पाण म्हैस

{{जीवचौकट
| नाव = म्हैस
| स्थिती = 
| चित्र = Murrah buffalo.JPG
| चित्र_शीर्षक = मुऱ्हा जातीची पाण म्हैस
| regnum = प्राणी
| वंश = कणाधारी
| जात = सस्तन
| वर्ग = युग्मखुरी
| कुळ = गवयाद्य
| उपकुळ = गोवंश
| जातकुळी = bubalus
| जीव = bubalis
| बायनॉमियल=Bubalus bubalis
| आढळप्रदेश_नकाशा=2004buffalo.PNG
| आढळप्रदेश_नकाशा_शीर्षक=आढळप्रदेश 
|  =
| बायनॉमियल_अधिकारी = Linnaeus, इ.स. १८२७
| synonyms = Bos bubalis}}
पाण म्हैस किंवा भारतीय म्हैस हा एक भारतीय म्हशीचा प्रकार आहे. हे दुधाळू जनावर आहे. नर म्हशीला रेडा म्हणतात. म्हैस हा प्राणी सर्वसाधारण काळ्या रंगाचा असतो. क्वचित, एखाद्या म्हशीच्या डोक्याचा थोडा भाग पांढरा असतो.

भारतीय म्हैस किंवा पाण म्हैस आणि जंगली म्हैस हे भारतात आढळणारे दोन वेगवेगळे उपप्रकार आहेत. भारतीय म्हशीला इंग्रजीत Water Buffalo किंवा River Buffalo'' असे म्हणतात. आणि जंगली म्हशीला Wild Water Buffalo असे म्हणतात. जेव्हा अमेरिकेचा शोध लागला तेव्हा तेथील बायसन पशूस चुकीने बफेलो असे संबोधले गेले. आणि बायसनचे ते नाव कायम झालं. तद्नंतर आशिया खंडातील म्हशींना बफेलो पासून वेगळेपणा दाखवण्यासाठी तिच्या पाण्याविषयीच्या आवडीवरून वॉटर हा शब्द लावला गेला. आफ्रिकन जंगली म्हैस भारतीय म्हशीसारखीच दिसते पण प्रत्यक्षात ती एका वेगळ्या जातीची (genus) आहे.

लहानग्या रेड्याला टोणगा म्हणतात. म्हशीच्या नर पिल्लाला पारडू आणि मादी पिल्लाला पारडी असे म्हणतात. मराठवाड्यात ग्रामीण भाषेत नर म्हशीला 'हल्ल्या' असे म्हणतात.

जाती
भारतात म्हशीच्या पुढील जाती आढळतात.
 अ. क्र.  प्रकार  इतर नावे  आढळस्थान  चित्र  अभिग्रहन क्रमांक १ 	भदावरी 	 उत्तर प्रदेश, मध्य प्रदेश	  INDIA_BUFFALO_2010_BHADAWARI_01003 २ 	जाफराबादी  	गुजरात 	 INDIA_BUFFALO_0400_JAFFARABADI_01006 ३	 मराठवाडी	  महाराष्ट्र	  INDIA_BUFFALO_1100_ MARATHWADI _01009 ४	  मेहसाणा  	गुजरात	  INDIA_BUFFALO_0400_MEHSANA_01004 ५	 मुऱ्हा  	हरियाणा   	INDIA_BUFFALO_0500_MURRAH_01001 ६	  नागपुरी  	महाराष्ट्र	  INDIA_BUFFALO_1100_NAGPURI_01007 ७  	निली रावी 	 पंजाब	  INDIA_BUFFALO_1600_NILIRAVI_01002 ८ 	पंढरपुरी	  महाराष्ट्र	  INDIA_BUFFALO_1100_PANDHARPURI_01008 ९	 सुरती	  गुजरात	  INDIA_BUFFALO_0400_SURTI_01005 १० 	तोडा	  तामिळनाडू	  INDIA_BUFFALO_0018_TODA_01010 ११	 बन्नी  	गुजरात	  INDIA_BUFFALO_0400_BANNI_01011१२	 चिलीका  	ओडिशा	  INDIA_BUFFALO_1500_CHILIKA_01012 १३ 	कलहंडी	  ओडिशा	  INDIA_BUFFALO_1500_KALAHANDI_01013 १४ 	लुइट  	आसाम, मणिपुर	  INDIA_BUFFALO_0212_LUIT_01014 १५ 	बरगुर  	तामिळनाडू	  INDIA_BUFFALO_1800_BARGUR_01015 १६	 छत्तीसगढी  	छत्तीसगढ	  INDIA_BUFFALO_2600_CHHATTISGARHI_01016  १७  गोजरी   पंजाब, हिमाचल प्रदेश   INDIA_BUFFALO_1606_GOJRI_01017१८  धारवाडी   कर्नाटक  INDIA_BUFFALO_0800_DHARWADI_01018 १९ 	मांडा  	ओडिशा  	INDIA_BUFFALO_1500_MANDA_01019 २० 	पूर्णाथडी  	महाराष्ट्र  	INDIA_BUFFALO_1100_PURNATHADI_01020

 म्हशीना होणारे रोग 
घटसर्फ, फऱ्या, काळपुळी, बुळकांड्या, लाळ खुरकुत, पोटफुगी.

 हे सुद्धा पहा 

 ए २ दूध

संदर्भ

 बाह्य दुवा 
 Buffalo Breeds, dairyknowledge
 Buffalo Breeds, buffalopedia 
म्हैस
म्हैस
वर्ग:पाळीव प्राणी