बहुराष्ट्रीय कंपनी

बहुराष्ट्रीय कंपनी (इंग्रजी:  Multinational Corporation किंवा MNC) ही एक कॉर्पोरेट संस्था आहे जिच्याकडे तिच्या मूळ देशाव्यतिरिक्त किमान एका देशात वस्तू किंवा सेवांच्या उत्पादनाची मालकी आणि नियंत्रण असते. ब्लॅक'स लॉ डिक्शनरीनुसार एखादी कंपनी किंवा समूह 25% किंवा त्याहून अधिक महसूल देशाबाहेरील कामकाजातून मिळवत असेल तर ती बहुराष्ट्रीय कंपनी मानली जावी.  

बहुराष्ट्रीय कॉर्पोरेशनला मल्टीनॅशनल एंटरप्राइझ (MNE), ट्रान्सनॅशनल एंटरप्राइझ (TNE), ट्रान्सनॅशनल कॉर्पोरेशन (TNC), आंतरराष्ट्रीय कॉर्पोरेशन किंवा स्टेटलेस कॉर्पोरेशन असेही संबोधले जाऊ शकते. या संज्ञांमध्ये सूक्ष्म परंतु वास्तविक फरक आहेत. फोर्ब्स ग्लोबल 2000 कंपन्यांसह, आधुनिक युगातील बहुतेक सर्वात मोठ्या आणि सर्वात प्रभावशाली कंपन्या सार्वजनिकरित्या व्यापार केलेल्या बहुराष्ट्रीय कंपन्या आहेत. बहुराष्ट्रीय कंपन्या नैतिक मानकांच्या अभावामुळे (?) अधीन आहेत ते कर आणि बेस क्षरण आणि नफा-बदल कर टाळण्याच्या क्रियाकलापांशी देखील संबंधित आहेत.

बहुराष्ट्रीय कॉर्पोरेशन (MNC) ही सामान्यतः एका देशात समाविष्ट केलेली एक मोठी कॉर्पोरेशन असते जी विविध देशांमध्ये वस्तू किंवा सेवांचे उत्पादन किंवा विक्री करते. या कंपन्यांची दोन सामान्य वैशिष्ट्ये म्हणजे त्यांचा मोठा आकार आणि केंद्रिय नियंत्रित जगभरातील क्रियाकलाप. 

 वस्तू आणि सेवांची आयात आणि निर्यात परदेशात
 लक्षणीय गुंतवणूक करणे
 परदेशी बाजारात परवाने खरेदी आणि विक्री कॉन्ट्रॅक्ट 
 मॅन्युफॅक्चरिंगमध्ये गुंतणे - परदेशातील स्थानिक उत्पादकाला त्याची उत्पादने तयार करण्यास परवानगी देणे 

परदेशात उत्पादन सुविधा किंवा असेंब्ली ऑपरेशन्स उघडणे बहुराष्ट्रीय कंपन्यांना त्यांच्या जागतिक उपस्थितीचा विविध मार्गांनी फायदा होऊ शकतो. सर्व प्रथम, MNCs त्यांच्या जागतिक विक्रीवर R&D खर्च आणि जाहिरात खर्च पसरवून, पुरवठादारांवर जागतिक क्रयशक्ती एकत्र करून आणि किमान अतिरिक्त खर्चासह जागतिक स्तरावर त्यांचा तांत्रिक आणि व्यवस्थापकीय अनुभव वापरून मोठ्या प्रमाणावर अर्थव्यवस्थेचा फायदा घेऊ शकतात. शिवाय, MNCs त्यांच्या जागतिक उपस्थितीचा वापर काही विकसनशील देशांमध्ये उपलब्ध कमी किमतीच्या कामगार सेवांचा लाभ घेण्यासाठी आणि प्रगत परदेशी देशांमध्ये राहणाऱ्या विशेष R&D क्षमतांमध्ये प्रवेश मिळवण्यासाठी करू शकतात. बहुराष्ट्रीय कंपन्यांच्या वर्तनावरील नैतिक आणि कायदेशीर अडथळ्यांची समस्या, कारण ते प्रभावीपणे "राज्यविहीन" कलाकार आहेत, विसाव्या शतकाच्या उत्तरार्धात उद्भवलेल्या अनेक तातडीच्या जागतिक सामाजिक-आर्थिक समस्यांपैकी एक आहे. संभाव्यतः, आधुनिक कॉर्पोरेशनपेक्षा समाजाच्या शासन मर्यादांचे विश्लेषण करण्यासाठी सर्वोत्तम संकल्पना म्हणजे "स्टेटलेस कॉर्पोरेशन" ही संकल्पना. बिझनेस वीकमध्ये किमान 1991 च्या सुरुवातीला तयार करण्यात आलेली, संकल्पना 1993 मध्ये सैद्धांतिकदृष्ट्या स्पष्ट करण्यात आली: लोकसंख्याशास्त्रीय विश्लेषण आणि वाहतूक संशोधन यांच्यातील छेदनबिंदू असलेल्या विश्लेषणात्मक साधनांसह राज्यविहीन कॉर्पोरेशन परिभाषित करण्यासाठी एक अनुभवजन्य धोरण आहे. हे छेदनबिंदू लॉजिस्टिक व्यवस्थापन म्हणून ओळखले जाते आणि ते संसाधनांच्या वेगाने वाढणाऱ्या जागतिक गतिशीलतेचे महत्त्व वर्णन करते. बहुराष्ट्रीय कंपन्यांच्या विश्लेषणाच्या प्रदीर्घ इतिहासात, आम्ही काही चतुर्थांश शतकात स्टेटलेस कॉर्पोरेशनच्या युगात आलो आहोत - कॉर्पोरेशन जे जगभरातील स्रोत सामग्रीच्या गरजा पूर्ण करतात आणि वैयक्तिक देशांसाठी उत्पादने तयार करतात आणि सानुकूलित करतात.

 संदर्भ