भिकल्या लाडक्या धिंडा

भिकल्या लाडक्या धिंडा हे भारतीय तारपावादक आहेत. हे महाराष्ट्रातील पालघर जिल्ह्यातील जव्हार तालुक्याच्या वाळवंडे गावचे हे मूळ रहिवासी आहेत.

वयाच्या ९० व्या वर्षी त्यांना भारत सरकारने पद्मश्री पुरस्काराने सन्मानित केले.

बालपण आणि कलेचा वारसा
घरातच तारपा वादन वर्षानुवर्षे चालत असल्यामुळे त्यांना लहानपणापासूनच तारपा वाजविण्याची आवड होती.लहानपणी वयाच्या दहाव्या वर्षापासून ते जंगलात गुरेढोरे चरावयास घेऊन जात असत.त्यावेळी ते आपल्या सोबत तारपा वाद्य घेऊन जात असत. गुरेढोरे चरत असताना ते तारपा वादनाचा सराव करीत.भिकल्या दिंडा यांचा जन्म जव्हारमधील एका छोट्याशा आदिवासी पाड्यात झाला. घरची परिस्थिती बेताचीच, पण निसर्गाची सोबत मोठी होती. आदिवासी वारली समुदायात 'तारपा' या वाद्याला अनन्यसाधारण महत्त्व आहे. लहानपणी जेव्हा वडील किंवा गावातील ज्येष्ठ लोक सणासुदीला तारपा वाजवत, तेव्हा लहानगा भिकल्या त्या सुरांनी भारावून जायचा. खेळण्याच्या वयातच त्यांनी हातात तारपा धरला आणि वयाच्या १०-१२ व्या वर्षापासूनच ते या कलेत पारंगत झाले.

 वादन परंपरा पद्मश्री भिकल्या धिंडा  : पालघरच्या मातीतील 'तारपा' संस्कृतीचा जागतिक स्वर 
पालघर जिल्ह्यातील जव्हार हा भाग निसर्गसौंदर्याने जितका नटलेला आहे, तितकाच तो आपल्या प्राचीन संस्कृतीसाठीही ओळखला जातो. याच भूमीतून एक असा कलाकार समोर आला, ज्याने आपल्या श्वासाने एका वाद्याला आणि विसरत चाललेल्या संस्कृतीला पुनर्जन्म दिला. ते व्यक्तिमत्व म्हणजे पद्मश्री भिकल्या धिंडा,त्यांच्या घराण्यात साधारण दीडशे वर्षांपासून तारपावादनाची परंपरा आहे.त्यांचे आजोबा नवसू धाकल्या धिंडा तारपा वादन करीत असत. त्यानंतर त्यांचे मुलगा लाडक्या धाकल्या धिंडा तारपा वाद्य वाजवितात ही परंपरा भविष्यातील पिढ्यांसाठी स्वतःहून पुढे चालू ठेवा 

पद्मश्री भिकल्या धिंडा: जव्हारच्या मातीचा श्वास आणि 'तारपा' संस्कृतीचे अध्वर्यू.

पद्मश्री सन्मान आणि जागतिक ओळख

भिकल्या धिंडा यांच्या निस्वार्थी कार्याची आणि सातत्यपूर्ण साधनेची दखल घेऊन भारत सरकारने त्यांना 'पद्मश्री' या सर्वोच्च नागरी पुरस्काराने सन्मानित केले. हा सन्मान केवळ त्यांचा नसून संपूर्ण पालघर जिल्हा आणि आदिवासी समुदायासाठी अभिमानाचा क्षण होता. त्यांनी या कलेच्या माध्यमातून जव्हारचे नाव सातासमुद्रापार पोहोचवले आहे."तारपा म्हणजे आमची ओळख आहे. माझ्या शेवटच्या श्वासापर्यंत हा आवाज घुमत राहील," असे भिकल्या धिंडा मोठ्या अभिमानाने सांगतात.

 पुरस्कार आणि सन्मान 

आज आधुनिक संगीताच्या काळात अनेक पारंपरिक वाद्ये काळाच्या पडद्याआड गेली आहेत, मात्र भिकल्या धिंडा यांनी तारपा कलेला मरू दिले नाही.

 सांस्कृतिक जतन: त्यांनी केवळ वाद्य वाजवले नाही, तर त्यासोबतची गाणी, लोककथा आणि आदिवासी संस्कृतीचे मर्म जपले आहे.
 निसर्गाचे वाद्य: तारपा हे वाद्य सुकलेला दुधी भोपळा, बांबू आणि ताडाच्या पानांपासून बनवले जाते. हे वाद्य स्वतः बनवण्यात आणि त्यातून स्वर्गीय सूर काढण्यात धिंडा यांचा हातखंडा आहे.

त्यांना मिळालेल्या अनेक पुरस्कारांपैकी निवडक --
 तारपा शिरोमणी पदवी. एकतारा गुरुकुल तर्फे.
 सांस्कृतिक सेनानी सन्मान. एकतारा गुरुकुल तर्फे.
राष्ट्रीय संगीत, नृत्य आणि नाटक अकादमी, नवी दिल्ली कडून संगीत नाटक अकादमी अमृत पुरस्कार २०२२.#महाराष्ट्र टाईम्स, मुंबई टाईम्स वसई विरार Plus मंगळवार,२९ नोव्हेंबर२०२२.
पालघर भूषण २०२३.#महाराष्ट्र टाईम्स, वसई विरार पुरवणी, बुधवार दिनांक ६ मार्च २०२४.
पालघर जिल्हा परिषदेचे ब्रँड दूत.#महाराष्ट्र टाईम्स वसई विरार पुरवणी, बुधवार दिनांक ६ मार्च २०२४.

आम्ही आदिवासींची संस्कृती जपली आहे. आमच्या अनेक पिढ्या हे वाद्य वाजवत आहेत. आमच्या संस्कृतीमुळे लोक आम्हाला ओळखू लागले असून हीच आमची श्रीमंती आहे. असे ते म्हणतात.

संदर्भ
महाराष्ट्र टाईम्स, शनिवार,२१ ऑगस्ट २०२१.

वर्ग:तारपावादक
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
वर्ग:पद्मश्री पुरस्कारविजेते
वर्ग:मराठी लोककलाकार