जेसिका मेर

जेसिका मेर (जन्म: १ जुलै १९७७) ही अमेरिकेची नासा अंतराळवीर, सागरी जीवशास्त्रज्ञ आणि शरीरक्रियाशास्त्रज्ञ आहे. ती हार्वर्ड वैद्यकीय शाळा, मॅसॅच्युसेट्स जनरल रुग्णालय, बॉस्टन येथे संज्ञाहरणाची सहाय्यक प्राध्यापक होती. तिने ब्रिटिश कोलंबिया विद्यापीठात तुलनात्मक शरीरक्रियाशास्त्र संशोधन केलं. तिने अंटार्क्टिकात सम्राट पेंग्विनच्या डुबकी मारण्याचा अभ्यास केला. तसंच हिमालयावरून उडणाऱ्या डोक्यावर काळ्या रेषा असलेला हंसच्या शरीरक्रियांचाही अभ्यास केला. सप्टेंबर २००२ मध्ये ती नासा अत्यंत पर्यावरण मोहीम कार्य ४ च्या जलनौका होती. २०१३ मध्ये तिची नासा अंतराळवीर गट २१साठी निवड झाली. २०१६ मध्ये तिने ईएसए केव्ह्ज प्रशिक्षण घेतलं. ती २५ सप्टेंबर २०१९ रोजी सोयुझ एमएस-१५वर आंतरराष्ट्रीय अंतराळ स्थानकावर गेली आणि एक्सपेडिशन ६१ व ६२ मध्ये काम केलं. १८ ऑक्टोबर २०१९ रोजी तिने क्रिस्टीना कोक यांच्यासोबत पहिली पूर्णपणे महिला अंतराळ चाल केली. तिचं नाव टाइम मासिकाच्या १०० प्रभावशाली व्यक्ती २०२० मध्ये आलं.

 लहानपण आणि शिक्षण 
जेसिका उलरिका मेर यांचा जन्म कॅरिबू, मेन येथे झाला. तिचे वडील जोसेफ एच. मेर हे इराकी-यहुदी वंशाचे इस्रायली होते. तिची आई उल्ला-ब्रिट मेर स्वीडनची होती. तिचे वडील १९२५ मध्ये बगदाद, इराक येथे जन्मले. त्यांचं कुटुंब १९३१ मध्ये यहुदी विरोधामुळे ब्रिटिश पॅलेस्टाइनला गेलं. त्यांनी बेरूत अमेरिकन विद्यापीठात वैद्यक शिकायला सुरुवात केली, पण १९४८ अरब-इस्रायल युद्धामुळे ते इस्रायलला परतले आणि रुग्णवाहिकेत काम केलं. नंतर त्यांनी जिनिव्हा विद्यापीठात वैद्यक पूर्ण केलं. स्वीडनमध्ये वैद्य म्हणून काम करताना त्यांची भेट उल्ला-ब्रिट कार्लसन यांच्याशी झाली. त्या व्हॅस्टरॉसच्या ख्रिश्चन परिचारिका होत्या. हे जोडपं अमेरिकेत गेलं, जिथे जोसेफ यांनी जॉन्स हॉपकिन्स हॉस्पिटलात काम सुरू केलं. तिथून त्यांना कॅरिबूत नोकरी मिळाली, जिथे जेसिका यांचा जन्म झाला. तिची आई यहुदी धर्मात आली नाही, पण जेसिका स्वतःला सांस्कृतिकदृष्ट्या यहुदी मानते आणि लहानपणी सिनागॉगला जात होती.
लहानपणी तिला स्पेस शटल मोहिमा टीव्हीवर पाहून अंतराळात जायची इच्छा झाली. तिला नासात काम करणारं कोणी माहित नव्हतं. तिच्या आईकडून निसर्गाची आवड आणि वडिलांकडून फिरण्याची सवय तिला मिळाली. ती म्हणते, "मेनमधली चमकणारी तारकी मला अंतराळाकडे खेचलं असावं."
वयाच्या १३व्या वर्षी ती परड्यू विद्यापीठातल्या अंतराळ शिबिरात गेली. ब्राउन युनिव्हर्सिटीत जीवशास्त्र शिकताना ती एक सत्र स्टॉकहोम विद्यापीठ, स्वीडन येथे शिकली. शेवटच्या वर्षात तिने नासाच्या कमी गुरुत्वाकर्षण विमानात प्रयोग केले. तिने १९९९ मध्ये ब्राउन युनिव्हर्सिटीमधून जीवशास्त्रात स्नातक पदवी घेतली. २००० मध्ये तिने आंतरराष्ट्रीय अंतराळ विद्यापीठ, स्ट्रासबर्ग, फ्रान्समधून अंतराळ अभ्यासात पुढची पदवी मिळवली.

 तुलनात्मक शरीरक्रियाशास्त्र संशोधन 
जेसिका उलरिका मेर यांनी २००९ मध्ये स्क्रिप्स इन्स्टिट्यूशन ऑफ ओशनोग्राफीमधून सागरी जीवशास्त्रात पीएच.डी. मिळवली. तिने एम्परर पेंग्विन आणि उत्तरी हत्ती सीलच्या डुबकी मारण्याच्या शरीरक्रियांचा अभ्यास केला. तिने अंटार्क्टिकात मॅकमर्डो साउंडवर 'पेंग्विन रँच' येथे काम केलं आणि बर्फाखाली डुबकी मारत पेंग्विनांचा अभ्यास केला. तिने उत्तर कॅलिफोर्नियाच्या प्रशांत महासागरात हत्ती सीलचंही संशोधन केलं.
तिने ब्रिटिश कोलंबिया विद्यापीठात पुढचं संशोधन केलं. तिथे तिने बार-हेडेड हंस पाळले आणि हिमालयावर उडताना त्यांच्या कमी ऑक्सिजन सहनशक्तीचा अभ्यास केला. २०१२ मध्ये ती हार्वर्ड वैद्यकीय शाळा आणि मॅसॅच्युसेट्स जनरल हॉस्पिटल येथे संज्ञाहरणाची सहाय्यक प्राध्यापक होती. नंतर ती अंतराळवीर बनण्यासाठी रजा घेऊन गेली.

 नासा कारकीर्द 
पदवीनंतर तिने २००० ते २००३ या काळात लॉकहीड मार्टिन स्पेस ऑपरेशन्समध्ये नासाच्या जॉन्सन स्पेस सेंटर, ह्युस्टन, टेक्सास येथे प्रयोग सहाय्यक शास्त्रज्ञ म्हणून काम केलं. तिने अंतराळवीरांसाठी मानवी जीवन विज्ञानाचे प्रयोग समन्वित केले. हे प्रयोग स्पेस शटल आणि आंतरराष्ट्रीय अंतराळ स्थानकावर झाले. सप्टेंबर २००२ मध्ये ती नीमो ४ मोहिमेत जलनौका होती. ही मोहीम क्वाय लार्गोजवळ अ‍ॅक्वेरियस पाणबुडी संशोधन केंद्रात झाली.
२००९ मध्ये ती नासा अंतराळवीर गट २०साठी अर्ध्या निवडीत होती. जून २०१३ मध्ये तिची नासा अंतराळवीर गट २१साठी निवड झाली. तिने जुलै २०१५ मध्ये प्रशिक्षण पूर्ण केलं. २०१६ मध्ये तिने ईएसए केव्ह्जमध्ये भाग घेतला.

 एक्सपेडिशन ६१/६२ 
एप्रिल २०१९ मध्ये नासाने तिला एक्सपेडिशन ६१/६२ साठी निवडलं. ती २५ सप्टेंबर २०१९ रोजी सोयुझ एमएस-१५वर रोस्कॉसमॉस अंतराळवीर ओलेग स्क्रिपोचका आणि मोहम्मद बिन रशीद स्पेस सेंटरचे हझ्झा अल मन्सूरी यांच्यासोबत गेली. सहा तासांत ते आंतरराष्ट्रीय अंतराळ स्थानकावर पोहोचले. अल मन्सूरी ३ ऑक्टोबर २०१९ रोजी परतला.
१८ ऑक्टोबर २०१९ रोजी तिने क्रिस्टीना कोक यांच्यासोबत पहिली पूर्णपणे महिला अंतराळ चाल केली. त्यांनी खराब बॅटरी युनिट बदललं. ही चाल सात तास १७ मिनिटं चालली.
६ फेब्रुवारी २०२० रोजी एक्सपेडिशन ६१ संपलं. ती, स्क्रिपोचका आणि अँड्र्यू मॉर्गन एक्सपेडिशन ६२ मध्ये गेले. ९ एप्रिल २०२० रोजी सोयुझ एमएस-१६वर नवीन गट आला. १७ एप्रिल २०२० रोजी ती, स्क्रिपोचका आणि मॉर्गन सोयुझ एमएस-१५वरून कझाकस्तानात परतले. त्यांचा अंतराळ प्रवास २०५ दिवसांचा होता.

 खाजगी आयुष्य 
जेसिका उलरिका मेर यांना लहानपणी बासरी, पिकोलो आणि सॅक्सोफोन वाजवायला आवडत होतं. तिला सायकलिंग, हायकिंग, धावणं, स्कीइंग, सॉकर आणि डुबकी मारणं आवडतं. तिच्याकडे खाजगी वैमानिक परवाना आहे.
तिला इंग्रजी, रशियन आणि स्वीडिश येतं. ती अंतराळात गेलेली पहिली स्वीडिश महिला आहे. तिने इस्रायलचा ध्वज आणि डेव्हिडचा तारा असलेले मोजे अंतराळ स्थानकावर नेले. तिचे वडिलांचे नातेवाईक इस्रायलात राहतात.
८ मार्च २०२३ रोजी तिने आंतरराष्ट्रीय महिला दिनाला आपल्या मुलीच्या जन्माची घोषणा केली.

 पुरस्कार 
जेसिका उलरिका मेहर यांना हे पुरस्कार मिळाले:

फिलॅन्थ्रॉपिक एज्युकेशनल ऑर्गनायझेशन स्कॉलर अवॉर्ड (२००८)
अचिव्हमेंट रिवॉर्ड्स फॉर कॉलेज सायंटिस्ट्स फेलोशिप (२००६)
लॉकहीड मार्टिन स्पेस ऑपरेशन्स स्पेशल रेकग्निशन अवॉर्ड (२००२)
नासा जेएससी स्पेस अँड लाइफ सायन्सेस स्पेशल प्रोफेशनल अचिव्हमेंट अवॉर्ड (२००२)
लॉकहीड मार्टिन टेक्नॉलॉजी सर्व्हिसेस "लाइटनिंग अवॉर्ड" (२००२)
ऑनररी डॉक्टरेट ऑफ टेक्नॉलॉजी, लुलेया तंत्रज्ञान विद्यापीठ, स्वीडन (२०२०)
सर चार्ल्स शेरिंग्टन प्राइझ लेक्चर अँड मेडल (२०२१), 
ऑक्सफर्ड विद्यापीठ
प्रेसिडेंट्स लेक्चर अँड मेडल (२०२१),फिजियोलॉजिकल सोसायटी, युके आणि आयर्लंड

 संदर्भ 

वर्ग:अमेरिकेचे अंतराळवीर
वर्ग:इ.स. १९७७ मधील जन्म
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख