हरियाणाचे मुख्यमंत्री

हरियाणाचे मुख्यमंत्री हे भारताच्या हरियाणा राज्याचे मुख्य कार्यकारी अधिकारी आहेत. भारतीय राज्यघटनेनुसार, राज्यपाल हे राज्याचा न्यायप्रविष्ट प्रमुख असतात, परंतु वास्तविक कार्यकारी अधिकार मुख्यमंत्री असतात. हरियाणा विधानसभेच्या निवडणुकांनंतर, हरियाणाचे राज्यपाल  बहुमत असलेल्या पक्षाला किंवा युतीला सरकार स्थापन करण्यासाठी आमंत्रित करतात. राज्यपाल मुख्यमंत्र्यांची नियुक्ती करतात, ज्यांचे मंत्री परिषद एकत्रितपणे विधानसभेला जबाबदार असते. विधानसभेचा विश्वास आहे हे पाहता मुख्यमंत्र्यांचा कार्यकाळ हा पाच वर्षांचा असतो आणि त्याला मुदतीची मर्यादा नसते.Durga Das Basu. Introduction to the Constitution of India. 1960. 20th Edition, 2011 Reprint. pp. 241, 245. LexisNexis Butterworths Wadhwa Nagpur. . Note: although the text talks about Indian state governments in general, it applies for the specific case of Haryana as well.

१९६६ पासून, अकरा लोकांनी हरियाणाचे मुख्यमंत्री म्हणून काम केले आहे. भारतीय जनता पक्षाचे ॲड. नायब सिंह सैनी हे १२ मार्च २०२४ पासून अकरावे व विद्यमान मुख्यमंत्री आहेत. मुख्यमंत्रीपदाचा हा त्यांचा पहिला कार्यकाळ सुरू आहे.  

 मुख्यमंत्र्यांची यादी 
 क्र नाव चित्र पदावरील काळ कार्यकाळ निवडणूक पक्ष  हरियाणा राज्य (१९६६ पासून)(१९६६ पंजाब राज्य पुनर्रचना अधिनियमद्वारे पंजाबचे विभाजन करत काही भागासह हरियाणा राज्याची स्थापना)   १
  भागवत दयाल शर्मा(१९१८-१९९३)(मतदारसंघ: झज्जर)
  100x100px
  १ नोव्हेंबर १९६६
  २४ मार्च १९६७

  —(१९६२ पंजाब निवडणूक)  
  भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस
   २
  महाराज राव बिरेंदर सिंग(१९२१-२००९)(मतदारसंघ: पतौडी)
  100x100px
  २४ मार्च १९६७
  २० नोव्हेंबर १९६७

  १९६७
  विशाल हरियाणा पक्ष
   -
  पर रिकामे(राष्ट्रपती राजवट)
  122x122px
  २० नोव्हेंबर १९६७
  २१ मे १९६८

  —
  —
  ३
 ॲड. बन्सीलाल मोहरसिंह लेघा(१९२७-२००६)(मतदारसंघ: तोशाम)
 100x100px
 २१ मे १९६८
 १ डिसेंबर १९७५
  १९६८—————————१९७२
  भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस
  भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस (रेक्विझिश्तनीस्त)
   ४
  बनारसी दास गुप्ता(१९१७-२००७)(मतदारसंघ: भिवाणी)
  100x100px
  १ डिसेंबर १९७५
  ३० एप्रिल १९७७

  —  -
  पर रिकामे(राष्ट्रपती राजवट)
  122x122px
  ३० एप्रिल १९७७
  २१ जून १९७७

  —
  —
   ५
  चौधरी देवीलाल लेखराम सिहाग(१९१४-२००१)(मतदारसंघ: भट्टू कलान)
  100x100px
  २१ जून १९७७
  २८ जून १९७९

  १९७७
 जनता पक्ष
  ६
 भजनलाल बिश्नोई(१९३०-२०११)(मतदारसंघ: आदमपूर)
 100x100px
 २८ जून १९७९
 ५ जून १९८६
  ——————————१९८२ भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस (इंदिरा)
   (३)
  ॲड. बन्सीलाल मोहरसिंह लेघा(दुसरा कार्यकाळ)(१९२७-२००६)(मतदारसंघ: तोशाम)
  100x100px
  ५ जून १९८६
  २० जून १९८७

  —  (५)
  चौधरी देवीलाल लेखराम सिहाग(दुसरा कार्यकाळ)(१९१४-२००१)(मतदारसंघ: महम)
  100x100px
  २० जून १९८७
  २ डिसेंबर १९८९

  १९८७
 जनता दल
   ७
  चौधरी ओमप्रकाश देवीलाल सिहाग-चौटाला(१९३५-२०२४)(मतदारसंघ: उचाना कलान)
  100x100px
  २ डिसेंबर १९८९
  २२ मे १९९०

  —  (४)
  बनारसी दास गुप्ता(दुसरा कार्यकाळ)(१९१७-२००७)(मतदारसंघ: भिवाणी)
  100x100px
  २२ मे १९९०
  १२ जुलै १९९०

  —  (७)
  चौधरी ओमप्रकाश देवीलाल सिहाग-चौटाला(दुसरा कार्यकाळ)(१९३५-२०२४)(मतदारसंघ: उचाना कलान)
  100x100px
  १२ जुलै १९९०
  १७ जुलै १९९०

  —  ८
  हुकम सिंह फोगाट(१९२६-२०१५)(मतदारसंघ: दादरी)

  १७ जुलै १९९०
  २२ मार्च १९९१

  —  (७)
  चौधरी ओमप्रकाश देवीलाल सिहाग-चौटाला(तिसरा कार्यकाळ)(१९३५-२०२४)(मतदारसंघ: उचाना कलान)
  100x100px
  २२ मार्च १९९१
  ६ एप्रिल १९९१

  —
  समाजवादी जनता पक्ष (राष्ट्रीय)
   -
  पर रिकामे(राष्ट्रपती राजवट)
  122x122px
  ६ एप्रिल १९९१
  २३ जून १९९१

  —
  —
   (६)
  भजनलाल बिश्नोई(दुसरा कार्यकाळ)(१९३०-२०११)(मतदारसंघ: आदमपूर)
  100x100px
  २३ जून १९९१
  १० मे १९९६

  १९९१
  भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस (इंदिरा)
   (३)
  ॲड. बन्सीलाल मोहरसिंह लेघा(तिसरा कार्यकाळ)(१९२७-२००६)(मतदारसंघ: तोशाम)
  100x100px
  १० मे १९९६
  २४ जुलै १९९९

  १९९६
  हरियाणा विकास पक्ष
   (७)
  चौधरी ओमप्रकाश देवीलाल सिहाग-चौटाला(चौथा कार्यकाळ)(१९३५-२०२४)मतदारसंघ:रोरी (१९९९-२०००)नरवाना (२०००-२००५)
  100x100px
  २४ जुलै १९९९
  ५ मार्च २००५

  ——————————२०००
  भारतीय राष्ट्रीय लोक दल
   ९
  ॲड. भूपिंदरसिंह रणबीरसिंह हुड्डा(जन्म १९४७)(मतदारसंघ: गढी सांपला-किलोई)
  100x100px
  ५ मार्च २००५
  २६ ऑक्टोबर २०१४

  २००५—————————२००९
  भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस
   १०
  मनोहरलाल हरबन्सलाल खट्टर(जन्म १९५४)(मतदारसंघ: कर्नाल)
  100x100px
  २६ ऑक्टोबर २०१४
  १२ मार्च २०२४

  २०१४—————————२०१९
 भारतीय जनता पक्ष
   ११
  ॲड. नायब सिंह सैनी(जन्म १९७०)मतदारसंघ:कर्नाल (४ जून-१७ ऑक्टोबर २०२४)लाडवा (१७ ऑक्टोबर २०२४ पासून)
  100x100px
  १२ मार्च २०२४
  पदस्थ

  ——————————२०२४

हरियाणामधील राष्ट्रपती राजवट तपशील
हरियाणामध्ये आत्तापर्यंत एकूण तीन वेळा राष्ट्रपती राजवट लावण्यात आली आहे.

 पहिला कार्यकाळ : २० नोव्हेंबर १९६७ ते २१ मे १९६८ : विद्यमान मुख्यमंत्री राव बिरेंदर सिंह यांच्या नेतृत्वातील हरियाणा विशाल पक्षाचे सरकार निवडणूकीनंतर केवळ महिन्यातच कोसळले. सत्ताधारी पक्षाचे आमदार गयालाल यांच्या सततच्या पक्षबदल मुळे सरकारे अस्थिर व्हायला लागली. सरतेशेवटी बिरेंदर सिंह यांचे सरकार पडल्याने राज्यात प्रथमच राष्ट्रपती राजवट लावण्यात आली व विधानसभा विसर्जित केली गेली. एका वर्षातच मध्यावधी निवडणूका घेण्यात आल्या व नवी विधानसभा गठित होऊन नवे सरकार स्थापन करण्यासाठी राष्ट्रपती राजवट उठविण्यात आली. गयालाल यांच्या पक्षबदल कारवायांमुळे निर्वाचित आमदारांच्या निष्ठा एका पक्षाशी राखण्यासाठी एक नवे आव्हान भारतीय राजकारणात उभे राहिले. त्यांच्या ह्या वागण्याने भारतीय राजकारणात एक प्रसिद्ध वाक्य जन्माला आले ते म्हणजे आयाराम गयाराम. 
 दुसरा कार्यकाळ : ३० एप्रिल १९७७ ते २१ जून १९७७ : विद्यमान मुख्यमंत्री बनारसी दास गुप्ता यांचे सरकार बरखास्त करण्यात आले व राष्ट्रपती राजवट लावण्यात आली. आधीच्या विधानसभेचा कार्यकाळ संपतच आल्याने नवीन निवडणुकद्वारे पुढची विधानसभा गठित होऊन सरकार स्थापन करण्यासाठी राष्ट्रपती राजवट उठविण्यात आली.
 तिसरा कार्यकाळ : ६ एप्रिल १९९१ ते २३ जून १९९१ : विद्यमान मुख्यमंत्री ओमप्रकाश चौटाला यांच्या नेतृत्वातील समाजवादी जनता पक्ष (राष्ट्रीय) पक्षाचे सरकार अंतर्गत बंडाळीमुळे पडले. इतर कुठल्याच पक्षाला बहुमत नसल्याने अखेर राज्यात राष्ट्रपती राजवट लावण्यात आली व विधानसभा विसर्जित करून नवीन मध्यावधी निवडणूकीची घोषणा करण्यात आली. १९९१ च्या जून महिन्यात पुढची विधानसभा गठित होऊन सरकार स्थापन करण्यासाठी राष्ट्रपती राजवट उठविण्यात आली.

 संदर्भ 

वर्ग:हरियाणाचे मुख्यमंत्री
वर्ग:भारतामधील राज्यांचे मुख्यमंत्री