दक्षिण अरेबिया

दक्षिण अरेबिया (    ) हा एक ऐतिहासिक प्रदेश आहे. यामध्ये पश्चिम आशियातील अरबी द्वीपकल्पाच्या दक्षिणेकडील प्रदेशाचा समावेश आहे, मुख्यत्वे सध्याचे येमेन प्रजासत्ताक असलेल्या केंद्रस्थानी आहे. तरीही त्यात ऐतिहासिकदृष्ट्या नजरान, जिझान, अल-बहा आणि 'असीर' या प्रदेशांचा समावेश होते. हे सध्या सौदी अरेबियामध्ये आणि सध्याच्या ओमानचे धोफर आहेत.

अलीकडील राजकीय सीमा सोडल्यास दक्षिण अरेबिया म्हणजे विशिष्ट भाषिक आणि वांशिक संबंध, तसेच परंपरा आणि संस्कृती असलेल्या लोकांची वस्ती मानली जाते. यामध्ये दोन देशी भाषा गट मोडतात: सध्या लुप्त झालेल्या जुन्या दक्षिण अरबी भाषा आणि असंबंधित आधुनिक दक्षिण अरबी भाषा गट आहेत. हे  दोन्ही गट सेमिटिक कुटुंबातील सदस्य आहेत.

 व्युत्पत्ती 
यमनाट या शब्दाचा उल्लेख जुन्या दक्षिण अरबी शिलालेखांमध्ये दिसून येतो. हा उल्लेख शम्मर याहरिश दूसरा म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्या दुसऱ्या हिमायरी राज्याच्या राजांपैकी एकाच्या नावावर करण्यात आला आहे. हा शब्द कदाचित अरबी द्वीपकल्पाच्या नैऋत्य किनारपट्टीचा आणि एडन आणि हॅड्रामाउट दरम्यानच्या दक्षिणेकडील किनारपट्टीचा संदर्भासाठी वपरला गेला होता. एक व्युत्पत्ती यमन यम्न्ट वरून घेतली आहे, ज्याचा अर्थ "दक्षिण" असा होतो. तसेच तो उजवीकडे असलेल्या जमिनीच्या कल्पनेवर लक्षणीय भूमिका बजावतो (𐩺𐩣𐩬 ). इतर स्त्रोतांचा असा दावा आहे की येमेन यमन किंवा यमनशी संबंधित आहे. याचा अर्थ "आनंद" किंवा "सुखी" आहे. कारण देशाचा बराचसा भाग सुपीक आहे. रोमन लोकांनी याला अरेबिया फेलिक्स (सुपीक अरेबिया ) म्हणले. अरेबिया डेझर्टा (ओसाड अरेबिया) च्या विरुद्ध उल्लेख आहे. शास्त्रीय लॅटिन आणि ग्रीक लेखकांनी दक्षिण अरेबियाचा (प्राचीन येमेन) उल्लेख करण्यासाठी "इंडिया" हे नाव वापरले. "इंडिया" या शब्दाचा वापर या वस्तुस्थितीवरून उद्भवला की पर्शियन लोक ज्यांच्याशी दक्षिण अरबात संपर्कात आले त्यांना त्यांच्या शेजारी राहणाऱ्या कुशिटिक लोकांच्या नावाने संबोधले, म्हणजे भारतीय.Origin Of Islam In Its Christian Environment Bell, Richard p.g 34 दक्षिण अरब हा हिंदी महासागरातील व्यापार मार्गांचा भाग होता. सहस्राब्दी. ओमानी साम्राज्याच्या उगमानंतर, भारत आणि आफ्रिकेचा पूर्व किनारा आणि मादागास्कर यांच्यातील व्यापारी संबंध दृढ झाले.

 इतिहास 
इवलेसे|200x200अंश| दक्षिण अरबी कपाळावरील अलंकार, बहुधा १८०० च्या उत्तरार्धात, सोने, मोती, नीलमणी, रत्नांनी बनवलेले, डॅलस कला संग्रहालयात ( डॅलस, टेक्सास, अमेरिका) प्रदर्शित केले गेले.
तीन हजार वर्षांपूर्वी, अनेक प्राचीन राज्यांनी दक्षिण अरेबियाचा प्रदेश व्यापला होता. यमध्ये प्रामुख्याने मेन, कताबान, हदरामौत आणि साबा होते.Brian Doe, South Arabia (London: Thames & Hudson 1971) at 60–102. या प्राचीन काळात दक्षिण अरेबियाने अनेक उल्लेखनीय वैशिष्ट्यांवर दावा केला: मारिब येथील प्रसिद्ध धरण, कॉस्मोपॉलिटन धूप व्यापार, तसेच शेबाची पौराणिक राणी हे काही उल्लेखनीय गोष्टी आहेत.Jean-Francois Breton, Arabia Felix (University of Notre Dame 1999) at 13–20, 23; 53–73; 3–5, 41–43. दोन हजार वर्षांपूर्वी हिमायराइट दक्षिण अरेबियाचे स्वामी बनले. त्यांनी अनेक शतके या प्रदेशावर वर्चस्व गाजवले. अक्सुमच्या इथिओपियन राज्याने प्रथम ३-४व्या शतकात दक्षिण अरेबियावर आक्रमण केले, नंतर ६ व्या शतकात राजा कालेबच्या नेतृत्वाखाली हा प्रदेश ताब्यात घेतला. स.न. ५७५ मध्ये ससानिद राजघराण्यातील पर्शियन सैन्याने त्यांना विस्थापित केले. ते देखील समुद्रमार्गे आले होते.al-Tabari, The History of al-Tabari, volume V, The Sasanids, the Byzantines, the Lakmids, and Yemen (S.U.N.Y. 1999), in Yemen: Ethiopian conquest at 179, 182–183, 204–208, 212; Persia over al-Habashah at 159–160, 236–249.Stuart Munro-Hay, Aksum. An African civilization of late antiquity (Edinburgh Univ. 1991) at 71–74, 76–77 (3rd century), at 78–80 (4th century), at 84–88 (6th century).Sally Ann Baynard, "Historical Setting" in The Yemens: Country Studies (Washington, D.C.: Foreign Area Studies, The American University, c.1985) 1–89, at 3–14: Ethiopians at 11–12 (4th century for 4 decades, 6th century for about 50 years); Persians at xiii, 12.Guy Annequin, Little-Known Civilizations of the Red Sea (Geneva: Ferni 1979) at 196–202. अर्धशतकानंतर, ६ वे हिजरी वर्ष (स.न. ६२८) मध्ये या प्रदेशाचे इस्लाममध्ये रूपांतर झाले.al-Tabari, The History of al-Tabari, volume VIII, The Victory of Islam (S.U.N.Y. 1997) at 114 (became Muslim).

 प्राचीन दक्षिण अरेबिया 
प्राचीन राज्ये आणि नाव:

 सबा'
 माईन
 कताबान
 हरामवत
 अवसान
 हिमयार
 अरेबिया फेलिक्स (दक्षिण अरेबियासाठी रोमन लोक वापरतात)

इस्लामपूर्व परदेशी कब्जा करणारे:

 एक्सम (तिसरे, चौथे आणि सहावे शतक)
 सासानिद साम्राज्य Abū Muḥammad ʿAbd al-Malik b. Hishām, al-Sīra al-Nabawiyya. 3rd edition. 4 vols. (Beirut: Dār Ṣādir, 2010), 1:60-66; Fred M. Donner, Muhammad and The Believers: At the Origins of Islam (Cambridge: Belknap Press of Harvard University Press, 2012), 34; G.W. Bowersock, The Throne of Adulis: Red Sea Wars on the Eve of Islam (Oxford University Press, 2013), 117.  (६वी -७वी शतके)

 दक्षिण अरब इस्लामिक राजवंश 
 उमय्याद ६६१ ते ७५०
 अब्बासीद ७५० ते ८९७
 झियादीद ८१९ ते १०२२
 झैदी इमाम ८९७ ते १९६२
 नजाहिद  १०२२ ते ११५८
 सुलैहिद १०४७ ते ११३८
 झुरायद १०८३ ते ११९३
 महदीड्स ११५९ ते ११७४
 अय्युबिद ११७४ ते १२२८
 रसुलिद १२२९–१४५४
 ताहिराइड १४५४ ते १५२६

 सुरुवातीच्या आधुनिक आणि वसाहती युगात दक्षिण अरेबिया 
इवलेसे|200x200अंश| दक्षिण अरेबियाच्या फेडरेशनचा ध्वज, ब्रिटिश साम्राज्याचे संरक्षण.

 उत्तरेकडील
 येमेन आयलेट, ऑट्टोमन साम्राज्य (१५१७-१६३५)
 येमेनी झैदी राज्य (१५९७-१८४९)
 येमेन विलायत, ऑट्टोमन साम्राज्य (१८४९ ते, १८७२ ते १९१८)
 नजरानची रियासत (१६३३-१९३४)
 दक्षिणेकडील
 एडन शहर
 एडन प्रांत (१८३९-१९३७)
 कॉलनी ऑफ एडन (१९३७ ते १९६३)
 प्रादेशिक
 लाहेजची सल्तनत (१७२८-१९६७)
 एडन प्रोटेक्टोरेट (१८७४ ते १९५९)
 दक्षिण अरब अमिराती महासंघ (१९९ ते १९६२)
 फेडरेशन ऑफ साउथ अरेबिया (१९६२ ते १९६७)
 दक्षिण अरेबियाचे संरक्षण (१९६३ ते १९६७)

 अलीकडील इतिहासात दक्षिण अरेबिया 
स्वतंत्र येमेन:
 एकत्रित
 येमेन प्रजासत्ताक (१९९० पासून आत्तापर्यंत)
 उत्तरेकडील
 इद्रिसिद अमिरात (१९०६-१९३४)
 अप्पर असीरचे शेखडम (१९१६ ते १९२०)
 येमेनचे मुतावाक्किलाइट राज्य (१९१८-१९६२)
 येमेन अरब प्रजासत्ताक (१९६२ ते १९९०)
 दक्षिणेकडील
 क्वाईती सल्तनत (१८५८-१९६७)
 पीपल्स रिपब्लिक ऑफ साउथ येमेन (1967-1970)
 पीपल्स डेमोक्रॅटिक रिपब्लिक ऑफ येमेन (1970-1990)
 इतर लेख
 येमेनी एकीकरण (१९९०)
 उत्तर येमेन आणि दक्षिण येमेन
 येमेन लोकशाही प्रजासत्ताक (१९९४)
 ग्रेटर येमेन
 दक्षिण येमेन बंडखोरी
 येमेनमधील हुथी बंडखोरी (२०१५)

 येमेन प्रजासत्ताक बाहेर दक्षिण अरेबिया 
 सौदी अरेबियामधील नजरान, जिझान, 'असीर, अल-बाहह
 ओमानमधील धोफर

 संदर्भ 


वर्ग:अरबी द्वीपकल्प
वर्ग:अरबी द्वीपकल्पाचा इतिहास
वर्ग:पश्चिम आशियाचा भूगोल
वर्ग:येमेनचा भूगोल
वर्ग:ऐतिहासिक प्रदेश
वर्ग:सौदी अरेबियातील ऐतिहासिक प्रदेश