भारतीय आयोगांची यादी

भारत सरकारकडून तदर्थ किंवा कायमस्वरूपी अनेक आयोगांची स्थापना केली जाते. हे आयोग, संबंधित मंत्रालयाच्या अखत्यारीत येणाऱ्या विविध समस्यांवर मार्गदर्शन करण्यासाठी, सल्ला देण्यासाठी किंवा निराकरण करण्यासाठी स्थापन केले जातत.

भारतातील आयोगांची यादी खालीलप्रमाणे आहे.

 कायमचे आयोग 
 क्र.  आयोग  स्थापना वर्ष  उद्दिष्टे मंत्रालय  १  अणु ऊर्जा आयोगा  १९४८  Replaces the 'Indian Atomic Energy Commission' created on 3 August 1948 under the late Department of Scientific Research, July 194८. Plan and implement various measures on sound technical and economic principles and free from all non-essential restrictions or needlessly elastic rules in the field of atomic energy.  Department of Atomic Energy २	 Commission for Agricultural Costs and Prices  १९६५  Stabilize agricultural prices eaningful real income levels to farmers Essential agricultural commodities at reasonable prices  कृषी व शेतकरी कल्याण मंत्रालय  ३	  National Commission for Backward Class  १९९३  Consider inclusions in and exclusions from the lists of castes notified as backward for the purpose of job reservations. Advice to the Central Government on such matters.  सामाजिक न्याय आणि सक्षमीकरण मंत्रालय (भारत)  ४	 National Commission on Cattle 	२००२  Suggest ways of improving the condition of cattle.  कृषी व शेतकरी कल्याण मंत्रालय  ५  Competition Commission of India	 २००३	 Enforce The Competition Act, 2002 throughout India. Prevent activities that have an adverse effect on competition in India.   ६  राष्ट्रीय सांख्यिकी आयोग  २००५	 Reduce the problems faced by statistical agencies in the country in relation to collection of data. Special emphasis on ensuring collection of unbiased data so as to restore public trust in the figures released by he Government.  सांख्यिकी आणि कार्यक्रम अंमलबजावणी मंत्रालय ७  दूरसंचार आयोग  १९८९  responsible for policy formulation, licensing, wireless spectrum management, administrative monitoring of PSUs, research and development and standardization/validation of equipment etc.  Ministry of Communications and Information Technology ८  भारतीय निवडणूक आयोग  १९५०	 Constitutional Autonomous Body conducts the elections to the offices of the President and Vice-President of India, parliament, State Legislative assemblies and legislative councils   ९  Chief Labour Commissioner  १९४५  Prevention and settlement of industrial disputes through conciliation/mediation. Enforcement of Labour Laws and Rules made there under in Central Sphere. Quasi-Judicial functions. Verification of Trade Union membership etc.  १० 	भारतीय नियोजन आयोग  १९५०  Formulates India's Five-Year Plans, among other functions   ११  भारतीय कायदा आयोग  १९५५  Reforming the Law For Maximising Justice in Society and Promoting Good Governance under the Rule of Law  कायदा आणि न्याय मंत्रालय १२ 	वित्त आयोग  १९५१ 	Adjudicates on the sharing of resources between center and states  १३ 	भारतीय राष्ट्रीय मानवी हक्क आयोग  १९९३  	Autonomous statutory body १४  विद्यापीठ अनुदान आयोग  १९५३  Coordination, determination and maintenance of standards of university education. It provides recognition to universities in India, and disburses funds to such recognized universities and college.  शिक्षण मंत्रालय (भारत) १५  Vigilance Commission (CVC)  १९६४	 To address governmental corruption १६  ज्ञान आयोग  २००५   १७ 	राष्ट्रीय महिला आयोग 	१९९२ 	protecting and promoting the interests of women in India  १८ 	Scheduled Tribes Commission  २००४  protection, welfare and development & advancement of the Scheduled Tribes १९  Commission for Enterprises in the Unorganized Sector 	२००४   सूक्ष्म, लघु आणि मध्यम उद्योग मंत्रालय (भारत) २०  जनगणना आयोग 	१८७२ 	 Ministry of Home Affairs २१  Central Forestry Commission	 १९६५	   २२  Central Water Commission  १९४५   Ministry of Water Resources, River Development and Ganga Rejuvenation २३  Electronics Commission	 १९७१   २४  Commission for Additional Sources of Energy	 १९८१	  २५ 	राष्ट्रीय पूर आयोग  १९७६  Ministry of Water Resources, River Development and Ganga Rejuvenation २६  Indo-Bangladesh Joint Rivers Commission	 १९७२    २७  खादी आणि ग्रामोद्योग आयोग  १९५७   Ministry of Micro, Small and Medium Enterprises २८  भारतीय राष्ट्रीय अंतराळ संशोधन समिती  १९६२  	 २९ 	कर्मचारी निवड आयोग  १९७६   Department of Personnel and Training ३०  राष्ट्रीय न्यायिक नियुक्ती आयोग   Transferring of judges to higher judiciary	 ३१  केंद्रीय लोकसेवा आयोग  १९२६  Conduct examinations for appointment to the services of the Union. Direct recruitment by selection through interviews. Appointment of officers on promotion / deputation / absorption. Framing and amendment of Recruitment Rules for various services and posts under the Government. Disciplinary cases relating to different Civil Services. Advising the Government on any matter referred to the Commission by the President of India  ३२ 	वेतन आयोग  १९४७  भारत सरकारच्या कर्मचाऱ्यांच्या पगार रचनेतील बदलांबाबत शिफारशी देणे.  ३३ 	राष्ट्रीय अल्पसंख्यांक आयोग  १९९२   Ministry of Minority Affairs

 तदर्थ आयोग 
 क्र.  आयोग  स्थापना वर्ष  उद्दिष्टे १	 राज्य पुनर्रचना आयोग	 १९५५	 राज्याच्या सीमांची पुनर्रचना करण्याची शिफारस साठी २  कोठारी आयोग	 १९६४  सर्व स्तरांवर शिक्षणाच्या विकासासाठी सामान्य तत्त्वे आणि मार्गदर्शक तत्त्वे तयार करणे.  भारतातील शिक्षणाच्या प्रमाणित राष्ट्रीय पद्धतीबाबत सरकारला सल्ला देणे. ३	 कपूर आयोग  १९६६  महात्मा गांधींच्या हत्येच्या कटाची चौकशी करणे. ४	 खोसला आयोग	 १९७०	 १९४५ मध्ये सुभाषचंद्र बोस यांच्या मृत्यूची चौकशी करणे. ५	 मंडल आयोग  १९७९  देशाच्या लोकसंख्येच्या ५२% असलेल्या ४५० पेक्षा जास्त मागासवर्गीयांची ओळख करणे.  शैक्षणिक संस्थांमधील २७% जागा आणि सरकारी नोकऱ्यांची शिफारस करणे. ६	 सरकारिया आयोग  १९८३  केंद्र आणि राज्य यांच्यातील शक्ती संतुलन तपासणे आणि सुधारणा सुचवणे.  राज्यपालांच्या नियुक्तीबाबत योग्य शिफारशी करणे. ७	 मुखर्जी आयोग	 २००५	  १९४५ मध्ये सुभाषचंद्र बोस यांच्या मृत्यूची चौकशी करणे. ८  नानावटी आयोग	 २०००	 १९८४ च्या शीखविरोधी दंगलीची चौकशी करणे. ९	 नरेंद्रन आयोग  २०००  राज्य सार्वजनिक सेवांमध्ये मागासवर्गीयांच्या प्रतिनिधित्वाचा अभ्यास करणे. १०  संविधानी कामकाजांचा आढावा घेण्यासाठी राष्ट्रीय आयोग  २०००  निवडणूक कायद्यांमध्ये बदल, न्यायाधीशांच्या नियुक्तीसाठी राष्ट्रीय न्यायिक आयोगाची स्थापना आणि लोकसभेद्वारे पंतप्रधानांची निवड सुचविली. ११  नानावटी-मेहता आयोग  २००२  गोधरा ट्रेन जाळण्याची घटना आणि गोधरा हत्याकांडची चौकशी करणे. १२  धार्मिक आणि भाषिक अल्पसंख्याकांसाठी आयोग  २००४  भारतातील भाषिक आणि धार्मिक अल्पसंख्यांकांशी संबंधित विविध समस्यांकडे लक्ष देणे. १३ 	लिबरहान आयोग 	१९९२ 	बाबरी मशीदीच्या वादग्रस्त वास्तूच्या विध्वंसाची चौकशी करणे. १४  शहा आयोग  १९७७  भारतीय आणीबाणी (१९७५-७७) दरम्यान केलेल्या सर्व अत्याचारांची चौकशी करणे.

 संदर्भ 

वर्ग:भारत सरकार