रामचंद्र सिरस

रामचंद्र सिरास (१९४८ – ७ एप्रिल २०१०) हे एक भारतीय भाषातज्ञ आणि लेखक होते. सिरस हे अलिगढ मुस्लिम विश्वविद्यालयात मराठी साहित्याचे प्राध्यापक होते आणि विश्वविद्यालयातल्या आधुनिक भारतीय भाषा विभागाचे प्रमुख होते. हंसल मेहता यांनी दिग्दर्शित केलेला अलिगढ हा चित्रपट सिरस यांच्या आयुष्यावर आधारित आहे.

 जीवन 
भारतातील नागपूर येथे शालेय शिक्षण पूर्ण केल्यानंतर, सिरस यांनी नागपूर विद्यापीढातून मानसशास्त्र आणि भाषाशास्त्र यांचा अभ्यास केला. 1985 साली त्यांनी मराठीमध्ये विद्यावाचस्पती(पि.एचड़ी.) तसेच मानसशास्त्रात एम.ए. पूर्ण केले. 1988 साली आपले शिक्षण पूर्ण केल्यानंतर ते अलिगढ मुस्लिम विद्यापीठात प्राध्यापकाची नोकरी स्वीकारली.

सिरस यांना लहानपणी फ़िट्सचा त्रास होत होता आणि त्याचमुळे त्यांना विवाह न करण्याचा सल्ला दिला गेला होता. जेव्हा हा आजार बरा झाला तेव्हा त्यांचा विवाह करण्यात आला आणि ते जवळपास २० वर्षे वैवाहिक जीवन जगले. शेवटी अनेक वर्षे वेगळे राहिल्या नंतर त्यांनी घटस्फ़ोटाचा निर्णय घेतला.

मराठीमध्ये त्यांनी अनेक लघुकथा लिहिल्या आहेत. त्यांच्या पाया खालची हिरवळ ह्या कथेसाठी त्यांना महाराष्ट्र साहित्य परिषदेचा २००२चा पुरस्कारही मिळाला होता.

१९९६ साली, अलिगढ विद्यापीठाकडून सिरस यांच्यावर एका स्त्रीचा लैंगिक छळ केल्याचा आरोप केला गेला. हा आरोप खोटा निघाला आणि सिरास यांनी त्यांचे उत्तर देण्या आधीच तक्रार मागे घेण्यात आली होती.

 नोकरीवरून काढून टाकले जाणे 
८ फेब्रुवारी २०१० रोजी दोन इसमांनी सिरस यांच्या घरामध्ये जबरदस्तीने शिरून त्यांना एका पुरुषाबरोबर संभोग करताना पकडले व त्यांचे चित्रण ही केले.
९ फेब्रुवारी २०१०, रोजी सिरस यांना अलिगढ विद्यापीठाच्या प्रशासनाने गैरवर्तवणूकीच्या कारणावरून नोकरीवरून काढून टाकले. अलिगढ विद्यापीठाच्या जनसंपर्क अधिकाऱ्यांने असे विधान केले की: "एका रिक्षा ओढणाऱ्या पुरुषाबरोबर सिरस यांना संभोग करताना पकडले गेले होते व त्याचे चलचित्रणही करण्यात आलेले होते. त्यामुळे उप कुलगुरू प्रा. पि.के. अब्दुल अजिज यांच्या आदेशानुसार सिरस यांना नोकरीवरून काढून टाकण्यात आलेले आहे".

१ एप्रिल २०१० रोजी सिरस अलिगढ विद्यापीठाने त्यांच्याविरुद्ध केलेला खटला जिंकले आणि त्यांना त्यांची विद्यापीठातील प्राध्यापकाची नोकरी व त्यांचे विद्यापीठातील घर त्यांना परत देण्यात आले. ह्या खटल्याचा केंद्रबिंदू विद्यापीठाच्या काही विद्यार्थ्यांनी सिरस यांच्या खाजगी जागेत जाऊन सिरस यांची खाजगी जीवनातील घडामोडी चलचित्रात नोंदवणे हा होता. शिवाय सिरस यांना भारतीय दंडविधान कलम ३७७ नुसार गुन्हेगार ठरवणेही शक्य नव्हते कारण ते कलमच मुळात २००९ च्या दिल्ही उच्च न्यायालयाच्या निर्णयाने असांविधानिक ठरत होते त्यामुळे सिरस यांना निर्दोष जाहिर करून विद्यापीठाला त्यांना त्यांची नोकरी व रहाण्याची जागा परत देण्याचा आदेश देण्यात आला तसेच, ज्या विद्यार्थ्यांनी सिरस यांना ह्या त्रासात ओढले होते त्या चलचित्रण करणाऱ्या विद्यार्थ्यांवर कारवाई करण्याचे आदेशही दिले गेले.

 मृत्यू 
७ एप्रिल २०१० रोजी सिरस यांचा मृतदेह त्यांच्या घरात संदेहास्पद परिस्थीतीत सापडला. पोलिसांना आत्महत्या सदृश्य परिस्थीत सापडलेल्या सिरस यांच्या शवाच्या तपासणीमध्ये त्यांना विषबाधा झालेली असल्याचे स्पष्ट दिसून आले, हत्येचा खटला दाखल करण्यात आला आणि सहा लोकांना त्यांच्या हत्येचा कट करण्याच्या गुन्ह्यामध्ये अटक करण्यात आली. १९ एप्रिल २०१० रोजी पोलीस अधिकाऱ्यांनी असे जाहिर केले की, तीन वार्ताहर आणि अलिगढ विद्यापीठाचे चार अधिकारी सिरस यांच्या हत्येच्या कटात सामील होते. ह्या हत्येबाबत सबळ पुरावे न सापडल्यामुळे हा खटला अर्ध्यातच सोडून देण्यात आला.

सिरस हे सहा महिन्यांनी निवृत्त होणार होते आणि त्यांची बडतर्फी रद्दबादत ठरवणाऱ्या आदेशाचे पत्र त्यांच्या मृत्यूच्या दुसऱ्या दिवशी त्यांच्या कार्यालयात पोहोचले.

 संदर्भ आणि नोंदी 

वर्ग:इ.स. २०१० मधील मृत्यू
वर्ग:इ.स. १९४८ मधील जन्म
वर्ग:मराठी लेखक
वर्ग:इंग्रजी आकडे असणारे लेख
वर्ग:भारतीय एलजीबीटी लेखक/लेखिका
वर्ग:विषबाधेने मृत्यू