नरेंद्र सिंग नेगी

नरेंद्र सिंह नेगी (जन्म 12 ऑगस्ट 1949), ज्यांना 'गढ रतन' आणि 'बॉब डिलन ऑफ द हिल्स' असेही संबोधले जाते, हे गढवाल आणि उत्तराखंडमधील सर्वात प्रमुख लोक गायक, संगीतकार आणि गढवाली भाषेत गाणारे कवी आहेत.   अहवालानुसार, त्याने 1000 हून अधिक गाणी गायली आहेत.  उत्तराखंडच्या लोकसंगीत क्षेत्रातील त्यांचे अतुलनीय कार्य उत्तराखंडच्या सर्व आगामी गायकांसाठी प्रेरणादायी आहे.     

 पार्श्वभूमी 
नेगी यांचा जन्म पौरी गढवाल जिल्ह्यातील (उत्तराखंड) पौरी शहरात झाला आणि त्यांनी शालेय शिक्षणही पूर्ण केले. त्यांचे वडील भारतीय सैन्यात नायब सुभेदार होते. ग्रॅज्युएशनसाठी ते त्यांचे चुलत भाऊ अजितसिंग नेगी यांच्यासोबत रामपूरला गेले आणि त्यांनी त्यांना तबला शिकवला. त्यांना लहानपणापासूनच विविध सांस्कृतिक कार्यक्रमांमध्ये पारंपरिक लोकगायक ऐकण्याची आवड होती. 1974 मध्ये त्यांची आई आणि शहरातील इतर महिलांनी केलेल्या मेहनतीपासून प्रेरित होऊन त्यांनी पहिले गाणे लिहिले आणि तयार केले. 

 संगीत कारकीर्द 
नेगी यांनी 1974 मध्ये त्यांचे पहिले स्व-रचित गाणे रेकॉर्ड केले. 1976 मध्ये नेगीने त्यांचा पहिला संगीत अल्बम "गढवाली गीतमाला" रिलीज केला. या गीतमाला 10 वेगवेगळ्या भागात होत्या. या गढवाली गीतमाला वेगवेगळ्या कंपन्यांच्या असल्याने त्यांना सांभाळणे कठीण जात होते. त्यामुळे शेवटी त्यांनी स्वतंत्र शीर्षके देऊन त्यांच्या कॅसेट्स प्रसिद्ध करण्याकडे वळले. त्याचा पहिला अल्बम " बुरान्स " नावाने आला होता.

नेगी यांना 12 बीट्सचे मुख्य मधुर वाक्प्रचार आणि समकालीन गाण्यांमध्ये अनियमित चार-बीट लयबद्ध पॅटर्न (जौनसरी प्रदेशातील वैशिष्ट्यपूर्ण) सादर करण्याचे श्रेय जाते.  प्रेम, दुःख, ऐतिहासिक घटना, सामाजिक, राजकीय, पर्यावरण या विषयावर त्यांनी गीते लिहिली आहेत. उत्तराखंडमधील " जागर ", "मंगल", "बसंती", "खुदर", "छोपाती", चौनफुला आणि झुमेला यांसारख्या उत्तराखंडमधील लोकप्रिय गाण्याच्या प्रत्येक शैलीत त्यांनी गायले आहे. राज्यात प्रचलित असलेल्या गढवाली, कुमाऊनी, जौनसारी अशा विविध स्थानिक भाषांमध्ये त्यांनी गाणी गायली आहेत.

चक्राचल, घरजवाई, आणि मेरी गंगा होली ता मैमा आली या गढवाली चित्रपटांनाही त्यांनी आवाज दिला आहे . उदित नारायण, लता मंगेशकर, आशा भोंसले, पौर्णिमा, सुरेश वाडकर, अनुराधा पौडवाल, जसपाल यांच्यासह बॉलीवूड गायकांनीही त्यांच्या संगीत दिग्दर्शनाखाली गढवाली चित्रपटांमध्ये गाणी गायली आहेत. त्यांनी सहकारी गढवाली उत्साही माधुरी बर्थवाल यांच्यासोबतही गाणे गायले. 

 पुरस्कार 

 संगीत नाटक अकादमी 2022 
नरेंद्र सिंह नेगी यांना 9 एप्रिल 2022 रोजी दिल्ली येथे संगीत नाटक अकादमी पुरस्काराने सन्मानित करण्यात आले आहे. राज्याचे लोकगायक नरेंद्रसिंग नेगी यांना राष्ट्रीय स्तरावरील प्रतिष्ठेच्या संगीत नाटक अकादमी पुरस्काराने सन्मानित केल्याबद्दल मुख्यमंत्री पुष्कर सिंह धामी यांनी त्यांचे अभिनंदन केले आहे. नरेंद्रसिंग नेगी यांना पारंपारिक लोकगीतांच्या क्षेत्रात दिलेला सन्मान हा राज्याचाही सन्मान असल्याचे ते म्हणाले.     

 आवाज रत्न पुरस्कार 
हिंदी दिवस (15 सप्टेंबर 2021) निमित्त, उत्तराखंडचे लोक गायक नरेंद्र सिंह नेगी यांना आवाज रत्न पुरस्कार 2021 ने सन्मानित करण्यात आले आहे. 

 अल्बमची यादी 
अल्बम प्रकाशन तारीख kab Aeli 2022 स्याली रामदेयी 2022 बँड बिजोरा 2022 होरी का खिलाडी 2022 कामरा मवारा 2022 याखी बासा रे जौला 2021 कुई ता बात होली 2020 चली भाई मोटार चाली 2005 घश्यारी 2002 हळदी हात 1995 होसिया उमर 2002 जय धरी देवी 1996 काई त्या खोज्यानी होळी 2006 माया को मुंडारो 2009 नौचम्मी नरेना 2006 नयू नयू ब्यो चा 2003 रुमुक 2005 सलन्या स्याली 2009 समदोळा का द्विदिन 2000 स्यानी 2002 थंडो रे थंडो 2004 तू होळी बिरा 2007 तुझी माया मा 2001 उठा जगा उत्तराखंड 2017 खुड 1995 अब काठगा खैलो 2012 वा जुन्याली रात आएगी फिर याद 2006 तापकरा 1999 बरखा 1992 बसंत ढगे 2010 ताका चन ता ताका 2007 कारगीले लाडाईमा 1999 चिबडत 1993 गीत गंगा 2002 सुरमा सारेला 2007 चुयाळ 2006 जय भोले भंडारी 2017

 चित्रपटांची यादी 
चित्रपट प्रकाशन तारीख चक्राचाल 1996 घरजवाई 1986 मेरी गंगा होली ता मैमा आली 2004 कौथिग 1987 बटवारू 2003 चम घुंगरु 2005 जय धरी देवी 2006 सुबेरो घाम 2014

 संदर्भ 

वर्ग:संगीत नाटक अकादमी पुरस्कारविजेते
वर्ग:इ.स. १९४९ मधील जन्म
वर्ग:उत्तराखंडची संस्कृती
वर्ग:हयात व्यक्ती
वर्ग:उत्तराखंडमधील लोक