गुकेश डोम्माराजू

डोम्माराजू गुकेश (जन्म २९ मे २००६), जो गुकेश डी या नावाने ओळखला जातो. हा एक भारतीय बुद्धिबळ ग्रँडमास्टर आणि तत्कालीन बुद्धिबळ विश्वविजेता आहे. गुकेश हा सर्वात तरुण निर्विवाद विश्वविजेता आहे. गुकेश हा इतिहासातील तिसरा सर्वात तरुण ग्रँडमास्टर आहे, ज्याला फिडे ने मार्च २०१९ मध्ये वयाच्या १२ व्या वर्षी ग्रँडमास्टर पद दिले होता."List of titles approved by the 2019 1st quarter PB in Astana, Kazakhstan". फिडे. २०१९-०३-११. बुद्धीबळात २७०० एलो गुणांकन पार करणारा तो इतिहासातील तिसरा सर्वात तरुण खेळाडू आहे तर २७५० एलो गुणांकन ओलांडणारा सर्वात तरुण खेळाडू आहे.

बुद्धिबळ कारकीर्द

२०२२
ऑगस्ट २०२२ मध्ये, गुकेशने चेन्नई येथे झालेल्या ४४ व्या बुद्धिबळ ऑलिंपियाडमध्ये ओपन विभागात पहिल्या पटावर वैयक्तिक सुवर्णपदक जिंकले. त्याच स्पर्धेत कांस्यपदक जिंकणाऱ्या भारत-२ संघाचा तो भाग होता. त्याच महिन्यात, गुकेशने २७२६ गुणांकनासह प्रथमच २७०० पेक्षा जास्त फिडे गुणांकन गाठले आणि वेई यी आणि अलिरेझा फिरूझा यांच्यानंतर असे करणारा तिसरा सर्वात तरुण खेळाडू ठरला. ऑक्टोबर २०२२ मध्ये, वयाच्या सोळाव्या वर्षी, त्याने तत्कालीन जगज्जेता मॅग्नस कार्लसनला पराभूत करणारा सर्वात लहान खेळाडू बनण्याचा विक्रम केला.

२०२३
ऑगस्ट २०२३ मध्ये, गुकेश २७५० गुणांकन मिळवणारा सर्वात तरुण खेळाडू बनला आणि कार्लसनचा विक्रम मोडला. बाकू येथे झालेल्या २०२३ बुद्धिबळ विश्वचषकामध्ये, तो उपांत्यपूर्व फेरीमध्ये पोहोचला, जिथे तो कार्लसनकडून पराभूत झाला. सप्टेंबर २०२३ च्या मानांकन यादीत, गुकेशने विश्वनाथन आनंदला मागे टाकून अव्वल क्रमांकाचा भारतीय खेळाडू म्हणून स्थान मिळवले, ३७ वर्षांत पहिल्यांदाच आनंद अव्वल क्रमांकाचा भारतीय खेळाडू नव्हता. सप्टेंबर २०२३ मध्ये, तो २०२२ आशियाई खेळात पुरुषांच्या सांघिक स्पर्धेत रौप्यपदक जिंकणाऱ्या भारतीय संघाचा भाग होता.

डिसेंबर २०२३ मध्ये, गुकेशने २०२४ च्या कॅंडिडेट्स स्पर्धेसाठी पात्रता मिळवली, जी जागतिक बुद्धिबळ स्पर्धेसाठी डिंग लिरेनला आव्हान देणारा खेळाडू निवडण्यासाठी आयोजित करण्यात आली होती. तो फॅबियानो कारुआनाच्या मागे फिडे सर्किटमध्ये दुसऱ्या क्रमांकावर राहिला आणि विजेत्यासाठी राखीव पात्रता स्थान मिळवले, कारण कारुआना आधीच बुद्धिबळ विश्वचषकातून पात्र ठरला होता. तो बॉबी फिशर आणि कार्लसन यांच्यानंतर कॅंडिडेट्स स्पर्धेत पात्र ठरणारा तिसरा सर्वात तरुण खेळाडू झाला.

२०२४
जानेवारीमध्ये, गुकेशने टाटा स्टील बुद्धिबळ स्पर्धा मध्ये १३ फेऱ्यांमध्ये ८½ गुणांसह प्रथम स्थानासाठी चार-मार्गी बरोबरीमध्ये पूर्ण केले. त्याने उपांत्य फेरीत अनिश गिरीचा पराभव केला आणि नंतर टायब्रेकरच्या अंतिम फेरीत वेई यीकडून पराभव पत्करला.

एप्रिलमध्ये, गुकेश टोरंटो येथे झालेल्या आठ खेळाडूंच्या कॅंडिडेट्स स्पर्धेत सहभागी झाला होता. या स्पर्धेत गुकेश ९/१४ गुणांसह विजयी झाला. कॅंडिडेट्स स्पर्धा जिंकून जागतिक अजिंक्यपद स्पर्धेसाठी पात्र ठरणारा तो जगातील सर्वांत कमी वयाचा खेळाडू ठरला. 

सप्टेंबरमध्ये, गुकेशने भारतीय संघाचा भाग म्हणून बुडापेस्ट येथे झालेल्या बुद्धिबळ ऑलिंपियाडमध्ये भाग घेतला. त्याने एकही सामना गमावला नाही आणि दहा फेऱ्यांमध्ये ९ गुणांसह वैयक्तिक सुवर्णपदक जिंकले. पहिल्या फेरीपासून त्याच्या कामगिरीमुळे भारताला ऑलिंपियाडमध्ये त्यांचे पहिलेच सांघिक सुवर्णपदक जिंकता आले. या विजयाच्या परिणामी, गुकेशने १ ऑक्टोबर २०२४ रोजी प्रथमच फिडे क्रमवारीत सर्वोत्तम पाचमध्ये प्रवेश केला.

२०२४ ची जागतिक अजिंक्यपद स्पर्धा नोव्हेंबर-डिसेंबर २०२४ मध्ये गुकेश आणि डिंग लिरेन यांच्यात झाली. गुकेशने डिंगच्या दोन विजयांविरुद्ध तीन विजय मिळवले आणि स्पर्धेच्या १४ क्लासिकल फेऱ्यांमध्ये ९ अनिर्णित राहिले. त्याने १२ डिसेंबर २०२४ रोजी १४ वा आणि शेवटचा सामना जिंकला आणि परिणामी, जागतिक बुद्धिबळ अजिंक्यपद स्पर्धा ७½–६½ च्या गुणांनी जिंकली. या विजयाने तो सर्वात तरुण निर्विवाद बुद्धिबळ विश्वविजेता बनला, त्याने गॅरी कास्पारोव्हचा झुना विक्रम मोडला.

२०२५
१७ जानेवारी रोजी, गुकेश यांना त्यांच्या जागतिक अजिंक्यपद स्पर्धेतील कामगिरीबद्दल राष्ट्रपती द्रौपदी मुर्मू यांच्या हस्ते राष्ट्रपती भवनात प्रतिष्ठित मेजर ध्यान चंद खेलरत्न पुरस्कार प्रदान करण्यात आला. हा पुरस्कार स्वीकारताना त्यांचे वय १८ वर्षे, ७ महिने आणि २० दिवस होते. अभिनव बिंद्राचा यापूर्वीचा विक्रम मोडत तो हा पुरस्कार मिळवणारा सर्वात तरुण खेळाडू ठरला.

जानेवारीमध्ये, गुकेशने टाटा स्टील बुद्धिबळ स्पर्धेत २०२५ मध्ये आर प्रज्ञानंदा यांच्यासोबत १३ फेऱ्यांमध्ये ८½ गुणांसह पहिले स्थान मिळवले. ब्लिट्झ टायब्रेकरमध्ये त्याच्याविरुद्ध २-१ ने पराभूत झाला व सलग दसुऱ्या वर्षी उपविजेता राहिला.

नॉर्वे बुद्धिबळ स्पर्धा २०२५ मध्ये, गुकेश १४½ गुणांसह तिसऱ्या स्थानावर राहिला. या स्पर्धेदरम्यान गुकेशने हिकारू नाकामुरा, अर्जुन एरिगाईसी आणि जागतिक क्र. १ मॅग्नस कार्लसन यांच्याविरुद्ध प्रथमच क्लासिकल खेळात विजय मिळवले.

 बाह्य दुवे 
 BBC मराठी | अवघ्या 17 वर्षांच्या गुकेशनं बुद्धिबळाच्या वर्ल्ड चॅम्पियनशिपपर्यंत मजल कशी मारली? 

 संदर्भ 

वर्ग:चेन्नईचे खेळाडू
वर्ग:भारतीय बुद्धिबळपटू
वर्ग:भारतीय ग्रँडमास्टर
वर्ग:इ.स. २००६ मधील जन्म
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख