बॅसिलस सबटिलिस

बॅसिलस सबटिलिस किंवा ग्रास बॅसिलस हा एक ग्रॅम-पॉझिटिव्ह, कॅटालेस -पॉझिटिव्ह जीवाणू आहे जो माती आणि रवंथ करणारे सजीव, मानव आणि सागरी स्पंजच्या जठरांत्र मार्गात आढळतो. बॅसिलस वंशाच्या इतर जीवाणू प्रमाणेच, हे जीवाणू दंडगोलाकार असतात. तसेच ते एक कठीण, संरक्षणात्मक बीजाणू (एंडोस्पोर) तयार करू शकतात. ज्यामुळे ते अत्यंत प्रतिकूल पर्यावरणीय परिस्थिती मध्ये देखील टिकून राहतात. हे जीवाणू सानिल (ज्यांना जगण्यासाठी हवेची आवश्यकता असते) गटात मोडले जातात. तथापि ते अननिल पद्धतीने देखील वाढू शकतात. हा सर्वोत्तम अभ्यासलेला ग्राम-पॉझिटिव्ह जीवाणू मानला जातो. याशिवाय हा जीवाणू गुणसूत्र प्रतिकृती आणि पेशी भिन्नतेचा अभ्यास करण्यासाठी एक आदर्श जीव मानला जातो. स्रावित उत्प्रेरक उत्पादनातील प्रमुख घटकांपैकी हा एक घटक असून या जीवाणूंचा जैवतंत्रज्ञान कंपन्यांद्वारे औद्योगिक स्तरावर वापर केला जातो.

 वापर 

बी. सबटिलिसचे कल्चर प्रतिजैविक औषधाच्या आगमनापूर्वी, जठरांत्र क्षेत्र आणि मूत्रमार्गाच्या आजारांवर उपचार करण्यासाठी इम्युनोस्टिम्युलेटरी एजंट म्हणून जगभरात वापरले जात होते. १९५० च्या दशकात ते पर्यायी औषध म्हणून वापरले जात होते, जे पचनानंतर ब्रॉड-स्पेक्ट्रम रोगप्रतिकारक क्रियाकलापांना लक्षणीयरीत्या उत्तेजन देते असे आढळून आले आहे, ज्यामध्ये विशिष्ट अँटीबॉडीज IgM, IgG आणि IgA च्या स्रावाचे सक्रियकरण आणि CpG डायन्यूक्लियोटाइड्सचे प्रकाशन समाविष्ट आहे ज्यामुळे इंटरफेरॉन IFN-α/IFNγ ला उत्तेजन मिळते, जे ट्यूमर पेशींकडे सायटोटॉक्सिसिटीच्या विकासात महत्त्वपूर्ण असलेल्या ल्युकोसाइट्स आणि सायटोकिन्सची क्रिया निर्माण करते. रोटाव्हायरस आणि शिगेलोसिस सारख्या आतड्यांसंबंधी आणि मूत्रमार्गाच्या आजारांवर उपचार करण्यासाठी इम्युनोस्टिम्युलेटरी मदत म्हणून १९४६ पासून संपूर्ण अमेरिका आणि युरोपमध्ये त्याची विक्री करण्यात आली. १९६६ मध्ये, अमेरिकन सैन्याने न्यू यॉर्क सिटी सबवे स्टेशनच्या जाळीवर पाच दिवसांसाठी बॅसिलस सबटिलिस टाकले जेणेकरून सबवे ट्रेनभोवती पसरलेला एक जैविक घटक कसा पसरतो आणि संशयास्पद प्रवाशांवर कसा परिणाम करतो हे पाहता येईल. त्याच्या टिकून राहण्याच्या क्षमतेमुळे, तो अजूनही तेथे उपस्थित असल्याचे मानले जाते.

 २१ वे शतक 
एक आदर्श जीव म्हणून, बी. सबटिलिसचा वापर सामान्यतः प्रयोगशाळेतील अभ्यासांमध्ये केला जातो. अशा अभ्यासाद्वारे ग्राम-पॉझिटिव्ह बीजाणू-निर्मिती करणाऱ्या जीवाणूंचे मूलभूत गुणधर्म आणि वैशिष्ट्ये यांची माहिती प्राप्त होते.  विशेषतः, टिकाऊ एंडोस्पोरच्या निर्मितीतील मूलभूत तत्त्वे आणि यंत्रणा बी. सबटिलिसमधील बीजाणू निर्मितीच्या अभ्यासातून काढल्या गेल्या आहेत.
त्याचे गुणधर्म रेडिओन्यूक्लाइड कचऱ्याची [उदा. थोरियम (IV) आणि प्लुटोनियम (IV)] सुरक्षित विल्हेवाट लावण्यात भूमिका बजावतात. त्याच्या उत्कृष्ट किण्वन गुणधर्मांमुळे, उच्च उत्पादन उत्पादनासह (प्रति लिटर २० ते २५ ग्रॅम) ते विविध एंजाइम तयार करण्यासाठी वापरले जाते, जसे की अमायलेस आणि प्रोटीएसेस.

 बी. सबटिलिसचा वापर बागायती आणि शेतीमध्ये मातीतील रोगप्रतिबंधक घटक म्हणून केला जातो.
 केसर शेतीत हे जीवाणू वापरले असता केशराच्या काड्यांची वाढ चांगली होते तसेच स्टिग्मा बायोमास उत्पादन वाढवण्यास देखील मदत करते.
 वायू निर्जंतुकीकरण प्रक्रियेदरम्यान "सूचक जीव" म्हणून याचा वापर केला जातो, जेणेकरून निर्जंतुकीकरण चक्र यशस्वीरित्या पूर्ण झाले आहे याची खात्री होईल. विशेषतः बी. सबटिलिस एंडोस्पोर्सचा वापर चक्र बीजाणू नष्ट करणाऱ्या स्थितीत पोहोचले आहे याची पडताळणी करण्यासाठी केला जातो.
 बी. सबटिलिस हे एक उपयुक्त जैवउत्पादन बुरशीनाशक म्हणून काम करते असे आढळून आले आहे जे परागण किंवा फळांच्या गुणांमध्ये व्यत्यय न आणता मोनिलिनिया व्हॅक्सिनी-कोरिम्बोसी, म्हणजेच ममी बेरी बुरशीची वाढ रोखते. 
 चयापचयदृष्ट्या सक्रिय आणि निष्क्रीय बी. सबटिलिस पेशी ऑक्सिजन असताना सोने (III) ला सोने (I) आणि सोने (0) मध्ये कमी करतात असे दिसून आले आहे. भूगर्भीय प्रणालींमध्ये सोने चक्रात ही जैविक घट भूमिका बजावते आणि त्या प्रणालींमधून घन सोने पुनर्प्राप्त करण्यासाठी संभाव्यतः वापरली जाऊ शकते.
 बॅसिलस सबटिलिस आणि चिटोसन यांच्या जोडीने लिंबूवर्गीय फळांमध्ये हिरव्या बुरशीचा क्षय कमी होतो हे दिसून आले आहे.

 नवीन आणि कृत्रिम उपप्रकार 

प्रसारासाठी कॅनोनिकल ट्रिप्टोफॅन (Trp) न वापरता 4-फ्लोरोट्रिप्टोफॅन (4FTrp) वापरू शकणाऱ्या परंतु कॅनोनिकल ट्रिप्टोफॅन (Trp) वापरू न शकणाऱ्या B. सबटिलिसच्या नवीन प्रजाती वेगळ्या करण्यात आल्या. Trp फक्त एकाच कोडॉनद्वारे कोडित असल्याने, अनुवांशिक कोडमध्ये Trp 4FTrp द्वारे विस्थापित होऊ शकते याचा पुरावा आहे. प्रयोगांमधून असे दिसून आले की कॅनोनिकल अनुवांशिक कोड बदलण्यायोग्य असू शकतो..
 पॉलीहायड्रॉक्सीअल्कॅनोएट्स (PHA) च्या उत्पादनात रीकॉम्बीनंट स्ट्रेन pBE2C1 आणि pBE2C1AB वापरले गेले आणि कमी किमतीच्या PHA उत्पादनासाठी माल्ट कचरा त्यांचा कार्बन स्रोत म्हणून वापरला जाऊ शकतो.
 हे हायल्यूरॉनिक ऍसिड तयार करण्यासाठी वापरले जाते, जे आरोग्यसेवा आणि सौंदर्यप्रसाधनांमध्ये संयुक्त-काळजी क्षेत्रात वापरले जाते.
 मोन्सँटोने बी. सबटिलिसमधून एक जनुक वेगळे केले आहे जे कोल्ड शॉक प्रोटीन बी व्यक्त करते आणि ते त्यांच्या दुष्काळ सहनशील कॉर्न हायब्रिड MON 87460 मध्ये मिसळले आहे, जे नोव्हेंबर 2011 मध्ये अमेरिकेत विक्रीसाठी मंजूर झाले होते.2011.USDA: Determination of Nonregulated Status for MON 87460 Corn (Zea mays L)
 एंजाइम स्राव करून अमृताचे मधात रूपांतर करण्यासाठी एक नवीन प्रकार सुधारित करण्यात आला आहे.

 संदर्भ 

वर्ग:जीवाणू