नांदोस

नांदोस हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील दक्षिण कोकणातील सिंधुदुर्ग जिल्ह्यातील मालवण तालुक्यातील एक गाव आहे.
इवलेसे|Nandos nature
नांदोस हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील दक्षिण कोकणातील सिंधुदुर्ग जिल्ह्यातील मालवण तालुक्यातील एक सुप्रसिद्ध व इतिहास प्रसिद्ध गाव आहे.

 इतिहास 
नांदोसचे मूळ नाव नांदोसी असे होते. पुढे उच्चाराप्रमाणे त्याचा अपभ्रंश होऊन नांदोस हे नाव रूढ झाले.  छत्रपती शिवाजी महाराज यांनी सिंधुदुर्ग किल्ला उभारताना नांदोस येथे तळ ठोकला होता. सन 1803 मध्ये येथे नांदोसची गढी (छोटा किल्ला) बांधण्यात आल्याची माहिती एका इतिहासकालीन पत्रात आढळते.  15 फेब्रुवारी 1807 च्या एका पत्रानुसार—“माधवराव सबनीस व धोंडो गोविंद व वरकड सरदार चार हजार सैन्यासह नांदोसी येथील नवीन ठाण्याचा बंदोबस्त करत होते.”

करवीरकरांनी नांदोस येथे भुईकोट किल्ला बांधला व चौहो बाजूने खंदक खणले. हा किल्ला सावंतवाडी संस्थानच्या नजरेस खटकू लागल्याने रामचंद्र खानविलकर यांच्या नेतृत्वाखाली सावंतांनी किल्ल्यावर हल्ला केला. झालेल्या युद्धात करवीरकरांचे सुमारे अडीचशे सैनिक ठार झाले व किल्ला सावंतांच्या ताब्यात आला.  सन 1862 मधील ब्रिटिश पाहणीत किल्ल्याची तटबंदी व खंदक चांगल्या स्थितीत असल्याचा उल्लेख आहे. आज हा किल्ला अवशेषरूपात दिसतो.

 भौगोलिक रचना 
गावाच्या —

 पूर्वेस : तिरवडे
 पश्चिमेस : गुरामनगरी
 उत्तरेस : विस्तीर्ण डोंगररांग
 दक्षिणेस : वराड

जवळची गावे : कट्टा, गुरामवाडी, कुमामे, तिरवडे, गोळवण, सुकळवाड, वराड, पेंडुर, पोईप, माळगाव, कुणकवळे

 भूवापर व घरे 

 शेती, वृक्षलागवड व व्यवसायासाठी जमीन वापर
 दगडी व कौलारू घरे, तसेच स्लॅबची घरे प्रामुख्याने आढळतात

 प्राणी संपदा 
पाळीव प्राणी : गाई, म्हशी, बैल, रेडे, शेळ्या, मेंढ्या, मांजरे, कुत्रे, कोंबड्या  जंगली प्राणी : रानडुक्कर, गवारेडे, कोल्हा, तरस, माकड, वाघ, बिबट्या

 जलस्रोत 
डोंगरातील झरे, छोटी तळी, वैयक्तिक विहिरी व बोअरवेल्स.

 शेती व बागायती 

 मुख्य पीक : भात
 इतर पिके : भुईमूग, कलिंगड
 बागायती : नारळ, सुपारी, काजू, आंबा

 पशुधन 
गाई-म्हशी मोठ्या प्रमाणावर असल्याने दुग्ध व्यवसाय प्रचलित आहे. कुक्कुटपालनही मोठ्या प्रमाणात केले जाते.

 प्रमुख व्यवसाय 
शेती हा प्रमुख व्यवसाय असून त्यावर आधारित लघुउद्योग, काजू प्रक्रिया उद्योग इत्यादी सुरू आहेत.

 सरकारी कार्यालये 

 ग्रामपंचायत
 तलाठी कार्यालय
 जिल्हा परिषद प्राथमिक शाळा
 दूध डेअरी
 विविध कार्यकारी सहकारी सेवा सोसायटी
 पोस्ट ऑफिस

 धार्मिक स्थळे 

 इवलेसे|Ravalnath temple
 श्री देव गिरेश्वर (गिरोबा) मंदिर
 श्री देव लिंगेश्वर मंदिर
 इवलेसे|Gireshwar temple
 पांडवकालीन जरी मरी मंदिर
 गोविंद पूर्णानंद स्वामी मठ
 श्री देव ब्राह्मण मंदिर
 श्री देव महापुरुष मंदिर

 वाड्या 
गावात एकूण सोळा वाड्या आहेत :  लुडकेवाडी, कोक्याचे गाळूवाडी, ढवळेवाडी, चव्हाणवाडी (पश्चिम), मधलीवाडी, टेम्बवाडी, पुन्याचीवाडी, गावकरवाडी, सोनारवाडी, बांधवाडी, तेलीवाडी, गावठणवाडी, समतानगर, सारंगवाडी, चव्हाणवाडी (पूर्व), सुतारवाडी

 वाहतूक 
कट्टा बाजारपेठ जवळ असल्यामुळे एसटी बस सेवा थेट उपलब्ध नाही, तरीही सायकल, दुचाकी, रिक्षा, चारचाकी, टेम्पो, ट्रक वाहतूक सुरू असते.

 ग्रामपर्यटन 

 श्री देव गिरेश्वर मंदिर परिसर
 इतिहासप्रसिद्ध नांदोस गढी — याचे उत्खनन व संवर्धन करण्यासाठी महाराष्ट्र शासनाने पावले उचलली आहेत.

हवामान
पावसाळ्यात भरपूर पाऊस पडतो. हवामान सामान्यतः उष्ण व दमट असते. हिवाळ्यात वातावरण आल्हाददायक तर उन्हाळ्यात उष्ण असते.

लोकजीवन
मुख्य व्यवसाय शेती व त्यावर आधारित पूरक उद्योग. काजू प्रक्रिया व कुटीरोद्योग प्रचलित आहे.

 अंगणवाडी 

 नांदोस गावकरवाडी
 नांदोस सारंगवाडी
 नांदोस गडकरीवाडा

 प्राथमिक शाळा 

 इवलेसे|Zp school
 जिल्हा परिषद प्राथमिक शाळा नांदोस गावकरवाडी
 जिल्हा परिषद प्राथमिक शाळा नांदोस सारंगवाडी
 जिल्हा परिषद प्राथमिक शाळा नांदोस गडकरीवाडा

हवामान
पावसाळ्यात येथे भरपूर प्रमाणात पाऊस पडतो आणि हवामान समशीतोष्ण राहते. हिवाळ्यात येथील हवामान थंड असते व अनेकदा सकाळी धुके पडते. उन्हाळ्यात हवामान उष्ण असते. पावसाळ्यात येथे भातशेती केली जाते.

संदर्भ
१.https://villageinfo.in/
२.https://www.census2011.co.in/
३.http://tourism.gov.in/
४.https://www.incredibleindia.org/
५.https://www.india.gov.in/topics/travel-tourism
६.https://www.mapsofindia.com/

वर्ग:मालवण तालुक्यातील गावे
वर्ग:सिंधुदुर्ग जिल्ह्यातील गावे