थिऑसॉफिकल सोसायटी

थियोसॉफिकल सोसायटी ही एक आध्यात्मिक चळवळ आहे जी १८७५ मध्ये अमेरिकेतील न्यू यॉर्कमध्ये स्थापन करण्यात आली. हेलेना पेत्रोवना ब्लावाटस्की आणि हेनरी स्टील ओल्कॉट यांनी या सोसायटीची स्थापना केली.  

 उद्दिष्ट 
या संस्थेचे मुख्य उद्दिष्ट म्हणजे धर्म, विज्ञान आणि तत्त्वज्ञान यांचा समन्वय साधणे आणि सर्व धर्मांत साम्य व सार्वत्रिक सत्य शोधणे.

भारतामध्ये ही चळवळ १८७९ मध्ये आली आणि पुढे चेन्नईजवळील अड्यार (Adayar) येथे तिचे मुख्यालय स्थापन करण्यात आले. या संस्थेचा भारतात खूप प्रभाव पडला, विशेषतः राष्ट्रीय चळवळीच्या आध्यात्मिक बाजूंवर.

 प्रमुख व्यक्ती 

 ॲनी बेझंट (Annie Besant) 
ॲनी बेझंट (१८४७–१९३३) या इंग्लंडमधील समाजसुधारक, लेखिका, वक्त्या आणि नंतरच्या काळात भारतातील स्वातंत्र्य चळवळीतील एक महत्त्वपूर्ण नेत्या होत्या.

त्या १८९३ साली भारतात आल्या आणि नंतर त्यांनी थियोसॉफिकल सोसायटी ऑफ इंडिया मध्ये सक्रीय भाग घेतला. त्यांनी अड्यार येथील मुख्यालयात कार्यरत राहून भारतीय अध्यात्म आणि वेदांत विचारांचा प्रसार केला.

 ॲनी बेझंट यांचे कार्य: 

 त्यांनी भारतीय संस्कृतीचा गौरव केला आणि भारताच्या स्वातंत्र्याच्या मागणीला बळ दिलं.
 "Home Rule Movement" (स्वराज्य चळवळ) सुरू केली (१९१६), जी नंतर महात्मा गांधींच्या चळवळीची पूर्वतयारी ठरली.
 त्या काही काळासाठी इंडियन नॅशनल काँग्रेसच्या अध्यक्षपदीही होत्या (१९१७).
 त्यांचे कार्य भारतीय शिक्षण, विशेषतः बनारस हिंदू विद्यापीठाच्या स्थापनेतही महत्त्वाचे होते.

चार्लेस वेब्स्टर लिडबीटर (Charles Webster Leadbeater) 

थियोसॉफिकल सोसायटीच्या सुरुवातीच्या काळातील मुख्य अग्रणी व्यक्तींपैकी एक. 

 निष्कर्ष: 
थियोसॉफिकल सोसायटी ऑफ इंडिया ही एक अशी संस्था आहे जिला आध्यात्मिक समन्वय आणि ज्ञानाचा प्रचार करण्याचे उद्दिष्ट होते. ॲनी बेझंट या संस्थेच्या माध्यमातून भारतात आल्या आणि नंतर त्यांनी भारतीय स्वातंत्र्य, शिक्षण आणि अध्यात्म यामध्ये मोठे योगदान दिले.BY source द हिंदू Academy MPSC UPSC MUMBAI

 संदर्भ