यक्रमात प्रदान करण्यात आलेला आदर्श पत्रकार पुरस्कार.
 संत नामदेव साहित्य पुरस्कार (२०२४)    हजुर साहिब नांदेड व नानक साई फाउंडेशन, नांदेड यांच्या वतीने ४ फेब्रुवारी २०२४ रोजी आयोजित संत नामदेव मराठी साहित्य संमेलन, नांदेड येथे प्रदान करण्यात आलेला साहित्य पुरस्कार.
 संत गुरुदेव जीवन गौरव पुरस्कार (२०२५)    अंबाजोगाई तालुक्यातील घाटनांदुर येथील गुरुदास सेवा आश्रम यांच्या वतीने पत्रकारिता व सामाजिक क्षेत्रातील उल्लेखनीय कार्याबद्दल प्रदान करण्यात आलेला पुरस्कार.

 भूमिका   
सुदर्शन रापतवार महाराष्ट्र राज्य मराठी पत्रकार संघाचे मराठवाडा विभागीय सरचिटणीस म्हणून काम पहिले आहे. मराठवाडा साहित्य परिषद शाखा ११व्या अंबाजोगाई साहित्य संमेलनाचे स्वागताध्यक्षपदी रापतवार हे होते.

 संदर्भ   

वर्ग:मराठी पत्रकार
वर्ग:पत्रकार
वर्ग:लेखक