पूर्णिमा देवी बर्मन

पूर्णिमा देवी बर्मन ही आसाम मधील वन्यजीव जीवशास्त्रज्ञ आहे. ती स्थानिक पातळीवर हरगिला म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्या ग्रेटर अ‍ॅडज्युटंट करकोचा ( लेप्टोप्टिलोस डुबियस ) नामक पक्षाचे संवर्धन आणि  संशोधन करते. ती हरगिला आर्मीची संस्थापक आहे. हा एक महिलांसाठीचा संवर्धन उपक्रम आहे. २०१७ मध्ये, बर्मन यांना त्यांच्या या  कार्यासाठी व्हिटली पुरस्कार आणि  महिलांसाठीचा सर्वोच्च नागरी पुरस्कार, नारी शक्ती पुरस्कार, असे दोन्ही पुरस्कार मिळाले.

 कारकिर्द 
पूर्णिमा देवी बर्मन यांनी आसाममधील गौहाटी विद्यापीठातून शिक्षण घेतले,GU fraternity felicitates two conservationists. The Assam Tribune. 2017 Jul 1 [accessed 2019 Nov 6]. http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=jul0117/city058  जिथे तिने प्राणीशास्त्रात पदव्युत्तर पदवी प्राप्त केली. यात तिचे पर्यावरणशास्त्र आणि वन्यजीव जीवशास्त्र या विषयात विशेषीकरण होते. २००७ मध्ये तिने तिचे पीएचडी संशोधन सुरू केले. परंतु ग्रामीण आसाममधील खेड्यांमध्ये सामुदायिक संवर्धन शिक्षणावर लक्ष केंद्रित केल्यामुळे तिची पीएचडी, उशिरा, म्हणजे २०१९ साली पूर्ण झाली. बर्मन हिने जैवविविधता संवर्धनासाठी काम करणाऱ्या आरण्यक या स्वयंसेवी संस्थेच्या अविफौना संशोधन आणि संवर्धन विभागात वरिष्ठ वन्यजीव जीवशास्त्रज्ञ म्हणून काम केले आहे, जिथे तिने आरण्यकच्या ग्रेटर अ‍ॅडज्युटंट नामक 'सारस संवर्धन प्रकल्पाचे' समन्वय साधले आहे. बर्मन या WiNN (वुमन इन नेचर नेटवर्क) इंडिया येथे संचालिका असून त्याच सोबत आययुसीएन स्टॉर्क, आयबिस आणि स्पून बिल स्पेशलिस्ट ग्रुपच्या सदस्या देखील आहेत.
इवलेसे| ग्रेटर अ‍ॅडज्युटंट
बर्मन ही ग्रेटर अ‍ॅडज्युटंट, आययूसीएन रेड लिस्टमध्ये धोक्यात असलेल्या मोठ्या करकोचासह तिच्या कामासाठी ओळखली जाते.BirdLife International. Leptoptilos dubius. IUCN Red List of Threatened Species 2016. 2016 [accessed 2019 Nov 3]. https://www.iucnredlist.org/species/22697721/93633471 . doi:http://dx.doi.org/10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22697721A93633471.en या पक्षाची जागतिक संख्या एकूण ८००-१,२०० पपर्यंत असून त्यापैकी बहुतेक पक्षी(६५०-८००) आसाम मध्ये आढळतात. आसाममध्ये हा पक्षी शहरी भागांच्या जवळ राहतो, खाजगी मालकीच्या झाडांमध्ये घरटे बांधतो आणि कचऱ्याच्या ढिगाऱ्यांवर गुजराण करत निसर्गाची साफसफाई करतो. परंतु मोठ्याप्रमाणावर होणारे प्रदूषण, नैसर्गिक अधिवास नष्ट होणे आणि घरट्यासाठीचे उपयुक्त झाडे तोडल्या जाण्याने याचे अस्तित्व धोक्यात आले आहे.

आसाम मधील कामरूप जिल्ह्यातील दादरा, पचारिया आणि सिंगीमरी या दुर्गम गावांमध्ये पीएचडी संशोधन करत असताना बर्मनने या पक्षांवर काम करण्यास सुरुवात केली. २००७ मध्ये, तिने एका झाडाच्या मालकाला एक झाड तोडताना पाहिले ज्यामध्ये या प्रकारच्या पक्षाचे एक मोठे घरटे होते ज्यामध्ये पिल्ले दिलेली होती. इथे बर्मनला असे आढळून आले की या पक्ष्याचे दिसणे, त्याचे विचित्र स्वरूप आणि दुर्गंधीयुक्त घरटे यामुळे गावकऱ्यांमध्ये त्याची नकारात्मक प्रतिमा झाली आहे. त्यानंतर बर्मनने स्थानिक समुदायांना यापपक्षाच्या र्यावरणीय महत्त्वाबद्दल शिक्षित करण्यावर लक्ष केंद्रित करण्यासाठी तिचा पीएचडी पुढे ढकलण्याचा निर्णय घेतला.

 हरगिला आर्मी 
बर्मन ही हरगिला आर्मीची संस्थापिका देखील आहे. हा एक फक्त महिलांसाठीचा एक संवर्धन गट आहे. हरगिला हे नाव ग्रेट अ‍ॅडज्युटंटच्या स्थानिक नावावरून ठेवले आहे. हे नाव "हाड गिळणारा" या संस्कृत शब्दापासून आले आहे. या गटात १०,००० हून अधिक सदस्य आहेत ज्यात ४०० स्थानिक आसामी स्वयंसेवकांचा समावेश आहे. त्यांचे ध्येय म्हणजे अधिकाधिक सहाय्यक संवर्धनात अडथळा आणणारे सर्व अडथळे दूर करणे. या चळवळीला उपेक्षित महिलांना सक्षम बनवण्याचे आणि स्थानिक संवर्धनाच्या मुद्द्यांमध्ये त्यांना आवाज उठवण्याचे श्रेय दिले जाते.

बर्मन आणि हरगिला आर्मी जखमी मोठ्या सहाय्यक पिल्लांना सक्रियपणे वाचवतात आणि त्यांचे पुनर्वसन करतात. वादळी दिवसात (विशेषतः पावसाळ्यात) जर पिल्ले झाडांवरून पडली तर त्यांना पकडण्यासाठी गावकरी घरट्यांभोवती जाळी लावतात आणि जखमी पिल्लांना वैद्यकीय उपचार दिले जातात, स्थानिक प्राणीसंग्रहालयात पुनर्वसन केले जाते आणि नंतर समुदायाकडून सोडले जाते.Barman PD, Ali S, Deori P, Sharma DK. Rescue, Treatment and Release of an Endangered Greater Adjutant Leptoptilos dubius. Zoo’s print. 2015;30(9):6–9. बर्मनने मोठ्या सहाय्यकासाठी एक कृत्रिम प्रजनन व्यासपीठ देखील विकसित केले आहे, ज्याचा वापर २०१९ मध्ये पिल्लांना पिल्लू बाहेर काढण्यासाठी यशस्वीरित्या करण्यात आला.

बर्मनच्या संवर्धन प्रयत्नांना सुरुवात झाल्यापासून, या  पक्षांच्या संख्येत वाढ झाली आहे. २००७ मध्ये जेव्हा संवर्धनाचे प्रयत्न सुरू झाले तेव्हा कामरूप जिल्हा वसाहतीत फक्त २८ घरटे आढळली, परंतु २०१९ पर्यंत २०० घरटे होती. ज्यामुळे ही वसाहत जगातील सर्वात मोठी बनली.

 पुरस्कार आणि सन्मान 
इवलेसे|पूर्णिमा देवी, तत्कालीन राष्ट्रपती रामनाथ कोविंद यांच्या हस्ते नारी शक्ती पुरस्कार स्वीकारताना

बर्मन यांना २०१७ चा भारतातील महिलांसाठीचा सर्वोच्च नागरी पुरस्कार, नारी शक्ती पुरस्कार भारताचे तत्कालीन राष्ट्रपती रामनाथ कोविंद यांनी प्रदान केला. २०१७ मध्ये, युनायटेड किंग्डमच्या राजकुमारी ॲन यांनी तिला व्हिटली पुरस्कार (ज्याला ग्रीन ऑस्कर असेही म्हणतात) प्रदान केला. याशिवाय, बर्मन यांना कन्झर्वेशन लीडरशिप प्रोग्राम (CLP) कडून २०१५ चा लीडरशिप अवॉर्ड,Knight T. Endangered giant stork protected by all-female army. Fauna and Flora International. 2018 Apr 18 [accessed 2019 Nov 3]. https://www.fauna-flora.org/news/national-recognition-indian-conservationist-mobilised-female-army  फ्युचर कन्झर्वेनिस्ट अवॉर्ड २००९, युनायटेड नेशन्स कडून २०१६ चा UNDP इंडिया बायोडायव्हर्सिटी अवॉर्ड, रॉयल बँक ऑफ स्कॉटलंड RBS "अर्थ हिरो अवॉर्ड" २०१६, २०१७ मध्ये BSNL कडून भारत संचार रोल ऑफ ऑनर २०१७, २०१६ मध्ये बालीपारा फाउंडेशन "ग्रीन गुरू अवॉर्ड", आणि २०१७ मध्ये नॉर्थ ईस्ट कडून FIICI FLO वुमन अचीव्हर अवॉर्ड मिळाला आहे. बर्मन यांना उद्योजकीय दृष्टी श्रेणीमध्ये संयुक्त राष्ट्र पर्यावरण कार्यक्रमाच्या (UNEP) २०२२ च्या चॅम्पियन्स ऑफ द अर्थ पुरस्काराने सन्मानित करण्यात आले आहे. २०२४ मध्ये, तिने व्हिटली फंड फॉर नेचर (WFN) कडून GBP १,००,००० चा व्हिटली गोल्ड अवॉर्ड जिंकला. हा पुरस्कार जगभरातील संवर्धनाचे नेतृत्व करणाऱ्या विविध व्यक्तींना दिला जातो. तिला २०२५ साठी टाईम नियतकालिकाच्या ''' वुमन ऑफ द इयर' मध्ये निवडण्यात आले.

 निवडक लिखाण 

 बर्मन, पीडी, एके दास, बीके दास, एस. बिस्वास. २०११. भारतातील आसाममधील ग्रेटर अ‍ॅडज्युटंटसाठी संवर्धन उपक्रम. अंतिम अहवाल, सीएलपी प्रकल्प आयडी ३३१५०९. आरण्यक. 
 बर्मन, पीडी, एम. बर्थकूर, एके दास, जे. दास. २०१४. भारतातील आसाममध्ये समुदायाच्या सहभागाद्वारे अधिकाधिक सहाय्यक संवर्धन. अंतिम अहवाल, CLP प्रकल्प आयडी F03110012. आरण्यक. 
 बर्मन, पीडी, आणि डीके शर्मा. २०१५. भारतातील आसाममधील दादरा-पसारिया-सिंगिमारी गावांमध्ये ग्रेटर ॲडज्युटंट, लेप्टोप्टिलोस ड्युबियस गमलिनची सर्वात मोठी प्रजनन वसाहत. प्राणीसंग्रहालयाची प्रिंट. ३०(११): ५–६. 
 बर्मन, पीडी, एस. अली, पी. देवरी, डीके शर्मा. २०१५. धोक्यात असलेल्या ग्रेटर अ‍ॅडज्युटंट लेप्टोप्टिलोस ड्यूबियसचा बचाव, उपचार आणि सुटका. प्राणीसंग्रहालयाची प्रिंट. ३०(९): ६–९. 
 बर्मन, पीडी, आणि डीके शर्मा. २०१७. धोक्यात असलेल्या ग्रेटर अ‍ॅडज्युटंट स्टॉर्क लेप्टोप्टिलोस ड्यूबियस (ग्मेलिन) चा वर्तणुकीय इथोग्राम. आंतरराष्ट्रीय प्राणीशास्त्र अभ्यास जर्नल. २(६): २७२–२८१ 
 बर्मन, पीडी, आणि डीके शर्मा. २०२०. भारतातील आसाममधील काही विशिष्ट अधिवासात लुप्तप्राय ग्रेटर अ‍ॅडज्युटंट स्टॉर्क लेप्टोटिलस ड्यूबिओस'' (जेमलिन) चे चारा विश्लेषण. कोल्ड स्ट्रीम हार्बर प्रयोगशाळा. 

 संदर्भ 

वर्ग:भारतीय निसर्ग संरक्षक
वर्ग:भारतीय पर्यावरणतज्ज्ञ
वर्ग:नारी शक्ती पुरस्कारविजेते
वर्ग:भारतीय जीवशास्त्रज्ञ
वर्ग:जन्म वर्ष गहाळ (जिवंत लोक)
वर्ग:हयात व्यक्ती
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख