प्रगणानंदा रमेशबाबू

प्रज्ञानंदा रमेशबाबू (जन्म: १० ऑगस्ट, २००५) हा भारतीय बुद्धिबळ खेळाडू आहे. हा सर्जी कर्जाकीन नंतर दुसऱ्या क्रमांकाचा लहान वयाचा ग्रॅंडमास्टर आहे. बुद्धिबळातील प्रतिभावान, अभिमन्यू मिश्रा, सर्गेई कर्जाकिन, गुकेश डी, आणि जावोखिर सिंदारोव्ह यांच्या नंतर ग्रँडमास्टर ही पदवी मिळवणारा तो पाचवा सर्वात तरुण व्यक्ती आहे. महिला ग्रँडमास्टर वैशाली रमेशबाबू यांचे ते धाकटे भाऊ आहेत.

बुद्धिबळातील प्रतिभावान, प्रज्ञानंदा यांनी २०२३ च्या बुद्धिबळ विश्वचषकात दुसरे स्थान पटकावले आणि विश्वनाथन आनंद नंतर टाटा स्टील बुद्धिबळ स्पर्धा जिंकणारा तो एकमेव भारतीय आहे. २०२२ च्या आशियाई क्रीडा स्पर्धेत पुरुषांच्या सांघिक स्पर्धेत रौप्य पदक जिंकणाऱ्या आणि २०२४ मध्ये ४५ व्या बुद्धिबळ ऑलिंपियाडमध्ये ओपन विभागात सुवर्णपदक जिंकणाऱ्या भारतीय संघाचाही तो भाग होता. जून २०२५ मध्ये, त्यांनी ईस्पोर्ट्स संघटन टीम लिक्विडसोबत संघ केला.

बुद्धिबळ कारकीर्द

२०१३-२०१७
टाटा स्टील बुद्धिबळ २०१७ मध्ये प्राग (११) - हौशी स्पर्धा
२०१३ मध्ये प्रज्ञानंदाने जागतिक युवा बुद्धिबळ अजिंक्यपद अंडर-८ चे विजेतेपद जिंकले, ज्यामुळे त्याला फिडे मास्टर ही पदवी मिळाली. २०१५ मध्ये त्याने १० वर्षांखालील विजेतेपद जिंकले.

२०१६ मध्ये, प्रज्ञानंदा १० वर्षे, १० महिने आणि १९ दिवसांच्या वयात इतिहासातील सर्वात तरुण आंतरराष्ट्रीय मास्टर बनला. नोव्हेंबर २०१७ मध्ये झालेल्या जागतिक ज्युनियर बुद्धिबळ स्पर्धेत त्याने ८ गुणांसह चौथे स्थान मिळवत त्याचा पहिला ग्रँडमास्टर नॉर्म गाठला. 

२०१८

१७ एप्रिल २०१८ रोजी ग्रीसमध्ये झालेल्या हेरॅक्लियन फिशर मेमोरियल जीएम नॉर्म स्पर्धेत त्याने आपला दुसरा नॉर्म मिळवला. २३ जून २०१८ रोजी त्याने इटलीच्या उर्टिजाई येथील ग्रेडाइन ओपनमध्ये आठव्या फेरीत लुका मोरोनीला हरवून तिसरा आणि शेवटचा नॉर्म मिळवला आणि १२ वर्षे, १० महिने आणि १३ दिवसांच्या वयात ग्रँडमास्टरचा दर्जा मिळवणारा तो त्यावेळचा दुसरा सर्वात तरुण व्यक्ती बनला (सर्गेई कर्जाकिनने १२ वर्षे आणि ७ महिन्यांत हा किताब मिळवला). तो अभिमन्यू मिश्रा, सर्गेई कर्जाकिन, गुकेश डोम्मराजू, याझ कान एरडोमुश आणि जावोखिर सिंदारोव्ह यांच्यानंतर ग्रँडमास्टर ही पदवी मिळवणारा सहावा सर्वात तरुण व्यक्ती आहे. 

२०१८ मध्ये, प्रज्ञानंदाला स्पेनमधील मॅजिस्ट्रल डी लिओन मास्टर्समध्ये वेस्ली सो विरुद्ध चार गेमच्या रॅपिड सामन्यासाठी आमंत्रित करण्यात आले होते. त्याने पहिल्या गेममध्ये सोचा पराभव केला आणि तीन गेमनंतर स्कोअर १½-१½ असा बरोबरीत होता. शेवटच्या गेममध्ये, सोने प्रज्ञानंदाचा पराभव केला आणि सामना २½-१½ असा जिंकला. 

जानेवारी २०१८ मध्ये, प्रज्ञानंदाने उत्तर कॅरोलिना येथील शार्लोट येथे झालेल्या शार्लोट बुद्धिबळ केंद्राच्या हिवाळी २०१८ जीएम नॉर्म इनव्हिटेशनलमध्ये ५.०/९ गुणांसह जीएम अल्डर एस्कोबार फोरेरो आणि आयएम डेनिस श्मेलोव्ह यांच्यासोबत तिसरे स्थान मिळवले.

२०१९
जुलै २०१९ मध्ये, प्रज्ञानंदाने डेन्मार्कमध्ये झालेल्या एक्सट्रॅकॉन बुद्धिबळ ओपन स्पर्धेत ८½/१० गुण (+७–०=३) मिळवले. १२ ऑक्टोबर २०१९ रोजी, त्याने १८ वर्षांखालील गटात ९/११ गुणांसह जागतिक युवा अजिंक्यपद स्पर्धा जिंकली. डिसेंबर २०१९ मध्ये, तो २६०० गुणांकन मिळवणारा दुसरा सर्वात तरुण खेळाडू ठरला. त्याने १४ वर्षे, ३ महिने आणि २४ दिवसांच्या वयात हे केले.

२०२१
एप्रिल २०२१ मध्ये, प्रज्ञानंदाने पोल्गर चॅलेंज जिंकला, जो ज्युलियस बेअर चॅलेंजर्स चेस टूरचा पहिला टप्पा (चार पैकी) होता, जो ज्युलियस बेअर ग्रुप आणि Chess24.com द्वारे युवा प्रतिभांसाठी आयोजित एक जलद ऑनलाइन कार्यक्रम होता. त्याने १५.५/१९ गुण मिळवले, जे पुढील सर्वोत्तम स्थानावर असलेल्या स्पर्धकांपेक्षा १.५ गुणांनी पुढे होते. या विजयामुळे त्याला २४ एप्रिल २०२१ रोजी पुढील मेल्टवॉटर चॅम्पियन्स चेस टूरसाठी पात्र होण्यास मदत झाली, जिथे तो ७/१५ (+४-५=६) गुणांसह १० व्या स्थानावर राहिला, ज्यामध्ये तैमूर राजाबोव्ह, यान-क्रिस्टोफ दुडा, सर्गेई कर्जाकिन आणि जोहान-सेबास्टियन ख्रिस्तियन्सन यांच्याविरुद्ध विजय तसेच विश्वविजेता मॅग्नस कार्लसनविरुद्धचा बरोबरी समाविष्ट होता. 

प्रज्ञानंदाने २०२१ च्या बुद्धिबळ विश्वचषक मध्ये ९० व्या मानांकित खेळाडू म्हणून प्रवेश केला. त्याने दुसऱ्या फेरीत ग्रँडमास्टर गॅब्रिएल सार्गिसियनचा २-० असा पराभव केला आणि तिसऱ्या फेरीत रॅपिड टायब्रेकमध्ये ग्रँडमास्टर मायकेल क्रॅसेनकोव्हचा पराभव केल्यानंतर चौथ्या फेरीत प्रवेश केला. चौथ्या फेरीत मॅक्सिम वाचियर-लाग्रेव्हने त्याला बाद केले.

२०२२
प्रज्ञानंदाने २०२२ ची टाटा स्टील बुद्धिबळ मास्टर्स स्पर्धा खेळली. आंद्रे एसिपेंको, विदित गुजराती आणि निल्स ग्रँडेलियस यांच्याविरुद्ध तो सामने जिंकला आणि ५½ च्या अंतिम गुणांसह १२व्या स्थानावर राहिला.

तो ४४ व्या बुद्धिबळ ऑलिंपियाडमध्ये भारत-२ संघाचा भाग होता, ज्या संघाने तिसरे स्थान मिळवले आणि कांस्यपदक जिंकले.

२० फेब्रुवारी २०२२ रोजी, तो चॅम्पियन्स चेस टूर २०२२ च्या ऑनलाइन एअरथिंग्ज मास्टर्स रॅपिड स्पर्धेत १५+१० वेळेच्या नियंत्रणासह, कोणत्याही वेळेच्या स्वरूपात जागतिक विजेता मॅग्नस कार्लसनविरुद्ध गेम जिंकणारा (आनंद आणि हरिकृष्णानंतर) तिसरा भारतीय खेळाडू बनला. त्यानंतर १६ ऑक्टोबर २०२२ रोजी गुकेश डी ने हा विक्रम मोडला आहे.

मे २०२२ मध्ये झालेल्या चेसेबल मास्टर्स ऑनलाइन रॅपिड बुद्धिबळ स्पर्धेत, त्याने पुन्हा एकदा कार्लसनला पराभूत केले, तीन महिन्यांत त्याचा हा दुसरा विजय होता आणि अंतिम फेरीत पोहोचला.

त्याने FTX क्रिप्टो कप २०२२ मध्ये कार्लसनला तीन वेळा पराभूत केले आणि अंतिम क्रमवारीत कार्लसनच्या मागे दुसरे स्थान पटकावले. 

२०२३
जानेवारी २०२३ मध्ये, प्रज्ञानंदाने टाटा स्टील बुद्धिबळ मास्टर्स स्पर्धा खेळली. त्याने २८०० गुणांकित ग्रँडमास्टर, डिंग लिरेन यांना पहिल्यांदाच क्लासिकल खेळात पराभूत केले. त्याने ६/१३ च्या गुणांसह स्पर्धेचा शेवट ९व्या स्थानावर केला. 

२०२३ च्या बुद्धिबळ विश्वचषकात, १८ वर्षीय प्रज्ञानंदा हा विश्वचषक अंतिम फेरीत पोहोचणारा जगातील सर्वात तरुण खेळाडू ठरला. येथे त्याने चौथ्या फेरीत जागतिक क्र. २ हिकारू नाकामुराला, उपांत्यपूर्व फेरीत अर्जुन एरिगाइसीला व उपांत्य फेरीत फॅबियानो कारुआनाला हरवले. बुद्धिबळ विश्वचषक इतिहासात अंतिम फेरीत पोहोचणारा तो विश्वनाथन आनंदनंतर दुसरा भारतीय खेळाडूही ठरला. अंतिम फेरीत माजी क्लासिकल बुद्धिबळ विश्वविजेता मॅग्नस कार्लसन विरुद्धच्या त्याच्या सामन्यामध्ये रॅपिड टाय-ब्रेकमध्ये पराभव झाला, ज्यामुळे त्याला दुसरे स्थान मिळाले आणि २०२४ च्या कॅंडिडेट्स स्पर्धेसाठी पात्रता मिळाली. त्या स्पर्धेत त्याला रशियन ग्रँडमास्टर पीटर स्विडलर यांनी सहायता दिली.

२०२४
२०२४ च्या कॅंडिडेट्स स्पर्धेत प्रज्ञानंदाने ८ सहभागींपैकी ५ वे स्थान पटकावले, त्याला १४ पैकी ७ गुण मिळाले. याव्यतिरिक्त, नॉर्वे बुद्धिबळ २०२४ स्पर्धेच्या तिसऱ्या फेरीत, त्याने पहिल्यांदाच मॅग्नस कार्लसनला प्रत्यक्ष क्लासिकल सामन्यात पराभूत केले. सप्टेंबर २०२४ मध्ये झालेल्या ४५ व्या बुद्धिबळ ऑलिंपियाडमध्ये, प्रज्ञानंदा आणि त्याची बहीण वैशाली रमेशबाबू भारतीय संघांचा भाग होते ज्यांनी अनुक्रमे ओपन विभागात आणि महिला विभागात सुवर्णपदके जिंकली.

२०२५
प्लेऑफमध्ये गुकेश डी ला हरवून प्रज्ञानंदाने २०२५ ची टाटा स्टील बुद्धिबळ मास्टर्स स्पर्धा जिंकली. तो प्राग बुद्धिबळ महोत्सव २०२५ मध्ये चौथ्या स्थानावर आणि महा बुद्धिबळ दौरा सुपरबेट पोलंड रॅपिड आणि ब्लिट्झ २०२५ मध्ये तिसरे स्थान पटकावले.

मे २०२५ मध्ये, प्रज्ञानंदाने मॅक्सिम वाचियर-लाग्रेव्ह आणि अलिरेझा फिरोजा यांच्याविरुद्ध प्लेऑफ जिंकल्यानंतर ५.५/९ गुणांसह महा बुद्धिबळ दौरा सुपरबेट चेस क्लासिक रोमानिया जिंकला.

जून २०२५ मध्ये, त्याने ६.५/९ गुण मिळवले आणि स्टेपन अवग्यान मेमोरियलमध्ये दुसरे स्थान पटकावले. 

त्याच महिन्यात, प्रज्ञानंदाने ब्लिट्झ-टायब्रेकमध्ये दुसरा उझचेस कप २०२५ जिंकला आणि डच ईस्पोर्ट्स क्लब टीम लिक्विडसोबत संघ केला. या विजयानंतर, प्रज्ञानंद जुलै २०२५ च्या फिडे विश्व मानांकन यादीत जागतिक क्र. ४ आणि भारतीय क्र. १ वर पोहोचला आणि त्यानंतर तो भारतातील क्रमांक १ मानांकित खेळाडू बनला.

संदर्भ 

वर्ग:इ.स. २००५ मधील जन्म
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
वर्ग:चेन्नईचे खेळाडू
वर्ग:भारतीय बुद्धिबळपटू
वर्ग:भारतीय ग्रँडमास्टर