कळणे

कळणे हे महाराष्ट्र राज्यातील सिंधुदुर्ग जिल्ह्यातील दोडामार्ग तालुक्यातील एक गाव आहे. हे गाव दक्षिण कोकण प्रदेशात वसलेले आहे. गोवा सीमेपासून अत्यंत जवळ असल्याने येथे सांस्कृतिक व ऐतिहासिक प्रभावाची छाप ठळकपणे जाणवते.

 स्थान 
इवलेसे|सुपारी माड
कळणे हे जिल्हा मुख्यालय ओरोसपासून दक्षिणेस ५५ किमी अंतरावर आहे. दोडामार्गपासून ९ किमी व राज्य राजधानी मुंबईपासून ४४४ किमी अंतरावर आहे.  सासोली (४ किमी), नेतर्डे (४ किमी), मोरगाव (४ किमी), कोळझर (५ किमी), कुंब्राल (५ किमी) ही जवळची गावे आहेत.  कळणे पश्चिमेला पेरणेम (गोवा), उत्तर दिशेस सावंतवाडी, दक्षिणेला बिचोलीम व म्हापसा तालुक्यांनी वेढलेले आहे.

जवळची प्रमुख शहरे – सावंतवाडी, म्हापसा, पणजी.  जवळचे रेल्वे स्थानक – सावंतवाडी रोड (२० किमी पेक्षा अधिक).  जवळचे विमानतळ – गोवा मोपा आंतरराष्ट्रीय विमानतळ (१५ किमी).

 इतिहास 
सावंतवाडी संस्थानाचे तिसरे पंचम खेमराज यांच्या काळात घाटमाथ्यावरून आलेल्या गावकरी मंडळींनी कळणे गावाची स्थापना केली. गावातून कुंभवडे नदी वाहते. या नदीचा उगम सह्याद्री पर्वतरांगेत होऊन ती कळणे हद्दीत येऊन कलती होते.
इवलेसे|कळणे निसर्ग
दोडामार्ग–बांदा मार्गावरील सासोली–आडाळी दरम्यानच्या वळणांमध्ये गाव वसले असल्याने *"वळणात वसलेले कळणे"* अशी लोकोक्ती प्रचलित आहे. गोवा सीमेलगत असल्याने पोर्तुगीज राजवट, स्वातंत्र्यलढा यांच्या आठवणी येथे आजही सांगितल्या जातात.

गावातील जुन्या वाड्या – देऊळवाडी, भटवाडी, आवळेवाडी (नूतनवाडी), करमळीवाडी, धवडकीवाडी व डबीवाडी.

हवामान
येथे पावसाळ्यात मुबलक पाऊस पडतो व हवामान समशीतोष्ण राहते. हिवाळ्यात सकाळी धुके पडते. उन्हाळा उष्ण असतो. पावसाळ्यात भात शेती केली जाते.

 शिक्षण 
गावात प्राथमिक ते उच्च माध्यमिक शिक्षणाची व्यवस्था उपलब्ध आहे.
इवलेसे|डावे|ZP school

 प्रमुख शैक्षणिक संस्था 
 जिल्हा परिषद प्राथमिक शाळा कळणे क्र. १
 जिल्हा परिषद प्राथमिक शाळा कळणे क्र. २ (देऊळवाडी)
 जिल्हा परिषद प्राथमिक शाळा कळणे क्र. ३ (भटवाडी)
 जिल्हा परिषद प्राथमिक शाळा कळणे क्र. ५ (करमळी)
 नूतन माध्यमिक विद्यालय, कळणे
 कला व वाणिज्य महाविद्यालय, कळणे

कळणे पंचक्रोशी शिक्षण प्रसारक मंडळाची स्थापना १९७१ साली झाली. फक्रोजी देसाई, मोहन देसाई, महेश गवस, डॉ. पुरुषोत्तम करंबेळकर, ह. ल. भिसे, जा. वी. परग व विठोबा पांचाळ हे संस्थापक सदस्य होते.
इवलेसे|Library
गावातील *मुक्तोद्वार ग्रंथालय* हे दोडामार्ग तालुक्यातील एकमेव ग्रंथालय असून येथे २८,००० हून अधिक पुस्तके आहेत. गोवा राज्यातील नाट्य, साहित्य व शैक्षणिक क्षेत्रासाठीही या ग्रंथालयाचा मोठा उपयोग होतो.

 धार्मिक स्थळे 
कळणे गावात अनेक प्राचीन मंदिरे आहेत.
इवलेसे|माउली मंदिर
इवलेसे|दाडेश्वर मंदिर
 श्री माऊली देवी मंदिर (गावदेवी)
 दाडेश्वर मंदिर
 महापुरुष मंदिर (डबीवाडी)
 चव्हाटा मंदिर

गावातील धार्मिक कार्यांची सुरुवात परंपरेनुसार श्री माऊली देवीच्या मंदिरातून केली जाते.

 अर्थकारण 
गावात भात व नाचणी पिकाची शेती प्रचलित आहे. काजू, सुपारी व नारळाच्या बागा हे प्रमुख उत्पन्नाचे साधन आहे.

येथील जानकी कॅशू नट्स या काजू फळप्रक्रिया कारखान्यामध्ये गावातील अनेकांना रोजगार मिळाला आहे.

हवामान
पावसाळ्यात येथे भरपूर प्रमाणात पाऊस पडतो आणि हवामान समशीतोष्ण राहते. हिवाळ्यात येथील हवामान थंड असते व अनेकदा सकाळी धुके पडते. उन्हाळ्यात हवामान उष्ण असते. पावसाळ्यात येथे भातशेती केली जाते.

संदर्भ
१.https://villageinfo.in/
२.https://www.census2011.co.in/
३.http://tourism.gov.in/
४.https://www.incredibleindia.org/
५.https://www.india.gov.in/topics/travel-tourism
६.https://www.mapsofindia.com/

 सिंधुदुर्ग जिल्हा प्रशासन नोंदी [दुवे पाहिजेत]
 दोडामार्ग तालुका माहिती पुस्तिका [दुवे पाहिजेत]
 ग्रामस्थांची माहिती व मौखिक इतिहास [लेखी पुराव्यांशिवाय ग्राह्य नाहीत]

वर्ग:दोडामार्ग तालुक्यातील गावे
वर्ग:सिंधुदुर्ग जिल्ह्यातील गावे