अनसूया साराभाई

अनुसूया साराभाई (११ नोव्हेंबर, १८८५ - १९७२) या भारतातील महिलांच्या कामगार चळवळीच्या एक नेत्या होत्या. १९२० मध्ये त्यांनी अहमदाबाद टेक्सटाईल लेबर असोसिएशन (मजूर महाजन संघ) या भारतातील सर्वात जुन्या वस्त्रोद्योग कामगारांच्या संघाची स्थापना केली. साराभाई यांना मोटी बेन म्हणूनही ओळखले जाते. त्यांनी महिलांना न्याय व समानता देण्यासाठी काम केले. यामुळे लोकांनी त्यांना खूप विरोध केला.

सुरुवातीचे जीवन
साराभाई यांचा जन्म ११ नोव्हेंबर, १८८५ रोजी अहमदाबाद येथे साराभाई कुटुंबात झाला. त्यांच्या परिवारात अनेक उद्योगपती आणि व्यावसायिक होते.

अनुसूया नऊ वर्षांच्या असताना त्यांचे  आईवडील मृत्युमुखी पडले. त्यानंतर तिचा भाऊ अंबालाल साराभाई आणि एक लहान बहीण यांच्यासह त्यांना एका काकाकडे राहण्यासाठी पाठवले गेले. १३ व्या वर्षी त्यांचा बालविवाह झाला परंतु हे लग्न टिकले नाही.

शिक्षण
१९१२ साली त्या आपल्या भावाच्या मदतीने वैद्यकीय पदवी मिळविण्यासाठी इंग्लंडला गेल्या. तेथे अभ्यासक्रमाचा भाग म्हणून प्राण्यांचे विच्छेदन करावे लागले तेव्हा त्यांच्या जैन मान्यतांचे उल्लंघन होत असल्याने त्यांना लंडन स्कूल ऑफ इकॉनॉमिक्समध्ये आणले गेले. इंग्लंडमध्ये असताना त्या फॅबियन सोसायटीच्या प्रभावाखाली आल्या होत्या आणि द प्रेफटेट चळवळीत सहभागी झाल्या होत्या.

राजनैतिक जीवन
१९१३ साली साराभाई इंग्लंडमधून भारतात परत आल्या आणि स्त्रिया आणि गरीबांच्या भल्यासाठी काम करायला सुरुवात केली. त्यासाठी त्यांनी एक शाळा सुरू केली.

३६ तासांच्या कामाच्या पाळीनंतर घरी परतलेल्या महिला कामगारांची दयनीय स्थिती पाहिल्यानंतर त्यांनी कामगार चळवळीत सहभागी होण्याचा निर्णय घेतला. त्यांनी अहमदाबादमध्ये १९१४ मध्ये झालेल्या बंद मध्ये कापड गिरणी कामगारांची मदत केली.

गांधीजींनी कामगारांच्या वतीने आंदोलन करून कामगारांना ३५ टक्के वेतनवाढ मिळवून दिली. त्या काळात साराभाई यांनी कामगारांसाठी गांधींच्या रोज सार्वजनिक बैठकी आयोजित केल्या. त्यानंतर १९२० मध्ये अहमदाबाद टेक्सटाईल लेबर असोसिएशन (मजदूर महाजन संघ) ची स्थापना झाली.

वारसा आणि मृत्यू
साराभाई यांनी ईला भट्ट यांच्याबरोबर भारतीय स्वयंरोजगार महिला संघटना (एसईडब्ल्यूए) या संस्थेची स्थापना केली.

१९७२ मध्ये अनसूया साराभाई यांचा मृत्यू झाला. अनुसूया साराभाई या भारतीय अंतराळ कार्यक्रमाचे जनक शास्त्रज्ञ विक्रम साराभाई यांच्या मावशी होत्या.

 संदर्भ आणि नोंदी 

वर्ग:भारतीय महिला
वर्ग:भारतीय समाजसेविका
वर्ग:इ.स. १८८५ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १९७२ मधील मृत्यू
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख