अखम लक्ष्मी देवी

अखम लक्ष्मी देवी (जन्म: १ मे १९५२) या मणिपुरी नृत्य क्षेत्रातील एक प्रख्यात नृत्यांगना, कोरिओग्राफर आणि गुरू आहेत. त्यांचा जन्म मणिपूरच्या इंफाळ येथे झाला असून, त्यांनी मणिपुरी नृत्याला राष्ट्रीय आणि आंतरराष्ट्रीय स्तरावर ओळख मिळवून दिली आहे. जवाहरलाल नेहरू मणिपुरी डान्स अकादमीतून त्यांनी औपचारिक प्रशिक्षण घेतले आणि तिथेच त्यांनी आपले करिअर सुरू केले. त्यांनी मणिपुरी नृत्याच्या विविध शैली जसे की केइबुल लामजाव, रामायण आणि मोइरंग शा यांचे सादरीकरण केले आहे. 

त्यांच्या उल्लेखनीय योगदानासाठी त्यांना संगीत नाटक अकादमी पुरस्कार (२०१८), मणिपूर स्टेट कला अकादमी पुरस्कार (२०१०) आणि नृत्यभूषण पुरस्कार (२०१४) यांसारखे प्रतिष्ठित पुरस्कार मिळाले आहेत. त्या मणिपुरी नृत्याच्या संवर्धनासाठी कार्यशाळा आणि प्रशिक्षण शिबिरे आयोजित करतात आणि पुढील पिढीला या कलेचे शिक्षण देतात.

 जन्म 
अखम लक्ष्मी देवी यांचा जन्म १ मे १९५२ रोजी मणिपूरच्या इंफाळ येथे झाला. मणिपूर हे भारतीय संस्कृती आणि नृत्याच्या दृष्टीने समृद्ध असलेले राज्य असून, त्यांच्या लहानपणापासूनच मणिपुरी नृत्याची आणि स्थानिक कला-संस्कृतीची ओळख झाली. परंतु त्यांच्या प्रारंभिक जीवनात मणिपूरच्या पारंपरिक नृत्य आणि संगीताचा प्रभाव दिसून येतो.

 शिक्षण 
अखम लक्ष्मी देवी यांनी आपले प्रारंभिक शिक्षण मणिपूरमध्येच घेतले. नृत्याचे औपचारिक प्रशिक्षण घेण्यासाठी त्या जवाहरलाल नेहरू मणिपुरी डान्स अकादमी, इंफाळ येथे गेल्या. तिथे त्यांनी प्रसिद्ध गुरू अंबु सिंह, तोम्बी सिंह आणि बाबू सिंह यांच्याकडून मणिपुरी नृत्याचे प्रगत प्रशिक्षण घेतले. या अकादमीत त्यांनी मणिपुरी नृत्याच्या विविध शैली आणि तंत्रांचा अभ्यास केला, विशेषतः लयकारी, मुद्रा आणि अभिनयावर लक्ष केंद्रित केले. नंतर, त्या या अकादमीत विशेषज्ञ म्हणून काम करू लागल्या आणि मणिपुरी नृत्याच्या संवर्धनासाठी योगदान दिले.

 कार्य 
अखम लक्ष्मी देवी हे मणिपुरी नृत्य क्षेत्रातील एक नामवंत नृत्यांगना, कोरिओग्राफर आणि गुरू आहेत. त्यांनी जवाहरलाल नेहरू मणिपुरी डान्स अकादमीत आपले करिअर सुरू केले आणि १९७९ पासून त्या या संस्थेच्या नृत्य उत्पादन युनिटचा (JNMD) भाग होत्या. त्या मणिपुरी नृत्याच्या विविध रूपांचे सादरीकरण करतात, जसे की केइबुल लामजाव, रामायण, लेई लंग्बा, मोइरंग शा आणि गीट. त्यांनी मणिपुरी नृत्याला आंतरराष्ट्रीय स्तरावर ओळख मिळवून दिली आहे.

अखम लक्ष्मी यांनी भारत आणि परदेशातील अनेक प्रतिष्ठित सांस्कृतिक महोत्सवांमध्ये मणिपुरी नृत्य सादर केले आहे, जसे की भाग्यचंद्र राष्ट्रीय नृत्य महोत्सव, संगीत नाटक अकादमीच्या उत्सवांमध्ये आणि मणिपूर स्टेट कला अकादमीच्या कार्यक्रमांमध्ये. त्यांनी फ्रान्स, USSR, UK, चीन, कोरिया, दक्षिण आफ्रिका, श्रीलंका आदी देशांमध्ये मणिपुरी नृत्याचे सादरीकरण केले. १९७९ मध्ये, त्यांनी JNMD च्या नृत्य उत्पादन युनिटसोबत भारत आणि परदेशात प्रदर्शन केले, जिथे त्यांनी मणिपुरी नृत्याच्या पारंपरिक आणि आधुनिक रूपांचे सादरीकरण केले.

त्यांनी मणिपुरी नृत्याच्या संवर्धनासाठी अनेक कार्यशाळा आणि प्रशिक्षण शिबिरे आयोजित केली आहेत. त्या मणिपुरी नृत्याच्या पुढच्या पिढीला प्रशिक्षण देतात आणि या कलेला नवीन आयाम देण्याचे प्रयत्न करतात. त्या मणिपूर स्टेट कला अकादमी आणि संगीत नाटक अकादमीशी संलग्न आहेत.

 पुरस्कार 
अखम लक्ष्मी देवी यांना त्यांच्या मणिपुरी नृत्यातील योगदानासाठी अनेक पुरस्कार आणि सन्मान मिळाले आहेत. काही उल्लेखनीय पुरस्कार खालीलप्रमाणे:

 संगीत नाटक अकादमी पुरस्कार (२०१८): मणिपुरी नृत्य क्षेत्रातील त्यांच्या उल्लेखनीय योगदानासाठी हा पुरस्कार मिळाला.

 मणिपूर स्टेट कला अकादमी पुरस्कार (२०१०): मणिपुरी नृत्यातील उत्कृष्ट कामगिरीसाठी हा पुरस्कार मिळाला.

 नृत्यभूषण पुरस्कार (२०१४): मणिपूर सरकारने त्यांच्या नृत्यसेवेसाठी हा सन्मान प्रदान केला.

अन्य सन्मान: त्यांना मणिपुरी नृत्याच्या संवर्धनासाठी स्थानिक आणि राष्ट्रीय स्तरावरील अनेक पुरस्कार मिळाले आहेत, जसे की मणिपूरच्या सांस्कृतिक संस्थांकडून सन्मान.

संदर्भ

वर्ग:संगीत नाटक अकादमी पुरस्कारविजेते
वर्ग:इ.स. १९५२ मधील जन्म
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख