नमकीन (१९८२ चित्रपट)

नमकीन  हा १९८२ चा हिंदी -भाषेतील सामाजिक नाट्यचित्रपट आहे, जो गुलजार दिग्दर्शित आहे. यात संजीव कुमार, शर्मिला टागोर, शबाना आझमी, वहिदा रहमान यांच्या प्रमुख भूमिका आहेत. हा गुलजारचा आणखी एक चित्रपट होता जो भारतीय समाजाच्या, विशेषतः ग्रामीण भागातील, काही अत्यंत संवेदनशील पण स्पर्श न झालेल्या पैलूंवर बनवला होता. अकाल बसंत ही कथा समरेश बसू यांची होती, ज्यांच्या कथेवर  गुलजार यांनी यापूर्वी किताब (१९७७) देखील बनवला होता.

या चित्रपटाला १९८३ मध्ये एसाभाई एम. सूरतवाला यांच्यासाठी सर्वोत्कृष्ट ऑडिओग्राफीसाठी राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कार मिळाला. ३० व्या फिल्मफेर पुरस्कारांमध्ये, नमकीनने सर्वोत्कृष्ट कथा आणि सर्वोत्कृष्ट कला दिग्दर्शन जिंकले, तर वहिदा रेहमान आणि किरण वैराळे या दोघांनाही चित्रपटातील त्यांच्या अभिनयासाठी सर्वोत्कृष्ट सहाय्यक अभिनेत्रीची नामांकनं मिळाली.

 पात्र 
 गेरुलाल - संजीव कुमार
 निमकी - शर्मिला टागोर
 मिठू - शबाना आझमी
 ज्योती/जुगनी - वहिदा रहमान
 चिंकी - किरण वैराळे

मुळात निमकीच्या भूमिकेत रेखा होती, जी नंतर शर्मिला टागोरने साकारली.

 गीत 
गाणे गायक "राह पे रहते है" किशोर कुमार "आँकी चली, बांनकी चली" आशा भोसले "बडी देर से मेघा बरसा" आशा भोसले "फिर से आयो बदरा बिदेसी" आशा भोसले "ऐसा लगा कोई सूरमा" अलका याज्ञिक

 पुरस्कार 
 ३० वे राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कार:
 सर्वोत्कृष्ट ऑडिओग्राफी : एसाभाई एम. सूरतवाला

३० वे फिल्मफेर पुरस्कार:
 सर्वोत्कृष्ट कथा – समरेश बसू - जिंकले
 सर्वोत्कृष्ट कला दिग्दर्शन – अजित नानर्जी - जिंकले
 सर्वोत्कृष्ट सहाय्यक अभिनेत्री – किरण वैराळे - नामांकन
 सर्वोत्कृष्ट सहाय्यक अभिनेत्री – वहीदा रेहमान - नामांकन

 संदर्भ 

वर्ग:इ.स. १९८२ मधील हिंदी चित्रपट
वर्ग:गुलजार दिग्दर्शित चित्रपट