ठाणे मेट्रो

ठाणे मेट्रो ही ठाणे, महाराष्ट्र येथे सेवा देणारी एक निर्माणाधीन मेट्रो सेवा आहे. मुंबई मेट्रोच्या बांधकामाधीन हिरवी मार्गिका ४ आणि केशरी मार्गिका ५ नंतर ठाण्यातून धावणारी ही तिसरी मेट्रो मार्गिका असेल. या मार्गिकेची लांबी २९ किमी इतकी प्रस्तावित आहे आणि या मार्गिकेवर २२ स्थानके असल्याचे सांगितले आहे. प्रस्तावित २९ पैकी, ३ किमी (१.९ mi) आणि २ स्थानके भूमिगत करण्याचे प्रस्तावित आहे तर उर्वरित स्थानके उन्नत करण्याचे प्रस्तावित आहे. मुंबई महानगर प्रदेशातील इतर मेट्रो मार्गांपेक्षा वेगळे, ही मार्गिका ठाणे जंक्शनपासून वागळे इस्टेट, मानपाडा, वाघबीळ, बाळकुम, राबोडी आणि ठाणे रेल्वे स्थानक मार्गे ठाणे जंक्शनपर्यंत जाणारा एक वर्तुळ तयार करते.  या मार्गाला केंद्र सरकारने १४ ऑगस्ट २०२४ रोजी मान्यता दिली होती आणि ही मार्गिका २०२९ पर्यंत कार्यान्वित होण्याची अपेक्षा आहे. 

 इतिहास 

 प्रस्ताव 
ही मारिका सुरुवातीला ठाणे महानगरपालिकेने प्रस्तावित केली होती. त्यावेळी ठाण्याच्या मुख्य भागातून जाणारी २९ किमी लांबीची मार्गिका प्रस्तावित करण्यात आली. सुरुवातीला ठाणे महानगरपालिकेने हा मार्ग एक अवजड रेल्वे प्रकल्प म्हणून प्रस्तावित केला होता. डिसेंबर २०१८ मध्ये ठाणे महानगरपालिकेने सुरुवातीचा मसुदा मंजूर केला होता आणि त्यानंतर तो पुढील महिन्यात राज्य सरकारला सादर करण्यात आला. राज्य सरकारने ६ रोजी या प्रकल्पाला मंजुरी दिली.  त्यानंतर, आर्थिक अडचणींमुळे ही लाईन स्थगित करण्यात आली. नंतर डिसेंबर २०२० मध्ये, महानगरपालिकेने अनेक बदलांसह प्रस्ताव सुधारित केला. यावेळी  अवजड रेल्वे मार्ग तयार करण्या ऐवजी, खर्च कमी करण्यासाठी या मार्गिकेचे लघुभर रेल्वेमध्ये रूपांतर करण्यात आले. प्रत्येक गाडीत डब्यांचीसंख्या ६ वरून ३ डब्यांपर्यंत कमी करण्यात आली.  ठाणे सारख्या शहरासाठी लघुभर रेल्वे प्रकल्प पुरेसा नाही, असे म्हणत या सुधारित प्रस्तावावर जनतेकडून टीका झाली. तथापि, २०२३ मध्ये, ठाणे महानगरपालिकेने पुन्हा एकदा लघुभर रेल्वेचा  प्रस्ताव रद्द केला आणि ही मार्गिका पुन्हा अवजड रेल्वेमध्ये बदलली गेली. अंतिम मसुद्यात मुंबई मेट्रोच्या बांधकामाधीन मार्गिका ४ आणि मार्गिका ५ सह प्रस्तावित अदलाबदल सुविधा होत्या.  ठाणे रेल्वे स्थानक आणि सिडको बस टर्मिनलजवळ ही मार्गिका भुयारी करण्याचा प्रस्तावही त्यांनी मांडला.  चा खर्च येणाऱ्या या मार्गिकेला अखेर केंद्र सरकारने १४ ऑगस्ट २०२४ रोजी आणि राज्य सरकारने ३० सप्टेंबर २०२४ रोजी मान्यता दिली.   सुरुवातीला हा प्रकल्प ठाणे महानगरपालिकेकडून राबवला जाणार होता. पण त्यानांतर, महा मेट्रोला या मार्गाच्या अंमलबजावणीसाठी जबाबदार संस्था म्हणून नियुक्त करण्यात आले. Shaikh, Ateeq (3 October 2024). "Thane metro project attracts five consultants for initial design phase". Hindustan Times.{{cite web}}: CS1 maint: url-status (link)
Category:CS1 maint: url-status अखेर पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी ५ ऑक्टोबर २०२४ रोजी या मार्गाचा पाया घातला.    

 खर्च आणि निधी 
या प्रकल्पासाठी लागणारा खर्च  असण्याचा अंदाज आहे. या साठी केंद्र आणि राज्य सरकार दोघांनीही समान समभागाने योगदान देण्याची अपेक्षा आहे.  
निधी स्रोत रक्कम % केंद्र सरकारकडून इक्विटी    ९.५१ राज्य सरकारकडून इक्विटी    ९.५१ केंद्र सरकारकडून उपकर्ज   २.९२ राज्य सरकारकडून उपकर्ज   २.९२ स्थानिक संस्थांकडून योगदान   १.६५ राज्य सरकारकडून जमीन आणि संशोधन आणि पुनर्विकासासाठी उपकर्ज   २८.२२ राज्य सरकारकडून राज्य कर   ५.०८ राज्य सरकारकडून बांधकामादरम्यानचा रस   २.५८ द्विपक्षीय आणि बहुपक्षीय कर्जे   ३७.३२ पीपीपी घटक   १.०८ एकूण   १००

 स्थानके 
या मार्गावर २२ स्थानके प्रस्तावित आहेत. ठाणे मेट्रोची ही मार्गिका वर्तुळाकार वलयी म्हणून कार्यरत करण्याचा प्रस्ताव आहे. २२ प्रस्तावित स्थानकांपैकी २० स्थानके उन्नत करण्याचे, तर ठाणे रेल्वे स्थानकाजवळील २ स्थानके भूमिगत करण्याचे प्रस्तावित आहे. या मार्गिकेत मुंबई मेट्रोच्या बांधकामाधीन मार्गिका ४ आणि मार्गिका ५ सोबत अदलाबादल प्रस्तावित आहेत.  

 अदलाबदल 
खालील स्थानकांवर इतर रेल्वे मार्गांना जोडणाऱ्या प्रवासी अदलाबदलीच्या सुविधा उपलब्ध करून दिल्या जातील:  

 ठाणे जंक्शन ( ठाणे रेल्वे स्थानक आणि सिडको बस अंत्यस्थानकाला जोडते);
 रैला देवी ( गायमुख आणि भक्ती पार्क (वडाळा) दरम्यान जाणाऱ्या बांधकामाधीन मार्गिका ४ ला जोडते);
 लोकमान्य नगर बस आगार (टीएमटी बस अंत्यस्थानकाला जोडतो);
 डोंगरीपाडा ( गायमुख आणि भक्ती पार्क (वडाळा) दरम्यान जाणाऱ्या बांधकामाधीन मार्गिका ४ ला जोडते);
 बाळकुम नाका ( कापूरबावडी आणि कल्याण एपीएमसी दरम्यान जाणाऱ्या मारिका ५ ला जोडतो)

ठाणे मेट्रोक्रस्थानकाचे नावप्रस्तावित उदघाट्नअदलाबदल स्थानकांची मांडणी १ठाणे जंक्शन२०२९ ठाणे रेल्वे स्थानक
 सिडको बस अंत्यस्थानाकभुयारी२नवीन ठाणे२०२९भुयारी३रायला देवी२०२९मुंबई मेट्रो मार्गिका ४ 
(निर्माणाधीन)उन्नत४वाघा सर्कल२०२९उन्नत५लोकमान्य नगर बस डेपो२०२९ ठाणे महानगर परिवहन बस अंत्यस्थानाक उन्नत६शिवाई नगर२०२९उन्नत७नीलकंठ टर्मिनल२०२९उन्नत८गांधी नगर२०२९उन्नत९डॉ.काशिनाथ घाणेकर नाट्यग्रह२०२९उन्नत१०मानपाडा२०२९उन्नत११डोंगरीपाडा२०२९मुंबई मेट्रो मार्गिका ४ 
(निर्माणाधीन)उन्नत१२विजय नगरी२०२९उन्नत१३वाघबिल२०२९उन्नत१४वॉटर फ्रंट२०२९उन्नत१५पाटलीपाडा२०२९उन्नत१६आझाद नगर बस स्टॉप२०२९उन्नत१७मनोरमा नगर२०२९उन्नत१८कोलशेत औद्योगिक क्षेत्र२०२९उन्नत१९बाळकुम नाका२०२९मुंबई मेट्रो मार्गिका ५  
(निर्माणाधीन)उन्नत२०बाळकुंपडा२०२९उन्नत२१राबोडी२०२९उन्नत२२शिवाजी चौक२०२९उन्नत

 आधारभूत संरचना 

 आगार 
या मार्गावर कासारवडवली येथे प्रस्तावित आगार आहे.  या आगारचा आकार १८ हेक्टर एवढा मोठा असण्याची अपेक्षा आहे आणि या आगारासाठी तपशीलवार संकल्पना सल्लागारांना जानेवारी २०२५ मध्ये T1-011/DDC-02/2025 या कराराखाली आमंत्रित करण्यात आले होते. 

 संदर्भ 

वर्ग:ठाण्यामधील वाहतूक
वर्ग:भारतामधील भूमिगत जलद परिवहन
वर्ग:भारतात प्रस्तावित जलद परिवहन