गौड ब्राह्मण

गौड ब्राह्मण (याचे स्पेलिंग गोर, गौड, गौड किंवा गौड देखील आहे) हा भारतातील ब्राह्मणांचा एक शेतकरी वर्ग आहे. गौड ब्राह्मण पाच - पंच हा गौड ब्राह्मण गटांपैकी एक आहे जो विंध्यांच्या उत्तरेस राहतो.  
इवलेसे| घग्गर-हाकरा नदीचे पात्र जिथून गौड ब्राह्मणांचा उगम झाला
गौड ब्राह्मणांचा उगम बहुधा कुरुक्षेत्र प्रदेशातून झाला असावा. आज, ते उत्तर भारताच्या पश्चिम भागात, विशेषतः हरियाणा, राजस्थान, तसेच उत्तर प्रदेश आणि मध्य प्रदेश या राज्यांमध्ये सर्वाधिक संख्येने आहेत, परंतु भारताच्या इतर उत्तरेकडील राज्यांमध्येही ते लक्षणीय आहेत. 

 लष्करी 
इवलेसे| युद्धात जाण्याच्या पूर्वसंध्येला फैजाबाद येथील 9व्या भोपाळ इन्फंट्रीमधील हरियाणातील गौड ब्राह्मण सैनिकांचे सामूहिक चित्र

 पहिली ब्राह्मण रेजिमेंट  
 तिसरी ब्राह्मण रेजिमेंट  

ब्राह्मण, मुख्यतः गौड, यांची दिल्लीत लक्षणीय लोकसंख्या आहे, सुमारे 12% - 14%, जी जाट आणि गुज्जरांच्या एकत्रित लोकसंख्येपेक्षा जास्त आहे.  प्रदेशाच्या राजकारणात त्यांचा मोठा वाटा आहे.  

 समाज आणि संस्कृती 

 दिल्ली आणि एनसीआर 
एनसीआर/दिल्ली मधील गौड ब्राह्मणांवर केलेल्या संशोधनात, ज्यात पूर्व-चाचणी मुलाखतीचे वेळापत्रक वापरून 506 कुटुंबांचा समावेश होता (वय 25 ते 70 वयोगटातील), असे दिसून आले की त्यांच्यापैकी 95% पेक्षा जास्त साक्षर होते, ज्यांचा साक्षरता दर विलक्षण उच्च होता. . 97.03%. समाजातील बहुतांश व्यक्तींचा प्राथमिक व्यवसाय हा व्यवसाय आहे. वैवाहिक स्थितीच्या बाबतीत, सुमारे 80% लोकसंख्या विवाहित आहे, त्यापैकी 78.99% पुरुष आणि 80.48% महिला आहेत. 

988/1581 मध्ये दिल्लीला भेट देणारे फादर मॉन्सेरेट यांनी एक दशकानंतर 999/1591 मध्ये भारताबाहेरील प्रवासवर्णन पूर्ण केले, त्यांनी दिल्लीच्या ब्राह्मणांचा त्यांच्या स्तुतीमध्ये उल्लेख केला. ,
 डॅलिनम [दिल्ली] येथे मोठ्या संख्येने श्रीमंत आणि श्रीमंत ब्राह्मण [ब्राह्मण] आणि निश्चितपणे मंगोल सैन्याची वस्ती आहे. त्यामुळे येथील अनेक खाजगी वाड्या शहराच्या वैभवात भर घालतात. कारण आजूबाजूचा परिसर दगड आणि चुन्याने समृद्ध आहे आणि श्रीमंत लोक स्वतःसाठी सुसज्ज, उंच आणि सुंदर सुशोभित निवासस्थाने बांधतात ... पूर्वेला शहराजवळून जाणाऱ्या जोमनी [यमुना] च्या दोन्ही काठावरील सुंदर उद्याने आणि असंख्य निवासी जिल्ह्यांचे वर्णन करण्यात मला वेळ नाही. उद्याने आणि उद्याने भरपूर फळे आणि फुलांनी भरलेली आहेत. 

 हरियाणा आणि राजस्थान 
राजस्थान, हरियाणा येथे राहणारे गौड ब्राह्मण सामान्यतः पौरोहित्य करत नाहीत. त्यांच्यापैकी बहुतेकजण कठोरपणे शाकाहारी आहाराचे पालन करतात, गहू आणि बाजरी हे त्यांच्या मुख्य अन्नाचा आधार बनतात, विविध डाळी आणि तांदूळ यांनी पूरक असतात, तर मका अधूनमधून खाल्ले जाते. मोहरी आणि तिळाचे तेल प्रामुख्याने स्वयंपाकासाठी वापरले जाते. त्यांच्या आहारात फळे आणि भाज्या तसेच दूध आणि दुग्धजन्य पदार्थांचा पुरेसा समावेश असतो. धूम्रपानाच्या सवयींमध्ये बिडी, सिगारेट आणि हुक्का यांचा समावेश होतो.

गौड ब्राह्मण समाजात, विभक्त बहिर्गत कुळ अस्तित्वात आहेत आणि ते आईच्या कुळात विवाह टाळून अंतःविवाह पाळतात. त्यांच्या वैवाहिक जीवनात एकपत्नीत्व हे रूढ आहे. वैवाहिक चिन्हांमध्ये सिंदूर, बांगड्या (बोर), पायाच्या अंगठ्या आणि बिंदी यांचा समावेश होतो. विधवा अनेकदा पुनर्विवाह करतात आणि वंध्यत्व किंवा पत्नीच्या मानसिक आजाराच्या परिस्थितीत बहुपत्नीत्वाला परवानगी आहे. विस्तारित कुटुंबे प्रचलित आहेत, आणि भावजय आणि वहिनी आणि मेहुणी यांच्यात खेळकर नातेसंबंध दिसतात. समाजातील महिला सक्रियपणे शेतीच्या कामात, पाणी आणणे, स्वयंपाक करणे, मुलांची काळजी घेणे आणि विविध घरगुती आणि कौटुंबिक व्यवस्थापनाच्या कामात भाग घेतात. त्यांच्या आर्थिक संसाधनांचा आधारशिला जमिनीत आहे, ज्याचा उपयोग बहुतेक वेळा शेअर पीक घेण्यासाठी केला जातो, कारण शेती हा त्यांचा प्राथमिक व्यवसाय आहे.

गौर ब्राह्मण गाव, तहसील, जिल्हा आणि राज्य पातळीवर स्वतःच्या संस्था आणि पंचायती सांभाळतात. धर्माच्या दृष्टीने, ते हनुमान, शिव, दुर्गा आणि शितला माता या हिंदू देवतांची पूजा करतात आणि होळी, दिवाळी, दसरा, संक्रांती आणि शिवरात्री यांसारख्या सणांमध्ये भाग घेतात. ते धोबी, नाई, चामर आणि व्यापारी यांसारख्या इतर गटांशी आंतर-समुदाय संबंध प्रस्थापित करतात. गौड ब्राह्मण लोकसंख्येतील एक मोठा वर्ग शिक्षित आहे आणि राजकारणात सक्रियपणे सहभागी आहे. 

 सामाजिक दर्जा 
हरियाणा, पश्चिम उत्तर प्रदेश आणि राजस्थान यांसारख्या ज्या ठिकाणी गौर ब्राह्मण राहतात, त्या ठिकाणी गौरेतर ब्राह्मणांना अनेकदा खालच्या दर्जाचे मानले जाते. 

हिमाचल प्रदेश आणि उत्तराखंडमध्येही, गौड ब्राह्मणांना उच्च सामाजिक दर्जा आहे, तर सारस्वत, कन्याकुब्जा इत्यादी उपजाती सामान्यतः निम्न सामाजिक दर्जाशी संबंधित आहेत. 

 उल्लेखनीय गौड ब्राह्मण 

 धार्मिक व्यक्ती 

 रामानंद – १५ व्या शतकातील संत आणि धार्मिक सुधारक 
 परमानंद - 15 व्या शतकातील संत आणि कवी 
 दादू दयाल – १६व्या शतकातील संत आणि कवी  
 बाबा मूल संत – १६व्या शतकातील धार्मिक व्यक्ती 
 भाऊ अल्मास्ट - १६ व्या शतकातील धार्मिक व्यक्तिमत्व 
 भाई बाळू हसना - 16व्या शतकातील धार्मिक व्यक्ती 
 भट्ट किरत – १७ व्या शतकातील कवी ज्यांचे श्लोक गुरू ग्रंथ साहिबमध्ये समाविष्ट आहेत 
 भट्ट मथुरा - चरण ज्यांचे 14 स्तोत्रे गुरू ग्रंथ साहिब मध्ये आहेत 

 ब्रह्मजीत गौर - शेरशाह सुरीच्या सैन्यातील सेनापती 
 हेमू - १६व्या शतकातील शासक  
 राव नंदलाल चौधरी - १६व्या शतकातील राजकीय नेते, इंदूरचे संस्थापक.  
 तानसेन – १६व्या शतकातील संगीतकार, संगीतकार आणि मुघल सम्राट अकबराच्या दरबारातील गायक 
 खुशालसिंग जमादार – १९व्या शतकातील लष्करी नेता आणि नंतरचे शासक 
 तेजसिंग - 19व्या शतकातील लष्करी आणि राजकीय नेते 
 राजा ध्यानसिंग - शेखूपुरा राज्याचा ( पाकिस्तान ) 20 व्या शतकातील शासक 
 मदन मोहन मालवीय - शिक्षणतज्ञ आणि भारतीय स्वातंत्र्य कार्यकर्ते 

 राजकारणी 

 टिका राम पालीवाल – राजकारणी, राजस्थानचे माजी मुख्यमंत्री  

 लखमी चंद – कवी, हरियाणवी गीत संस्कृतीचे संस्थापक   

 उल्लेखनीय गौड ब्राह्मण 

 संदर्भ 

वर्ग:ब्राह्मण पोटजाती