रविकांत तुपकर

रविकांत चंद्रहास तुपकर हे महाराष्ट्रातील शेतकरी चळवळीचे अग्रणी नेते आहेत.
 ते मूळचे बुलढाणा जिल्ह्याचे रहिवासी आहेत.
 ते स्वाभिमानी शेतकरी संघटनेचे राज्याचे नेते व  महाराष्ट्र राज्य वस्त्रोद्योग महामंडळाचे अध्यक्ष होते.

त्यांना राज्यमंत्री पदाचा दर्जा होता.

२०२४ मध्ये अंतर्गत मतभेदांमुळे त्यांनी स्वाभिमानी शेतकरी संघटनेतून बाहेर पडून शेतकरी संघटना (क्रांतिकारी) स्थापन केली. सध्या ही संघटना महाराष्ट्रातील २६ जिल्ह्यांमध्ये कार्यरत आहे.

 वैयक्तिक आयुष्य 
रविकांत तुपकर यांचा जन्म बुलढाणा जिल्ह्यातील सावळा या गावी झाला. कला शाखेतून त्यांनी पदवीपर्यंतचे शिक्षण पूर्ण केले आहे.

 राजकीय कारकीर्द 

शेतकरी संघटनेचे महान नेते शरद जोशी यांच्या विचारांनी प्रेरित होऊन वयाच्या केवळ १८व्या वर्षी रविकांत तुपकर यांनी शेतकरी चळवळीत उडी घेतली. अल्पावधीतच त्यांच्या आक्रमक व स्पष्टवक्तेपणामुळे ते शेतकऱ्यांचे खरे प्रवक्ते म्हणून ओळखले जाऊ लागले. पुढे त्यांनी स्वाभिमानी शेतकरी संघटनेच्या कामाला सुरुवात केली आणि अल्पावधीतच संघटनेच्या युवा आघाडीचे महाराष्ट्र प्रदेशाध्यक्ष म्हणून जबाबदारी मिळवली.

२०१५ साली त्यांच्या नेतृत्वकौशल्याची दखल घेत राज्य सरकारने त्यांना महाराष्ट्र राज्य वस्त्रोद्योग महामंडळाचे अध्यक्ष पद आणि राज्यमंत्री पदाचा दर्जा दिला. मात्र शेतकरी प्रश्नांवर सरकार असंवेदनशील असल्याची जाणीव होताच, पदाचा मोह न बाळगता २०१७ साली त्यांनी निर्भीडपणे राजीनामा देत स्वतःची शेतकरीप्रेमी प्रतिमा अधिक दृढ केली. त्यानंतर त्यांनी स्वाभिमानी पक्षाचे प्रदेशाध्यक्ष म्हणून कार्य करत महाराष्ट्रभर शेतकरी, तरुण आणि विद्यार्थ्यांच्या प्रश्नांवर आक्रमक आंदोलने केली.

२०१९ मध्ये त्यांनी पुन्हा स्वाभिमानी शेतकरी संघटनेत प्रवेश केला. २०२१ मध्ये सोयाबीन आणि कापूस उत्पादक शेतकऱ्यांना दरवाढ मिळावी यासाठी नागपूर येथे त्यांनी बेमुदत अन्नत्याग आंदोलन छेडले. हे आंदोलन केवळ महाराष्ट्रातच नव्हे तर देशभरात गाजले. सरकारला निर्णय घेण्यास भाग पाडले गेले आणि शेतकऱ्यांना दरवाढ मिळाली. या यशस्वी लढ्यामुळे ते महाराष्ट्रातील सोयाबीन-कापूस उत्पादकांचे खरे नेते म्हणून सर्वत्र मान्यता पावले.

२०२२ मध्ये त्यांनी अतिवृष्टी, वीजपुरवठा आणि कर्जमाफी या मुद्द्यांवर पुन्हा आक्रमक भूमिका घेतली. मुंबईत जलसमाधी आंदोलनाची घोषणा करून त्यांनी थेट सरकारला हादरा दिला. अखेरीस मुख्यमंत्री पातळीवर चर्चा होऊन काही हमी मिळाल्यानंतर आंदोलन स्थगित करण्यात आले. याच काळात दिवसा वीजपुरवठ्यासाठी बुलढाणा आणि परिसरात त्यांनी हजारो शेतकऱ्यांना रस्त्यावर उतरवून सरकारला त्यांच्या मागण्यांकडे वळवले.

जुलै २०२४ मध्ये मतभेद वाढल्याने त्यांना स्वाभिमानी शेतकरी संघटनेतून निलंबित करण्यात आले. मात्र या घटनेने त्यांची ताकद अजिबात कमी झाली नाही. उलट २२ ऑक्टोबर २०२४ रोजी त्यांनी स्वतःची ‘क्रांतिकारी शेतकरी संघटना’ स्थापन केली आणि संस्थापक म्हणून नवे नेतृत्व स्वीकारले. यावेळी त्यांनी महाविकास आघाडीसोबत शेतकऱ्यांच्या मुद्द्यांवर सहकार्य करण्याचे संकेत दिले. त्याच वर्षी त्यांनी बुलढाणा लोकसभा मतदारसंघातून अपक्ष म्हणून निवडणूक लढवली. अत्यंत मर्यादित संसाधनांत त्यांनी जवळपास २.५ लाख मते मिळवून तिसरा क्रमांक पटकावला आणि शेतकऱ्यांमध्ये असलेली त्यांची प्रचंड लोकप्रियता अधोरेखित केली. सप्टेंबर २०२४ मध्ये सिंदखेडराजा येथे त्यांनी अन्नत्याग आंदोलन सुरू केले. राज्य सरकारला मंत्रालयात शेतकरी मागण्यांवर चर्चा घ्यावी लागली आणि त्यामुळे आंदोलनाने तातडीचे यश मिळवले.

२०२५ मध्ये त्यांनी आपल्या क्रांतिकारी शेतकरी संघटनेतून आक्रमक आंदोलने सुरूच ठेवली. मलकापूर येथे शेतकरी हक्कांसाठी भव्य मोर्चाचे नेतृत्व त्यांनी केले. याशिवाय शासनाकडून मदत न मिळालेल्या लातूरमधील एका वृद्ध शेतकरी दांपत्याला त्यांच्या संघटनेच्या कार्यकर्त्यांमार्फत देणगी उभारून बैलजोडी उपलब्ध करून दिली. ही घटना दाखवते की ते फक्त आंदोलनच करत नाहीत तर शेतकऱ्यांच्या अडचणींना थेट मदत पुरवून त्यांचे जीवनमान सुधारण्यासाठीही झटतात.

रविकांत तुपकर यांची राजकीय कारकीर्द ही केवळ पदे भूषविण्यापुरती मर्यादित नाही, तर त्यांनी शेतकरी, तरुण आणि विद्यार्थ्यांच्या प्रश्नांवर केलेल्या आक्रमक लढ्यांतून घडलेली आहे. शरद जोशींच्या विचारांनी प्रेरित होऊन सुरू झालेला त्यांचा प्रवास स्वाभिमानी शेतकरी संघटनेतील जबाबदारीपासून, राज्य महामंडळाचे अध्यक्षपद, स्वाभिमानी पक्षाचे नेतृत्व, ऐतिहासिक आंदोलनांचे यश, लोकसभा निवडणुकीतील प्रभावी लढत आणि अखेरीस स्वतःची क्रांतिकारी शेतकरी संघटना उभारण्यापर्यंत पोहोचला आहे. त्यांच्या लढाऊ वृत्तीमुळे आणि शेतकऱ्यांच्या प्रश्नांवर झटणाऱ्या कार्यपद्धतीमुळे ते आज महाराष्ट्रातील शेतकऱ्यांच्या आशेचे खरे प्रतीक ठरले आहेत.

 शैक्षणिक व कौटुंबिक पार्श्वभूमी 
रविकांत तुपकर यांचा जन्म मध्यमवर्गीय शेतकरी कुटुंबात झाला. वडिलांची शेतीबद्दलची आस्था व तत्त्वनिष्ठ जीवनशैली पाहून त्यांना शेती व्यवसायाची आवड निर्माण झाली. शेतकऱ्यांच्या अडचणी, दुःख आणि वेदना त्यांनी जवळून अनुभवल्या होत्या, म्हणून त्यांनी शेतकरी चळवळीत काम करण्याचा निर्धार केला. त्यांच्या या निर्णयाला आई-वडिलांचा नेहमीच पाठिंबा लाभला.

त्यांचा विवाह ॲड. शर्वरी सावजी-तुपकर यांच्याशी झाला आहे. त्या वकिली क्षेत्रातील हुशार व निष्णात वकील म्हणून ओळखल्या जातात. त्यांना यज्ञजा (मुलगी) आणि देवव्रत (मुलगा) अशी दोन अपत्ये आहेत.

तुपकर हे मुख्यतः शेतकरी, तरुण आणि कष्टकरी वर्गाच्या प्रश्नांवर घेतलेल्या आक्रमक भूमिकेसाठी ओळखले जातात. ते परखड व अभ्यासू वक्ते मानले जातात आणि त्यांच्या भाषणशैलीमुळे ते ग्रामीण व शहरी युवकांमध्ये लोकप्रिय आहेत. शेतकऱ्यांच्या प्रश्नांवर त्यांनी अनेक अभिनव व आक्रमक आंदोलने केली असून त्यासाठी त्यांना अनेकदा अटक व तुरुंगवास भोगावा लागला आहे. चळवळीबरोबरच त्यांच्या राजकीय, सामाजिक व सांस्कृतिक उपक्रमांमध्येही सक्रिय सहभाग असतो.

 राजकीय प्रवास 

२०१५ ते २०१७ या कालावधीत त्यांनी महाराष्ट्र राज्य वस्त्रोद्योग महामंडळाचे अध्यक्ष म्हणून कार्यभार सांभाळला. केवळ २८ व्या वर्षी त्यांना राज्यमंत्री पदाचा दर्जा लाभला होता. वस्त्रोद्योग महामंडळाचे सर्वात तरुण अध्यक्ष म्हणून त्यांची नोंद झाली.

२०२४ च्या लोकसभा निवडणुकीत त्यांनी पहिल्यांदा बुलढाणा मतदारसंघातून अपक्ष उमेदवार म्हणून निवडणूक लढवली. सलग चार वेळा निवडून आलेल्या प्रतापराव जाधव यांच्या विरोधात उभे राहिल्याने त्यांची उमेदवारी राज्यभर गाजली. या निवडणुकीत त्यांनी तिसरे स्थान मिळवून २.५० लाख मते मिळवली. सांगलीतील विशाल दादा पाटील यांच्या नंतर सर्वाधिक मते मिळवणारे ते राज्यातील दुसरे अपक्ष उमेदवार ठरले. या निकालामुळे राज्यातील अपक्ष उमेदवारांच्या लढतींमध्ये त्यांची जोरदार चर्चा झाली आणि त्यांच्या राजकीय महत्त्वात भर पडली.

 आंदोलन व कार्यशैली 
रविकांत तुपकर हे मुख्यतः शेतकरी, तरुण आणि कष्टकरी वर्गाच्या प्रश्नांवरील आक्रमक आंदोलनामुळे ओळखले जातात. त्यांच्या परखड व अभ्यासू भाषणशैलीमुळे ते ग्रामीण व शहरी भागात लोकप्रिय आहेत. शेतकऱ्यांच्या प्रश्नांवर ते अभिनव व प्रखर पद्धतीने आंदोलने करतात, त्यामुळे ते नेहमी चर्चेत असतात.

शेतकरी प्रश्नांवरील आंदोलनात त्यांच्यावर आतापर्यंत १०० हून अधिक खटले दाखल झाले आहेत. अनेकदा अटक होऊन तुरुंगवासही त्यांना भोगावा लागला आहे. चळवळीबरोबरच त्यांचा राजकीय, सामाजिक आणि सांस्कृतिक उपक्रमांमध्येही सक्रिय सहभाग असतो

 भूषवलेली पदे 

 प्रदेशाध्यक्ष, युवा स्वाभिमानी शेतकरी संघटना.

अध्यक्ष, (राज्यमंत्री दर्जा) वस्त्रोद्योग महामंडळ, महाराष्ट्र राज्य.

प्रदेशाध्यक्ष, स्वाभिमानी पक्ष, महाराष्ट्र राज्य

 आजवर आंदोलनातील सहभाग 

 २०२१ साली सोयाबीन-कापूस दरवाढीसाठी केलेले अन्नत्याग आंदोलन.
 अतिवृष्टीग्रस्त शेतकऱ्यांच्या मदतीसाठी स्वतःला जमिनीत गाडून घेऊन केलेले आत्मक्लेश आंदोलन.
 ऊस व दुध दरवाढ आंदोलन
 बुलढाणा जिल्हा बँक आंदोलन
 कृषी कायद्यांविरोधात रेल रोको आंदोलन
 कर्जमाफी साठी पुणे-मुंबई आत्मक्लेश पदयात्रा

 लोकसभा निवडणूक, २०२४ 
+उमेदवार पक्ष मते निकाल  प्रतापराव जाधव शिवसेना (शिंदे गट) 5,40,000निवडून आले   पुरुषोत्तम खेडेकरशिवसेना (UBT)  3,90,000+पराभूत  रविकांत तुपकरअपक्ष 2,49,963 तिसरे स्थान  

 संदर्भ 

वर्ग:राजकारणी
वर्ग:बुलढाणा जिल्ह्यातील लोक
वर्ग:शेतकरी संघटना