महाराष्ट्र विधान परिषद

महाराष्ट्र विधान परिषद हे महाराष्ट्र राज्याच्या द्विगृही कायदेमंडळापैकी वरिष्ठ गृह आहे. महाराष्ट्राच्या विधानपरीषदेत ७८  सदस्य आहेत. महाराष्ट्र, कर्नाटक, उत्तर प्रदेश, बिहार, आंध्रप्रदेश आणि तेलंगणा या ६ घटक राज्यात द्विगृही कायदेमंडळ पद्धती अस्तित्वात असून तेथे विधान परिषद अस्तित्वात आहेत. बाकी सर्व घटकराज्यात एकगृह कायदेमंडळ पद्धती आहे. तेथे विधानसभा हे एकच सभागृह आहे. राज्यघटनेच्या कलम १६९ (१) नुसार विधानसभेने सभासदांच्या किंवा दोन तृतीयांश सभासदांनी उपस्थितीने बहुमताने ठराव केल्यास भारतीय संसद राज्यात विधान परिषद अस्तित्वात आणते. विधान परिषदेची सदस्य संख्या किती असावी, हे राज्यघटनेने निश्चित केलेले नाही. कलम १७१ नुसार विधान परिषदेत किमान ४०  सभासद किंवा विधानसभेच्या एकूण सभासद संख्येच्या एक तृतीयांश पेक्षा जास्त सदस्य नसतात. विधान परिषद तत्त्वत: वरिष्ठ सभागृह असले तरी व्यवहारात ते कनिष्ठ सभागृह आहे. या सभागृहाला सर्वच बाबीत कमी अधिकार आहेत (विधानसभेच्या तुलनेत).

 विधानपरिषदेबद्दल माहिती
घटकराज्यांमध्ये व्दिगृही विधिमंडळ असावे की नसावे याबाबद निर्णय घेण्याचा अधिकार तेथील विधानसभेला आहे. सध्या देशामध्ये सहा घटकराज्यांमध्ये विधानपरिषद आहे त्यामध्ये महाराष्ट्र, बिहार, उत्तर प्रदेश, आंध्रप्रदेश, तेलंगाणा आणि कर्नाटक यांचा समावेश आहे.

 विधानपरिषदेची रचना 

१९५६ च्या ७ व्या घटनादुरूस्तीनुसार असे निर्धारित करण्यात आले आहे की, विधानपरिषदेची सदस्य संख्या तेथील विधानसभेच्या सदस्य संख्येच्या  १/३ पेक्षा जास्त नसावी आणि ४०  पेक्षा कमी नसावी. सध्या महाराष्ट्रात ७८  इतकी सदस्य संख्या आहे. घटना कलम क्र. १७१/२  नुसार विधानपरिषदेच्या रचनेबाबद कायदा करण्याचा अधिकार संसदेला आहे. विधानपरिषदेत साधारणपणे ५/६  सदस्य निर्वाचित असतात तर १/६  सदस्य राज्यपालाने नियुक्त केलेले असतात. विधानपरिषदेतील सर्व सदस्य प्रत्यक्ष निवडणुकीद्वारे निवडलेले सदस्य नसतात.

 विधानपरिषदेच्या सदस्यांची विभागणी 
रचना : 
१/३ सदस्य विधानसभेच्या सदस्यांकडून निवडले जातात.
१/३ स्थानिक स्वराज्य संस्थांकडून सदस्य निवडले जातात.
१/१२ शिक्षक मतदार संघातून सदस्य निवडले जातात.
१/१२ पदवीधर मतदार संघातून सदस्य निवडले जातात. 
१/६  राज्यपालाकडून सदस्य नामनिदेशित केले जातात, यामध्ये सामाजिक, सांस्कृतिक, शैक्षणिक व आर्थिक अशा विविध क्षेत्रातील तज्ञ सदस्य असतात.

 सदस्यांची पात्रता 
तो भारताचा नागरिक असावा.
त्याच्या वयाची ३० वर्ष पूर्ण झालेली असावी. 
संसदेने वेळोवेळी विहित केलेल्या अटी त्याला मान्य असाव्यात.

 सदस्यांचा कार्यकाल 

सदस्यांचा कार्यकाल 6 वर्ष इतका असतो.

 विधानपरिषदेचा कार्यकाल 

विधानपरिषद हे स्थायी सभागृह आहे ते कधीही विसर्जित होत नाही. दर दोन वर्षानी 1/3 सदस्य निवृत्त होतात आणि तेवढेच नव्याने त्यांच्या जागी निवडले जातात.

 गणसंख्या 
१/१०  इतकी गणसंख्या असतो.
 अधिवेशन 

दोन अधिवेशनांमध्ये सहा महिन्यापेक्षा जास्त अंतर नसावे.

 सभापती व उपसभापती 

विधानपरिषदेत निवडून आलेल्या सदस्यांकडून एका सदस्याची सभापती तर दुसऱ्या एका सदस्याची उपसभापती म्हणून निवड केली जाते.
 मतदारसंघ आणि सदस्य (७८)
महाराष्ट्र विधान परिषदेचे अलीकडील सदस्य खालीलप्रमाणे आहेतhttp://mls.org.in/pdf2021/winter/list-of-council-member.pdf 

 विधानसभेच्या सदस्यांनी निवडलेले (३०) 

#सदस्यपक्षकार्यकाळ१पंकजा मुंडेभाजप२८-जुलै-२०२४२७-जुलै-२०३०२योगेश टिळेकरभाजप२८-जुलै-२०२४२७-जुलै-२०३०३परिणय फुकेभाजप२८-जुलै-२०२४२७-जुलै-२०३०४अमित गोरखेभाजप२८-जुलै-२०२४२७-जुलै-२०३०५सदाभाऊ खोतभाजप२८-जुलै-२०२४२७-जुलै-२०३०६प्रवीण दरेकरभाजप८-जुलै-२०२२७-जुलै-२०२८७राम शिंदेभाजप८-जुलै-२०२२७-जुलै-२०२८८उमा खापरेभाजप८-जुलै-२०२२७-जुलै-२०२८९श्रीकांत भारतीयभाजप८-जुलै-२०२२७-जुलै-२०२८१०प्रसाद लाडभाजप८-जुलै-२०२२७-जुलै-२०२८११रणजितसिंह मोहिते-पाटीलभाजप१४-मे-२०२०१३-मे-२०२६१२कृपाल तुमानेशिवसेना२८-जुलै-२०२४२७-जुलै-२०३०१३भावना गवळीशिवसेना२८-जुलै-२०२४२७-जुलै-२०३०१४नीलम गोऱ्हेशिवसेना१४-मे-२०२०१३-मे-२०२६१५शिवाजीराव गर्जेराष्ट्रवादी२८-जुलै-२०२४२७-जुलै-२०३०१६रामराजे नाईक निंबाळकरराष्ट्रवादी८-जुलै-२०२२७-जुलै-२०२८१७अमोल मिटकरीराष्ट्रवादी१४-मे-२०२०१३-मे-२०२६१८मिलिंद नार्वेकरशिवसेना UBT२८-जुलै-२०२४२७-जुलै-२०३०१९सचिन अहिरशिवसेना UBT ८-जुलै-२०२२७-जुलै-२०२८२०उद्धव ठाकरेशिवसेना (उद्धव ठाकरे)१४-मे-२०२०१३-मे-२०२६२१प्रज्ञा सातव (राजीनामा)काँग्रेस२८-जुलै-२०२४२७-जुलै-२०३० (१८ डिसें.)२२भाई जगतापकाँग्रेस८-जुलै-२०२२७-जुलै-२०२८२३राजेश राठोडकाँग्रेस१४-मे-२०२०१३-मे-२०२६२४एकनाथ खडसेराष्ट्रवादी (SCP)८-जुलै-२०२२७-जुलै-२०२८२५शशिकांत शिंदेराष्ट्रवादी (SCP)१४-मे-२०२०१३-मे-२०२६२६23-नोव्हेंबर-2024 पासून रिक्त२७-जुलै-२०३०२७23-नोव्हेंबर-2024 पासून रिक्त७-जुलै-२०२८२८23-नोव्हेंबर-2024 पासून रिक्त१३-मे-२०२६२९23-नोव्हेंबर-2024 पासून रिक्त१३-मे-२०२६३०23-नोव्हेंबर-2024 पासून रिक्त१३-मे-२०२६

 स्थानिक प्राधिकरणांच्या मतदारसंघातून निवडून आलेले (२२) 

 # मतदारसंघसदस्य पक्ष कार्यकाळ १ मुंबई सुनील शिंदे  शिवसेना UBT  २-जानेवारी-२०२२ १-जानेवारी-२०२८ २ मुंबई राजहंस सिंह भाजप २-जानेवारी-२०२२ १-जानेवारी-२०२८ ३ धुळे-नंदुरबार अमरीश पटेल भाजप २-जानेवारी-२०२२ १-जानेवारी-२०२८ ४ अकोला-वाशिम-बुलढाणा वसंत खंडेलवाल भाजप २-जानेवारी-२०२२ १-जानेवारी-२०२८ ५ कोल्हापूर सतेज पाटील काँग्रेस २-जानेवारी-२०२२ १-जानेवारी-२०२८ ६ नागपूर 23-नोव्हेंबर-2024 पासून रिक्त १-जानेवारी-२०२८ ७ छ.संभाजीनगर-जालना    ३०-ऑगस्ट-२०१९ २९-ऑगस्ट-२०२५ ८ सोलापूर रिक्त ९ अमरावती रिक्त १० वर्धा-चंद्रपूर-गडचिरोली रिक्त ११ नाशिकरिक्त १२ परभणी-हिंगोली   रिक्त १३ रायगड-रत्‍नागिरी-सिंधुदुर्ग  रिक्त १४ जळगावरिक्त १५ भंडारा-गोंदिया रिक्त १६ पुणे  रिक्त १७ सांगली-सातारारिक्त १८ नांदेडरिक्त १९ यवतमाळरिक्त २० ठाणे-पालघररिक्त २१ अहमदनगर (अहिल्यानगर)रिक्त २२ धाराशिव-लातूर-बीडरिक्त

 शिक्षक मतदारसंघातून निवडून आलेले (७) 

#मतदारसंघसदस्यपक्षकार्यकाळ१मुंबईजगन्नाथ अभ्यंकरशिवसेना UBT ८-जुलै-२०२४७-जुलै-२०३०२नाशिककिशोर दराडेशिवसेना८-जुलै-२०२४७-जुलै-२०३०३कोकणज्ञानेश्वर म्हात्रेभाजप८-फेब्रुवारी-२०२३७-फेब्रुवारी-२०२९४संभाजीनगरविक्रम काळेराष्ट्रवादी८-फेब्रुवारी-२०२३७-फेब्रुवारी-२०२९५नागपूरसुधाकर 
आडबालेअपक्ष (काँग्रेस समर्थित)८-फेब्रुवारी-२०२३७-फेब्रुवारी-२०२९६पुणेजयंत आसगावकरकाँग्रेस७-डिसेंबर २०२०६-डिसेंबर २०२६७अमरावतीकिरण सरनाईकअपक्ष७-डिसेंबर २०२०६-डिसेंबर २०२६

 पदवीधर मतदारसंघातून निवडून आलेले (७) 

 # मतदारसंघसदस्य पक्ष कार्यकाळ १ कोकण निरंजन डावखरे भाजप ८-जुलै-२०२४ ७-जुलै-२०३० २ मुंबई अनिल परब  शिवसेना UBT  ८-जुलै-२०२४ ७-जुलै-२०३० ३ अमरावती धनंजय लिंगाडेकाँग्रेस ८-फेब्रुवारी-२०२३ ७-फेब्रुवारी-२०२९ ४ नाशिक  सत्यजित तांबे  अपक्ष ८-फेब्रुवारी-२०२३ ७-फेब्रुवारी-२०२९ ५ नागपूर अभिजित वंजारी काँग्रेस ७-डिसेंबर-२०२० ६-डिसेंबर-२०२६ ७ औरंगाबाद सतीश चव्हाण राष्ट्रवादी ७-डिसेंबर-२०२० ६-डिसेंबर-२०२६ ६ पुणे अरुण लाड  राष्ट्रवादी (SCP) ७-डिसेंबर-२०२० ६-डिसेंबर-२०२६

 राज्यपाल नामनिर्देशित (१२) 

 #सदस्य संस्था कार्यकाळ १चित्रा वाघ भाजप१६-ऑक्टोबर-२०२४१५-ऑक्टोबर-२०३० २विक्रांत पाटील भाजप१६-ऑक्टोबर-२०२४१५-ऑक्टोबर-२०३० ३बाबुसिंग राठोड भाजप१६-ऑक्टोबर-२०२४१५-ऑक्टोबर-२०३० ४हेमंत पाटीलशिवसेना१६-ऑक्टोबर-२०२४१५-ऑक्टोबर-२०३० ५मनीषा कायंदेशिवसेना१६-ऑक्टोबर-२०२४१५-ऑक्टोबर-२०३० ६पंकज भुजबळ राष्ट्रवादी१६-ऑक्टोबर-२०२४१५-ऑक्टोबर-२०३० ७इद्रिस नायकवडी राष्ट्रवादी१६-ऑक्टोबर-२०२४१५-ऑक्टोबर-२०३० ८ ९ १० ११ १२

 बाह्य दुवे 
 http://103.23.150.139/Home/Index
 https://www.mpscworld.com/bharatiy-nyayvyavashtebaddal-sampurn-mahiti/
 https://www.mpscworld.com/vidhanparishadebaddal-sampurn-mahiti/
http://mls.org.in/pdf/Margdarshika.pdf

 संदर्भ आणि नोंदी 

वर्ग:महाराष्ट्र शासन
वर्ग:विधान परिषद