साहिबी नदी

साहिबी नदी, ज्याला साबी नदी देखील म्हणतात, ही एक पावसावर अवलंबून असलेली नदी आहे जी भारतातील राजस्थान, हरियाणा (जिथे तिचा कालव्याबद्ध भाग "आउटफॉल ड्रेन क्रमांक ८" म्हणून ओळखला जातो) आणि दिल्ली राज्यांमधून वाहते. ती सिकर जिल्ह्यातील सैवार संरक्षित वन टेकड्यांच्या पूर्वेकडील उतारांवर उगम पावते, या टेकड्यांच्या पायथ्याशी जयपूर जिल्ह्यात प्रवेश करते आणि सुरुवातीला आग्नेय आणि पूर्वेकडे वाहत राहिल्यानंतर शाहपुरा जवळ ईशान्येकडे वळते आणि राजस्थानमधून बाहेर पडून हरियाणामध्ये प्रवेश करते आणि पुढे दिल्लीतील यमुना नदीमध्ये वाहते, जिथे तिच्या प्रवाहित मार्गाला नजफगड नाला असेही म्हणतात. हे नजफगड नाला पक्षी अभयारण्य म्हणून देखील काम करते. ती ३०० किमी  पर्यंत वाहते, ज्यापैकी १५७ किमी राजस्थानमध्ये, १०० किमी हरियाणामध्ये आणि ४० किमी दिल्लीमध्ये आहे.

साहिबी नदी आणि तिच्या उपनद्या जसे की कृष्णावती नदी, दोहान नदी  आणि सोता नदी आणि हरियाणामध्ये तिचा कालव्याबद्ध भाग यांच्या काठावर अनेक ओचर रंगीत कुंभार संस्कृती स्थळे (ज्यांना सिंधू संस्कृतीचा उत्तरार्ध हडप्पा टप्पा म्हणून देखील ओळखले जाते) आढळली आहेत.Cultural Contours of India: Dr. Satya Prakash Felicitation Volume, Vijai Shankar Śrivastava, 1981. 

अनेक आधुनिक विद्वान जुन्या घग्गर-हकरा नदीला  सरस्वती नदी आणि साहिबी नदीला वैदिक काळातील दृषद्वती नदी म्हणून ओळखतात, ज्याच्या काठावर ब्रह्मवर्ताच्या वैदिक राज्यात, सिंधू-सरस्वती संस्कृती किंवा वैदिक संस्कृती विकसित झाली. ब्रह्मवर्ताच्या वैदिक राज्याची एक सीमा दृषद्वती नदीने बनवली होती तर दुसरी सरस्वती नदी होती. याचा उल्लेख ऋग्वेद, मनुस्मृती आणि इतर हिंदू ग्रंथांमध्येही आढळतो."Location of Brahmavarta and Drishadwati River is important to find earliest alignment of Saraswati River", Sudhir Bhargava, International Conference, 20–22 Nov. 2009, "Saraswati-a perspective" pages 114–117, Kurukshetra University, Kurukshetra, Organised by: Saraswati Nadi Shodh Sansthan, Haryana.

 संदर्भ 

वर्ग:राजस्थानमधील नद्या
वर्ग:दिल्लीमधील नद्या
वर्ग:हरियाणामधील नद्या
वर्ग:यमुना नदी
वर्ग:भारतामधील पुरातत्त्वीय स्थळे