कार्त्यायनी अम्मा

कार्त्यायनी अम्मा (१९२२ - १० ऑक्टोबर, २०२३) ह्या एक ग्रामीण भागातील भारतीय महिला होत्या. अम्मा आपल्या वयाच्या ९६व्या वर्षी साक्षरता परीक्षा देऊन चांगल्या मार्काने उत्तीर्ण झाल्या. यामुळे त्यांना राष्ट्रीय स्तरावर प्रसिद्धी मिळाली. यासाठी अम्माला भारत सरकारकडून महिलांसाठीचा सर्वोच्च नागरी पुरस्कार, नारी शक्ती पुरस्कार प्रदान करण्यात आला. हा पुरस्कार भारताच्या राष्ट्रपतींच्या हस्ते देण्यात येतो.

 वैयक्तिक आयुष्य 
कार्त्यायनी अम्माचा जन्म भारतातील केरळ राज्यातील, अलप्पुळा जिल्ह्यातील चेप्पड गावी इ.स. १९२२ मध्ये झाला. लहानपणी अम्माला रोजंदारीवर जावे लागत असे आणि त्यामुळे त्यांनी लहान वयातच शाळेत जाणे बंद केले. नंतर योग्य वेळी अम्माचे लग्न झाले. लग्ना नंतर त्यांना सहा मुले झाली. अम्मा रस्त्यावर सफाई कामगार आणि मोलकरीण म्हणून काम करत असत. अम्माच्या म्हणण्यानुसार त्या शाकाहारी असून दररोज सकाळी ४ वाजता न चुकता झोपेतून उठतात. इ.स. २०१८ साली, कार्त्ययानी अम्मा वृद्ध लोकांसाठीचे सामाजिक निवासस्थान लक्षम वीडू कॉलनी येथे राहायला गेल्या.

 प्रसिद्धी 
अम्माच्या मुलीने आपल्या वयाच्या साठव्या वर्षी परीक्षा दिली. याच मुलीच्या प्रोत्साहनाणे प्रेरित होऊन अम्मांनी शिक्षण घेण्याचे ठरवले. ऑगस्ट २०१८ मध्ये त्यांनी केरळ राज्य साक्षरता मिशन प्राधिकरणाच्या अक्षरलक्षम (मिलियन लेटर) कार्यक्रमात सहभागी होऊन परीक्षा दिली. या परीक्षेत केरळ राज्यातून जवळपास ४०,३६२  लोकांनी परीक्षा दिली होती अम्माला अलप्पुळा जिल्ह्यातुन परीक्षा देणाऱ्या सर्वात वयोवृद्ध व्यक्तीचा मान मिळाला.  याकामी अम्माच्या नऊ आणि बारा वर्षांच्या पणतुंनी अभ्यासात मदत करून वाचन आणि लेखनाचे धडे दिले.

वाचन, लेखन आणि गणिताची चाचणी दिलेल्या, कार्त्यायानी अम्मांनी संभाव्य १०० पैकी ९८ गुण मिळवून परीक्षेत अव्वल दर्जा मिळवला. यावर बोलताना अम्मा म्हणाल्या,
 "मी विनाकारण खूप अभ्यास केला. माझ्यासाठी या चाचण्या तर खूपच सोप्या होत्या". परीक्षेमधील या यशानंतर, कार्त्ययानी अम्मा राष्ट्रीय पातळीवर एक प्रसिद्ध व्यक्ती बनल्या. मल्याळी चित्रपट अभिनेत्री मंजु वारियार अम्माला दिवाळीच्या दरम्यान भेटल्या; सी रवींद्रनाथ (केरळ शिक्षण मंत्री) यांनी त्यांना लॅपटॉप दिला; पिनाराई विजयन (केरळ राज्याचे मुख्यमंत्री) यांनी अम्माला गुणवत्ता प्रमाणपत्र दिले. इकॉनॉमिक टाइम्सला दिलेल्या मुलाखतीनुसार अम्माला वयाच्या १००व्या वर्षी पुढील स्तराची परीक्षा उत्तीर्ण व्हायचं आहे.

इ.स. २०१९ मध्ये कार्त्यायनी अम्मा 'कॉमन वेल्थ ऑफ लर्निंग' (COL)च्या दूत बनल्या.  मार्च २०२०, मध्ये भारताचे राष्ट्रपती रामनाथ कोविंद यांच्या हातून कार्त्यायनी अम्माला इ.स. २०१९चा भारतीय महिलांसाठीचा सर्वोच्च पुरस्कार, नारी शक्ती पुरस्कार देऊन सन्मानित करण्यात आले. त्यासाठी अम्माला दिल्लीला विमानाने जायचे होते. परंतु अम्माने यापूर्वी कधीही विमानाने प्रवास केला नव्हता.  कार्यक्रमाच्या काही दिवस आधी त्यांना माजी पुरस्कारप्राप्त एमएस सुनील यांनी विमान प्रवासाची माहिती देऊन आश्वस्त केले. नारी शक्ती पुरस्कार प्राप्त करणारी अम्माची आणखी एक सहकारी केरळातील भगीरथी अम्मा होती. भगीरथी अम्मा ह्या १०५व्या वर्षी अक्षरलक्षम परीक्षा उत्तीर्ण झालेली सर्वात वृद्ध व्यक्ती आहे.

 मृत्यु 
१० ऑक्टोबर २०२३ रोजी वयाच्या १०१ व्या वर्षी अम्मांचे केरळमधील अलप्पुळा येथे निधन झाले .

संदर्भ

वर्ग:नारी शक्ती पुरस्कारविजेते
वर्ग:इ.स. १९२२ मधील जन्म
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
वर्ग:केरळच्या व्यक्ती
वर्ग:भारतीय महिला
वर्ग:विकी लव्ह्‌ज वुमन दक्षिण आशिया २०२१ अंतर्गत बनलेले लेख