राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कार, सर्वोत्कृष्ट संगीत दिग्दर्शक

सर्वोत्कृष्ट संगीत दिग्दर्शनासाठीचा राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कार (रौप्य कमळ पुरस्कार) हा भारतीय चित्रपट विकास महामंडळाकडून दरवर्षी राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कारांमध्ये भारतीय चित्रपट उद्योगात निर्मित चित्रपटांसाठी सर्वोत्तम संगीतकार म्हणून काम करणाऱ्या संगीतकाराला दिला जाणारा सन्मान आहे.

१९६७ मध्ये १५ व्या राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कारांमध्ये हा पुरस्कार पहिल्यांदा सादर करण्यात आला. ४२ व्या राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कारांमध्ये, सर्वोत्कृष्ट पार्श्वभूमी संगीतासाठी पुरस्कार सुरू करण्यात आला. तथापि, त्यानंतर ते बंद करण्यात आले आणि २००९ मध्ये ही श्रेणी पुन्हा सुरू करण्यात आली.  एकूण ५१ पुरस्कार - ज्यामध्ये सर्वोत्कृष्ट पार्श्वसंगीताचा पुरस्कार समाविष्ट आहे - ४० वेगवेगळ्या संगीतकारांना देण्यात आले आहे. 

जरी भारतीय चित्रपट उद्योग सुमारे २० भाषा आणि बोलीभाषांमध्ये चित्रपटांची निर्मिती करतो, या पुरस्काराच्या प्राप्तकर्त्यांमध्ये सात प्रमुख भाषांमध्ये काम करणारे कलाकार समाविष्ट आहेत: हिंदी (१९ पुरस्कार), तमिळ (११ पुरस्कार), तेलुगू (१० पुरस्कार), मल्याळम (९ पुरस्कार), बंगाली (७ पुरस्कार), कन्नड (५ पुरस्कार) आणि मराठी (२ पुरस्कार).

या पुरस्काराचे पहिले प्राप्तकर्ता के.व्ही. महादेवन होते ज्यांना कंदन करुणाई (१९६७) या तमिळ चित्रपटातील त्यांच्या रचनांसाठी सन्मानित करण्यात आले होते. ए.आर. रहमान हे सर्वाधिक वेळा पुरस्कार जिंकणारे आहेत. त्यांनी ७ पुरस्कार जिंकले आहेत. रहमान हे एकमेव संगीतकार आहेत ज्यांना त्यांच्या पहिल्याच चित्रपटात राष्ट्रीय पुरस्कार मिळाला आहे. इलैयाराजाने ५ वेळा पुरस्कार जिंकला आहे. जयदेव आणि विशाल भारद्वाज यांनी प्रत्येकी तीन वेळा हे विजेतेपद जिंकले आहे. पाच संगीतकार - बी.व्ही. कारंथ, के.व्ही. महादेवन, सत्यजित रे, जॉन्सन आणि एम.एम. कीरावनी यांनी प्रत्येकी दोनदा हा पुरस्कार जिंकला आहे. तेलुगू, तमिळ आणि मल्याळम या तीन वेगवेगळ्या भाषांमध्ये कामगिरी केल्याबद्दल हा पुरस्कार जिंकणारा इलैयाराजा हा एकमेव संगीतकार आहे. ए.आर. रहमान यांना दोन वेगवेगळ्या भाषांमध्ये काम केल्याबद्दल पुरस्कार मिळाला - तमिळ आणि हिंदी.

१९९४ मध्ये जॉन्सनला सुकृतमसाठी पहिला "सर्वोत्कृष्ट पार्श्वभूमी संगीत" पुरस्कार मिळाला. २००९ मध्ये जेव्हा हा पुरस्कार पुन्हा बहाल करण्यात आला, तेव्हा इलैयाराजा यांनी मल्याळम चित्रपट पझहस्सी राजा यासाठी जिंकला.

 विजेते 
 सर्वोत्कृष्ट पार्श्वसंगीतासाठी विजेता दर्शवितो

 वर्ष  विजेते  चित्रपट  भाषा  संदर्भ १९६७(१५ वे) के.व्ही. महादेवनकंदन करुणाईतमिळ १९६८(१६ वे) कल्याणजी-आनंदजीसरस्वतीचंद्रहिंदी  १९६९(१७ वे) एस. मोहिंदरनानक नाम जहाज हैपंजाबी  १९७०(१८ वे) मदनमोहनदस्तकहिंदी  १९७१(१९ वे) जयदेवरेश्मा और शेराहिंदी  १९७२(२० वे) सचिनदेव बर्मनझिंदगी झिंदगीहिंदी  १९७३(२१ वे) सत्यजित रायआशानी संकेतबंगाली १९७४(२२ वे) आनंद शंकरकोरसबंगाली  १९७५(२३ वे) भूपेन हजारिकाचमेली मेमसाबआसामी  १९७६(२४ वे) बी.व्ही. कारंथऋष्य श्रृंगाकन्नड  १९७७(२५ वे) बी.व्ही. कारंथघटश्राद्धकन्नड  १९७८(२६ वे) जयदेवगमनहिंदी  १९७९(२७ वे) के.व्ही. महादेवनशंकरभरणमतेलुगू  १९८०(२८ वे) सत्यजित रायहिरक राजर देशेबंगाली  १९८१(२९ वे) खय्यामउमराव जानहिंदी  १९८२(३० वे) रमेश नायडूमेघसंदेशमतेलुगू  १९८३(३१ वे) इळैयराजासागरा संगममतेलुगू  १९८४(३२ वे) जयदेवअनकहीहिंदी  १९८५(३३ वे) इळैयराजासिंधू भैरवीतमिळ  १९८६(३४ वे) बालमुरलीकृष्णमाधवाचार्यकन्नड  १९८७(३५ वे)वनराज भाटीयातामसहिंदी  १९८८(३६ वे) इळैयराजारुद्र वीणातेलुगू  १९८९(३७ वे) शेर चौधरीवोसोबिपोकारबी  १९९०(३८ वे) हृदयनाथ मंगेशकरलेकिन...हिंदी  १९९१(३९ वे) रजत ढोलकियाधारावीहिंदी  १९९२(४० वे) ए.आर. रहमानरोजातमिळ  १९९३(४१ वे) जॉन्सनपोंथन माडामल्याळम  १९९४(४२ वे) रविशंकर शर्मा(बॉम्बे रवी) सुकृथम  परिणयममल्याळम जॉनसनसुकृथममल्याळम १९९५(४३ वे) हंसलेखासंगिता सागरा गणयोगी पंचाक्षरा गवईकन्नड  १९९६(४४ वे)ए.आर. रहमानमिनसारा कानावुतमिळ १९९७(४५ वे)एम.एम. कीरावानीअन्नमय्यातेलुगू  १९९८(४६ वे)विशाल भारद्वाजगॉडमदरहिंदी  १९९९(४७ वे) इस्माईल दरबारहम दिल दे चुके सनमहिंदी  २०००(४८ वे) अनू मलिकरेफ्युजीहिंदी  २००१(४९ वे) ए.आर. रहमानलगानहिंदी  २००२(५० वे)ए.आर. रहमानकन्नाथिल मुथामित्तलतमिळ २००३(५१ वे)शंकर-एहसान-लॉयकल हो ना होहिंदी  २००४(५२ वे) विद्यासागरस्वरभिषेकम्तेलुगू  २००५(५३ वे)लालगुडी जयरामनशृंगारमतमिळ २००६(५४ वे) अशोक पत्कीअंतरनादकोंकणी २००७(५५ वे) औसेप्पाचनओरे कडलमल्याळम २००८(५६ वे) अजय-अतुलजोगवामराठी  २००९(५७ वे) अमित त्रिवेदीदेव.डीहिंदीइळैयराजापझहस्सी राजामल्याळम २०१०(५८ वे)विशाल भारद्वाजइश्कियाहिंदीआयझॅक थॉमस कोट्टुकापल्लीअडमिंटे मकान अबूमल्याळम २०११(५९ वे) नील दत्तरांजना आमी आर अश्बोनाबंगालीमयुख भौमिकलॅपटॉपबंगाली २०१२(६० वे) शैलेद्र बरवेसंहितामराठीबिजीबालकालियाचनमल्याळम २०१३(६१ वे) कबीर सुमनजातिशवरबंगालीशंतनू मोइत्राना बंगारू तल्लीतेलुगू २०१४(६२ वे) विशाल भारद्वाजहैदरहिंदीगोपी सुंदर१९८३मल्याळम २०१५(६३ वे) एम. जयचंद्रनएनू निन्ते मोइदीनमल्याळमइळैयराजाथराई थप्पट्टईतमिळ २०१६(६४ वे)बापू पद्मनाभअल्लामाकन्नडअल्लामाकन्नड २०१७(६५ वे)ए.आर. रहमानकात्रू वेलीयीदाईतमिळमॉमहिंदी २०१८(६६ वे) संजय लीला भन्साळीपद्मावतहिंदीशाश्वत सचदेवउरी: द सर्जिकल स्ट्राईकहिंदी २०१९(६७ वे)डी. इमामविश्वासमतमिळप्रबुद्ध बॅनर्जीज्येष्ठोपुत्रोबंगाली २०२०(६८ वे) थमन एस.आला वैकुंठपुरमुलूतेलुगूजी.व्ही. प्रकाशकुमारसूरराय पोत्रुतमिळ २०२१(६९ वे) देवी श्री प्रसादपुष्पा: द राइझतेलुगूएम.एम. कीरावानीआरआरआरतेलुगू २०२२(७० वे) प्रीतमब्रह्मास्त्र: भाग एक – शिवाहिंदीए.आर. रहमानपोन्नियिन सेल्वन: १तमिळ

 टिप्पणी 

 संदर्भ 

वर्ग:भारतीय राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कार
वर्ग:संगीत पुरस्कार