भारताचे स्वायत्त प्रशासकीय विभाग

उजवे|इवलेसे|350x350अंश|ईशान्य भारतातील स्वायत्त परिषद
भारतीय राज्यघटनेच्या सहाव्या अनुसूचीत स्वायत्त प्रशासकीय विभागांच्या स्थापनेस परवानगी देण्यात आली आहे ज्यांना आपापल्या राज्यात स्वायत्तता देण्यात आली आहे. यापैकी बहुतेक स्वायत्त जिल्हा परिषदा ईशान्य भारतात आहेत आणि दोन लडाख या केंद्रशासित प्रदेशात देखील आहेत. सध्या आसाम, मेघालय, मिझोरम आणि त्रिपुरामधील १० स्वायत्त परिषदा सहाव्या अनुसूचीच्याhttps://www.firstpost.com/india/union-cabinet-approves-amendment-in-sixth-schedule-to-strengthen-10-north-east-autonomous-councils-5951561.html आधारे स्थापित करण्यात आल्या आहेत आणि उर्वरित परिषदांची इतर कायद्यांचा परिणाम म्हणून ही स्थापना केली गेली आहे.

 अधिकार आणि क्षमता 

 कार्यकारी आणि वैधानिक अधिकार 
भारतीय राज्यघटनेच्या सहाव्या अनुसूचीतील तरतुदींनुसार स्वायत्त जिल्हा परिषद खालील भागात कायदे, नियम आणि नियमन ठरवू शकतात:

 जमीन व्यवस्थापन
 वन व्यवस्थापन
 जल संसाधने
 शेती आणि लागवड
 ग्रामीण परिषदेची स्थापना
 सार्वजनिक आरोग्य
 स्वच्छता
 ग्रामीण आणि नगर पातळीवर पोलीस व्यवस्था
 पारंपारिक सरदार आणि प्रमुखांची नेमणूक
 मालमत्तेचा वारसा
 लग्न आणि घटस्फोट
 सामाजिक प्रथा
 कर्ज आणि व्यापार
 खाण आणि खनिज

 न्यायिक अधिकार 
दोन्ही पक्ष अनुसूचित जमातीचे सदस्य असलेल्या आणि जास्तीत जास्त शिक्षा ५ वर्षांपेक्षा कमी कारावासाची असो शकणाऱ्या प्रकरणांच्या सुनावणीसाठी स्वायत्त जिल्हा परिषदांना न्यायालये स्थापन करण्याचे अधिकार आहेत.

 कर आणि महसूल 
इमारती आणि जमीन, प्राणी, वाहने, नौका, त्यांच्या क्षेत्रात वस्तूंचा प्रवेश, रस्ते, फेरी, पूल, रोजगार आणि उत्पन्न आणि शाळा आणि रस्त्यांच्या देखभालीसाठी सामान्य कर यासाठी स्वायत्त जिल्हा परिषदांना कर, शुल्क आणि पथकर आकारण्याचे अधिकार आहेत.

 स्वायत्त प्रशासकीय विभागांची यादी 
भारतीय राज्यघटनेच्या सहाव्या अनुसूची अंतर्गत कार्यरत असलेल्या स्वायत्त जिल्हा परिषद ठळकपणे दाखविल्या आहेत.
राज्य / केंद्रशासित प्रदेश स्वायत्त परिषदमुख्यालयजिल्हे /उपविभागसंस्थापनशेवटली निवडणूकसत्ताधारी पक्षमुख्य कार्याधिकारीआसामबोडोलँडकोक्राझारबाक्सा, चिरांग, कोक्राझार, उदालगुडी२००३२०२०भाजप आणि युनायटेड पीपल्स पार्टी लिबरल आणि गण सुरक्षा पार्टीप्रमोद बोरो देवरी स्वायत्त परिषदनारायणपूरलखीमपूर२००५२०१६भाजपमाधव देवरीउत्तर कचर हिल्स/दमा हासाओ स्वायत्त परिषदहाफलाँगदिमो हसाओ१९५१२०१९भाजपदेबोलाल गोर्लोसाकर्बी आंगलाँग स्वायत्त परिषददिफूकर्बी आंगलाँग, पश्चिम कर्बी आंगलाँग१९५२२०१७भाजपतुलीराम रोंगहांगमोरान स्वायत्त परिषद**तिनसुकिया जिल्हा२०२०Not yet**मिसिंग स्वायत्त परिषदधेमाजीधेमाजी१९९५२०१९भाजप आणि 
सन्मीलीता गण शक्तीरानोज पेगू राभा हासोंग स्वायत्त परिषददुधनोईकामरूप ग्रामीण, गोवालपारा१९९५२०१९भाजप & रभा हसोंग संयुक्त आंदोलन समितीटंकेश्वर राभासोनोवाल कचरी स्वायत्त परिषददिब्रुगढ२००५२०१९भाजपथेंगाल कचरी स्वायत्त परिषदटिटाबार२००५२०१६भाजपतिवा (लालुंग)स्वायत्त परिषदमोरीगाव, बंगईगांव,
धुब्रीकामरूप (महानगर), मोरीगाव, नागाव आणि होजाई १९९५२०२०भाजपमातक स्वायत्त परिषद२०२०बोडो कचरी  कल्याण स्वायत्त परिषद२०२०कामतपूर स्वायत्त परिषद२०२०लडाखकारगीलकारगीलकारगील२०१८जम्मू आणि काश्मीर नॅशनल कॉन्फरन्स आणि भाजपफिरोझ अहमदलेहलेहलेह२०२०भाजपतशी ग्यालसोन मणिपूरचंदेल चंदेल२०१५चुराचांदपूर चुराचांदपूर२०१५सादर हिल्सकांगपोक्पिसैकुल, सैतु आणि सादर हिल्स, कांगपोक्पि जिल्ह्याचे पश्चिमी विभाग २०१५सेनापतीसेनापती२०१५तामेंगलाँगतामेंगलाँग २०१५उख्रुलउख्रुल२०१५मेधालायगारो हिल्सतुरापूर्व गारो हिल्स , पश्चिम गारो हिल्स , दक्षिण गारो हिल्स, उत्तर गारो हिल्स आणि नैऋत्य गारो हिल्स २०१५ --दिपूला मारकजैंतिया हिल्सजोवाईपूर्व जैंतिया हिल्स, पश्चिम जैंतिया हिल्स १९७३२०१९नॅपीपा आणि युनायटेड डेमोक्रॅटिक पार्टीखासी हिल्सशिलाँगपश्चिम खासी हिल्स, पूर्व खासी हिल्स आणि री भोई१९७३२०१९युनायटेड डेमोक्रॅटिक पार्टी आणि नॅपीपामिझोरमचकमाकमलानगरतुईचॉंग उपविभाग२०१८मिझो राष्ट्रीय दलदुर्ज्या धान चकमालाईलाँग्ट्लाइलाँग्ट्लाइ उपविभाग, सांगाव उपविभाग२०२०मिझो राष्ट्रीय दलटी झाकुंगा मारासैहासैहा उपविभाग, टिपा उपविभाग२०१७भाजपएन झाखाईत्रिपुरात्रिपुरा जनजाती क्षेत्रखुमुलव्ङपश्चिम त्रिपुरा२०२१प्रौद्योत बिक्रम माणिक्य देबर्मन पश्चिम बंगालगोरखालँडदार्जीलिंगदार्जीलिंग,  कामिलपोंग जिल्हा२०१२ --अनित थापा 

 वस्तुतः स्वराज्य क्षेत्र 

 उत्तर सेंटिनल बेट 
उत्तर सेंटिनल बेट हा अंदमान आणि निकोबार बेटांच्या साखळीमध्ये स्थित आहे जो भारताचा केंद्रशासित प्रदेश आहे. हे बेट सेंटिनली लोकांचे निवास स्थळ आहे जगातील शेवटल्या अल्पित जमातींपैकी आहेत. ते इतर लोकांशी कोणताही संपर्क नाकारतात आणि आधुनिक संस्कृतीद्वारे अक्षरशः अस्पर्श राहिलेल्या शेवटच्या लोकांमध्ये आहेत. या बेटावरील लोकांशी कोणताही करार केलेला नाही किंवा शारीरिक व्यवसायाची नोंद झालेली नाही.

स्थानिक सरकारने (अंदमान निकोबार बेट) नमूद केले आहे की  सेंटिनेली लोकांच्या जीवनशैली किंवा निवासस्थानामध्ये हस्तक्षेप करण्याचा त्यांचा कोणताही हेतू नाही. डिसेंबर २००४ च्या त्सुनामीच्या परिणामामुळे या बेटाला गंभीरपणे त्रास सहन करावा लागला असला तरी, या घटनेच्या काही दिवसानंतर, भारतीय सरकारच्या हेलिकॉप्टरने या बेताचे निरीक्षण करीत असतांना येथील लोकांनी या हेलीकॉप्टरवर परताविण्यासाठी बाण मारले.

कोणत्याही औपचारिक करार केले नसले नाही तरी, किमान हस्तक्षेप करण्याचा अधिकृत धोरणाने त्यांना वास्तविक  केंद्रीय आणि स्थानिक प्रशासनाच्या संकल्पनाचौकटीत या बेटाला स्वायत्तता आणि सार्वभौमत्व लाभले आहे. 

 संदर्भ 

 बाह्य दुवे 

 भारतीय राज्यघटनेचीसहाव्वी अनुसूची
वर्ग:भारताचे राजकीय विभाग