लक्ष्मी विश्वनाथन

लक्ष्मी विश्वनाथन (जन्म: १९४४ - मृत्यू: २९ ऑक्टोबर २०२३) या भरतनाट्यम क्षेत्रातील एक प्रख्यात नृत्यांगना, कोरिओग्राफर, नृत्य समीक्षक आणि लेखिका होत्या. त्यांचा जन्म चेन्नई (तत्कालीन मद्रास) येथे झाला आणि त्या सांस्कृतिकदृष्ट्या समृद्ध कुटुंबात वाढल्या. त्यांनी भरतनाट्यममध्ये मंदिरनृत्य आणि देवदासी परंपरांचा समन्वय साधून स्वतःची अनोखी शैली विकसित केली. त्यांनी अनेक नृत्यप्रदर्शने, नृत्यनाट्ये आणि कोरिओग्राफिक कार्ये सादर केली, ज्यांना भारतात आणि परदेशात प्रशंसा मिळाली. 

त्यांच्या योगदानासाठी त्यांना संगीत नाटक अकादमी पुरस्कार (१९९८), कालामामणी आणि नृत्यरत्ना चूडामणी यांसारखे पुरस्कार मिळाले. त्या ‘द हिंदू’मध्ये नृत्य समीक्षक म्हणून कार्यरत होत्या आणि त्यांनी नृत्याच्या इतिहासावर पुस्तकेही लिहिली. २०२३ मध्ये त्यांचे निधन झाले, परंतु त्यांचा वारसा आजही कायम आहे.

 जन्म 
लक्ष्मी विश्वनाथन यांचा जन्म १९४४ मध्ये चेन्नई (तत्कालीन मद्रास) येथे झाला. त्या एका सांस्कृतिकदृष्ट्या समृद्ध कुटुंबात वाढल्या, ज्याने त्यांना नृत्य आणि कलेकडे आकर्षित केले. त्यांच्या आईने आणि गुरूंनी, विशेषतः श्रीमती अलमेलू विश्वनाथन यांनी, त्यांच्या नृत्यप्रवासाला प्रारंभिक प्रेरणा दिली. दिल्लीत राहताना त्यांनी नृत्याचे शिक्षण सुरू ठेवले, जिथे त्यांनी भारतीय शास्त्रीय कलेत रुची निर्माण केली.

 शिक्षण 
लक्ष्मी यांनी चेन्नईमधील कर्नाटक संगीत व नृत्य अकादमीत भरतनाट्यमचे औपचारिक शिक्षण घेतले. त्यांच्या गुरू श्रीमती अलमेलू विश्वनाथन यांच्या मार्गदर्शनाखाली त्यांनी मंदिरनृत्य आणि देवदासी परंपरांचा अभ्यास केला. त्या वेळी त्यांनी नृत्याच्या तांत्रिक आणि अभिनय (अभिनय) पैलूंवर प्रभुत्व मिळवले. त्यांच्या शिक्षणात संगीताचे ज्ञान आणि साहित्याचा अभ्यास समाविष्ट होता, ज्याने त्यांच्या नृत्याला गती आणि अर्थपूर्णता दिली.

 कार्य 
लक्ष्मी विश्वनाथन यांनी भरतनाट्यममध्ये स्वतःचा अनोखा शैलीचा विकास केला. त्यांनी मंदिरनृत्य, देवदासी परंपरा आणि अभिनय यांचा समन्वय साधत, भरतनाट्यमला नवीन आयाम दिला. त्यांनी अनेक नृत्यप्रदर्शने, नृत्यनाट्ये आणि कोरिओग्राफिक कार्ये सादर केली, ज्याने भारतात आणि परदेशात प्रशंसा मिळवली. त्या ‘द हिंदू’सारख्या प्रकाशनांत नृत्य समीक्षक म्हणूनही कार्यरत होत्या. त्यांनी पुस्तके लिहिली, ज्यात नृत्याच्या इतिहास आणि परंपरांचा समावेश आहे. त्यांच्या कार्यशाळा आणि व्याख्याने नृत्याच्या जतनासाठी महत्त्वाची ठरली. २०२३ मध्ये त्यांचे निधन झाल्यावरही त्यांचा वारसा कायम आहे.

 पुरस्कार 
लक्ष्मी यांच्या उल्लेखनीय कार्यासाठी त्यांना अनेक पुरस्कार मिळाले. १९९८ मध्ये त्यांना संगीत नाटक अकादमी पुरस्कार मिळाला, जो भरतनाट्यममधील त्यांच्या योगदानाची पावती आहे. तसेच, त्यांना तमिळनाडू सरकारकडून कालामामणी आणि श्री कृष्णा गाना सभेकडून नृत्यरत्ना चूडामणी पुरस्कार मिळाले. त्यांच्या संपूर्ण कारकीर्दीत त्यांना भरतनाट्यमच्या विकासासाठी सन्मानित करण्यात आले.

संदर्भ

वर्ग:संगीत नाटक अकादमी पुरस्कारविजेते
वर्ग:इ.स. १९४४ मधील जन्म
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख