फुलशेती उद्योग

फुलशेती उद्योग हा फुलांच्या लागवडीद्वारे व्यावसायिक दृष्टिकोनातून आर्थिक लाभ मिळवण्याचा शेती व्यवसाय आहे. भारतात फुलांचा उपयोग धार्मिक विधी, सजावट आणि औषधी कारणांसाठी प्राचीन काळापासून होत आहे. आर्थिक सर्वेक्षण २०२४-२५ मध्ये फुलशेतीला "सूर्योदय उद्योग" (Sunrise Industry) असे संबोधले गेले आहे.
 स्वरूप आणि व्याप्ती 
फुलशेती ही पारंपरिक शेतीला पूरक आधुनिक शेती पद्धती आहे. भारतात फुलांची मागणी सण-उत्सव, लग्नसमारंभ आणि निर्यातीसाठी आहे. यात माती, हवामान, श्रम आणि बाजारपेठ यांसारखे घटक महत्त्वाचे ठरतात. भारतात गुलाब, झेंडू, शेवंती, जरबेरा आणि ऑर्किड यांसारख्या फुलांची लागवड केली जाते.
 भारतातील फुलशेती 
भारतात २.५ लाख हेक्टर क्षेत्रावर फुलशेती होते आणि यातून वार्षिक २५,००० कोटी रुपयांचे उत्पन्न मिळते. पुणे, नाशिक आणि नागपूर ही महाराष्ट्रातील फुलशेतीची प्रमुख केंद्रे आहेत. भारतातून युरोप, अमेरिका आणि आखाती देशांमध्ये फुलांची निर्यात होते.
 तंत्रज्ञान 
पॉलीहाऊस आणि ग्रीनहाऊस तंत्रज्ञानामुळे वर्षभर फुलांचे उत्पादन शक्य झाले आहे.डॉ. पंजाबराव देशमुख कृषी विद्यापीठाने फुलशेतीसाठी नवीन तंत्रज्ञान विकसित केले आहे. स्मार्ट फार्मिंगमुळे उत्पादन आणि गुणवत्ता सुधारली आहे.

 आर्थिक योगदान 
भारतातील फुलांचा बाजार दरवर्षी २०% ने वाढतो. पॉलीहाऊस फुलशेतीतून शेतकऱ्यांचे उत्पन्न एकरी ३ ते ५ लाख रुपये इतके वाढले आहे.हा उद्योग ग्रामीण रोजगाराला चालना देतो.

 आव्हाने 
फुलांचा नाशवंत स्वभाव, वाहतूक खर्च आणि बाजारपेठेतील चढ-उतार ही फुलशेतीतील प्रमुख आव्हाने आहेत.सरकारच्या योजना या उद्योगाला पाठबळ देतात.
 संदर्भ