भारतामधील द्रुतगतीमार्ग

द्रुतगतीमार्ग किंवा एक्सप्रेसवे हे भारत देशातील सर्वधिक उच्च श्रेणीचे महामार्ग आहेत. हे सर्व महामार्ग नियंत्रित-प्रवेश स्वरूपाचे असून ह्या रस्त्त्यांवर काटवाहतूक, नियंत्रक सिग्नल, गतीरोधक इत्यादी अडथळे नाहीत. ह्याउलट देशामधील राष्ट्रीय महामार्ग हे पूर्णपणे अडथळामुक्त नाहीत. भारतामधील द्रुतगतीमार्ग विकसित करण्याची जबाबदारी भारतीय राष्ट्रीय राजमार्ग प्राधिकरण ह्या भारत सरकारच्या रस्ते वाहतूक व महामार्ग मंत्रालयाच्या खात्याकडे आहे. राष्ट्रीय राजमार्ग विकास परियोजनेअंतर्गत २०२२ सालापर्यंत देशात १८,६३७ किमी लांबीचे द्रुतगतीमार्ग विकसित करण्याची महत्त्वाकांक्षी योजना भारत सरकारने आखली आहे. ह्या योजनेअंतर्गत बांधण्यात येत असलेला १,३५० किमी लांबीचा दिल्ली–मुंबई द्रुतगतीमार्ग हा देशामधील सर्वाधिक लांबीचा द्रुतगतीमार्ग असेल.

भारतात द्रुतगतीमार्ग बांधण्यासाठीचा निधी प्रामुख्याने केंद्र सरकारद्वारे पुरवला जातो. महाराष्ट्र व उत्तर प्रदेश ह्या दोन राज्यांनी द्रुतगतीमार्ग विकसित करण्यासाठी वेगळी महामंडळे उभारली आहेत.

भारतामधील कार्यरत असलेल्या द्रुतगतीमार्गांची यादी
नावराज्येलांबी (किमी/मैल)पदर बांधकाम पूर्ण पूर्वांचल द्रुतगतीमार्गउत्तर प्रदेश ६ नोव्हेंबर २०२१ आग्रा–लखनौ द्रुतगतीमार्गउत्तर प्रदेश६फेब्रुवारी २०१७ यमुना द्रुतगतीमार्ग उत्तर प्रदेश६ऑगस्ट २०१२नेहरू बाह्य गोलाकार रस्तातेलंगणा८एप्रिल २०१८वेस्टर्न पेरीफेरल एक्सप्रेसवेहरियाणा६नोव्हेंबर २०१८ईस्टर्न पेरीफेरल एक्सप्रेसवेउत्तर प्रदेश, हरियाणा६मे २०१८दिल्ली–मेरठ द्रुतगतीमार्गदिल्ली, उत्तर प्रदेश६-१४एप्रिल २०२१मुंबई–पुणे द्रुतगतीमार्गमहाराष्ट्र६एप्रिल २००२अहमदाबाद–वडोदरा द्रुतगतीमार्ग गुजरात४ऑगस्ट २००४जयपूर–किशनगढ द्रुतगतीमार्गराजस्थान६एप्रिल २००५चेन्नई बाह्यवळणतामिळनाडू४-६२०१०दिल्ली–गुरगांव द्रुतगतीमार्गदिल्ली, हरियाणा६-८जानेवारी २००८नोएडा–ग्रेटर नोएडा द्रुतगतीमार्गउत्तर प्रदेश६२००२बेलघोरिया द्रुतगतीमार्गपश्चिम बंगाल४२००८पी.व्ही. नरसिंह राव द्रुतगतीमार्गतेलंगणा४ऑक्टोबर २००९पानिपत उन्नत द्रुतगतीमार्गहरियाणा६जानेवारी २००८दिल्ली–नोएडा डायरेक्ट फ्लायवेदिल्ली, उत्तर प्रदेश८जानेवारी २००१दिल्ली–फरिदाबाद स्कायवेदिल्ली, हरियाणा६नोव्हेंबर २०१० एकूण२,०३७.१ किमी (१,२६५.७ मैल) 

बांधकाम सुरू असलेले द्रुतगतीमार्ग
मुंबई–नागपूर द्रुतगतीमार्ग
गंगा द्रुतगतीमार्ग
बुंदेलखंड द्रुतगतीमार्ग
बंगळूर–म्हैसूर द्रुतगतीमार्ग
मुंबई पारबंदर प्रकल्प
गोरखपूर जोड द्रुतगतीमार्ग

 संदर्भ आणि नोंदी