अखिल भारतीय आयुर्विज्ञान संस्था

अखिल भारतीय आयुर्विज्ञान संस्था (इंग्लिश:'ऑल इंडिया इन्स्टिट्यूट ऑफ मेडिकल सायन्सेस', संक्षिप्त 'एम्स') हा भारत सरकारच्या आरोग्य व कुटुंब कल्याण मंत्रालय अंतर्गत असलेल्या स्वायत्त सार्वजनिक वैद्यकीय विद्यापीठांचा समूह आहे. या संस्थांना संसदेच्या कायद्याद्वारे राष्ट्रीय महत्त्वाच्या संस्था म्हणून घोषित करण्यात आले आहे. एम्स दिल्ली ही यातील अग्रदूत संस्था असून ती १९५६ मध्ये स्थापन झाली. आजमितीला भारतात अनेक एम्स शाखा कार्यरत आहेत, तर आणखी काहींचे बांधकाम प्रगतीपथावर आहे.

 इतिहास 
१९५२ मध्ये एम्सच्या स्थापनेचा प्रस्ताव संसदेत मांडण्यात आला आणि १९५६ मध्ये अखिल भारतीय आयुर्विज्ञान संस्था कायदा, १९५६ अंतर्गत त्याला मंजुरी मिळाली. पंतप्रधान जवाहरलाल नेहरू यांनी सुरुवातीला ही संस्था कलकत्ता येथे स्थापन करण्याचा प्रस्ताव मांडला होता, परंतु पश्चिम बंगालचे तत्कालीन मुख्यमंत्री विधानचंद्र रॉय यांनी नकार दिल्याने ती नवी दिल्ली येथे स्थापन झाली. भारताच्या पहिल्या आरोग्य मंत्री अमृत कौर यांनी न्यू झीलंड सरकार तसेच रॉकफेलर फाउंडेशन, फोर्ड फाउंडेशन, ऑस्ट्रेलिया, पश्चिम जर्मनी आणि डच सरकार यांच्याकडून निधी मिळवण्यात महत्त्वाची भूमिका बजावली.
२००३ मध्ये अटलबिहारी वाजपेयी यांच्या कार्यकाळात प्रधानमंत्री स्वास्थ्य सुरक्षा योजना (PMSSY) जाहीर झाली, ज्याचा उद्देश परवडणाऱ्या आणि विश्वसनीय आरोग्य सेवांचा प्रसार करणे होता. याअंतर्गत सहा नवीन एम्स संस्थांची घोषणा झाली, ज्या २०१२ मध्ये कार्यान्वित झाल्या. २०१२ मध्ये अखिल भारतीय आयुर्विज्ञान संस्था (सुधारणा) विधेयक मंजूर झाले, ज्याने या संस्थांना अधिक स्वायत्तता आणि राष्ट्रीय महत्त्वाचा दर्जा प्रदान केला.

 कार्ये 
एम्स संस्थांचे मुख्य कार्य खालीलप्रमाणे आहे:
वैद्यकीय आणि संबंधित विज्ञानांमध्ये पदवीपूर्व व पदव्युत्तर शिक्षण.

परिचर्या (नर्सिंग) आणि दंत शिक्षण.

वैद्यकीय शिक्षणातील नवकल्पना आणि संशोधन.

देशासाठी वैद्यकीय शिक्षकांची निर्मिती.

प्रतिबंधात्मक, प्रोत्साहनात्मक आणि उपचारात्मक आरोग्य सेवा.

समुदाय आधारित शिक्षण आणि संशोधन.

 संस्थांची यादी 
जानेवारी २०२० पर्यंत १५ एम्स संस्था कार्यरत असून, अरुणाचल प्रदेश, गोवा, कर्नाटक, कोझिकोड, मिझोराम आणि त्रिपुरा येथे एम्स स्थापन करण्याचे प्रस्ताव आहेत.  खालील तक्त्यात कार्यरत आणि प्रस्तावित संस्थांची माहिती देण्यात आली आहे:

+अखिल भारतीय आयुर्विज्ञान संस्था आणि ठिकाणेनावघोषणास्थापनाशहर/नगरराज्य/केंद्रशासित प्रदेशटप्पास्थिती१अखिल भारतीय आयुर्विज्ञान संस्था नवी दिल्ली१९५२१९५६नवी दिल्लीदिल्लीकार्यरत२अखिल भारतीय आयुर्विज्ञान संस्था, भोपाळ२००३२०१२भोपाळमध्य प्रदेशपहिलाकार्यरत३अखिल भारतीय आयुर्विज्ञान संस्था (भुवनेश्वर)२००३२०१२भुवनेश्वरओडिशापहिलाकार्यरत४अखिल भारतीय आयुर्विज्ञान संस्था (जोधपूर)२००३२०१२जोधपूरराजस्थानपहिलाकार्यरत५अखिल भारतीय आयुर्विज्ञान संस्था (पाटणा)२००३२०१२पाटणाबिहारपहिलाकार्यरत६अखिल भारतीय आयुर्विज्ञान संस्था (रायपूर)२००३२०१२रायपूरछत्तीसगडपहिलाकार्यरत७अखिल भारतीय आयुर्विज्ञान संस्था (ऋषिकेश)२००३२०१२ऋषिकेशउत्तराखंडपहिलाकार्यरत८अखिल भारतीय आयुर्विज्ञान संस्था (रायबरेली)२००९२०१३रायबरेलीउत्तर प्रदेशदुसराकार्यरत९अखिल भारतीय आयुर्विज्ञान संस्था (मंगळगिरि)२०१५२०२०मंगळागिरीआंध्र प्रदेशचौथाकाही प्रमाणात कार्यरत१०अखिल भारतीय आयुर्विज्ञान संस्था (नागपूर)२०१४२०१८नागपूरमहाराष्ट्रचौथाकाही प्रमाणात कार्यरत११अखिल भारतीय आयुर्विज्ञान संस्था (गोरखपूर)२०१५२०१९गोरखपूरउत्तर प्रदेशचौथाकार्यरत१२अखिल भारतीय आयुर्विज्ञान संस्था (कल्याणी)२०१४२०१९कल्याणीपश्चिम बंगालचौथाकाही प्रमाणात कार्यरत१३अखिल भारतीय आयुर्विज्ञान संस्था (भटिंडा)२०१४२०१९भटिंडापंजाबपाचवाकाही प्रमाणात कार्यरत१४अखिल भारतीय आयुर्विज्ञान संस्था (गुवाहाटी)२०१५२०२०चांगसारीआसामपाचवावर्ग सुरू झाले१५अखिल भारतीय आयुर्विज्ञान संस्था (विजय पूर)२०१५२०२०विजय पूरजम्मू आणि काश्मीरपाचवावर्ग सुरू झाले१६अखिल भारतीय आयुर्विज्ञान संस्था (बिलासपूर)२०१५२०२०बिलासपूरहिमाचल प्रदेशपाचवावर्ग सुरू झाल१७अखिल भारतीय आयुर्विज्ञान संस्था (मदुराई)२०१५२०२१मदुराईतमिळनाडूपाचवावर्ग सुरू झाले१८अखिल भारतीय आयुर्विज्ञान संस्था (दरभंगा)२०२०दरभंगाबिहारपाचवाबांधकाम चालू आहे१९अखिल भारतीय आयुर्विज्ञान संस्था (अवंतीपोरा)२०१५अवंतीपोराजम्मू आणि काश्मीरपाचवाबांधकाम चालू आहे२०अखिल भारतीय आयुर्विज्ञान संस्था (देवघर)२०१७२०१९देवघरझारखंडसहावाकार्यरत२१अखिल भारतीय आयुर्विज्ञान संस्था (राजकोट)२०१७२०२०राजकोटगुजरातसहावावर्ग सुरू झाले२२अखिल भारतीय आयुर्विज्ञान संस्था (बीबीनगर)२०१७२०१९बिबीनगरतेलंगणासातवाकाही प्रमाणात कार्यरत२३अखिल भारतीय आयुर्विज्ञान संस्था (रेवाडी)२०१९रेवाडीहरियाणाआठवाबांधकाम चालू आहे२४अखिल भारतीय आयुर्विज्ञान संस्था (मणिपूर) २०२२मणिपूरघोषित२५अखिल भारतीय आयुर्विज्ञान संस्था (कर्नाटक) २०२२कर्नाटकघोषित२६अखिल भारतीय आयुर्विज्ञान संस्था (केरळ)२०२२केरळघोषित

 प्रवेश प्रक्रिया 
२०२० पासून सर्व पदवीपूर्व प्रवेश राष्ट्रीय पात्रता व प्रवेश परीक्षा (NEET-UG) द्वारे होतात, ज्याचे आयोजन नॅशनल टेस्टिंग एजन्सी (NTA) करते. पदव्युत्तर प्रवेशासाठी एम्स पीजी परीक्षा दर सहा महिन्यांनी घेतली जाते.

 हे सुद्धा पहा 	

 भारतीय वैद्यकीय संशोधन परिषद
 आरोग्य व कुटुंब कल्याण मंत्रालय
 अखिल भारतीय आयुर्विज्ञान संस्था, नागपूर

 बाह्य दुवे 	

 अखिल भारतीय आयुर्विज्ञान संस्था, दिल्ली चे अधिकृत संकेतस्थळ


 संदर्भ 	

वर्ग:अखिल भारतीय आयुर्विज्ञान संस्था
वर्ग:भारतातील वैद्यकीय आणि आरोग्य विज्ञान विद्यापीठे
वर्ग:दिल्ली