भारतीय शहरांचे वर्गीकरण

भारतीय शहरांचे वर्गीकरण ही भारतातील शहरांमध्ये नोकरी करणाऱ्या सार्वजनिक सेवकांना घरभाडे भत्ता वाटप करण्यासाठी भारत सरकारद्वारे वापरण्यात येणारी एक क्रमवारी प्रणाली आहे. घरभाडे भत्त्याचा वापर भारतीय महसूल सेवा यांच्या द्वारे आयकर सवलत देण्यासाठी देखील केला जातो. सहाव्या केंद्रीय वेतन वित्तव्यवस्थेने शिफारस केल्यानुसार शहरांचे वर्गीकरण त्यांच्या लोकसंख्येच्या आधारावर केले जाते. accessdate=13 January 2013  नवीनतम घरभाडे भत्ता क्रमवारी योजनेअंतर्गत, सर्वाधिक लोकप्रिय माध्यमे आणि संस्कृती केवळ X -स्तर  असलेल्या शहरांनाच महानगर मानतात. ही आठ शहरे भारताची ‘महानगरे’ मानली जातात.

 वर्तमान वर्गीकरण 
सातव्या केंद्रीय वेतन आयोगाच्या शिफारशीनुसार २००८ मध्ये CCA वर्गीकरण रद्द करण्यात आले. शहरांचे पूर्वीचे घरभाडे भत्ता वर्गीकरण A-1 वरून X मध्ये बदलले होते; A, B-1, आणि B-2 यांना  Y मध्ये ; आणि C आणि अवर्गीकृत शहरांसाठी Z असे बदल केले.    X, Y, आणि Z हे अनुक्रमे स्तर-१, स्तर-२ आणि स्तर-३ शहरे म्हणून ओळखले जातात. आठ X शहरे आणि ९७ Y शहरे आहेत.

२०११ च्या जनगणनेनुसार, दोन शहरे - पुणे आणि अहमदाबाद - १ एप्रिल २०१४ रोजी Y मधून X मध्ये आणि एकवीस शहरे Z मधून Y मध्ये श्रेणीसुधारित करण्यात आली   
एचआरए वर्गीकरण शहर X (एक्स) अहमदाबाद, बेंगळुरू, चेन्नई, दिल्ली, हैदराबाद, कोलकाता, मुंबई आणि पुणे Y(वाय) आग्रा, अजमेर, अलीगड, अमरावती, अमृतसर, आनंद, आसनोल , औरंगाबाद, बरेली, बेलागवी, ब्रह्मपूर , भवनगर, भिवंडी, भोपाळ , भुबनेश्वर , बिकानेर, बिलास्पूर, बोकरो स्टील सिटी, बर्दवान , बेल्लू डेहराडून, डोंबिवली, धनबाद, भिलाई, दुर्गापूर , इरोड , फरिदाबाद, गाझियाबाद, गोरखपूर, गुंटूर, गुडगाव, गुवाहाटी, ग्वाल्हेर, हमीरपूर , हुबळी–धारवाड, इंदूर, जबलपूर, जबलपूर, जम्मुपुर, जम्मुलेद जोधपूर, कलबुर्गी, काकीनाडा, कन्नूर, कानपूर, कर्नाल, कोची, कोल्हापूर, कोल्लम, कोटा , कोळिकोड, कुंभकोणम, कुर्नूल , लुधियाना, लखनौ, मदुराई, मलप्पुरम, मथुरा, मंगळुरू, मंगळुरु, मोरदाबाद, मोरदाबाद, मोरदाबाद, मोरदाबाद डायड, नाशिक, नेल्लोर, नोएडा, पाटणा, पुडुचेरी, पुरुलिया, प्रयागराज, रायपूर, राजकोट, रांची, राउरकेला, रतलाम, सहारनपूर, सेलम, सांगली, सिमला, सिलीगुडी, सोलापूर, श्रीनगर, सुरत, थिजापुरुं, थिजापुऱ्हां, तिजापुऱ्हां, त्यापूर, तिरुनेलवेली, तिरुवन्नमलाई, उज्जैन, विजापुरा, वडोदरा, वाराणसी, वसई-विरार, विजयवाडा, विशाखापट्टणम, वेल्लोर आणि वारंगल . Z(झेड) इतर सर्व शहरे आणि गावे

 ऐतिहासिक वर्गीकरण 
२००८मध्ये सहाव्या केंद्रीय वेतन आयोगाच्या शिफारशींचे पालन करण्यापूर्वी शहरांचे खालीलप्रमाणे वर्गीकरण करण्यात आले होते  हे वर्गीकरण सुरुवातीला १९९७ मध्ये भारताच्या पाचव्या केंद्रीय वेतन आयोगाच्या शिफारशींवर आधारित होते.  नवी दिल्ली, मुंबई, कोलकाता आणि चेन्नई ही शहरे A-1 म्हणून वर्गीकृत होते.  भारताच्या २००१ च्या जनगणनेच्या निकालांच्या आधारे नंतर शहरांच्या स्थितीत सुधारणा करण्यात आली.  ३१ ऑगस्ट २००७ रोजी हैदराबादचा दर्जा A वरून A-1 वर बदलण्यात आला आणि २१ सप्टेंबर २००७ रोजी बंगळूरच्या दर्ज्यातही तेच बदल झाले  . CCA वर्गीकरण २००८ मध्ये रद्द करण्यात आले.

जुन्या घरभाडे भत्ता वर्गीकरणांतर्गत, सर्वाधिक लोकप्रिय माध्यमे आणि संस्कृती केवळ A-1 शहरांना महानगर मानत असत, म्हणून भारतातील "महानगरे" होते.
CCA वर्गीकरणHRA वर्गीकरणशहरA-1A-1नवी दिल्लीA-1A-1मुंबईA-1A-1कोलकाताA-1A-1चेन्नईA-1A-1"Bangalore gets A1 status". Business Standard. 25 September 2007.बंगळूरA-1A-1Upgradation of Greater Hyderabad Municipal Corporation as A-1 class city for the purpose of House Rent Allowance/Compensatory (City) Allowance" . Department of Expenditure. Ministry of Finance. 10 October. 2007हैदराबादAAअहमदाबादAAइंदूरAAवडोदराAAसुरतAAजयपूरAAकोटाAAलखनौAAकानपूरAAपुणेAAतृशुरAAनागपूरAAनडियादAAपाटणाAAविशाखापट्टणमAAभोपाळAAनाशिकAAजबलपूरAAगांधीनगरB-1B-1मदुराई"Archived copy" (PDF). Archived from the original (PDF) on 29 December 2009. Retrieved 12 February 2017.{{cite web}}:  CS1 maint: archived copy as title (link)
Category:CS1 maint: archived copy as title
वर्ग:भारतातील शहरे
वर्ग:भारताची अर्थव्यवस्थाB-1B-1अलीगढB-1B-1कोइंबतूरB-1B-1विजयवाडाB-1B-1तिरुचिरापल्लीB-1B-1ग्वाल्हेरB-1B-1राजकोटB-1B-1सोलापूरB-1B-1आणंदB-1B-1लुधियानाB-1B-1आग्राB-1B-1मेरठB-1B-2तिरुवनंतपुरमB-1B-2कोळिकोडB-1B-2फरीदाबादB-1B-2वाराणसीB-1B-2जमशेदपूरB-1B-2प्रयागराजB-1B-2अमृतसरB-1B-2धनबादB-2B-2गोरखपूरB-2B-2हुबळी-धारवाडB-2B-2भावनगरB-2B-2रायपूरB-2B-2बेळ्ळारीB-2B-2मैसुरुB-2B-2मंगळूरB-2B-2गुंटुरB-2B-2भुवनेश्वरB-2B-2अमरावतीB-2B-2श्रीनगरB-2B-2भिलाईB-2B-2वारंगळB-2B-2तिरुनलवेलीB-2B-2नेल्लोरB-2B-2रांचीB-2B-2गुवाहाटीB-2B-2छत्रपती संभाजीनगरB-2B-2चंदिगढB-2B-2मोहालीB-2B-2पतियाळाB-2B-2जोधपूरB-2B-2पाँडिचेरीB-2B-2सेलमB-2B-2वेल्लूरB-2CडेहराडूनB-2CहाजीपुरB-2Cकोल्लमB-2CसांगलीB-2CजामनगरB-2Cजम्मूB-2Cकुर्नूलB-2CकोचीB-2CरूरकीB-2Cकण्णुरB-2Cतिरुवन्नमलैB-2Cइटावा

 लोकसंख्येवर आधारित वर्गीकरण 
भारतीय रिझर्व्ह बँक लोकसंख्येच्या आधारावर नागरी केंद्रांचे सहा स्तरांमध्ये वर्गीकरण करते.  खालील तक्ते वर्गीकरण दर्शवतात.
+केंद्रांचे वर्गीकरण (स्तरानुसार) लोकसंख्या वर्गीकरण लोकसंख्या (2001 जनगणना)स्तर-१ १,००,००० आणि त्याहून अधिक स्तर-२ ५०,००० ते ९९,९९९ स्तर-३ २०,००० ते ४९,९९९ स्तर-४ १०,००० ते १९,९९९ स्तर-5 ५,००० ते ९,९९९ स्तर-6 ५,००० पेक्षा कमी
+केंद्रांचे लोकसंख्या-गटनिहाय वर्गीकरण लोकसंख्या वर्गीकरण लोकसंख्या (२००१ जनगणना) ग्रामीण केंद्र ९,९९९ पर्यंत अर्ध-शहरी केंद्र १०,००० ते ९९,९९९ शहरी केंद्र १,००,००० ते ९,९९,९९९ महानगर केंद्र १०,००,००० आणि त्याहून अधिक

 हे सुद्धा पहा 
 भारतातील शहरांची यादी
 दहा लाखाहून जास्त लोकसंख्या असलेली भारतातील शहरे
 लोकसंख्येनुसार शहराचा दर्जा (भारत)

 संदर्भ