राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कार, सर्वोत्कृष्ट पटकथा

सर्वोत्कृष्ट पटकथेचा राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कार हा राष्ट्रीय चित्रपट विकास महामंडळातर्फे दरवर्षी दिल्या जाणाऱ्या राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कारांमध्ये एक श्रेणी आहे. हा चित्रपटांसाठी देण्यात येणाऱ्या अनेक पुरस्कारांपैकी एक आहे आणि त्याला रजत कमलने सन्मानित केले जाते. देशभरात, सर्व भारतीय भाषांमधील एका वर्षात तयार झालेल्या चित्रपटांसाठी हा पुरस्कार जाहीर केला जातो. २०२४ मध्ये, या पुरस्कारात रजत कमल, प्रमाणपत्र आणि  २,००,००० रोख रक्कम समाविष्ट आहे.

"उच्च सौंदर्यात्मक आणि तांत्रिक दर्जाच्या आणि शैक्षणिक आणि सांस्कृतिक मूल्याच्या चित्रपटांच्या निर्मितीला प्रोत्साहन देण्यासाठी" १९५४ मध्ये राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कारांची स्थापना करण्यात आली आणि प्रादेशिक चित्रपटांसाठी पुरस्कारांचा समावेश करण्याची योजना देखील आखण्यात आली. हे पुरस्कार "चित्रपटांसाठी राज्य पुरस्कार" म्हणून सुरू करण्यात आले होते परंतु १९६७ मध्ये १५ व्या राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कारांमध्ये त्यांचे नाव बदलून "राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कार" असे ठेवण्यात आले आणि सर्वोत्कृष्ट पटकथेसाठी पुरस्काराची एक नवीन श्रेणी सुरू करण्यात आली, ज्याला फलक आणि रोख पारितोषिक देण्यात आले. २००९ मध्ये ५७ व्या राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कारांमध्ये, पटकथा पुरस्काराचे तीन वेगवेगळ्या पुरस्कारांमध्ये पुनर्वर्गीकरण करण्यात आले: पटकथा लेखक (मूळ), पटकथा लेखक (रूपांतरित) आणि संवाद.

जरी भारतीय चित्रपट उद्योग सुमारे वीस भाषा आणि बोलीभाषांमध्ये चित्रपटांची निर्मिती करत असला तरी, २०२२ च्या आवृत्तीनुसार, पुरस्कार मिळालेल्या ७३ लेखकांनी नऊ प्रमुख भाषांमध्ये काम केले आहे: हिंदी (२० पुरस्कार), मल्याळम (१२ पुरस्कार), बंगाली (११ पुरस्कार), तमिळ (८ पुरस्कार), मराठी (७ पुरस्कार), कन्नड (५ पुरस्कार), तेलुगू (३ पुरस्कार), इंग्रजी (२ पुरस्कार), संस्कृत आणि आसामी (प्रत्येकी १ पुरस्कार).

१९६७ मध्ये, या श्रेणीचा पहिला पुरस्कार एस.एल. पुरम सदानंदन यांना मल्याळम चित्रपट अग्निपुत्रीसाठी प्रदान करण्यात आला. २३ व्या राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कारांमध्ये (१९७५) कोणताही पुरस्कार प्रदान करण्यात आला नाही. मल्याळम लेखक आणि पटकथाकार एम.टी. वासुदेवन नायर  यांनी चार चित्रपटांसाठी सर्वाधिक पुरस्कार जिंकण्याचा विक्रम केला आहे: ओरु वदक्कन वीरगधा (१९८९), कडवू (१९९१), सदायम (१९९२), आणि परिणयम (१९९४). बंगाली चित्रपट निर्माते सत्यजित रे यांना १९९३ मध्ये उत्तोरन चित्रपटासाठी मरणोत्तर हा पुरस्कार प्रदान करण्यात आला. त्यांना यापूर्वी प्रतिद्वंद्वी (१९७०) आणि सोनार केला (१९७४) साठी पुरस्कार मिळाले होते. २०११ मध्ये ५९ व्या राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कारांमध्ये, गिरीश कुलकर्णी  यांना  देऊळ या मराठी चित्रपटासाठी सर्वोत्कृष्ट अभिनेता आणि सर्वोत्कृष्ट संवाद पुरस्काराने सन्मानित करण्यात आले. या चित्रपटालाच सर्वोत्कृष्ट वैशिष्ट्यपूर्ण चित्रपट म्हणून घोषित करण्यात आले. २०१५ मध्ये ६३ व्या समारंभात, मूळ पटकथा आणि संवाद या दोन्हींसाठीचे पुरस्कार अनुक्रमे जूही चतुर्वेदी आणि हिमांशू शर्मा यांना त्यांच्या पिकू आणि तनु वेड्स मनु: रिटर्न्स या चित्रपटांसाठी संयुक्तपणे प्रदान करण्यात आले.

 विजेते 
गेल्या काही वर्षांत पुरस्कार विजेते खालीलप्रमाणे आहेत:
पुरस्कार प्रकार पटकथा लेखक (मूळ) पटकथा लेखक (रूपांतरित) संवाद
 वर्ष  विजेते  चित्रपट  भाषा  संदर्भ १९६७  (१५ वे) एस.एल. पुरम सदानंदन अग्निपुत्रीमल्याळम  १९६८(१६ वे) पंडित आनंदकुमार अनोखी रातहिंदी  १९६९(१७ वे) पुट्टन्ना कनागलगेज्जे पूजेकन्नड  १९७०(१८ वे) सत्यजित रायप्रतिद्वंद्वीबंगाली  १९७१(१९ वे) तपन सिन्हाएखोनी   १९७२(२० वे) गुलजारकोशिशहिंदी  १९७३(२१ वे) मृणाल सेनपडाटिकबंगाली आशिष बर्मन १९७४(२२ वे) सत्यजित रायसोनार केला  १९७५(२३ वे)पुरस्कार नाही  १९७६(२४ वे) विजय तेंडुलकरमंथनहिंदी  १९७७(२५ वे) सत्यदेव दुबेभूमिका  श्याम बेनेगल गिरीश कर्नाड १९७८(२६ वे) टी. एस. रंगाग्रहणकन्नड टी. एस. नागभरण १९७९(२७ वे) सई परांजपेस्पर्शहिंदी १९८०(२८ वे) मृणाल सेनअकालेर संधानेबंगाली  १९८१(२९ वे) के. बालाचंदरथन्नीर थन्नीरतमिळ  १९८२(३० वे) मृणाल सेनखारिजबंगाली  १९८३(३१ वे) जी. व्ही. अय्यर आदि शंकराचार्यसंस्कृत  १९८४(३२ वे) अटूर गोपालकृष्णनमुखमुखममल्याळम  १९८५(३३ वे) भाबेंद्र नाथ सैकियाअग्निस्नानआसामी  १९८६(३४ वे) बुद्धदेव दासगुप्ताफेराबंगाली १९८७(३५ वे) अटूर गोपालकृष्णनअनंतराममल्याळम  १९८८(३६ वे) अरुंधती रॉयइन विच अ‍ॅनी गिव्हीज इट दोज वन्सइंग्रजी  १९८९(३७ वे) एम.टी. वासुदेवन नायरओरू वडक्कन वीरगाथामल्याळम १९९०(३८ वे) के. एस. सेतुमाधवन मरुपक्कमतमिळ  १९९१(३९ वे) एम.टी. वासुदेवन नायरकडावूमल्याळम  १९९२(४० वे) एम.टी. वासुदेवन नायरसदायम  १९९३(४१ वे) सत्यजित रायउत्तोरनबंगाली  १९९४(४२ वे) एम.टी. वासुदेवन नायरपरिणयममल्याळम १९९५(४३ वे) अशोक मिश्रानसीमहिंदी सईद अख्तर मिर्झा १९९६(४४ वे) अगत्यनकादल कोट्टैतमिळ  १९९७(४५ वे) रितुपर्णो घोषदहनबंगाली  १९९८(४६ वे) अशोक मिश्रासमरहिंदी  १९९९(४७ वे) मदाम्पू कुंजुकुट्टनकरुणममल्याळम २०००(४८ वे) भारतीराजाकडाल पूक्कलतमिळ  २००१(४९ वे) जी. नीलकंता रेड्डीशोतेलुगू  २००२(५० वे) अपर्णा सेनमीस्टर एन्ड मिसेस अय्यरइंग्रजी  २००३(५१ वे) गौतम घोष अबार अरन्येबंगाली  २००४(५२ वे) मनोज त्यागीपेज थ्रीहिंदी नीना अरोरा २००५(५३ वे) प्रकाश झाअपहरण श्रीधर राघवन मनोज त्यागी २००६(५४ वे) अभिजात जोशीलगे रहो मुन्ना भाई राजकुमार हिरानी विधू विनोद चोप्रा २००७(५५ वे) फिरोज अब्बास खानगांधी, माय फादर  २००८(५६ वे) सचिन कुंडलकरगंधमराठी २००९(५७ वे)पी. एफ. मॅथ्यूजकुट्टी स्रँकमल्याळमहरिकृष्णगोपाळकृष्ण पैकानसेम्बा कुदुरेयानेरीकन्नडगिरीश कासारवल्लीपंडिराज पसांगातमिळ २०१०(५८ वे)वेत्रीमारन आदुकलमअनंत महादेवनमी सिंधुताई सपकाळमराठीसंजय पवारसंजय पवार २०११(५९ वे)विकास बहलचिल्लर पार्टीहिंदीनितेश तिवारीविजय मौर्यअविनाश देशपांडे निगडीशाळामराठीगिरीश कुलकर्णीदेऊळ २०१२(६० वे)सुजॉय घोषकहानीहिंदीभावेश मंडलियाओएमजी – ओह माय गॉड!उमेश शुक्लाअंजली मेननउस्ताद हॉटेलमल्याळम २०१३(६१ वे)पी. शेषाद्रीडिसेंबर-१कन्नडपंचाक्षरीप्रकृतीसुमित्रा भावेअस्तुमराठी २०१४(६२ वे)श्रीजित मुखर्जीचोटुश्कोनबंगालीजोशी मंगलथओट्टालमल्याळमविशाल भारद्वाजहैदरहिंदी २०१५(६३ वे)जुही चतुर्वेदीपिकूहिमांशु शर्मातनु वेड्स मनु रिटर्न्सविशाल भारद्वाजतलवार २०१६(६४ वे)श्याम पुष्करणमहेशिन्ते प्रथिकारम्मल्याळमसंजय कृष्णाजी पाटीलदशक्रियामराठीथारुण भास्कर धास्याम पेल्ली चोपुलुतेलुगू २०१७(६५ वे)सजीव पझूरथोंडिमुथलम द्रीक्षाक्ष्युममल्याळमजयराजभयानकमसंबित मोहंती (मरणोत्तर)हॅलो आर्सीओडिया २०१८(६६ वे)राहुल रवींद्रनची ला सोतेलुगूश्रीराम राघवनअंधाधुनहिंदीअरिजित बिस्वासयोगेश चेडेकरहेमंत रावपूजा लाधा सुरतीचुर्णी गांगुलीतारिखबंगाली२०१९(६७ वे)कौशिक गांगुलीज्येष्ठोपुत्रोश्रीजित मुखर्जीगुमनामीविवेक अग्निहोत्रीद ताश्कंद फाइल्सहिंदी २०२०(६८ वे)सुधा कोंगारासूरराय पोत्रुतमिळशालिनी उषादेवीमॅडोन अश्विनमंडेला २०२१ (६९ वे)शाही कबीरनयाट्टूमल्याळमसंजय लीला भन्साळीगंगूबाई काठियावाडीहिंदीअत्कर्षीणी वशिष्ठप्रकाश कपाडिया २०२२(७० वे)आनंद एकार्षीआट्टममल्याळमअर्पिता मुखर्जीगुलमोहरहिंदीराहुल व्ही. चिट्टला

 संदर्भ 

वर्ग:भारतीय राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कार