गुफ्रान-उल्लाह बेग

गुफ्रान-उल्लाह बेग (२४ मे १९६१) हे भारतीय हवामानशास्त्रज्ञ आणि भारतीय उष्णकटिबंधीय हवामानशास्त्र संस्था, पुणे येथील शास्त्रज्ञ आहेत. ते सिस्टीम ऑफ एर क्वालिटी फोरकास्टिंग अँड रिसर्च (सफर) चे कार्यक्रम संचालक आहेत. हवेची गुणवत्ता आणि हवामान निरीक्षण केंद्रांचे नेटवर्क, जे हवेच्या गुणवत्तेचा अंदाज आणि उत्सर्जन यादी राखण्यात मदत करते. इंडियन ॲकॅडमी ऑफ सायन्सेसचे निवडून आलेले फेलो, त्यांना २००५ मध्ये जागतिक हवामान संघटनेचा नॉर्बर्ट गर्बियर-मम आंतरराष्ट्रीय पुरस्कार मिळाला. हा सन्मान मिळवणारे ते पहिले भारतीय आहेत. वैज्ञानिक संशोधनासाठी भारत सरकारची सर्वोच्च संस्था असलेल्या वैज्ञानिक आणि औद्योगिक संशोधन परिषदेने त्यांना विज्ञान आणि तंत्रज्ञानासाठी शांती स्वरूप भटनागर पारितोषिक देऊन सन्मानित केले. २००६ मध्ये पृथ्वी, वातावरण, महासागर आणि ग्रह यांच्यातील योगदानाबद्दल सर्वोच्च भारतीय विज्ञान पुरस्कारांपैकी एक असा हा पुरस्कार आहे.

 चरित्र 
२४ मे १९६१ रोजी झालावार, राजस्थान येथे यांचा जन्म झाला. गुफ्रान-उल्लाह बेग यांनी १९८० मध्ये राजस्थान विद्यापीठातून विज्ञान विषयात पदवीचे शिक्षण पूर्ण केले आणि १९८३ मध्ये मोहनलाल सुखाडिया विद्यापीठातून भौतिकशास्त्रात पदव्युत्तर पदवी प्राप्त केली. त्यानंतर, त्यांनी भौतिक संशोधन प्रयोगशाळेत डॉक्टरेट अभ्यासासाठी प्रवेश घेतला. १९९० मध्ये वायुमंडलीय भौतिकशास्त्रात पीएचडी प्राप्त केल्यानंतर, त्यांनी नॅशनल सेंटर फॉर ॲटमॉस्फेरिक रिसर्च येथे पोस्ट-डॉक्टरेट अभ्यास केला. भारतात परतल्यावर, ते १९९४ मध्ये मोहनलाल सुखाडिया विद्यापीठात सहाय्यक प्राध्यापक म्हणून रुजू झाले आणि दोन वर्षांच्या सेवेनंतर ते फेब्रुवारी १९९४ मध्ये भारतीय राष्ट्रीय भौतिक प्रयोगशाळेत वैज्ञानिक (बी-ग्रेड) म्हणून रुजू झाले. एनपीएल मध्ये त्यांचा मुक्काम फक्त ५ महिने टिकला आणि जुलै १९९६ मध्ये ते  वैज्ञानिक (ग्रेड-सी) म्हणून रुजू झाले. वर्षानुवर्षे, त्यांनी शास्त्रज्ञ (ग्रेड-जी) पद धारण करण्यासाठी श्रेणी वाढवली आणि त्याचे संचालक म्हणून सिस्टम ऑफ एर क्वालिटी फोरकास्टिंग अँड रिसर्च (सफर) कार्यक्रमाचे प्रमुख देखील आहेत. हरितगृह वायूंच्या मानववंशजन्य उत्सर्जनावरील त्यांच्या अभ्यासासाठी ते ओळखले जातात. त्यांचे अभ्यास अनेक समवयस्क-पुनरावलोकन केलेल्या लेखांमध्ये दस्तऐवजीकरण केले गेले आहेत.

 पुरस्कार आणि सन्मान 
२००५ मध्ये जागतिक हवामान संघटनेने नॉर्बर्ट गर्बियर-मम इंटरनॅशनल अवॉर्डसाठी त्यांची निवड केली. ते हा सन्मान मिळवणारा पहिले भारतीय ठरले. २००६ मध्ये वैज्ञानिक आणि औद्योगिक संशोधन परिषदेने त्यांना सर्वोच्च भारतीय विज्ञान पुरस्कारांपैकी एक असलेला शांती स्वरूप भटनागर पुरस्कार प्रदान केला. आणि तीन वर्षांनंतर, इंडियन अकादमी ऑफ सायन्सेसने त्यांची फेलो म्हणून निवड केली. ते भौतिक विज्ञानातील यंग मुस्लिम सायंटिस्ट पुरस्कार (१९९९)  आणि महाराणा उदय सिंग पुरस्कार (२००७) देखील प्राप्तकर्ते आहेत.

 निवडलेली ग्रंथसूची 







 हे सुद्धा पहा 

 हरितगृह परिणाम

 संदर्भ 

 बाह्य दुवे 


 पुढील वाचन 


वर्ग:पुण्यातील शास्त्रज्ञ
वर्ग:भारतीय वैज्ञानिक लेखक
वर्ग:इ.स. १९६१ मधील जन्म
वर्ग:पृथ्वी, वातावरण, महासागर आणि ग्रहशास्त्रातील शांती स्वरूप भटनागर पुरस्कार प्राप्तकर्ते
वर्ग:२१व्या शतकातील भारतीय भूवैज्ञानिक
वर्ग:भारतीय विज्ञान अकादमीचे फेलो
वर्ग:भारतीय हवामानशास्त्रज्ञ
वर्ग:राजस्थान विद्यापीठाचे माजी विद्यार्थी
वर्ग:मोहनलाल सुखाडिया विद्यापीठाचे माजी विद्यार्थी
वर्ग:मोहनलाल सुखाडिया विद्यापीठाचे शैक्षणिक कर्मचारी
वर्ग:२०व्या शतकातील भारतीय पृथ्वी शास्त्रज्ञ
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख