राष्ट्रीय विज्ञान आणि तंत्रज्ञान परिषद

राष्ट्रीय विज्ञान आणि तंत्रज्ञान परिषद  हा भारत सरकारचा विज्ञानाच्या लोकप्रियतेसाठी, वैज्ञानिक ज्ञानाचा प्रसार आणि वैज्ञानिक स्वभाव वाढवण्यासाठी एक वैज्ञानिक कार्यक्रम आहे.  विज्ञान आणि तंत्रज्ञान विभागांतर्गत स्थापन करण्यात आलेले, "विज्ञान आणि तंत्रज्ञान जनसामान्यांपर्यंत पोहोचवणे, वैज्ञानिक आणि तांत्रिक स्वभावाला चालना देणे आणि देशभरात अशा प्रयत्नांचे समन्वय आणि आयोजन करणे अनिवार्य आहे."  भारताच्या सहाव्या पंचवार्षिक योजनेत सादर करण्यात आलेल्या विज्ञान संप्रेषण योजनेनंतर, NCSTCची स्थापना 1982 मध्ये झाली. 

 उद्दिष्टे 
राष्ट्रीय विज्ञान आणि तंत्रज्ञान परिषदचे तीन प्रमुख उद्दिष्टे आहेत: "National Council for Science & Technology Communication NCSTC". dst.gov.in. Retrieved 25 March 2020.

 माहितीपूर्ण निर्णय घेण्याची क्षमता विकसित करण्यासाठी आणि भारतीय समुदायांमध्ये वैज्ञानिक विचारांना चालना देण्यासाठी.
 वैज्ञानिक ज्ञानाचा वापर करून समाजाच्या विकासासाठी आणि प्रत्येक नागरिकापर्यंत पोहोचण्यासाठी विविध माध्यमांचा वापर करून कार्यक्रम आयोजित करणे.
 विज्ञान आणि तंत्रज्ञान संप्रेषणाचे प्रशिक्षण, जागरुकता कार्यक्रम, वैज्ञानिक ज्ञानाचा प्रसार, पुरस्कार प्रोत्साहन, वैज्ञानिक संशोधनाला चालना देणे, आंतरराष्ट्रीय सहकार्य विकसित करणे, महिलांवर विशेष लक्ष देणे यासह पोहोच उपक्रम राबवणे.

इतिहास
भारत सरकारने १९८० मध्ये सहाव्या पंचवार्षिक योजनेत विज्ञान आणि तंत्रज्ञानाच्या प्रचारासाठी एक विस्तृत योजना सुरू केली. ३ मार्च १९८१ रोजी विज्ञान आणि तंत्रज्ञानावरील कॅबिनेट समिती (CCST) स्थापन केली. पंतप्रधान इंदिरा गांधी यांच्या अध्यक्षतेखाली, समितीने मंत्रिमंडळाची विज्ञान सल्लागार समिती (SACC) तयार केली. SACCच्या प्रस्तावानंतर, १९८२ मध्ये तीन वैज्ञानिक संस्था स्थापन करण्यात आल्या.

 राष्ट्रीय जैवतंत्रज्ञान मंडळ (NBTB) जैव तंत्रज्ञानाच्या विकासासाठी जसे की कृषी, औषध आणि उद्योग.
 राष्ट्रीय विज्ञान आणि तंत्रज्ञान उद्योजकता विकास मंडळ (NSTEDB) विज्ञान आणि तंत्रज्ञानातील लोकांमध्ये रोजगाराला प्रोत्साहन देण्यासाठी.
 नॅशनल कौन्सिल फॉर सायन्स अँड टेक्नॉलॉजी कम्युनिकेशन (NCSTC) लोकांमध्ये वैज्ञानिक वृत्तीच्या लोकप्रियतेसाठी आणि विकासासाठी.

परिषदेने १९८४ मध्ये अधिकृतपणे काम सुरू केले. तिचा पहिला प्रमुख उपक्रम म्हणून, NCSTC ने १९८७ मध्ये भारत जन विज्ञान जाथा (भारतातील विज्ञान जीवन) या नावाने भारतातील पहिला राष्ट्रीय विज्ञान महोत्सव आयोजित केला.

उपक्रम
NCSTCचे प्रमुख उपक्रम आयोजित केले जातात:

 भारत जन विज्ञान जथा, १९८७ आणि १९९२ मध्ये आयोजित करण्यात आली होती ज्यामध्ये विज्ञान शिक्षक वैज्ञानिक जागरूकता पसरवण्यासाठी गावोगावी भेट देतात. हा "जगातील कोठेही सर्वात मोठा विज्ञान संप्रेषण प्रयोग" मानला जातो.
 नॅशनल चिल्ड्रन्स सायन्स काँग्रेस, १९९३ मध्ये १०-१७ वर्षे वयोगटातील मुलांमध्ये वैज्ञानिक ज्ञानाचा विकास आणि प्रचार करण्यासाठी वार्षिक परिषद सुरू झाली.
 राष्ट्रीय विज्ञान दिन, दरवर्षी २८ फेब्रुवारी रोजी आयोजित केला जातो, १९२८ मध्ये रामन प्रभावाचा शोध लागल्याच्या दिवसाचे राष्ट्रव्यापी निरीक्षण.
 नॅशनल टीचर्स सायन्स काँग्रेस (NTSC), विज्ञान शिक्षक आणि शास्त्रज्ञांसाठी द्विवार्षिक परिषद, २००३ मध्ये सुरू झाली.

पुरस्कार 
परिषद राष्ट्रीय विज्ञान दिनानिमित्त विज्ञान विद्यार्थी, शिक्षक आणि लोकसंख्येला खालील पुरस्कार देते:

 नाविन्यपूर्ण आणि पारंपारिक पद्धतींद्वारे विज्ञान आणि तंत्रज्ञान संप्रेषणातील उत्कृष्ट प्रयत्नांसाठी राष्ट्रीय पुरस्कार, ज्यामध्ये रुपये २,००,०००/- आहे.
 पुस्तके आणि मासिकांसह प्रिंट मीडियाद्वारे विज्ञान आणि तंत्रज्ञान संप्रेषणातील उत्कृष्ट प्रयत्नांसाठी राष्ट्रीय पुरस्कार, ज्यामध्ये रुपये १,००,०००/- आहे.
 मुलांमध्ये विज्ञान आणि तंत्रज्ञानाच्या लोकप्रियतेसाठी उत्कृष्ट प्रयत्नांसाठी राष्ट्रीय पुरस्कार, ज्यामध्ये रुपये १,००,०००/- आहे.
 लोकप्रिय विज्ञान आणि तंत्रज्ञान साहित्याच्या भाषांतरासाठी उत्कृष्ट प्रयत्नासाठी राष्ट्रीय पुरस्कार, ज्यामध्ये रुपये १,००,०००/- आहे.
 मुद्रण माध्यमातील विज्ञान आणि तंत्रज्ञान संप्रेषणातील उत्कृष्ट प्रयत्नांसाठी राष्ट्रीय पुरस्कार, ज्यामध्ये रुपये १,००,०००/- आहे.
 इलेक्ट्रॉनिक माध्यमातील विज्ञान आणि तंत्रज्ञान संप्रेषणातील उत्कृष्ट प्रयत्नासाठी राष्ट्रीय पुरस्कार, ज्यामध्ये रुपये १,००,०००/- आहे.
वर्ग:Pages with unreviewed translations
वर्ग:भारतीय विज्ञान शिक्षण आणि संशोधन संस्था