पुनर्वा

पुनर्वा किंवा चेना (द्विनाम: पॅनिकम मिलियासियम) हे एक भरड धान्य आहे. याची काही सामान्य नावे पुढील प्रमाणे आहेत: प्रोसो मिलेट, ब्रूमकॉर्न मिलेट, कॉमन मिलेट, हॉग मिलेट, कश्फी मिलेट, रेड मिलेट आणि व्हाईट मिलेट. पुरातत्वीय वनस्पतीशास्त्रीय पुराव्यांवरून असे दिसून येते की हे भरड धान्य प्रथम उत्तर चीनमध्ये सुमारे १०,००० वर्षांपूर्वी पिकवण्यात आले होते. याची प्रमुख लागवड उत्तर चीन, भारतातील हिमाचल प्रदेश, नेपाळ, रशिया, युक्रेन, बेलारूस, मध्य पूर्व, तुर्की, रोमानिया आणि अमेरिकेतील ग्रेट प्लेन्स राज्ये इत्यादी देशांमध्ये केली जाते. या पिकाची दरवर्षी सुमारे  लागवड केली जाते. हे पीक अल्प मुदतीचे असून याच्या काही जाती लागवडीनंतर केवळ ६० दिवसांत काढणीस येतात. याला पाण्याची फारशी आवश्यकता नसून, कमी आर्द्रते मध्ये देखील अधिक धान्य उत्पादन प्राप्त होते. 

इवलेसे
या पिकावर हल्ला करणारे रोग आणि कीटक हे अल्प प्रमाणात असून ते फारसे हानिकारक देखील नाहीत. या पिकाची केवळ तण हीच एक मोठी समस्या आहे. या पिकाच्या बाल्यावस्थेतील विकासाचा टप्पा फार महत्वाचा आहे. दाण्यांची निर्मिती ३ ते ५ पानांच्या अवस्थेत होते. त्यानंतर, याच्या उत्पादनासाठी सर्व पोषक तत्व उपलब्ध व्हावी म्हणून तणांची वाढ रोखली जाते. पारंपारिक शेतीमध्ये, तणनाशकांचा वापर केला जाऊ शकतो. सेंद्रिय शेतीमध्ये, हात  खुरपे, सायकल खुरपे किंवा इतर कल्टिव्हेटरचा वापर करता येतो.Merkblatt für den Anbau von Rispenhirse im biologischen Landbau, www.biofarm.ch, http://www.biofarm.ch/assets/files/Landwirtschaft/Merkblatt_Biohirse_Version%2012_2010.pdf(23.11.14)  चांगल्या पिकाच्या विकासासाठी, ५० ते ७५ किलोग्रॅम प्रति हेक्टर नायट्रोजनची शिफारस केली जाते. मक्यानंतर लगेच या पिकाची लागवड करणे टाळावे. कारण या दोन्ही पिकातील तण हे एक सारख्याच प्रजातीचे असतात. ज्यामुळे तण वाढीची गंभीर निर्माण होऊ शकते. हे 
पीक विनासायास आणि कमी पाण्यात येत असल्याने रब्बीत याची लागवड सहज सोपी ठरते.

 अन्न आणि पेय म्हणून 
इवलेसे| चेना सह शिजवलेला भात
अमेरिकेत, हे  भरड धान्य ग्लूटेन-मुक्त बिअर तयार करण्यासाठी वापरली जाते, ज्यामध्ये इतर धान्यांसह मिसळून एक विशिष्ट पोत तयार केला जातो.

 पशुधन आणि कुक्कुटपालन 
हे पीक प्रामुख्याने पशुधन आणि कुक्कुटपालनासाठी जनावरांचा चारा म्हणून देखील पिकवले जाते. अन्न म्हणून त्यात लायसिनची कमतरता असते आणि त्याला पूरक आहाराची आवश्यकता असते. काही 
ठिकाणी याच्या ऐवजी राळे (फॉक्सटेल मिलेट), प्रमुख चारा म्हणून प्राधान्याने पिकवले जाते.

याच्या पिठामध्ये ९% पाणी, ७५% कार्बोहायड्रेट्स, ११% प्रथिने आणि ४% चरबी असते (टेबल). प्रति १०० ग्रॅम पीठापासून ३८२ कॅलरीज प्राप्त होतात. याच सोबत हे  धान्य  बी जीवनसत्त्वे आणि आहारातील खनिजांचा समृद्ध स्रोत आहे.

 स्थानिक नावे 
लागवडीखालील क्षेत्रात प्रोसो बाजरीची स्थानिक नावे अशी आहेत:

 संदर्भ 

वर्ग:१७५३ मध्ये वर्णन केलेल्या वनस्पती
वर्ग:भरड धान्ये