शुभांशू शुक्ला

ग्रुप कॅप्टन शुभांशू शुक्ला हे भारतीय हवाई दलाचे चाचणी पायलट, अभियंता आणि इस्रो मधील अंतराळयात्री आहेत. भारतीय मानवी अंतराळ उड्डाण कार्यक्रमाचा भाग म्हणून अंतराळात गेलेल्या चार अंतराळवीरांपैकी ते पहिले आहेत. ते सध्या अ‍ॅक्सिओम मिशन ४ मध्ये आहेत. आंतरराष्ट्रीय अंतराळ स्थानकाला भेट देणारे ते पहिले भारतीय अंतराळवीर असून राकेश शर्मा यांच्यानंतर कक्षेत प्रवास करणारे दुसरे भारतीय अंतराळवीर आहेत.

 प्रारंभिक आयुष्य 
शुक्ला यांचा जन्म शंभू दयाळ शुक्ला आणि आशा शुक्ला यांच्या पोटी झाला. ते तीन भावंडांपैकी सर्वात लहान आहेत. शुक्ला हे मूळचे उत्तर प्रदेशातील लखनौ येथील रहिवासी आहेत. त्यांनी अलीगंज येथील सिटी मॉन्टेसरी स्कूलमधून आपले शालेय शिक्षण पूर्ण केले. १९९९ च्या कारगिल युद्धाने प्रेरित होऊन त्यांनी राष्ट्रीय संरक्षण प्रबोधिनी (एनडीए) परीक्षेसाठी अर्ज केला आणि उत्तीर्ण देखील झाले. त्यांनी आपले लष्करी प्रशिक्षण पूर्ण केले आणि २००५ मध्ये राष्ट्रीय संरक्षण प्रबोधिनी मधून संगणक शास्त्रात विज्ञान शाखेची पदवी मिळवली.

त्यानंतर त्यांची फ्लाइंग शाखेसाठी निवड झाली आणि त्यांनी भारतीय वायुसेना अकादमीमध्ये प्रशिक्षण घेतले. जून २००६ मध्ये, त्यांना भारतीय हवाई दलाच्या लढाऊ शाखेत फ्लाइंग ऑफिसर म्हणून नियुक्त करण्यात आले. 

 हवाई दलातील कारकीर्द 
शुक्ला हे एक लढाऊ व्यक्ती आणि अनुभवी चाचणी वैमानिक आहेत. त्यांना सुखोई एसयू-३० एमकेआय, मिग-२१, मिग-२९, जॅग्वार, हॉक मार्क १३२, डॉर्नियर २२८ आणि अँतोनोव्ह एन-३२ यासह विविध विमानांमध्ये सुमारे २,००० तास उड्डाणाचा अनुभव आहे. शुक्ला यांचे टोपणनाव शक्स असे आहे.

 अंतराळवीर कारकीर्द 
 प्रशिक्षण 
२०१९ मध्ये भारतीय हवाई दलाच्या अंतर्गत भारतीय मानवी अंतराळ उड्डाण कार्यक्रमासाठी इन्स्टिट्यूट ऑफ एरोस्पेस मेडिसिन (IAM) द्वारे शुक्ला यांचा अंतराळवीर निवड प्रक्रियेत समावेश करण्यात आला होता. नंतर, IAM आणि ISRO द्वारे त्यांना अंतिम चारमध्ये निवडण्यात आले. २०२० मध्ये, ते युरी गागारिन कॉस्मोनॉट प्रशिक्षण केंद्रात निवडलेल्या इतर तीन अंतराळवीरांसह मूलभूत प्रशिक्षणासाठी रशियाला गेले. २०२१ मध्ये मूलभूत प्रशिक्षण पूर्ण झाले. त्यानंतर ते भारतात परतले आणि बंगळुरूमधील अंतराळवीर प्रशिक्षण सुविधेत प्रशिक्षण घेतले. या काळात त्यांनी भारतीय विज्ञान संस्थेतून एरोस्पेस अभियांत्रिकीमध्ये पदव्युत्तर पदवी पूर्ण केली. 

भारताच्या पहिल्या मानवी अंतराळ मोहिमेसाठी अंतराळवीर संघातील सदस्य म्हणून त्यांचे नाव पहिल्यांदा २७ फेब्रुवारी २०२४ रोजी तिरुवनंतपुरम येथील इस्रोच्या विक्रम साराभाई अंतराळ केंद्रात अधिकृतपणे जाहीर करण्यात आले.

 अ‍ॅक्सिओम मिशन ४ 

– शुभांशू शुक्लाचा अवकाशातून राष्ट्राला उद्देशून पहिला संदेश,

शुक्ला सध्या आंतरराष्ट्रीय अंतराळ स्थानकावर सुरू असलेल्या अ‍ॅक्सिओम मिशन ४ मोहिमेसाठी मिशन पायलट म्हणून काम करत आहेत. ते कमांडर पेगी व्हिटसन यांच्या नेतृत्वाखालील क्रूचा भाग आहेत , त्यांच्यासोबत मिशन तज्ज्ञ स्लावोस उझ्नान्स्की-विस्निव्स्की आणि टिबोर कापू आहेत. इस्रोचे सहकारी अंतराळवीर प्रशांत नायर यांना बॅकअप क्रू सदस्य म्हणून नियुक्त करण्यात आले होते; दोघांनीही ह्युस्टनमधील नासाच्या जॉन्सन स्पेस सेंटरमध्ये प्रशिक्षण घेतले.

नासा, स्पेसएक्स आणि इस्रो यांच्यातील सहकार्याने सुरू झालेल्या या मोहिमेचा उद्देश आंतरराष्ट्रीय अंतराळ उड्डाण सहकार्य मजबूत करणे आहे. शुक्ला हे १९८४ मध्ये अंतराळवीर राकेश शर्मा यांच्यानंतर आयएसएसला भेट देणारे पहिले भारतीय अंतराळवीर आणि कक्षेत प्रवास करणारे दुसरे भारतीय आहेत. राष्ट्रपती द्रौपदी मुर्मू , पंतप्रधान नरेंद्र मोदी आणि भारतीय हवाई दलाने शुक्ला यांना एक्स बद्दल अभिनंदन केले.

 वैयक्तिक आयुष्य 
शुक्ला यांचे लग्न कामना मिश्रा यांच्याशी झाले आहे. कामना ह्या शुभांशीच्या वर्गमैत्रीण असून त्या व्यवसायाने दंतचिकित्सक आहेत. या जोडप्याला एक मुलगा आहे.

आपल्या फावल्या वेळेत, शुक्ला शारीरिक व्यायाम आणि विज्ञानाशी संबंधित पुस्तके वाचण्यात गुंतलेले असतात. विशेष म्हणजे निरीश्वरवादी असूनही, त्यांना अलीकडेच जन्मकुंडली वाचण्यात रस निर्माण झाला आहे.

 संदर्भ 

वर्ग:इ.स. १९८५ मधील जन्म
वर्ग:हयात व्यक्ती
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
वर्ग:अंतराळयात्री