फिनिक्सच्या राखेतून उठला मोर

‘फिनिक्सच्या राखेतून उठला मोर’ हा एक मराठी कथासंग्रह आहे. जयंत पवार लिखित या कथासंग्रहाला २०१२ मध्ये साहित्य अकादमी पुरस्कार मिळाला. यात सात दीर्घकथा आहे. फिनिक्सच्या राखेतून उठला मोर हे कथासंग्रहाचे नाव त्यातील त्याच नावाच्या एका कथेवरून दिलेले आहे. या सातही कथांचे विषय व शैली वेगवेगळी आहे. या कथा महाराष्ट्र टाइम्स, ऋतुरंग, इत्यादी, ऐवजी, शब्द अशा विविध दिवाळी अंकातून २००२ ते २००९ दरम्यान प्रकाशित झाल्या होत्या.

 कथा 
टेंगशेंच्या स्वप्नात ट्रेन,  साशे भात्तर रुपयांचा सवाल अर्थात युद्ध आमचे सुरू!, फिनिक्सच्या राखेतून उठला मोर, जन्म एक व्याधी…, चंदूच्या लग्नाची गोष्ट अर्थात सड्डम में टढ्ढुम…, एका रोमहर्षक लढ्याचा गाळीव इतिहास,  छटाकभर रात्र तुकडा तुकडा चंद्र अशा सात कथा यात आहेत. 

 प्रकाशन माहिती 
याची पहिली आवृत्ती जुलै २०१० मध्ये लोकवाङ्मय गृह या प्रकाशनगृहाने प्रकाशित केली. २०२५ च्या सुमारास याची सातवी आवृत्ती प्रकाशित झालेली होती.

कथासंग्रहास लेखक व समीक्षक निखिलेश चित्रे यांची प्रस्तावना आहे. त्यात त्यांनी शीर्षक कथेसह इतर कथांबद्दल लिहिलेले आहे.

 समीक्षण 
या कथा संग्रहाच्या अनेक समीक्षकांमध्ये कवयित्री नीरजा, नितीन रिंढे आणि संदीप दळवी यांचा समावेश आहे.

 कथांवर दीर्घांक व चित्रपट 
संग्रहातील साशे भात्तर रुपयांचा सवाल अर्थात युद्ध आमचे सुरू! या कथेवर भाऊबळी हा चित्रपट २०२२मध्ये प्रदर्शित झाला. नितीन वैद्य, निनाद वैद्य आणि अपर्णा पाडगावकर या चित्रपटाचे निर्माते होते व समीर पाटील दिग्दर्शक होते. यात मनोज जोशी, मेधा मांजरेकर, किशोर कदम, रसिका आगाशे, राजन भिसे, विजय केंकरे, आनंद अलकुंटे यांनी भूमिका केल्या होत्या. 

टेंगशेंनच्या स्वप्नात ट्रेन या कथेववर यावर एक दीर्घांक जयंत पवार यांनीच लिहिलेला असून त्याचा प्रथम प्रयोग २४ मे २००९ला झाला होता. याचे दिग्दर्शन शशांक शेंडे यांनी केले होते तर नितीन धंदुके प्रमुख भूमिकेत होते. याशिवाय अनुजा साठे, शशांक शेंडे यांनी यात भूमिका केल्या होत्या. याची निर्मिती समन्वय नाट्यसंस्था व किरण यज्ञोपवीत यांची होती.

टेंगशेंनच्या स्वप्नात ट्रेन  व शेवटच्या बीभत्साचे गाणे या दोन दीर्घांकाचे पुस्तक शब्द पब्लिकेशनने २०१५ला प्रकाशित केले आहे.

 पुरस्कार 
या कथासंग्रहास २०१२ मध्ये साहित्य अकादमी पुरस्कार तसेच महाराष्ट्र शासनाचा पु.भा. भावे स्मृती वाङ्मय पुरस्कार मिळाला. याशिवाय २०११मध्ये याला भाऊसाहेब नांदुरकर साहित्य पुरस्कार (यवतमाळ) आणि पु. ना. पंडित पुरस्कार मिळाले.

 अनुवाद 
फिनिक्सच्या राखेतून उठला मोर या कथासंग्रहाचा प्रकाश भातम्ब्रेकर यांनी फिनिक्स की राख से उगा मोर या नावाने हिंदीत तर चंद्रकांत पोकळे यांनी फिनिक्स बूदियिन्देद्ध नावाने कन्नडमध्ये अनुवाद केलेले आहेत.

 संदर्भ आणि नोंदी 

वर्ग:मराठी साहित्य यादी