माकनेर

माकनेर हे महाराष्ट्र राज्यातील बुलढाणा जिल्ह्यातील मलकापूर तालुक्यातील प्रसिद्ध तीर्थ क्षेत्र असून संतांची भूमी म्हणुन प्रसिद्ध आहे. हे गाव मलकापूर वरून पूर्वेस अंदाजे ७ किमी अंतरावर निसर्गरम्य व शांत वातावरणात वसलेले आहे.

 संतभूमी आणि धार्मिक महत्त्व 
माकनेर गावात संत श्री मारोती महाराज यांचे समाधीस्थळ असून, हे गाव त्यांच्यामुळे एक प्रसिद्ध तीर्थक्षेत्र मानले जाते. गावात गोविंद महाराज, आनंद महाराज यांचेही भक्ती पंथातील योगदान उल्लेखनीय आहे. संत मारोती महाराजांचे परमभक्त निळोबा टाकळकर हे देखील याच गावातून होऊन गेले.

 संत श्री मारोती महाराज यांचे जीवन आणि कार्य 
संत श्री मारोती महाराज हे वारकरी संप्रदायातील विदर्भातील थोर संत होते. त्यांनी कीर्तन, अभंग रचना आणि आध्यात्मिक प्रवचन यांद्वारे वारकरी संप्रदायाचा वऱ्हाड व खानदेश भागात मोठा प्रचार व प्रसार केला. ते एक ब्रह्मवेत्य संत असून त्यांना अनेक आध्यात्मिक साक्षात्कार झाले होते.

 कार्य आणि योगदान 

 वारकरी संप्रदाय पुनरुज्जीवित करणे
 भक्तिमार्गाचा प्रचार
 अभंगरचना व कीर्तनाच्या माध्यमातून समाज उत्थान करणे

 समाधी मंदिर 

 त्यांच्या समाधीचे ठिकाण हेच पूर्वीचे श्रीराम मंदिर होते.
 मंदिराचा जीर्णोद्धार त्यांचे भक्त निळोबा टाकळकर यांनी केला.
 हे ठिकाण पूर्वीपासून ऋषी-मुनींच्या तपोभूमी म्हणून प्रसिद्ध होते.
 १९५८ मध्ये समाधी मंदिर बांधले गेले आणि १९६८ मध्ये सभामंडप पूर्ण झाला.

 विशेष दृष्टांत 

 आळंदी येथे अजाण वृक्षाखाली ज्ञानेश्वरी पारायण करताना, त्यांना ज्ञानेश्वर माऊलींचा साक्षात्कार झाला.
 "तू स्वयंभू ज्ञानी असून जगाला कवित्व आणि कीर्तनाच्या माध्यमातून उपदेश कर," असा साक्षात्कार त्यांना ५ वेळा झाला होता.

 उत्सव आणि सप्ताह 
गावात दरवर्षी दोन प्रमुख सप्ताह सोहळे साजरे होतात:

 १. फाल्गुन सप्ताह 

 फाल्गुन महिन्याच्या शुक्ल प्रतिपदेपासून शुक्ल अष्टमीपर्यंत
 सुमारे १२० वर्षांपूर्वी संत मारोती महाराजांनी सुरुवात केली

 २. पुण्यतिथी सप्ताह 

 भाद्रपद वद्य तृतीया ते  भाद्रपद वद्य दशमी (नारायण दशमी)
 १९४९ पासून प्रारंभ

 सप्ताहाचे स्वरूप 

 दिवसातून तीन वेळा कीर्तन (सकाळ, दुपार, रात्री)
 समाप्ती दिवशी मेणा मिरवणूक, गोपाळकाल्याचे कीर्तन, महाप्रसाद, दिंडी, भारुड आणि कीर्तन

 महाप्रसाद 

 भाजी, पोळी, गोड पदार्थ
 गावातील महिला  मंदिरातून मिळालेल्या पिठाच्या पोळ्या बनवून देतात.

 दिंडी 

 सायंकाळी सूर्यास्ताच्या सुमारास काढली जाते
 वाद्य पथक, भगवे झेंडे, पारंपरिक वेशात मुली, अब्दागिरी, चोपदार, मृदंग,  मध्ये विणेकरी  दोन रांगात टाळकरी, आणि शेवटी व्हिक्टोरिया गाडीत सिंहासनारूढ महाराजांची प्रतिमा
 ही परंपरा सुमारे ११० ते १२५ वर्षांपासून सुरू आहे

 अर्थव्यवस्था 

 मुख्यतः कृषी व दुग्धव्यवसाय

 शिक्षण 

 गावात प्राथमिक शाळा आहे.
 उच्च शिक्षणासाठी विद्यार्थी उमाळी, दताळा, मलकापूर व इतर ठिकाणी जातात.

 सण-उत्सव 

 गणेशोत्सव, पोळा, दिपावली, रामनवमी, हनुमान जयंती, तुकाराम बीज, नाथ षष्ठी, गोकुळ अष्टमी, कोजागिरी पौर्णिमा आदी सण मोठ्या भक्तीभावाने साजरे होतात.

 लोकसंख्या 

 २०११ च्या जनगणनेनुसार माकनेरची लोकसंख्या सुमारे १३९६ आहे.

 संदर्भ 

 ग्रामस्थांकडून मिळालेली माहिती
 संत मारोती महाराजांच्या भक्तगाथा व आठवणी

वर्ग:बुलढाणा जिल्ह्यातील गावे
वर्ग:महाराष्ट्रातील गावे