शिरवळ (कणकवली)

शिरवल हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील दक्षिण कोकणातील सिंधुदुर्ग जिल्ह्यातील कणकवली तालुक्यातील एक गाव आहे.

भौगोलिक व प्रशासकीय माहिती 

शिरवल गाव हे कणकवली तालुक्यात येते, आणि त्याचे गावसंकेत (Village Code) 566460 आहे. 

गावाचे पिनकोड 416602 (किंवा स्थानिक पोस्ट ऑफिस: Kalsuli / Kalsuli-संलग्न) असं काही माहिती स्रोत देतात. 

शिरवलचे एकूण भौगोलिक क्षेत्र सुमारे 1101.58 हेक्टर आहे. 

प्रशासकीयदृष्ट्या, हे गाव स्वतःच ग्रामपंचायती (Gram Panchayat) आहे. 

जवळचे प्रमुख शहर / तालुका केंद्र म्हणजे कणकवली — शिरवल ते कणकवलीचे अंतर सुमारे 8 किमी आहे. 

जिल्हा मुख्यालय (Oros / OrasBk) मंजे गावापासून अंदाजे 24 किमी अंतर आहे.

हवामान
पावसाळ्यात येथे भरपूर प्रमाणात पाऊस पडतो आणि हवामान समशीतोष्ण राहते. हिवाळ्यात येथील हवामान थंड असते व अनेकदा सकाळी धुके पडते. उन्हाळ्यात हवामान उष्ण असते. पावसाळ्यात येथे भातशेती केली जाते.

📜 ऐतिहासिक व भौगोलिक-सांस्कृतिक पार्श्वभूमी

शिरवल गाव हे संपूर्ण जिल्हा आणि कोकण प्रदेशाच्या भौगोलिक आणि सांस्कृतिक पार्श्वभूमीचा भाग आहे. 

ज्या जिल्ह्याचा भाग आहे — सिंधुदुर्ग — हा कोकण किनारपट्टीतील एक ऐतिहासिक जिल्हा आहे, ज्याची द्रव्यासमंजस भूमी, समुद्रकिनारे, बंदरं आणि कोकणातली विशिष्ट जीवनशैली ही या भागाची ओळख आहे. 

जिल्हा आणि तालुका स्तरावरील प्रशासन आणि रस्ते–रेल्वे नेटवर्कमुळे (जसे की राष्ट्रीय महामार्ग, रेल्वे) पूर्वीपासूनच हे भाग महत्त्वाचे राहिले आहेत. 

तथापि, अलीकडील काळात काही सामाजिक-परिवहन सुविधांबाबत समस्या आल्याची दाखल आहेत: उदाहरणार्थ, 2024 मध्ये गावकऱ्यांनी मुख्य रस्त्याच्या डांबरीकरणासाठी मागणी केली होती आणि काम सुरू होईपर्यंत त्यांनी राजकीय पक्षांचे प्रचार-entry बंदी लावली होती. 

यावरून दिसते की, शिरवलमध्ये पारंपरिक कोकणीय पद्धतींचे जीवन अजून आहे, पण आधुनिक विकास (रस्ते, पायाभूत सुविधा) ही आवश्यकता बनली आहे.

लोकजीवन
इवलेसे
हिरव्यागार वनराईच्या कुशीतील शिरवल  गाव हा कष्टकरी धार्मिक व श्रद्धाळू पण सुशिक्षित लोकांचा आहे .येथील निसर्ग शोभा, आंब्याच्या बागा या पर्यटकांना खुणावत असतात . एकतेने हे गाव बांधलेले आहे. सह्याद्रीच्या डोंगररांगात वसलेले हे गाव निसर्ग सौंदर्याने नाटलेले आहे.

 👥 लोकसंख्या, शिक्षण, सामाजिक परिस्थिती

२०११ च्या जनगणनेनुसार शिरवलमध्ये एकूण 323 घरं (households) आहेत. 

गावची एकूण लोकसंख्या 1,216 (पुरुष 577, महिला 639) इतकी आहे. 

बालवर्ष 0–6 वयोगटातील लोकसंख्या 81 (संपूर्ण लोकसंख्येच्या सुमारे 6.66%) आहे. 

जातीवार — अनुसूचित जाती (SC) चे प्रमाण सुमारे 12.99% आणि अनुसूचित जमाती (ST) चे प्रमाण सुमारे 0.90% आहे. 

साक्षरता दर:

गावातील साक्षरता दर 84.05% आहे, जी महाराष्ट्राच्या सरासरीपेक्षा थोडी जास्त आहे. 

पुरुष साक्षरता ~ 90.30%; महिला साक्षरता ~ 78.46%.

🙏 धार्मिक, सांस्कृतिक, सामाजिक जीवन

शिरवल गावात प्रमुख धार्मिक स्थळ म्हणजे श्री रावलनाथ मंदिर. 

दरवर्षी, या मंदिराची जत्रा / उत्सव (annual fair / festival) साजरी केली जाते. उदाहरणार्थ, 2024 मध्ये जत्रोत्सव आयोजित असल्याची बातमी आहे. 

त्या जत्रेत पारंपरिक पूजा, भक्तिपूर्ण कार्यक्रम, नवस फेडणे (bhakta’s vow fulfilment), दर्शन, समाजातील लोकांचा समागम असे धार्मिक-सांस्कृतिक उपक्रम होतात.

कार्यक्षेत्र / व्यवसाय

एकूण काम करणाऱ्यांपैकी (workers) 480 आहेत. त्यापैकी ~58% लोक मुख्य काम (6 महिने पेक्षा जास्त कालावधीचे) करतात. 

गावात कृषी (cultivators) हे काम करणाऱ्यांपैकी 185 आहेत; तर कृषी मजूर (agricultural labourer) 13 आहेत. 

ही माहिती सुचवते की शिरवल हा एक लहान ते मध्यम दर्जाचा गाव आहे — जिथे कृषी हे प्रमुख रोजगार असावा.

सामाजिक बाबी

गावात SC वर्गाचे प्रमाण स्पष्टपणे आहे (सुमारे 13%) ज्यामुळे सामाजिक समावेशाचे स्वरूप स्पष्ट होते. 

शिरवलची साक्षरता दर चांगली असल्यामुळे शिक्षणावर गावात लक्ष दिले गेले आहे. 

स्थानिक प्रशासन म्हणजे ग्रामपंचायत (Gram Panchayat) आहे. त्यामुळे गावातील विकास — रस्ते, पाणी, स्वच्छता, सार्वजनिक प्रशासन यांचे दायित्व ग्रामपंचायतीकडे असावे.

परिवहन व संपर्क सुविधा

२०११ च्या माहितीनुसार, गावामध्ये सार्वजनिक बस (Public Bus) सेवा उपलब्ध आहे. 

खाजगी बसेस 5–10 किमी अंतरावर उपलब्ध असल्याचे नमूद आहे. 

रेल्वे स्थानक 5–10 किमीच्या अंतरावर असल्याचे माहिती आहे; जवळचे प्रमुख रेल्वे स्टेशन म्हणजे कणकवली रेल्वे स्थानक.

प्रेक्षणीय स्थळे
इवलेसे|शिरवळ येथील जागृत देवस्थान लिंग रवळनाथ मंदिर
इवलेसे|इवलेसे|अल्ट=शिरवळ येथील सुंदर डॅम
शिरवळ डॅम 

नागरी सुविधा
इवलेसे|ग्रामपंचायत ची स्थापना दिनांक २७/०४/१९५८रोजी झाली असून या ग्रामपंचायतीमध्ये एकूण ०८ सदस्य आहेत 
इवलेसे|जि. प. पूर्ण प्राथमिक शाळा शिरवळ नं.१इवलेसे|जि.प. पूर्ण प्राथमिक शाळा शिरवळ नं. १ येथील शिक्षक व विद्यार्थी.  

जवळपासची गावे
कळसुली, शिवडाव, हळवल, कसवण, तळवडे, आम्रड

गावातील वाड्या -१४

 टेंबवाडी, भटवाडी, रतांबेवाडी, तळेवाडी, हेळेसखल, बोरीची वाडी, सातवसेवाडी, गाडेसखल, सुतारवाडी, चव्हाणवाडी, कोळभाटवाडी, बौद्धवाडी, खासकिलवाडी, सावरभाटलेवाडी

१.https://villageinfo.in/
२.https://www.census2011.co.in/
३.http://tourism.gov.in/
४.https://www.incredibleindia.org/
५.https://www.india.gov.in/topics/travel-tourism
६.https://www.mapsofindia.com/

वर्ग:कणकवली तालुक्यातील गावे
वर्ग:सिंधुदुर्ग जिल्ह्यातील गावे