वीर (पुरंदर)

वीर हे भारताच्या महाराष्ट्र राज्यातील पुणे जिल्ह्यातील पुरंदर तालुक्यातील एक गाव आहे.. हे गाव पुणे जिल्ह्यातील दक्षिण सीमेवरील शेवटचे गाव आहे. येथे असणाऱ्या श्रीविरेश्वर या पांडवकालीन शिव मंदिरामुळे गावाला वीर हे नाव मिळाले आहे.

भौगोलिक स्थान
हे गाव पुणे जिल्याच्या दक्षिण सीमेवरील शेवटचे गाव आहे. येथून पुढे सातारा जिल्ह्याची हद्द लागते. वीर गावापासून जिल्ह्याचे ठिकाण पुणे सुमारे ६० कि.मी. अंतरावर आहे. वीर गावापासून पुरंदर तालुक्याचे मुख्य ठिकाण सासवड २५ कि.मी. अंतरावर आहे.

 चतुःसीमा 
 पूर्व -  लपतळवाडी , मांडकी (ता.पुरंदर)
 पश्चिम - तोंडल (ता.पुरंदर) , 
 वायव्य - माहूर- शिरसटवाडी(ता.पुरंदर)
 उत्तर - परिंचे (राऊतवाडी) व नवलेवाडी (ता.पुरंदर)
 ईशान्य - हरणी (ता.पुरंदर)
 आग्नेय - वाठार बुद्रुक (ता.खंडाळा, जि.सातारा)
 दक्षिण - होडी व भादे (ता.खंडाळा, जि.सातारा)
 नैऋत्य - तोंडल (ता.खंडाळा, जि.सातारा) व गुणंद (ता.भोर)

 गावाच्या दक्षिण सीमेवरून  निरा नदी वाहते. या नदीवर वीर धरण हा मध्यम जलप्रकल्प आहे.

गावातील उपविभाग
वीर गावठाण - वीर गावठाणाच्या मध्यवस्तीत चावडी चौक आहे. येथे पश्चिमाभिमुख श्री मारूती मंदिर , गावची चावडी, गावकामगार तलाठी कार्यालय , ग्रामपंचायत कार्यालय, महाराष्ट्र बँक आहे. येथेच महाकाय आणि पुरातन वडाचे झाड आहे त्याला मोठा पार बांधलेला असून त्यावरच श्री मरीमाता देेेेवीचे लहानसे मंदिर आहे.

चावडी चौक येथून उत्तरेकडे गुरवआळी सुरू होते. येथेच श्रीमसोबाचे मंदिर असून शेवटी पूर्णगंगेच्या दक्षिण नदीपात्रात मोठ्याबाईचे मंदिर आहे.

चावडी चौकाच्या दक्षिणेकडे  कुुंभारआळी असून सुरुवातीलाच श्री जानाई देवी मंदिर आहे. या मंदिराच्या पूर्वेकडे दत्तआळीच्या शेवटी श्रीदत्त मंदिर आहे.

चावडी चौकाच्या पूर्वेकडे बाजारतळ व पुरातन गावची वेस असणारा अंधारचिंच वृक्ष आहे. तसेच जिल्हा परिषद प्राथमिक शाळा आहे. पश्चिमेकडे मेन पेठ आहे, पेठेतच उत्तराभिमुख श्रीराम मंदिर आहे हीच पेठ पुढे धसाडेआळीत जाते. सुरुवातीलाच चौकातच उत्तराभिमुख असा सरदार धुमाळ यांचा वरला वाडा आहे. पुर्वाभिमुख असा महान श्रीनाथभक्त मालजी घुणे यांचा पुरातन वाडा आहे, तो सध्या भग्न अवस्थेत आहे, समोरच पश्चिमाभिमुख थिटे यांचा ब्राम्हणवाडा व धसाडे यांचा माळीवाडा आहे. याच्या शेजारुनच पूर्ण गंगा नदी वाहते. त्यावर घाट बांधलेला आहे. या डोहाला 'पायरीचा डोह' म्हणतात, हाच गावचा जुना पाणवठा आहे.

धसाडेआळीत  शेवटी संतशिरोमणी श्री सावतामाळी महाराज यांचे मंदिर आहे.

 श्रीनाथ म्हस्कोबा मंदिर 
गावात पूर्णगंगेच्या उत्तर तीरावर श्रीनाथ म्हस्कोबा पवित्र देवस्थान आहे. हे मंदिर दगडी बांधकाम असणारे 'नागर शैली' या भव्य प्राकारात असून पूर्वाभिमुख मंदिराची सदर, सभामंडप, गाभारा अशी रचना केलेली आहे. मंदिराच्या चहुबाजूने उंच असा चिरेबंदी तट असून पूर्व व दक्षिण अशी दोन महाद्वारे आहेत.  गाभाऱ्यात श्रीनाथ -जोगेश्वरी आई यांच्या स्वयंभू मूर्ती आहेत. श्रीनाथ हे 'काशीचे कोतवाल कालभैरव तसेच 'सोनारीचे सिद्धभैरव' असून कमळाजी नामक भक्तामुळे वीर या ठिकाणी वास्तव्यास आले आहेत. हा देव स्मशानभूमीत प्रगट झाल्याने यांना "म्हस्कोबा" असे नाव मिळाले आहे.

माळवाडी -
माळवाडी वीर गावच्या मधून वाहणाऱ्या पूर्णगंगेच्या उत्तर बाजूच्या टेकडीवर श्रीनाथ म्हस्कोबा मंदिराच्या डावीकडे वसलेली आहे. माळवाडीची सुरुवात भक्त कमळाजी मंदिर व नगारखाना येथून होते. पुढे गेल्यावर टपाल कार्यालय (पोस्ट ऑफिस) आहे. या भागातील लोकसंख्या दाट असुन बहुसंख्य माळी व धनगर समाजाचे लोक येथे राहतात. येथेही श्रीसंतशिरोमणी सावतामाळी महाराज मंदिर व श्रीमहालक्ष्मी मंदिर आहे.

 सुकापुरी - सुकापुरीची सुरुवात पूरातन अशा श्रीविरेश्वर मंदिरापासून होते, तसेच कुंभारआळीतून दक्षिणेकडे पुढे गेल्यावर वीर-सारोळा रस्ता ओलांडल्यावर सुकापुरी भाग सुरू होतो, येथेच श्रीलक्ष्मीआई मंदिर आहे. आषाढ महिन्यात या देवीचा वार्षिक उत्सव असतो.  

 समगिरवाडी (खालची) :- ही वाडी मूळ गावठाणाच्या दक्षिण बाजूला हरिजांवस्तीपासून सुमारे १.५ किमी अंतरावर वीर धरणाच्या आतील बाजूस दक्षिणेकडे वाहणाऱ्या पूर्णगंगा नदीच्या पश्चिम काठावर आहे. इथून नदीचा संगम जवळच आहे. 
समगिरवाडी (वरची) :- ही वाडी मूळ गावठाणाच्या नैऋत्येस तर खालच्या समगिरवाडीच्या पश्चिम बाजूला १ किमी अंतरावर आहे. दुसरा रस्ता वीर सारोळा हमरस्त्यावरील धसाडेवस्ती पासून १.५ किमी अंतरावर आहे. याच भागातील चवणेश्वर मंदिर परिसरात चवणेश्वरनगर नावाची नवीन वस्ती निर्माण झाली आहे.
चवरेवस्ती
कुरपडवस्ती
धसाडेवस्ती:-  ही वस्ती मूळ गावठानाच्या पश्चिम बाजूच्या टेकडीवर वीर-सारोळा हमरस्त्यावर आहे. या टेकडीवर मनुष्य वस्ती निर्माण होण्याआधीचे मांढरदेवी काळूबाईचे जुने मंदिर आहे, त्यामुळे यालाच काळूबाईचा माळ असे म्हणत असत, येथे एक चौक आहे या चौकातून दक्षिणेला श्रीकाळूबाईचे मंदिर, पुढे चवणेश्वरनगर व वरची समगिरवाडी आहे, उत्तरेला जाणारा पक्का रस्ता सोनारग येथील पूर्णगंगा नदीवरील पुल ओलांडून  धसाडेमळा येथील श्रीनाथ म्हस्कोबा मंदिरासमोरून मांगिरदेवाजवळ लोणंद-वीर-सासवड या राज्य मार्ग क्रमांक १३० ला जातो. हाच यात्रा काळातील सारोळा-वीर-सासवड बाह्यवळण रस्ता आहे.
हरिजनवस्ती 
नाईकवाडा 
भिसेवाडी वीर हरणी वाल्हे रस्त्यावर वीर गावच्या ईशान्येस  ४ किमी अंतरावर आहे.
बनकरवाडी 
धुमाळवाडी :- ही वाडी पूर्वी वीर धरणाच्या आतील बाजूस होती, आताची पुनर्वसित धुमाळवाडी वीर धरणाच्या पूर्वेस घोडेउड्डाण रस्त्यावर वीर गावठानाच्या आग्नेयेस ३ किमी अंतरावर आहे. येथेही श्रीनाथ म्हस्कोबा, लक्ष्मीआई, मारुती, महाकाली मंदीरे आहेत..

हवामान
लोकजीवन
प्रेक्षणीय स्थळे
नागरी सुविधा
वीर गावात टपाल कार्यालय आहे.
वीर गावचा पिन कोड ४१२३१२ हा आहे. 
दळणवळणासाठी एसटी बसची सुविधा वीर गावात आहे. 
श्रीनाथ म्हस्कोबा देवस्थान वीर, ग्रामपंचायत वीर व समस्त वीर पंचक्रोशीतील भाविक भक्तांच्या विनंतीस मान्यता मिळाल्याने दि ०१ फेब्रुवारी २०२२ पासून हडपसर-सासवड -वीर अशी पुणे महानगर परिवहन महामंडळाची (PMPML) बससेवा सूरु झाली आहे.
 राष्ट्रीय महामार्ग क्र. ४  वीरच्या पश्चिममेला १७ किमी अंतरावर सारोळा येथुन जातो.
वीर राज्यमार्गा जवळ आहे. रा.मा. १३० (पुणे-कोंढवा-सासवड-वीर) गावातूनच जातो.
वीर गावात  बँक आफ महाराष्ट्र ही  राष्ट्रीयकृत बँक आहे.
वीर गावात 'वीर विविध विकास कार्यकारी सोसायटी' आहे.
वीर गावात बचत गट आहेत. 
वीर गावात बाजारतळावर दर शनिवारी आठवडे बाजार भरतो. 
वीर गावात सार्वजनिक वाचनालय आहे.

जवळपासची गावे
परिंचे , हरणी , लपतळवाडी , मांडकी , वाठार बुद्रुक , भादे , तोंडल , माहूर

संदर्भ
https://villageinfo.in/
https://www.census2011.co.in/
http://tourism.gov.in/
https://www.incredibleindia.org/
https://www.india.gov.in/topics/travel-tourism
https://www.mapsofindia.com/ 
https://www.weather.gov/dvn/climategraphics?n=climategraphics
https://www.weather-atlas.com/en/india-climate

वर्ग:पुरंदर तालुक्यातील गावे
वर्ग:पुणे जिल्ह्यातील गावे