सोफिया कुरेशी

कर्नल सोफिया कुरेशी (जन्म १९८१)  ह्या भारतीय सैन्यातील एक कर्नल पदावरील वरिष्ठ अधिकारी आहेत. संयुक्त राष्ट्रांच्या शांतता मोहिमेत केवळ पुरुष जवान असलेल्या भारतीय तुकडीचे कुरेशी यांनी नेतृत्व केले. असे करणारी ती पहिली महिला ठरली आहे. ऑपरेशन सिंदूर मधील २०२५ मधील भारत-पाकिस्तान संघर्षाचे कुरेशी यांनी नेतृत्व केले. लष्करी संप्रेषण आणि सायबर युद्धातील तज्ज्ञ म्हणून, कुरेशी यांनी सशस्त्र दलांमध्ये लिंगभेदाचे अडथळे दूर करताना भारतीय सैन्याच्या तांत्रिक क्षमतांचे आधुनिकीकरण करण्यात अग्रणी भूमिका बजावली आहे.

 प्रारंभिक आयुष्य 
सोफिया कुरेशी यांचा जन्म १९७१ साली उत्तर प्रदेश मधील लखनौ येथे सिव्हिल इंजिनिअर असलेल्या मोहम्मद कुरेशी आणि गणिताच्या प्राध्यापक अमिना कुरेशी यांच्या पोटी झाला. कुरेशी यांचे शालेय शिक्षण लखनौमधील लोरेटो कॉन्व्हेंट येथे पूर्ण झाले. त्यांनी बायोटेक्नॉलॉजीमध्ये पदवी मिळवली आहे.

 लष्करी शिक्षण 

 टेक्निकल स्टाफ ऑफिसर्स कोर्स, मिलिटरी कॉलेज ऑफ टेलिकम्युनिकेशन इंजिनिअरिंग, महू (१९९९)
 डिफेन्स सर्व्हिसेस स्टाफ कॉलेज, वेलिंग्टन - डिफेन्स अँड स्ट्रॅटेजिक स्टडीजमध्ये मास्टर्स (२००५-०६) 
 उच्च कमांड कोर्स, आर्मी वॉर कॉलेज, महू (२०१३)
 नॅशनल डिफेन्स कॉलेज, नवी दिल्ली (२०१८) – स्ट्रॅटेजिक सायबरसुरक्षा 
 अॅडव्हान्स्ड कम्युनिकेशन्स कोर्स, रॉयल स्कूल ऑफ सिग्नल्स, यूके (२००७)
 नाटो सायबर संरक्षण सराव, एस्टोनिया (२०१५) 

 लष्करी कारकीर्द 

 सुरुवातीची कारकीर्द आणि तांत्रिक योगदान 
१९९४ मध्ये आर्मी सिग्नल कॉर्प्समध्ये नियुक्त झालेल्या कुरेशी यांनी जम्मू आणि काश्मीर आणि ईशान्य भारतात बंडखोरीविरोधी कारवायांमध्ये काम केले. २००१ मध्ये, त्यांनी लष्कराचे पहिले मोबाइल डिजिटल कम्युनिकेशन नेटवर्क विकसित करण्यास मदत केली. २००८ पर्यंत लेफ्टनंट कर्नल म्हणून, कुरेशी यांनी सेना मुख्यालयातील सिग्नल इंटेलिजेंस विंगमध्ये आधुनिकीकरणाचे नेतृत्व केले.

 संयुक्त राष्ट्र शांतता मोहीम (२०१६-२०१७) 
२०१६ मध्ये, कर्नल म्हणून, कुरेशी यांनी मोनुस्को, डीआरसी येथे ५०० हून अधिक भारतीय सैन्याचे नेतृत्व केले. संपूर्ण पुरुष जवान असलेल्या भारतीय शांती सेना युनिटचे नेतृत्व करणारी पहिली महिला म्हणून त्यांना मान मिळाला. त्यांच्या युनिटने अस्थिर उत्तर किवूमध्ये शांतता राखली, निःशस्त्रीकरण केले आणि मानवतावादी मदत देखील केली.

 सायबर डिफेन्स कमांड (२०१७-२०२२) 
भारताच्या सायबर डिफेन्स कमांडच्या ब्रिगेडियर आणि उपमहासंचालक म्हणून नियुक्ती झाल्यानंतर, कुरेशी यांनी भारताच्या लष्करी सायबर सिद्धांताची व्याख्या करण्यास, सायबर प्रशिक्षण श्रेणी विकसित करण्यास आणि धोका शोधण्याच्या उपक्रमांचे नेतृत्व करण्यास मदत केली.

 मेजर जनरल आणि स्ट्रॅटेजिक लीडरशिपमध्ये पदोन्नती 
२०२२ मध्ये, त्या मेजर जनरल झाल्या आणि त्यांनी इलेक्ट्रॉनिक युद्ध आणि सायबर ऑपरेशन्सच्या एकत्रीकरणावर देखरेख करून स्ट्रॅटेजिक कम्युनिकेशन्स डिव्हिजनचे नेतृत्व केले. 

 २०२५ च्या भारत-पाकिस्तान संघर्षात भूमिका 

कुरेशी यांनी पश्चिम आघाडीवर सायबर-इंटिग्रेटेड रॅपिड डिप्लॉयमेंट युनिटचे नेतृत्व केले. त्यांच्या युनिटने लष्करी संप्रेषण सुरक्षित केले आणि धोरणात्मक प्रणालींवरील सायबर हल्ले परतवून लावले.

 पुरस्कार आणि सन्मान 

 सेना पदक (२०२५) 
 विशिष्ट सेवा पदक (२०१९)
 संयुक्त राष्ट्र शांती सेना पदक (२०१७)
 सीओएएस प्रशंसा (२०१०)
 जीओसी-इन-सी ईस्टर्न कमांड प्रशंसा (२००३)
 ग्लोबल पीस गांधी पुरस्कार (२०१९) 
 तिच्या युनिटमधील पहिले प्रोव्होस्ट मार्शल 

 संदर्भ 

वर्ग:विशिष्ट सेवा पदक विजेते
वर्ग:युद्धात सहभागी असणाऱ्या भारतीय महिला
वर्ग:इ.स. १९८१ मधील जन्म
वर्ग:हयात व्यक्ती
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख