माईण

माईण हे महाराष्ट्रातील सिंधुदुर्ग जिल्ह्याच्या कणकवली तालुक्यातील एक गाव आहे. तळकोकणातील निसर्गरम्य वातावरण आणि हिरवाईने नटलेले हे गाव स्थानिक जीवनशैली व सणसाज यासाठी ओळखले जाते. गावाचा परिसर निसर्गाने सुशोभित असून येथे पारंपरिक ग्रामजीवन टिकून आहे.चारही बाजूनी गच्च जंगलाने व्याप्त असलेल्या डोंगररांगा भेदत काळ्याभोर डांबरी रस्त्याने आपण खोलगट भागात डौलदार शांततेत पहुडलेल्या या गावात पोहचतो. तेव्हा प्रत्येक वळणावर निसर्गाच्या देखण्या रूपाचा निरनिराळा कॅनव्हास आपल्या नजरेला पडत राहतो. असं म्हणतात की, इथल्या शेकडो वर्षे जुन्या असलेल्या जंगलात पूर्वी ऐनाची झाडे खूप जास्त होती. ऐन या नावाचा अपभ्रंश होऊन 'माईण' असे नाव गावाला पडले. तर कुणी असं म्हणतात की, चहूबाजुनी उंच डोंगर आणि मध्येच 'व्हायना' सारख्या खोलगट भागात वसलेले गाव म्हणून त्याचा अपभ्रंश होऊन 'माईण' असे नाव पडले. 
    *व्हायन - जमिनीत पुरलेली धान्य कांडण्याची एक खोलगट दगडी वस्तू*

 ऐतिहासिकता 
माईण गावाचा इतिहास अत्यंत प्राचीन असून, येथे 'पांडवकालीन भुयार' असल्याची स्थानिक मान्यता आहे. माईण गावातील उभाडेवाडीतील नागझरी येथे सुरू होणारे हे भुयार सरळ शेजारच्या आयनल गावातील नागेश्वर मंदिराजवळ जाऊन संपते. भुयारातील भूगर्भरचना, त्यातील वैशिष्ट्यपूर्ण शंकरपिंडी आणि पाण्याच्या उगमाचा पिंडीसारखाच आकार हे विशेष लक्ष वेधून घेणारे घटक आहेत.

या भुयाराची उंची एवढी आहे की एखादा व्यक्ती त्यातून सहजपणे चालत जाऊ शकतो. स्थानिक परंपरेनुसार हे भुयार प्राचीन काळातील साधू–सन्यासी किंवा प्रवासी वापरत असावेत, अशी मान्यता आहे. जरी या भुयाराचा अधिकृत पुरातत्त्वीय अभ्यास झालेला नसला तरी गावकऱ्यांमध्ये पिढ्यान्‌पिढ्या चालत आलेल्या कथा आणि लोकश्रद्धा यामुळे या स्थळाचे ऐतिहासिक महत्त्व अधोरेखित होते.

उभाडेवाडीचे आणखी एक वेगळेपण म्हणजे वर्षाचे बाराही महिने उपलब्ध असलेले नैसर्गिक जलस्त्रोत. येथे पिण्यासाठी कोणताही मानवनिर्मित जलस्त्रोत वापरला जात नाही. नैसर्गिक उमाळ्यांतून वाहणारे शुद्ध पाणीच येथील लोकांचा मुख्य जलपुरवठा आहे. निसर्गाला बाधा पोहोचेल असा कोणताही मानवी हस्तक्षेप येथे होत नाही. गावकरी आजही पूर्वापार चालत आलेल्या देव-अरण्यसंरक्षणाच्या परंपरेचे काटेकोर पालन करतात.

 भौगोलिक स्थान 
माईण गाव हे कणकवली तालुक्यातील सात वाड्यांच्या समूहाने बनलेले गाव असून त्यामध्ये –  
उचावळेवाडी, उभाडेवाडी, तांबेवाडी, गावठणवाडी, घाडीवाडी, हातणकरवाडी आणि धनगरवाडी – अशा प्रमुख वाड्यांचा समावेश होतो.

गावाची सीमा खालीलप्रमाणे आहे –
 **पूर्वेला:** तरंदळे  
 **पश्चिमेला:** भरणी व चाफेड  
 **उत्तरेला:** तरंदळे व पिसेकामते  
 **दक्षिणेला:** ओटव व सावडाव  

यांशिवाय **नांदगाव** आणि **आयनल** ही भौगोलिकदृष्ट्या माईणच्या अत्यंत जवळची गावं आहेत.

गावाचा परिसर मुख्यतः डोंगराळ, जंगलांनी वेढलेला आणि शेतीप्रधान असून कोकणातील ओलसर हवामान, नैसर्गिक जलस्त्रोत आणि हिरवळ ही येथील वैशिष्ट्ये मानली जातात.

 पर्यटन 
माईण गाव आणि त्याची उभाडेवाडी हे तळकोकणातील शांत, निसर्गरम्य आणि अद्याप अपरिचित पर्यटनस्थळांपैकी एक आहे. पसरलेल्या हिरवाईत, शांत वातावरणात आणि स्वच्छ जलस्त्रोतांमध्ये निसर्गप्रेमींसाठी येथे शांत विश्रांतीची उत्तम संधी उपलब्ध आहे.

 पांडवकालीन भुयार 
 इतिहासप्रेमी आणि साहसी पर्यटकांसाठी हे आकर्षक ठिकाण आहे.  
 भुयाराचा नैसर्गिक आकार, पाण्याचा उगम व शंकरपिंडी हे विशेष पाहण्यासारखे आहेत.  
 भुयाराचा मार्ग नागझरीपासून आयनल गावापर्यंत जोडलेला असून परिसर हिरव्या जंगलांनी वेढलेला आहे.

 नैसर्गिक जलस्त्रोत 
 उभाडेवाडीतील वर्षभर वाहणारे नैसर्गिक उमाळे पाहणे हा एक अनोखा अनुभव ठरतो.  
 या परिसरातील जल आणि जंगलसंरक्षणाचा स्थानिकांनी जपलेला अनोखा वारसा पर्यटकांना आकर्षित करतो.

 निसर्गभ्रमंती 
 शांत, स्वच्छ आणि प्रदूषणमुक्त वातावरणामुळे पायी भटकंती, फोटोग्राफी, निरीक्षणभ्रमंती (Nature Trail) साठी हा परिसर अत्यंत योग्य आहे.

 लोकसंख्या 
२०११ च्या जनगणनेनुसार माईण गावाची एकूण लोकसंख्या सुमारे १,२०६ इतकी आहे आणि घरांची संख्या सुमारे ३३३ अशी नोंद आहे. गावातील पुरुष व महिला यांचे प्रमाण जवळपास समान आहे. 

 संस्कृती आणि सण 
माईण गावात धार्मिक, सामाजिक आणि सांस्कृतिक परंपरा आजही जपल्या जातात. गावाचे ग्रामदैवत म्हणून ओळखले जाणारे माधवगिरी देवस्थान हे गावाच्या मुख्य रस्त्यालगत वसलेले असून, चारही बाजूंनी दाट झाडी आणि पाठीमागे संरक्षित अशी प्राचीन देवराई असल्यामुळे या स्थानाला विशेष पवित्रता प्राप्त झाली आहे. मंदिराची वास्तुरचना ही कोकणातील दुर्लभ अशा हेमाडपंथी शैलीचे उत्कृष्ट उदाहरण मानली जाते.

गावात विविध प्राचीन देवस्थानेही असून त्यामध्ये –  
 गांगेश्वर मंदिर  
 ठाणेश्वर  
 दत्त मंदिर  
 गणेश मंदिर  
 विश्वकर्मा मंदिर  
 ब्राम्हणदेव  

अशी देवस्थाने प्रमुख आहेत. ठरलेल्या तिथीनुसार येथे उत्सव, यात्रा, जत्रा आणि धार्मिक कार्यक्रम साजरे केले जातात. या समृद्ध परंपरांमुळे ग्रामस्थांमध्ये सामाजिक ऐक्याची आणि धार्मिक सलोख्याची भावना दृढ होते.

गावामध्ये एक बौद्ध विहारही असून, येथे आंबेडकर जयंती, बुद्ध जयंती आणि इतर सांस्कृतिक उपक्रम उत्साहाने साजरे केले जातात. या कार्यक्रमांना विविध वयोगटातील ग्रामस्थ सहभाग नोंदवतात, ज्यामुळे गावातील सामाजिक-सांस्कृतिक विविधता अधिक समृद्ध होते.
 लोकजीवन 
माईण गावातील लोकांचा मुख्य उदरनिर्वाहाचा स्रोत शेती हा आहे. गावाचा परिसर उंच-सखल आणि डोंगराळ भूभागाचा असल्यामुळे सलग आणि विस्तीर्ण अशी शेतीजमीन अत्यल्प प्रमाणात आढळते. तरीही उपलब्ध जमिनीत हंगामी पिकांचे उत्पादन घेतले जाते. प्रमुख पिकांमध्ये –  
 भात  
 नाचणी  
 वरी  
 भुईमूग  
 कुळीथ  
 मूग  
 चवळी  

यांचा समावेश होतो.

गावात अनेक ठिकाणी नैसर्गिक व बारमाही जलस्रोत असल्यामुळे फळबागांची लागवडही मोठ्या प्रमाणात होते.  
 नारळ–पोफळी  
 आंबा  

या पारंपरिक बागायत सोबतच येथे काजू बागायत हा प्रमुख नगदी पीक म्हणून ओळखला जातो. डोंगरउतार, नदीकाठ आणि रस्त्यांच्या कडेला अनेक काजू बागा दिसून येतात आणि गावाच्या अर्थव्यवस्थेत त्यांचा मोठा वाटा आहे.

ग्रामीण जीवनशैली, स्थानिक परंपरा, शेतीकेंद्रित दैनंदिन कामकाज आणि निसर्गाशी जवळचा संबंध ही येथील लोकजीवनाची वैशिष्ट्ये मानली जातात.

हवामान
पावसाळ्यात येथे भरपूर प्रमाणात पाऊस पडतो आणि हवामान समशीतोष्ण राहते. हिवाळ्यात येथील हवामान थंड असते व अनेकदा सकाळी धुके पडते. उन्हाळ्यात हवामान उष्ण असते. पावसाळ्यात येथे भातशेती केली जाते.

प्रेक्षणीय स्थळे

नागरी सुविधा

जवळपासची गावे

संदर्भ
१.https://villageinfo.in/
२.https://www.census2011.co.in/
३.http://tourism.gov.in/
४.https://www.incredibleindia.org/
५.https://www.india.gov.in/topics/travel-tourism
६.https://www.mapsofindia.com/

वर्ग:कणकवली तालुक्यातील गावे
वर्ग:सिंधुदुर्ग जिल्ह्यातील गावे