सायणाचार्य

सायणाचार्य - हे वेदांचे म्हणजे श्रुतिग्रंथांचे भाष्यकार म्हणून ओळखले जातात. वेद-रहस्य - मूळ लेखक योगी श्रीअरविंद, अनुवाद - स्वर्णलता भिशीकर, २०२३, श्रीअरविंद आश्रम

 कार्य 
त्यांचा कल ऋचांचा यज्ञयाग, कर्मकांडपर असा अर्थ लावण्याकडे होता. त्यांनी वेदांचा योगापर, ऐतिहासिक किंवा अध्यात्मपर अर्थ लावलेला नाही. पाश्चात्य पंडितांनी  सायणाचार्य यांची पद्धत प्रमाण मानली आणि त्यानुसार वेदांचा अर्थ लावण्याचा प्रयत्न केला. आणि त्यामुळे वेद हे निम्न पातळीवरील अर्थाशी जखडले गेले आणि त्यांचा आध्यात्मिक अर्थ लोप पावला. इतकेच नाही तर पाश्चात्त्य पंडितांची दिशाभूल होण्यासाठी ही गोष्ट कारणीभूत झाली. त्यामुळे भारतीय हे आदिम निसर्गपूजक होते ही गैरसमजूत रूढ झाली. 

 योगदान 
सायणाचार्य व त्यांचे सहकारी यांच्यासमोर परस्पर विरोधी कल्पनांनी भरलेला वैदिक वाङ्मयाचा महासागर होता. त्यातील अनिश्चिततेमधून वेदाला रेखीवपणा देण्याचे श्रेय सायाणाचार्य यांच्याकडे जाते. त्यांनी पुराणकथा, ब्राह्मण ग्रं, राजांच्या आणि ऋषींच्या ऐतिहासिक कथा देखील विचारात घेतल्या. निसर्गातील वेगवेगळ्या शक्तींना देवता मानण्याची पद्धत त्यांनी स्वीकारली. 

सायणाचार्य यांची भाष्यरचना एक तत्त्वज्ञान प्रणाली म्हणून अधिकृतता मिळालेली प्रणाली म्हणून ओळखली जाते.

सायणाचार्य यांचे भाष्य म्हणजे जणू वेदांच्या गर्भागाराकडे जाणारा सोपान आहे, असे श्रीअरविंद यांनी म्हटले आहे. अर्थात गर्भागारात जायचे तर तो सोपान मागे सोडावा लागतो हे सांगण्यासही ते विसरत नाहीत.  

 पूरक वाचन 
सायणाचार्य यांचे योगदान व त्यांच्या मर्यादा याविषयी सविस्तर विचार श्रीअरविंद लिखित 'द सिक्रेट ऑफ वेदाज' या ग्रंथात वाचायला मिळतो.  

 संदर्भ 

वर्ग:वेद
वर्ग:भाष्यकार
वर्ग:भारतातील प्राचीन ऋषी
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख