हकीकत (१९६४ चित्रपट)

हकीकत  हा १९६४ चा भारतीय हिंदी भाषेतील युद्ध-नाटक चित्रपट आहे जो चेतन आनंद यांनी लिहिलेला, दिग्दर्शित आणि निर्मित केला आहे. या चित्रपटात धर्मेंद्र, बलराज साहनी, प्रिया राजवंश, सुधीर, संजय खान आणि विजय आनंद यांच्या प्रमुख भूमिका आहेत. चित्रपटाचे संगीत मदन मोहन यांनी दिले आहे आणि गाणी कैफी आझमी यांनी लिहिली आहेत. 

हा चित्रपट १९६२ च्या भारत-चीन युद्धाच्या घटनांवर आधारित आहे ज्यामध्ये लडाखमध्ये सैनिकांच्या एका छोट्या तुकडीने खूप मोठ्या शत्रूंच्या संख्ये विरुद्ध लढा दिला होता. हा चित्रपट लडाखमधील रेझांग ला येथील युद्धाभोवती आहे आणि मेजर शैतान सिंग यांच्या नेतृत्वाखालील अहिर कंपनी, १३ कुमाऊँच्या शेवटच्या स्टँडची काल्पनिक आवृत्ती दाखवतो. तथापि, हा चित्रपट केवळ युद्धाचे प्रतिनिधित्व करत नाही तर सामान्य सैनिकावर युद्धाच्या परिणामाचे नाट्यमय पुनर्कथन करतो. चेतन आनंद यांनी हा चित्रपट जवाहरलाल नेहरू आणि लडाखमधील सैनिकांना समर्पित केला. हा चित्रपट भारतातील सर्वात मोठ्या कृष्णधवल युद्ध चित्रपटांपैकी एक मानला जातो.

१९६५ मध्ये हकीकत ला दुसऱ्या क्रमांकाचा सर्वोत्कृष्ट चित्रपटाचा राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कार मिळाला. २०१२ मध्ये, चित्रपटाची रंगीत आवृत्ती प्रदर्शित झाली. हा चित्रपट १२ ऑगस्ट २०१६ रोजी भारतीय चित्रपट महोत्सव संचालनालय आणि संरक्षण मंत्रालयाने संयुक्तपणे सादर केलेल्या स्वातंत्र्य दिन चित्रपट महोत्सवात दाखवण्यात आला, जो ७० व्या भारतीय स्वातंत्र्य दिनाच्या स्मरणार्थ आयोजीत केला होता.

 संगीत 
या चित्रपटाच्या संगीतात अनेक उल्लेखनीय गाणी आहेत. संगीत मदन मोहन यांनी दिले आहे आणि सर्व गाणी कैफी आझमी यांनी लिहिली आहेत. २०१२ मध्ये आउटलुक मासिकासाठी नम्रता जोशी यांच्या मुलाखतीत, संगीतकार मदन मोहन यांचे पुत्र संजीव कोहली सांगतात की चेतन आनंद यांनी संगीत दिग्दर्शकांना एक संक्षिप्त माहिती दिली होती, "खरंच मनात एक हरवलेले युद्ध होते, परंतु सशस्त्र दल आणि राष्ट्राचे दुःख सर्वत्र पसरले होते. अशा प्रकारे, संगीत दुःखाने भरलेले असावे, निराशेच्या वातावरणाने. पण शेवटी, ज्यांनी आपले जीवन दिले त्यांचे योगदान साजरे करणे आवश्यक होते."

संगीताची सुरुवात उत्साही रोमँटिक सुरांनी होते आणि ते युद्ध, दुःखद   सुरांकडे वळते. मोहम्मद रफीने गायलेले "अब तुम्हारे हवाले वतन साथियों" हे गाणे भारतातील देशभक्तीचा समानार्थी बनले आहे. पाच मिनिटांपेक्षा जास्त लांबीचे हे गाणे चित्रपटाच्या शेवटी येते ज्यामध्ये संपूर्ण  प्रदेशात मृत भारतीय सैनिकांचे दृश्ये आहेत. द स्क्रोल टिप्पणी करते की "हो के मजबूर मुझे उसने भुलया होगा" हे गाणे युद्धाच्या विध्वंसापासून लक्ष विचलित करण्यासाठी थकलेल्या सैनिकांसाठी एक प्रसिद्ध ट्यून बनले आहे. कैफी आझमी यांचे जावई जावेद अख्तर यांनी लिहिलेल्या बॉर्डर (१९९७) या चित्रपटातील  "संदेसे आते है" या गाण्याला प्रेरणा दिली आहे.

 पुरस्कार 

 १९६५: दुसऱ्या सर्वोत्तम चित्रपटासाठी राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कार : हकीकत 
 १९६५: एम.एस. सत्यू - फिल्मफेर सर्वोत्कृष्ट कला दिग्दर्शन पुरस्कार 

 संदर्भ 

वर्ग:इ.स. १९६४ मधील हिंदी चित्रपट
वर्ग:चेतन आनंद दिग्दर्शित चित्रपट