विष्णुसहस्रनाम

श्री विष्णूसहस्रनाम म्हणजे भगवान श्री विष्णूच्या १,००० (एक हजार) नावांचे स्तोत्र होय. हे स्तोत्र पितामह भीष्म यांनी युधिष्ठिरला सांगितले असा उल्लेख महाभारतात येतो. भीष्म पितामह अर्जुनाने पराभूत होऊन गंभीर जखमी झाले. परंतु त्याला मिळालेल्या वरदानानुसार मृत्यूची वेळ निवडता येत असल्याने त्याने उत्तरायणातच मरण निवडले आणि शुभ मुहूर्ताची वाट पाहत होता. दरम्यान युद्ध संपले आणि पंच पांडव आणि अभिमन्यूचे न जन्मलेले मूल वगळता त्याच्या कुटुंबातील सर्व पुरुष सदस्यांचा मृत्यू झाला. पांडवांतील ज्येष्ठ युधिष्ठ हा हस्तिनापुराचा राजा झाला आणि तो महान भीष्मांशिवाय कोणाचा सल्ला घेईल. अनुशासनिका पर्व हे युधिष्ठ्र आणि भीष्म पितामहा यांच्यातील प्रश्न आणि उत्तरांच्या स्वरूपात आहे. सर्वोत्तम संभाव्य स्तोत्र कोणते आहे या प्रश्नावर, भीष्म उत्तर देतात की ते विष्णू सहस्र नाम आहे आणि ते युधिष्ट्राला शिकवतात.

महत्त्व
वैष्णव संप्रदायाचे हे एक महत्त्वाचे स्तोत्र आहे. या स्तोत्राच्या प्रास्ताविकात जो श्लोक आलेला आहे त्यात म्हणले आहे की महापुरुष श्री विष्णू देवतेची जी नावे ऋषींनी गायली आहेत ते मला ऐश्वर्य प्राप्ती व्हावी म्हणून मी कथन करीत आहे. महाभारतातील अनुशासन पर्वात हे स्तोत्र आले असून याचा नेहमी पाठ करणाऱ्याा व्यक्तीला धर्म, अर्थ आणि काम हे तीन पुरुषार्थ प्राप्त होतात असे सांगितले आहे. ( अनुशासन पर्व १३५.१२४ )

स्तोत्रपाठ
श्री विष्णू पूजनात विष्णूला अभिषेक करताना हे स्तोत्र म्हणले जाते. सत्यनारायण पूजेच्या वेळी हे स्तोत्र म्हणून श्री बाळकृष्ण अथवा शाळीग्राम यांना अभिषेक केला जातो. लक्ष्मीच्या प्राप्तीसाठी  व्यापारी समाजात या स्तोत्राचे महत्त्व विशेष आहे.
जीवनातील विविध संकटांवर मात करण्यासाठी या स्तोत्राचे पठन करण्याची प्रथा आणि श्रद्धा दिसून येते.
यात भगवान श्रीविष्णूंची भूतात्मा, हिरण्यगर्भ, मनु, पूतात्मा अशी वैदिक नावे यात दिसतात. त्याच जोडीने रुद्र, शंभू अशी काही श्रीशंकराची नावेही यात दिसतात. शिव आणि श्रीविष्णू या देवतांचे ऐक्य दाखविण्यासाठी अशी नावे आलेली आहेत असेही याविषयी काही अभ्यासक नोंदविताना दिसतात.

भीष्म उवाच

जगत्प्रभुं देवदेवमनन्तं पुरुषोत्तमम् ।

स्तुवन्नामसहस्रेण पुरुषः सततोत्थितः ॥

तमेव चार्चयन्नित्यं भक्त्या पुरुषमव्ययम् ।

ध्यायन्स्तुवन्नमस्यंश्च यजमानस्तमेव च ॥

अनादिनिधनं विष्णुं सर्वलोकमहेश्वरम् ।

लोकनाथं महद्भूतं सर्वभूतभवोद्भवम् ॥ ७ ॥ 

एष मे सर्वधर्माणां धर्मोऽधिकतमो मतः । 

यद्भक्त्या पुण्डरीकाक्षं स्तवैरर्चेन्नरः सदा ॥ 

परमं यो महत्तेजः परमं यो महत्तपः। 

परमं यो महद्ब्रह्म परमं यः परायणम् ॥

पवित्राणां पवित्रं यो मङ्गलानां च मङ्गलम्। 

दैवतं देवतानां च भूतानां योऽव्ययः पिता ॥

यतः सर्वाणि भूतानि भवन्त्यादियुगागमे । 

यस्मिंश्च प्रलयं यान्ति पुनरेव युगक्षये ॥

तस्य लोकप्रधानस्य जगन्नाथस्य भूपते । 

विष्णोर्नामसहस्त्रं मे शृणु पापभयापहम् ॥ 

यानि नामानि गौणानि विख्यातानि महात्मनः । 

ऋषिभिः परिगीतानि तानि वक्ष्यामि भूतये ॥

श्री विष्णूसहस्त्रनाम स्तोत्रातील हजार नावे

 अ. क्र.  नाम  मराठी अर्थ १  विश्वम्   सर्व विश्वाचे कारणरूप २  विष्णूः  जो सर्वत्र व्याप्त आहे ३  वषट्कारः   ज्याचं उद्देशाने यज्ञात वशटक्रिया केली जाते , जो यज्ञस्वरूप आहे  ४  भूतभव्यभवत्प्रभुः  भूत, वर्तमान आणि भविष्याचा स्वामी ५  भूतकृत्   सर्व सजीवांचा निर्माता ६  भूतभृत्  सर्व सजीवांचा पालनकर्ता ७  भावः   प्रपंच रूपाने उत्पन्न होणारा  ८  भूतात्मा    सर्व जीवांचा आत्मा, सर्वांतरयामी  ९  भूतभावनः    सर्व जीवांच्या जन्म आणि अभिवृद्धीस कारणीभूत १०  पूतात्मा    पवित्र आत्मा ११  परमात्मा   देवांचा देव, श्रेष्ठ नित्य शुद्ध बद्धमुक्त आत्मा,  १२  मुक्तानां परमा गतिः   मुक्त पुरुषाची परम गती, जीवन्मुक्त आत्म्यांंचे परम लक्ष्य १३  अव्ययः   कधीही नाश न होणारा १४  पुरुषः    शरीरात राहणारा, पूर्ण पुरुषत्व असलेला १५  साक्षी    स्वता:च्या ज्ञानाने पाहणारा १६  क्षेत्रज्ञः    शरीराला जाणणारा  १७  अक्षरः    ज्याचा नाश होऊ शकत नाही तो १८  योगः    जो योग भावात वसलेला आहे, जो योगा द्वारे जाणता येऊ शकतो तो १९  योगविदां नेता  योग्यांचा मार्गदर्शक/नेतृत्व करणारा २०  प्रधानपुरुषेश्वरः   मूळ प्रकृतीचा ज्ञाता ईश्वर २१  नारसिंहवपुः    जो नृसिंहरुपी आणि मनुष्यरूपी देहधारी आहे असा ईश्वर २२  श्रीमान्    लक्ष्मीयुक्त, हृदयावर लक्ष्मीला धारण करणारा २३  केशवः   केशी राक्षसाचा संहारकर्ता, सुंदर कुरळे केस असलेला, २४  पुरुषोत्तमः    क्षार व अक्षर या दोन्ही पैकी श्रेष्ठ, सर्व पुरुषांत उत्तम असलेला पूर्णपुरुष २५  सर्वः   जो सर्वकाळी सर्वत्र आहे २६  शर्वः   प्रलयकाळी रुद्ररूपाने सर्व संहारक  २७  शिवः    जो पूर्णपणे शुद्ध आहे, जो शिवस्वरूप आहे २८  स्थाणुः    अचल, ठाम आणि स्थिर आहे २९  भूतादिः   प्राणिमात्रांचे आदीकारण  जो पंचमहाभूतात आहे ३०  निधिरव्ययः    प्रलयकाळी सर्व प्राणिमात्र ज्यात  विलीन होतात  ३१  सम्भवः    स्वेच्छेने पुन्हा पुन्हा जन्मणारा ३२  भावनः    आपल्या भक्तांना सर्वकाही देणारा ३३  भर्ता    सर्व जग नियंता ३४  प्रभवः    दिव्या जन्म धारण करणारा, पंचमहाभूताचे मूळ ३५  प्रभुः    सर्वशक्तिमान परमेश्वर ३६  ईश्वरः    उपाधिरहित ऐश्वर्य असलेला, जो सर्वकाही करू शकतो ३७  स्वयम्भूः    स्वतःचा स्वतः निर्माता असणारा ३८  शम्भुः    शुभ कर्ता ३९  आदित्यः    बारा आदित्य पैकी विष्णूचे नाव नाव असलेला आदित्य, सूर्य/सूर्या सम ४०  पुष्कराक्षः    कमल नयन ४१  महास्वनः    वेदरूप गर्जना कर्ता आवाज असणारा ४२  अनादि-निधनः    ज्याचाना जन्म झालाना अंत होणार आहे ४३  धाता    विश्वाचे धारण करणारा ४४  विधाता    कर्म व कर्मफलाचा निर्माता, सुष्टीकर्ता ४५  धातुरुत्तमः    सर्व प्रपंच धारण करणारा सर्वश्रेष्ठ, (परमाणू, पदार्थाचे सूक्ष्मस्वरूप) ४६  अप्रमेयः    ज्याचे मोजमाप होऊ शकत नाही असा तो ४७  हृषीकेशः    इंद्रियांचा स्वामी, इंद्रियांवर विजय मिळवलेला ४८  पद्मनाभः    ज्याच्या नाभीतून कमळ उगवले आहे तो ४९  अमरप्रभुः    देवांचाही देव ५०  विश्वकर्मा    सृष्टीचा निर्माता ५१  मनुः   महर्षी मनू, वेदमंत्र स्वरूप ५२  त्वष्टा    संहारकाळी प्राण्यांना क्षीण करणारा ५३  स्थविष्ठः   स्थूलरूपी ५४  स्थविरो ध्रुवः   अत्यंत प्राचीन, स्थिर ५५  अग्राह्यः   इंद्रियातीत, सहज न कळणारा ५६  शाश्वतः   ज्याचे अस्तित्त्व कायम आहे ५७  कृष्णः   सावळा, सच्चिदानंद, ५८  लोहिताक्षः   लाल डोळ्यांचा ५९  प्रतर्दनः    विनाशकर्ता ६०  प्रभूतः    सार्वभौम, पूर्णस्वरूप ६१  त्रिकाकुब्धाम    वर, खाली व मध्ये अशा तिन्ही दिशांचे आश्रयस्थान ६२  पवित्रम्   हृदयाला (चित्त) शुद्ध करणारा ६३  मंगलं-परम्   अशुभ नष्ट करून शुभ देणारा, अत्यंत शुभ ६४  ईशानः    पंचमहाभूताचा स्वामी,  ६५  प्राणदः    प्राणदान देणारा (प्राणाचे रक्षण करणारा) ६६  प्राणः    जीवनशक्ती ६७  ज्येष्ठः    सर्वात प्रथम/सर्वात मोठा ६८  श्रेष्ठः    सर्वोत्तम, दिव्य-भव्य ६९  प्रजापतिः   सर्व जीवजंतूचा स्वामी  ७०  हिरण्यगर्भः   ब्रह्मदेवाचा आत्मा, सर्व ब्रह्मांडांंचा केंद्रबिंदू ७१  भूगर्भः   पृथ्वीला धारण करणारा ७२  माधवः    लक्ष्मीपती ७३  मधुसूदनः    मधू-कैटभ राक्षसांंचा नाश करणारा ७४  ईश्वरः    देवता ७५  विक्रमी    शूर-वीर, सर्व विक्रमांचा स्वामी ७६  धन्वी    दैवी धनुष्यधारी, शारंगधनुष्य धारी ७७  मेधावी   मेधा म्हणजे धारणशक्तीचा स्वामी ७८  विक्रमः    गरुडावर बसून सर्वत्र फिरणारा ७९  क्रमः    चालना देणारा ८०  अनुत्तमः    सर्वश्रेष्ठ ८१  दुराधर्षः    ज्याच्यावर हल्ला/आक्रमण होऊ शकत नाही असा तो, अजिंक्य ८२  कृतज्ञः    सर्व कर्मांचा कर्ता, सर्व प्राण्यांची कर्मे जाणणारा ८३  कृतिः    कृतीचा आधार ८४  आत्मवान्    आपल्याच महिम्यात राहणारा, सर्व जगतात अंतर्भूत असलेला ८५  सुरेशः    देवांचा स्वामी ८६  शरणम्   आश्रयदाता ८७  शर्म   परमानंद स्वरूप ८८  विश्वरेताः    अनंत ब्रह्मांंडाचं बिज ८९  प्रजाभवः   सकल मनुष्यजनांचा निर्माता ९०  अहः   प्रकाशरूप, काळ स्वरूप ९१  संवत्सरः    काळरूप ९२  व्यालः    सर्परूप (चपळ) ९३  प्रत्ययः    ज्याच्या अस्तित्त्वाचा प्रत्यय येतो ९४  सर्वदर्शनः   जो सर्वकाही पहातो ९५  अजः    अजन्मा ९६  सर्वेश्वरः    सर्वांचा नियंता ९७  सिद्धः    जो स्वयंसिद्ध आहे ९८  सिद्धिः    जो सर्व दाता आहे ९९  सर्वादिः    जगताच्या पूर्वीपासूनचा १००  अच्युतः     ज्याचे पतन होऊ शकत नाही, (जो भक्तांचे पतन होऊ देत नाही) १०१  वृषाकपिः     धर्म व वराह रूप १०२  अमेयात्मा    ज्याचे मोजमाप होऊ शकत नाही. १०३  सर्वयोगविनिसृतः    जो विविध योग मार्गाने जाणला जाऊ शकतो. १०४  वसुः   जो सर्व भूतांच्या (सजीव-प्राणिमात्रांच्या) ठायी वसतो १०५  वसुमनाः    ज्याचे ठाई ऐश्वर्य, संपत्ती आहे. ज्याच्या मनाला कोणतेही विकार स्पर्श करू शकत नाहीत. १०६  सत्यः    अंतिम सत्य. सज्जनांचा हितकारक. १०७  समात्मा    जो भेदभाव न करता सर्वांशी एक समान वागतो. सर्वांच्या अंतरंगात एक समान वसलेला. १०८  सम्मितः    सर्वमान्य. जो सर्व योग्य पदार्थांनी जाणला जाऊ शकतो. १०९  समः     जो सर्व काळी, सर्व स्थळी, सर्वत्र एकसम असलेला. ११०  अमोघः    ज्याचे स्तवन, पूजन उपयुक्त आहे असा तो. ज्याचे संकल्प सत्यात उतरतात. १११  पुण्डरीकाक्षः    कमलनयन असलेला. हृदयरूपी कमळात वसणारा. ११२  वृषकर्मा   ज्याची सर्व कर्मे धर्मानुसार असतात असा तो. ११३  वृषाकृतिः    धर्मासाठी अवतार धारण करणारा. ११४  रुद्रः    शिवस्वरूप. रौद्ररूप. अंतिम काळी पापासंबंधी पश्चाताप करायला लावणारा. ११५  बहुशिरः    अनेक मस्तके असणारा. ११६  बभ्रुः   जगाचे पालन-पोषण करणारा. ११७  विश्वयोनिः    ब्रह्मांंडाचा गर्भ. ज्याच्या उदरातून ब्रह्मांडाची उत्पत्ती झाली. ११८  शुचिश्रवाः    जो सर्वकाही चांगलं ऐकतो, जाणतो. ज्याचे श्रवण करणे पवित्र मानले जाते. ११९  अमृतः   अमर. अमृतस्वरूप. १२०  शाश्वतः-स्थाणुः   जो शाश्वत आणि स्थिर आहे. १२१  वरारोहः  ज्याच्या मांड्या श्रेष्ठ आहेत १२२  महातपः  ज्याचे सृष्टविषयीचे ज्ञान श्रेष्ठ आहे. ज्याचे तप, ऐश्वर्यादी ज्ञान श्रेष्ठ आहे १२३  सर्वगः   सर्वव्यापी  १२४  सर्वविद्भानुः  सर्वज्ञानी, तेजोमय १२५  विष्वक्सेनः   ज्याच्या विरुद्ध कोणीही टिकू शकत नाही. १२६  जनार्दनः   भक्त ज्याची आराधना करतात. जो भक्तांना आनंदादी सुख देतो. १२७  वेदः    वेदस्वरूप १२८  वेदविद्   वेद जाणणारा १२९  अव्यंगः    परिपूर्ण १३०  वेदांगः   वेद ज्याचे अंग आहेत १३१  वेदवित्    वेदांचा विचार करणारा १३२  कविः   सर्वकाही जाणणारा १३३  लोकाध्यक्षः  सर्व लोकांचा प्रमुख.  १३४  सुराध्यक्षः   सर्व देवांचा प्रमुख १३५  धर्माध्यक्षः  सर्व धर्मांचा प्रमुख १३६  कृताकृतः   कार्यकारणरूप १३७  चतुरात्मा   चार प्रमुख शक्तींचे स्वरूप १३८  चतुर्व्यूहः   चार प्रकारचे रूप (वासुदेव, प्रद्युम्न, अनिरुद्ध आणि संकर्षण)असणारा १३९  चतुर्दंष्ट्रः   नृसिंहासारख्या चार सुळ्या असणारा. १४०  चतुर्भुजः   चार हात (लक्ष्मीसह) असणारा १४१  भ्राजिष्णुः   तेजस्वी १४२  भोजनम्   He who is the sense-objects १४३  भोक्ता   उपभोग घेणारा १४४  सहिष्णुः   सहिष्णुता असणारा १४५  जगदादिजः   ब्रह्मांडाच्या निर्मिती पूर्वीपासूनचा १४६  अनघः   दोष-पाप रहित १४७  विजयः   नित्य विजेता १४८  जेता   सर्वकाही जिंकणारा १४९  विश्वयोनिः   विश्वाचे उत्पत्तीस्थान १५०  पुनर्वसुः    पुन्हा पुन्हा नित्य स्थापन होणारा १५१   उपेन्द्रः   इंद्रापेक्षा श्रेष्ठ १५२  वामनः    वामन अवतारी १५३  प्रांशुः    महाकाय १५४  अमोघः    श्रेष्ठ कृत्य करणारा १५५  शुचिः    अत्यंत शुद्ध आणि पवित्र १५६  ऊर्जितः   नित्य बल आणि ऐश्वर्य युक्त १५७  अतीन्द्रः  इंद्राच्याही पुढे १५८  संग्रहः    प्रलयकाळी सर्वकाही शुभ ज्याच्यात समावतो तो १५९  सर्गः    जगाच्या उत्पत्तीस कारणीभूत १६०  धृतात्मा   विकाराच्या आधीन न होता आपले मूळरूप कायम ठेवणारा १६१  नियमः   सर्व ब्रह्मांडाचे, शास्त्राचे उचित नियम ज्याच्यात आहेत तो १६२  यमः   प्रलयकाळी सर्वकाही नष्ट करणारा १६३  वेद्यः  जाणून घेण्यास योग्य १६४  वैद्यः  चिकित्सक १६५  सदायोगी  योगी पुरुष १६६  वीरहा  महा-वीर १६७  माधवः   लक्ष्मी-पती १६८  मधुः    मधासारखा उत्तम गोड १६९  अतीन्द्रियः    इंद्रियातीत १७०  महामायः    माया त्याच्यापुढे क्षुल्लक आहे १७१  महोत्साहः    उत्स्फूर्त, ज्याच्या प्राप्तीने उत्साह वाढतो १७२  महाबलः    ज्याच्यापेक्षा बलवान कुणीही नाही १७३  महाबुद्धिः    परमज्ञानी १७४   महावीर्यः     महा पराक्रमी १७५  महाशक्तिः     अति बलवान १७६  महाद्युतिः     अति तेजस्वी १७७  अनिर्देश्यवपुः    ज्याचे निश्चित वर्णन करणे अवघड आहे १७८  श्रीमान्    ऐश्वर्ययुक्त १७९  अमेयात्मा   ज्याचे मोजमाप करता येत नाही १८०  महाद्रिधृक्    मोठमोठे पर्वत सहज धारण करणारा १८१  महेष्वासः   अजस्र शारङ्ग धनुर्धारी १८२  महीभर्ता    धरणी/भूमातेचा पती १८३  श्रीनिवासः    जेथे शरीलक्ष्मीचा नित्य वास असतो १८४ सतां गतिः    सज्जनांचा मार्गदर्शक, सत्पुरुषांचे अंतिम ध्येय १८५  अनिरुद्धः    ज्याला कुणीही रोखू शकत नाही १८६  सुरानन्दः    देव/सज्जनांना आनंद देणारा १८७  गोविन्दः    गोपालक, गोरक्षक किंवा पृथ्वीचा स्वामी १८८  गोविदां-पतिः    महाज्ञानी पुरुषांचा स्वामी १८९  मरीचिः   सूर्य/तेज/प्रकाश स्वरूप १९०  दमनः   विनाशक/अवगुणांचं दमन करणारा १९१  हंसः    राजहंस १९२  सुपर्णः    सुंदर पंख युक्त किंवा गरुड स्वरूप १९३  भुजगोत्तमः    सापातील उत्तम असा तो १९४  हिरण्यनाभः   ब्रह्मांंड १९५  सुतपाः    सर्वोत्तम प्रकारचे तप १९६  पद्मनाभः   नाभीत कमल असलेला १९७  प्रजापतिः   सजीवांचा स्वामी १९८  अमृत्युः  ज्याचा मृत्यू होत नाही १९९  सर्वदृक्   सर्व काही पहाणारा २००  सिंहः  सिंह (सिंहाप्रमाणे पराक्रमी) २०१  सन्धाता   व्यक्ती आणि कर्मफळ यांची सांगड घालून देणारा २०२  सन्धिमान्    परिस्थितीची जाणीव असणारा २०३  स्थिरः   स्थिर, (काया, वाचा, मने) २०४  अजः   सज्जनांना स्वतः होऊन जवळ करणारा, ब्रह्मा २०५  दुर्मषणः    जो कधी पराभूत होऊ शकत नाही. ज्याचे तेज, शक्ती बल इत्यादी सामान्य माणसाला आणि दुर्जनांना सहन होऊ शकत नाही २०६  शास्ता  ज्याचे अनंत ब्रह्मांडावर शासन चालते २०७  विश्रुतात्मा  ज्याचे वर्णन पुन्हा पुन्हा श्रवण करावेसे वाटणारा. २०८  सुरारिहा   देवतांच्या शत्रूंचा नाश करणारा २०९  गुरूः   परमश्रेष्ठ २१०  गुरूतमः   गुरूंचा गुरू २११  धाम   सर्व इच्छांचे आणि हेतूंचा आश्रयस्थान २१२  सत्यः    शाश्वत सत्य. २१३  सत्यपराक्रमः   ज्याचा पराक्रम कधीही व्यर्थ जात नाही. २१४  निमिषः   ज्याचे डोळे ध्यानात अर्धवट मिटलेले (अर्धोंन्मीलित) आहेत. २१५  अनिमिषः   नेहमी जागरूक असणारा २१६  स्रग्वी  वैजयंतीमाला धारण केलेला २१७  वाचस्पतिः-उदारधीः  बुद्धीचा स्वामी. २१८  अग्रणीः  भक्तांचे योग्य नेतृत्व करणारा २१९  ग्रामणीः  प्रमुख नेतृत्व २२०  श्रीमान्   तेज-ऐश्वर्य इत्यादींनी युक्त २२१  न्यायः   न्यायस्वरूप २२२  नेता  भक्तांना दिशा दाखवणारा, नेतृत्व करणारा २२३  समीरणः  सर्वांना प्रेरणा देणारा. वायु रूपाने भक्तांत वावरणारा. २२४  सहस्रमूर्धा  हजारो डोकी असणारा २२५  विश्वात्मा   ब्रम्हांडाचा आत्मा २२६  सहस्राक्षः   हजारो डोळे असणारा २२७  सहस्रपात्   हजारो पावले असणारा २२८  आवर्तनः   चारी युगांचे क्रमशः आवर्तन करून घेणारा २२९  निवृत्तात्मा  बंधन-मुक्त २३०  संवृतः   मायेचे आवरण असलेला २३०  संप्रमर्दनः  सर्वांचे मर्दन करणारा २३२  अहः संवर्तकः   (सूर्यरूपाने) सर्वांना दिवसाची प्रेरणा, बळ देणारा २३३  वह्निः   अग्नी २३४  अनिलः  वारा २३५  धरणीधरः   पृथ्वीला धारण करणारा २३६  सुप्रसादः  उत्तम प्रसाद (कर्मफळ) देणारा २३७  प्रसन्नात्मा   नित्य प्रसन्न असणारा २३८  विश्वधृक्    विश्वाचे धारण करणारा २३९  विश्वभुक्    विश्वाचे पालन करणारा २४०  विभुः    अनेक रूपे धारण केलेला २४१  सत्कर्ता   सत्कर्म करणारा. सज्जनांच्या कडून सत्कर्म करून घेणारा २४२  सत्कृतः   सदैव पूजनीय. सज्जन ज्याचे पूजन नियमित पूजन करतात २४३  साधुः   उत्तम, साधू वृत्तीचा २४४  जह्नुः   दुर्जनांना दूर सारून सज्जनांना उत्तम पदास नेणारा २४५  नारायणः  जल ज्याचे निवासस्थान आहे. प्रलयकाळी सर्वांना सामावून घेणारा २४६  नरः   उत्तम पुरुषाचा अवतार धारण करणारा २४७  असंख्येयः   ज्याला जाणून घेण्यासाठी संख्याबळसुद्धा अपुरे आहे २४८  अप्रमेयात्मा   ज्याला जाणून घेण्यासाठी सर्व प्रमेयसुद्धा अपुरे आहे २४९  विशिष्टः    विशेष स्थान, महती असणारा २५०  शिष्टकृत्    शासन (नियम) निर्माता. २५१  शुचिः    शुद्धरूप २५२  सिद्धार्थः  जो सर्वार्थाने पूर्णसिद्ध आहे २५३  सिद्धसंकल्पः  योग्य (उच्च-श्रेष्ठ) संकल्प असणारा २५४  सिद्धिदः  सर्वकाही उत्तर असे देणारा २५५  सिद्धिसाधनः  सर्व सिद्धीचे साधन असलेला २५६  वृषाही  सर्वकृतींंचे नियमन करणारा २५७  वृषभः  आपल्या भक्तांवर उत्तम गोष्टींचा वर्षाव करणारा २५८  विष्णूः  सर्वव्यापी २५९  वृषपर्वा  आपल्या भक्तांना उच्च पदावर नेण्यासाठी शिडीसारखे साहाय्य करणारा. २६०  वृषोदरः  गर्भस्थानी धर्म धारण करणारा २६१  वर्धनः   वाढणारा, वाढविणारा २६२  वर्धमानः   कोणत्याही दिशेने वर्धिष्णु होणारा  २६३  विविक्तः   विभक्त  २६४  श्रुतिसागरः    ज्ञानाचा सागर  २६५  सुभुजः    सुंदर भुजा असणारा  २६६  दुर्धरः  ज्याला प्राप्त करणे/जाणून घेणे केवळ अशक्य आहे असा तो २६७  वाग्मी  योग्य आणि उत्तम बोलणारा २६८  महेन्द्रः  जो इंद्राचाही देव आहे २६९  वसुदः  सर्व प्रकारचे धन देणारा २७०  वसुः   उत्तम संपत्ती (ऐश्वर्य युक्त) २७१  नैकरूपः  ज्याची अनंत रूपे आहेत असा तो २७२  बृहद्रूपः  प्रचंड आणि विशालकाय रूप असलेला २७३  शिपिविष्टः  शिपी म्हणजे किरण; थोडक्यात तेजस्वी किरणांनी युक्त असा तो २७४  प्रकाशनः  तेजस्वी प्रकाशमान. सर्वांना प्रकाश देणारा २७५  ओजस्तेजोद्युतिधरः  ओज, तेज आणि द्युती यांना धारण करणारा २७६  प्रकाशात्मा  स्वयम तेजस्वी २७७  प्रतापनः  तापदायक (सूर्यासारखा तप्त) २७८  ऋद्धः  समृद्ध असलेला २७९  स्पष्टाक्षरः  ओंकार रूपाने युक्त असलेला २८०  मन्त्रः  जो स्वतः एक मंत्र आहे. (किंवा मंत्र आणि विष्णू हे अभिन्न आहेत.) २८१  चन्द्रांशुः  चांद्रकिरणांसारखा शीतल, आल्हाददायक आणि औषधीयुक्त २८२  भास्करद्युतिः  सूर्याप्रमाणे अत्यंत तेजस्वी २८३  अमृतांशोद्भवः  अमृतरुपी प्रकाश असलेला चंद्र ज्याच्या पासून निर्माण झाला असा तो २८४  भानुः  सूर्याप्रमाणे तेजस्वी प्रकाश देणारा २८५  शशबिन्दुः  चंद्रावर असलेला डाग म्हणजे ससा असे मानून, असा तो चंद्रासारखा २८६  सुरेश्वरः  देवांचाही देव २८७  औषधम्   जो औषधी सम आहे, किंवा औषधांनी युक्त आहे असा तो. २८८  जगतः सेतुः   संसाररूपी सागर ओलांडण्यासाठी लागणारा सेतू. किंवा संपूर्ण जग ज्याने एकत्र बांधून ठेवले आहे असा तो २८९  सत्यधर्मपराक्रमः   सत्य, धर्म आणि पराक्रम ज्याच्यात सामावले आहेत असा तो २९०  भूतभव्यभवन्नाथः   भूतकाळ, वर्तमानकाळ आणि भविष्यकाळाचा स्वामी २९१  पवनः  वायुरूपाने जगात सर्वत्र वावरणारा असा तो २९२  पावनः   गती देणारा. शुद्ध करणारा २९३  अनलः  अग्निरूप असलेला २९४  कामहा  सर्व काम (इच्छांंचे) दमण करणारा २९५  कामकृत्   सर्व इच्छांची पूर्तता करणारा २९६  कान्तः  तेजस्वी कांती असलेला २९७  कामः  सज्जनांनी ज्याची कामना करावी असा तो २९८  कामप्रदः  इच्छित गोष्टींची पूर्तता करणारा २९९  प्रभुः  परमेश्वर ३००  युगादिकृत्   युगकर्ता ३०१  युगावर्तः  The law behind time ३०२  नैकमायः  ज्याची रूपे अनंत आहेत असा  ३०३  महाशनः  जो सर्व गिळंकृत करतो असा  ३०४  अदृश्यः अदृश्य( डोळ्यांना सहज न दिसणारा) ३०५  व्यक्तरूपः  योग्यांना दिसू शकेल असा  ३०६  सहस्रजित्   ज्याने हजारोंना जिंकले आहे असा ३०७  अनन्तजित्   सदैव जिंकणारा  ३०८  इष्टः  वैदिक यज्ञापासून उत्पन्न झालेला  ३०९  विशिष्टः  एकमेवाद्वितीय  ३१०  शिष्टेष्टः  अतिशय आपलासा वाटणारा  ३११   शिखंडी श्रीकृष्णाच्या रूपात त्याच्या शिरपेचात असलेल्या मोरपिसांनी अवतरलेला ३१२  नहुषः  सर्व प्राणिमात्रांना आपल्या मायेने बांधणारा ३१३  वृषः  धर्मरूप असणारा ३१४  क्रोधहा  ज्याने राग नाहीसा केला आहे असा  ३१५  क्रोधकृत्कर्ता  क्रोधी माणसाचा नाश करणारा. क्रोधाचा नाश करणारा किंवा योग्यवेळी क्रोध करणारा ३१६  विश्वबाहुः  आपल्या हातांनी विश्व व्यापणारा  ३१७  महीधरः  पृथ्वीला धारण केलेला  ३१८  अच्युतः  कधीही न ढळणारा  ३१९  प्रथितः  जो सर्वांना माहित आहे. जो सर्वत्र प्रसिद्ध आहे ३२०  प्राणः  सर्व प्राणिमात्रांचा प्राण असलेला  ३२१  प्राणदः  प्राण ( जीवन) देणारा  ३२२  वासवानुजः  इंद्रबंधु ३२३  अपां-निधिः  जलाची समृद्धी असलेला  ३२४  अधिष्ठानम्  सर्वांच्या मुळाशी ज्याचे स्थान आहे ३२५  अप्रमत्तः  कधीही आणि कुणावरही अन्याय न करणारा ३२६  प्रतिष्ठितः  स्वस्थानी पूर्णपणे स्थिर असलेला ३२७  स्कन्दः  कार्तिकस्वामी. अमृतरूपाने वाहणारा ३२८  स्कन्दधरः  धर्ममार्गाचे धारण करणारा ३२९  धूर्यः  संपूर्ण सजीवसृष्टीची धुरा वाहणारा ३३०  वरदः  उत्तम वरदान देणारा ३३१  वायुवाहनः  सात विशिष्ट क्षेत्रात सात प्रकारचे वायू वाहतात; त्या वायूंचे वहन करणारा ३३२  वासुदेवः  वसुदेवपुत्र. स्वशक्तीने सर्व जीवांचे वसन करणारा ३३३  बृहद्भानुः  अफाट तेज असलेला. भानू म्हणजे सूर्य,जो सूर्यमालेत सर्वात बलवान आहे; त्या सूर्यापेक्षाही बलवान असलेला ३३४  आदिदेवः  मूळ परमेश्वर. सृष्टीच्या पूर्वीपासूनचा मुख्य परमेश्वर ३३५  पुरन्दरः  शत्रूंची महानगरे नष्ट करणारा. मनबुद्धितील दोष त्याप्रमाणे नष्ट करणारा ३३६  अशोकः  ज्याला कोणत्याही प्रकारचा शोक-दुःख नाही असा तो ३३७  तारणः  संसार सागरातून तारून नेणारा ३३८  तारः  सर्वप्राणिमात्रांचा तारक ३३९  शूरः  महापराक्रमी. शूर नावाचा जो पराक्रमी श्रीकृष्णाचा पूर्वज राजा होता, त्याचेच रूप ३४०  शौरिः  महापराक्रमी शूर नावाचा राजाचा वंशज ३४१  जनेश्वरः  समस्त जीवांचा ईश्वर ३४२  अनुकूलः  सर्वांसाठी योग्य असलेला ३४३  शतावर्तः  शेकडो (अनंत) अवतार धारण करणारा ३४४  पद्मी  कमळ धारण करणारा ३४५  पद्मनिभेक्षणः  कमळासारखे डोळे असलेला ३४६  पद्मनाभः  ज्याच्या नाभीतून कमळ उमलले असा तो  ३४७  अरविन्दाक्षः  कमळाप्रमाणे डोळे असलेला ३४८  पद्मगर्भः  कमळरुपी हृदयात ध्यान करण्यायोग्य ३४९  शरीरभृत्  विविध शरीर धारण करणारा/ज्याचा सर्वांच्या शरीरात निवास आहे असा तो ३५०  महर्द्धिः  महाविभूती असलेला ३५१  ऋद्धः  ज्याने स्वतःला ब्रह्मांडा प्रमाणे विस्तारित केले असा तो ३५२  वृद्धात्मा  अति प्राचीन ३५३  महाक्षः  विशाल नेत्र असलेला ३५४  गरुडध्वजः  गरुड चिन्हांकित ध्वज असलेला ३५५  अतुलः  अतुल म्हणजे ज्याची तुलना होऊ शकत नाही असा ३५६  शरभः  सर्वांच्या शरीरात विराजमान असलेला असा तो ३५७  भीमः  महा बलढ्या ३५८  समयज्ञः  सर्वांना समभावाने जाणणारा/उत्पत्ती स्थिती आणि लय यांना जाणणारा ३५९  हविर्हरिः  यज्ञातील हविर्द्रव्य ग्रहण करणारा ३६०  सर्वलक्षणलक्षण्यः  सर्व प्रकारचे उत्तम लक्षण धारण केलेला ३६१  लक्ष्मीवान्  लक्ष्मीयुक्त असा तो ३६२  समितिञ्जयः  युद्धात नेहमी विजय प्राप्त करणारा ३६३  विक्षरः  ज्याचा नाश होऊ शकत नाही असा तो ३६४  रोहितः  ज्याने मत्स्य अवतार धारण केला होता असा तो  ३६५  मार्गः  सत्याचा मार्ग असलेला ३६६  हेतुः  जीवनाचा अंतिम हेतू ३६७  दामोदरः  ज्याच्या पोटाला एक विशिष्ट दोर आहे असा तो ३६८  सहः  सर्वकाही सहन करणारा ३६९  महीधरः  पृथ्वी धारण करणारा ३७०  महाभागः  यज्ञातील सर्वात मोठा भाग घेणारा ३७१  वेगवान्  अतिशय वेग असलेला ३७२  अमिताशनः  सर्व काही पचवणारा ३७३  उद्भवः  जगाच्या उत्पत्तीचे मूळ ३७४  क्षोभणः  क्षोभ/आंदोलन करणारा ३७५  देवः  परमेश्वर ३७६  श्रीगर्भः  ज्याच्या गर्भात श्री म्हणजे वैभव आहे असा तो ३७७  परमेश्वरः  देवांचा ही देव ३७८  करणम्  संसाराच्या उत्पत्तीचे साधन ३७९  कारणम्  संसाराच्या उत्पत्तीचे कारण ३८०  कर्ता  सर्व काही निर्माण करणारा ३८१  विकर्ता  निरनिराळी ब्रह्मांडे निर्माण करणारा ३८२  गहनः  समजण्यास अतिशय गहन (क्लिष्ट) असणारा ३८३  गुहः  योगमायेचा पडदा टाकणारा/ह्रदयस्थ, ह्रदयात राहणारा ३८४  व्यवसायः  ज्ञानमात्र स्वरूप ३८५  व्यवस्थानः  संपूर्ण विश्वाची व्यवस्था राखणारा ३८६  संस्थानः  प्रलयकाळी सर्वांना सामावून घेणारा ३८७  स्थानदः  प्रत्येकाला योग्य असे स्थान देणारा ३८८  ध्रुवः  अढळपद असलेला ३८९  परर्धिः  श्रेष्ठ असे प्रकटस्वरूप असलेला ३९०  परमस्पष्टः  श्रेष्ठ वैभव आणि द्न्यान असलेला ३९१  तुष्टः  भक्तांच्या कोणत्याही सेवेने सहज प्रसन्न होणारा ३९२  पुष्टः  जो एकदम परिपूर्ण/तृप्त आहे असा तो ३९३  शुभेक्षणः  शुभस्वरूप असलेला/केवळ दर्शनाने पुनीत करणारा ३९४  रामः  ज्याच्यास्वरूपात सर्वजण रममाण होतात असा तो ३९५  विरामः  ज्याच्या स्वरूपात सर्वजण विरून जाऊ इच्छितात असा तो ३९६  विरजः  विषयसेवनाची आवड नसलेला/सर्व मोह विरहित ३९७  मार्गः  योग्य ती दिशा आहे असा तो ३९८  नेयः  योग्य मार्गदर्शन करणारा ३९९  नयः  सर्वांचे नेतृत्व करणारा ४००  अनयः  ज्याच्या पुढे कोणीही नाही असा तो ४०१  वीरः  शूर ४०२  शक्तिमतां श्रेष्ठः  सामर्थ्यवानांमध्ये श्रेष्ठ ४०३  धर्मः  धर्मः ४०४  धर्मविदुत्तमः  धर्म ओळखणाऱ्या पुरुषांमध्ये सर्वोच्च ४०५  वैकुण्ठः  परम निवासाचा स्वामी, वैकुंठ ४०६  पुरुषः  जो सर्व शरीरांत वास करतो ४०७  प्राणः  जीवन ४०८  प्राणदः  जीवन देणारा ४०९  प्रणवः  He who is praised by the gods ४१०  पृथुः  The expanded ४११  हिरण्यगर्भः  The creator ४१२  शत्रुघ्नः  The destroyer of enemies ४१३  व्याप्तः  The pervader ४१४  वायुः  The air ४१५  अधोक्षजः  One whose vitality never flows downwards ४१६  ऋतुः  The seasons ४१७  सुदर्शनः  He whose meeting is auspicious ४१८  कालः  He who judges and punishes beings ४१९  परमेष्ठी  One who is readily available for experience within the heart ४२०  परिग्रहः  The receiver ४२१  उग्रः  The terrible ४२२  संवत्सरः  The year ४२३  दक्षः  The smart ४२४  विश्रामः  The resting place ४२५  विश्वदक्षिणः  The most skilful and efficient ४२६  विस्तारः  The extension ४२७  स्थावरस्स्थाणुः  The firm and motionless ४२८  प्रमाणम्  The proof ४२९  बीजमव्ययम्  The Immutable Seed ४३०  अर्थः  He who is worshiped by all ४३१  अनर्थः  One to whom there is nothing yet to be fulfilled ४३२  महाकोशः  He who has got around him great sheaths ४३३  महाभोगः  He who is of the nature of enjoyment ४३४  महाधनः  He who is supremely rich ४३५  अनिर्विण्णः  He who has no discontent ४३६  स्थविष्ठः  One who is supremely huge ४३७  अभूः  One who has no birth ४३८  धर्मयूपः  The post to which all dharma is tied ४३९  महामखः  The great sacrificer ४४०  नक्षत्रनेमिः  The nave of the stars ४४१  नक्षत्री  The Lord of the stars (the moon) ४४२  क्षमः  He who is supremely efficient in all undertakings ४४३  क्षामः  He who ever remains without any scarcity ४४४  समीहनः  One whose desires are auspicious ४४५  यज्ञः  One who is of the nature of yajna ४४६  इज्यः  He who is fit to be invoked through yajna ४४७  महेज्यः  One who is to be most worshiped ४४८  क्रतुः  The animal-sacrifice ४४९  सत्रम्  Protector of the good ४५०  सतांगतीः  Refuge of the good ४५१  सर्वदर्शी  All-knower ४५२  विमुक्तात्मा  The ever-liberated self ४५३  सर्वज्ञः  Omniscient ४५४  ज्ञानमुत्तमम्  The Supreme Knowledge ४५५  सुव्रतः  He who ever-performing the pure vow ४५६  सुमुखः  One who has a charming face ४५७  सूक्ष्मः  The subtlest ४५८  सुघोषः  Of auspicious sound ४५९  सुखदः  Giver of happiness ४६०  सुहृत्  Friend of all creatures ४६१  मनोहरः  The stealer of the mind ४६२  जितक्रोधः  One who has conquered anger ४६३  वीरबाहुः  Having mighty arms ४६४  विदारणः  One who splits asunder ४६५  स्वापनः  One who puts people to sleep ४६६  स्ववशः  He who has everything under His control ४६७  व्यापी  All-pervading ४६८  नैकात्मा  Many souled ४६९  नैककर्मकृत्  One who does many actions ४७०  वत्सरः  The abode ४७१  वत्सलः  The supremely affectionate ४७२  वत्सी  The father ४७३  रत्नगर्भः  The jewel-wombed ४७४  धनेश्वरः  The Lord of wealth ४७५  धर्मगुब्   One who protects dharma ४७६  धर्मकृत्  One who acts according to dharma ४७७  धर्मी  The supporter of dharma ४७८  सत्  existence ४७८  असत्  illusion ४८०  क्षरम्  He who appears to perish ४८१  अक्षरम्  Imperishable ४८२  अविज्ञाता  The non-knower (The knower being the conditioned soul within the body) ४८३  सहस्रांशुः  The thousand-rayed ४८४  विधाता  All supporter ४८५  कृतलक्षणः  One who is famous for His qualities ४८६  गभस्तिनेमिः  The hub of the universal wheel ४८७  सत्त्वस्थः  Situated in sattva ४८८  सिंहः  The lion ४८९  भूतमहेश्वरः  The great lord of beings ४९०  आदिदेवः  The first deity ४९१  महादेवः  The great deity ४९२  देवेशः  The Lord of all devas ४९३  देवभृद्गुरूः  Advisor of Indra ४९४  उत्तरः  He who lifts us from the ocean of samsara ४९५  गोपतिः  The shepherd ४९६  गोप्ता  The protector ४९७  ज्ञानगम्यः  One who is experienced through pure knowledge ४९८  पुरातनः  He who was even before time ४९९  शरीरभूतभृत्  One who nourishes the nature from which the bodies came ५००  भोक्ता  The enjoyer ५०१  कपीन्द्रः  Lord of the monkeys (Rama) ५०२  भूरिदक्षिणः  He who gives away large gifts ५०३  सोमपः  One who takes Soma in the yajnas ५०४  अमृतपः  One who drinks the nectar ५०५  सोमः  One who as the moon nourishes plants ५०६  पुरुजित्  One who has conquered numerous enemies ५०७  पुरुसत्तमः  The greatest of the great ५०८  विनयः  He who humiliates those who are unrighteous ५०९  जयः  The victorious ५१०  सत्यसन्धः  Of truthful resolution ५११  दाशार्हः  One who was born in the Dasarha race५१२  सात्त्वतां पतिः  The Lord of the Satvatas ५१३  जीवः  One who functions as the ksetrajna ५१४  विनयितासाक्षी  The witness of modesty ५१५  मुकुन्दः   The giver of liberation ५१६  अमितविक्रमः  Of immeasurable prowess ५१७  अम्भोनिधिः  The substratum of the four types of beings ५१८  अनन्तात्मा  The infinite self ५१९  महोदधिशयः  One who rests on the great ocean ५२०  अन्तकः   The death ५२१  अजः  Unborn ५२२  महार्हः   One who deserves the highest worship ५२३  स्वाभाव्यः   Ever rooted in the nature of His own self ५२४  जितामित्रः   One who has conquered all enemies ५२५  प्रमोदनः   Ever-blissful ५२६  आनन्दः   A mass of pure bliss ५२७  नन्दनः   One who makes others blissful ५२८  नन्दः  Free from all worldly pleasures ५२९  सत्यधर्मा   One who has in Himself all true dharmas ५३०  त्रिविक्रमः  One who took three steps ५३१  महर्षिः कपिलाचार्यः  He who incarnated as Kapila, the great sage ५३२  कृतज्ञः  The knower of the creation ५३३  मेदिनीपतिः  The Lord of the earth ५३४  त्रिपदः  One who has taken three steps ५३५  त्रिदशाध्यक्षः  The Lord of the three states of consciousness ५३६  महाशृंगः  Great-horned (Matsya) ५३७  कृतान्तकृत्   Destroyer of the creation ५३८  महावराहः  The great boar ५३९  गोविन्दः  One who is known through Vedanta ५४०  सुषेणः   He who has a charming army ५४१  कनकांगदी   Wearer of bright-as-gold armlets ५४२  गुह्यः   The mysterious ५४३  गभीरः   The unfathomable ५४४  गहनः   Impenetrable ५४५  गुप्तः    The well-concealed ५४६  चक्रगदाधरः   Bearer of the disc and mace ५४७  वेधाः   Creator of the universe ५४८  स्वांगः   One with well-proportioned limbs ५४९  अजितः  Vanquished by none ५५०  कृष्णः  Dark-complexioned ५५१  दृढः   The firm ५५२  संकर्षणोऽच्युतः  He who absorbs the whole creation into His nature and never falls away from that nature५५३  वरुणः  One who sets on the horizon (Sun) ५५४  वारुणः   The son of Varuna (Vasistha or Agastya) ५५५  वृक्षः  The tree ५५६  पुष्कराक्षः  Lotus eyed ५५७  महामनः  Great-minded ५५८  भगवान्   One who possesses six opulences ५५९  भगहा  One who destroys the six opulences during pralaya ५६०  आनन्दी  One who gives delight ५६१  वनमाली  One who wears a garland of forest flowers ५६२  हलायुधः  One who has a plough as His weapon ५६३  आदित्यः  Son of Aditi ५६४  ज्योतिरादित्यः  The resplendence of the sun ५६५  सहिष्णुः  One who calmly endures duality ५६६  गतिसत्तमः  The ultimate refuge for all devotees ५६७  सुधन्वा  One who has Shaarnga ५६८  खण्डपरशु:  One who holds an axe ५६९  दारुणः  Merciless towards the unrighteous ५७०  द्रविणप्रदः   One who lavishly gives wealth ५७१  दिवःस्पृक्   Sky-reaching ५७२  सर्वदृग्व्यासः  One who creates many men of wisdom ५७३  वाचस्पतिरयोनिजः   One who is the master of all vidyas and who is unborn through a womb ५७४  त्रिसामा   One who is glorified by Devas, Vratas and Saamans ५७५  सामगः   The singer of the sama songs ५७६  साम   The Sama Veda ५७७  निर्वाणम्   All-bliss ५७८  भेषजम्   Medicine ५७९  भृषक्  Physician ५८०  संन्यासकृत्   Institutor of sannyasa ५८१  समः   Calm ५८२  शान्तः   Peaceful within ५८३  निष्ठा   Abode of all beings ५८४  शान्तिः   One whose very nature is peace ५८५  परायणम्   The way to liberation ५८६  शुभांगः  One who has the most beautiful form ५८७  शान्तिदः   Giver of peace ५८८  स्रष्टा  Creator of all beings ५८९  कुमुदः   He who delights in the earth ५९०  कुवलेशयः   He who reclines in the waters ५९१  गोहितः  One who does welfare for cows ५९२  गोपतिः   Husband of the earth ५९३  गोप्ता   Protector of the universe ५९४  वृषभाक्षः   One whose eyes rain fulfilment of desires ५९५  वृषप्रियः   One who delights in dharma ६९६  अनिवर्ती   One who never retreats ५९७  निवृतात्मा   One who is fully restrained from all sense indulgences ५९८  संक्षेप्ता   The involver ५९९  क्षेमकृत्   Doer of good ६००  शिवः  Auspiciousness ६०१  श्रीवत्सवत्साः  One who has sreevatsa on His chest ६०२  श्रीवासः  Abode of Sree ६०३  श्रीपतिः  Lord of Laksmi ६०४  श्रीमतां वरः   The best among glorious ६०५  श्रीदः   Giver of opulence ६०६  श्रीशः   The Lord of Sree ६०७  श्रीनिवासः   One who dwells in the good people ६०८  श्रीनिधिः  The treasure of Sree ६०९  श्रीविभावनः  Distributor of Sree ६१०  श्रीधरः  Holder of Sree ६११  श्रीकरः   One who gives Sree ६१२  श्रेयः  Liberation ६१३  श्रीमान्   Possessor of Sree ६१४  लोकत्रयाश्रयः  Shelter of the three worlds ६१५  स्वक्षः   Beautiful-eyed ६१६  स्वङ्गः   Beautiful-limbed ६१७  शतानन्दः   Of infinite varieties and joys ६१८  नन्दिः   Infinite bliss ६१९  ज्योतिर्गणेश्वरः  Lord of the luminaries in the cosmos ६२०  विजितात्मा  One who has conquered the sense organs ६२१  विधेयात्मा  One who is ever available for the devotees to command in love ६२२  सत्कीर्तिः   One of pure fame ६२३  छिन्नसंशयः  One whose doubts are ever at rest ६२४  उदीर्णः   The great transcendent ६२५  सर्वतश्चक्षुः  One who has eyes everywhere ६२६  अनीशः  One who has none to Lord over Him ६२७  शाश्वतः-स्थिरः  One who is eternal and stable ६२८  भूशयः  One who rested on the ocean shore (Rama) ६२९  भूषणः   One who adorns the world ६३०  भूतिः   One who is pure existence ६३१  विशोकः   Sorrowless ६३२  शोकनाशनः   Destroyer of sorrows ६३३  अर्चिष्मान्   The effulgent ६३४  अर्चितः   One who is constantly worshipped by His devotees ६३५  कुम्भः  The pot within whom everything is contained ६३६  विशुद्धात्मा   One who has the purest soul ६३७  विशोधनः  The great purifier ६३८  अनिरुद्धः   He who is invincible by any enemy ६३९  अप्रतिरथः   One who has no enemies to threaten Him ६४०  प्रद्युम्नः  Very rich ६४१  अमितविक्रमः  Of immeasurable prowess ६४२  कालनेमीनिहा  Slayer of Kalanemi ६४३  वीरः  The heroic victor ६४४  शौरी   One who always has invincible prowess ६४५  शूरजनेश्वरः  Lord of the valiant ६४६  त्रिलोकात्मा  The self of the three worlds ६४७  त्रिलोकेशः  The Lord of the three worlds ६४८  केशवः  One whose rays illumine the cosmos ६४९  केशिहा  Killer of Kesi ६५०  हरिः  The creator ६५१  कामदेवः  The beloved Lord ६५२  कामपालः  The fulfiller of desires ६५३  कामी  One who has fulfilled all His desires ६५४  कान्तः  Of enchanting form ६५५  कृतागमः  The author of the agama scriptures ६५६  अनिर्देश्यवपुः  Of Indescribable form ६५७  विष्णूः  All-pervading ६५८  वीरः  The courageous ६५९  अनन्तः  Endless ६६०  धनञ्जयः  One who gained wealth through conquest ६६१  ब्रह्मण्यः  Protector of Brahman (anything related to Narayana) ६६२  ब्रह्मकृत्   One who acts in Brahman ६६३  ब्रह्मा  Creator ६६४  ब्रहम  Biggest ६६५  ब्रह्मविवर्धनः  One who increases the Brahman ६६६  ब्रह्मविद्   One who knows Brahman ६६७  ब्राह्मणः  One who has realised Brahman ६६८  ब्रह्मी  One who is with Brahma ६६९  ब्रह्मज्ञः  One who knows the nature of Brahman ६७०  ब्राह्मणप्रियः  Dear to the brahmanas ६७१  महाकर्मः  Of great step ६७२  महाकर्मा  One who performs great deeds ६७३  महातेजा  One of great resplendence ६७४  महोरगः  The great serpent ६७५  महाक्रतुः  The great sacrifice ६७६  महायज्वा  One who performed great yajnas ६७७  महायज्ञः  The great yajna ६७८  महाहविः  The great offering ६७९  स्तव्यः  One who is the object of all praise ६८०  स्तवप्रियः  One who is invoked through prayer ६८१  स्तोत्रम्   The hymn ६८२  स्तुतिः  The act of praise ६८३  स्तोता  One who adores or praises ६८४  रणप्रियः  Lover of battles ६८५  पूर्णः  The complete ६८६  पूरयिता  The fulfiller ६८७  पुण्यः  The truly holy ६८८  पुण्यकीर्तिः  Of Holy fame ६८९  अनामयः  One who has no diseases ६९०  मनोजवः  Swift as the mind ६९१  तीर्थकरः  The teacher of the tirthas ६९२  वसुरेताः  He whose essence is golden ६९३  वसुप्रदः  The free-giver of wealth ६९४  वसुप्रदः  The giver of salvation, the greatest wealth ६९५  वासुदेवः  The son of Vasudeva ६९६  वसुः  The refuge for all ६९७  वसुमना  One who is attentive to everything ६९८  हविः  The oblation ६९९  सद्गतिः  The goal of good people ७००  सत्कृतिः  One who is full of Good actions ७०१  सत्ता  One without a second ७०२  सद्भूतिः  One who has rich glories ७०३  सत्परायणः  The Supreme goal for the good ७०४  शूरसेनः  One who has heroic and valiant armies ७०५  यदुश्रेष्ठः  The best among the Yadava clan ७०६  सन्निवासः  The abode of the good ७०७  सुयामुनः  One who attended by the people dwelling on the banks of Yamuna ७०८  भूतावासः  The dwelling place of the elements ७०९  वासुदेवः  One who envelops the world with Maya ७१०  सर्वासुनिलयः  The abode of all life energies ७११  अनलः  One of unlimited wealth, power and glory ७१२  दर्पहा  The destroyer of pride in evil-minded people ७१३  दर्पदः  One who creates pride, or an urge to be the best, among the righteous ७१४  दृप्तः  One who is drunk with Infinite bliss ७१५  दुर्धरः  The object of contemplation ७१६  अथापराजितः  The unvanquished ७१७  विश्वमूर्तिः  Of the form of the entire Universe ७१८  महामूर्तिः  The great form ७१९  दीप्तमूर्तिः  Of resplendent form ७२०  अमूर्तिमान्  Having no form ७२१  अनेकमूर्तिः  Multi-formed ७२२  अव्यक्तः  Unmanifeset ७२३  शतमूर्तिः  Of many forms ७२४  शताननः  Many-faced ७२५  एकः  The one ७२६  नैकः  The many ७२७  सवः  The nature of the sacrifice ७२८  कः  One who is of the nature of bliss ७२९  किम्   What (the one to be inquired into) ७३०  यत्   Which ७३१  तत्  That ७३२  पदमनुत्तमम्  The unequalled state of perfection ७३३  लोकबन्धुः  Friend of the world ७३४  लोकनाथः  Lord of the world ७३५  माधवः  Born in the family of Madhu ७३६  भक्तवत्सलः  One who loves His devotees ७३७  सुवर्णवर्णः  Golden-coloured ७३८  हेमांगः  One who has limbs of gold ७३९  वरांगः  With beautiful limbs ७४०  चन्दनांगदी  One who has attractive armlets ७४१  वीरहा  Destroyer of valiant heroes ७४२  विषमः  Unequalled ७४३  शून्यः  The void ७४४  घृताशी  One who has no need for good wishes ७४५  अचलः  Non-moving ७४६  चलः  Moving ७४७  अमानी  Without false vanity ७४८  मानदः  One who causes, by His maya, false identification with the body ७४८  मान्यः  One who is to be honoured ७५०  लोकस्वामी  Lord of the universe ७५१  त्रिलोकधृक्  One who is the support of all the three worlds ७५२  सुमेधा  One who has pure intelligence ७५३  मेधजः  Born out of sacrifices ७५४  धन्यः  Fortunate ७५५  सत्यमेधः  One whose intelligence never fails ७५६  धराधरः  The sole support of the earth ७५७  तेजोवृषः  One who showers radiance ७५८  द्युतिधरः  One who bears an effulgent form ७५९  सर्वशस्त्रभृतां वरः  The best among those who wield weapons ७६०  प्रग्रहः  Receiver of worship ७६१  निग्रहः  The killer ७६२  व्यग्रः  One who is ever engaged in fulfilling the devotee's desires ७६३  नैकशृंगः  One who has many horns ७६४  गदाग्रजः  One who is invoked through mantra ७६५  चतुर्मूर्तिः  Four-formed ७६६  चतुर्बाहुः  Four-handed ७६७  चतुर्व्यूहः  One who expresses Himself as the dynamic centre in the four vyoohas ७६८  चतुर्गतिः  The ultimate goal of all four varnas and asramas ७६९  चतुरात्मा  Clear-minded ७७०  चतुर्भावः  The source of the four ७७१  चतुर्वेदविद्   Knower of all four vedas ७७२  एकपात्   One-footed (BG 10.42) ७७३  समावर्तः  The efficient turner ७७४  निवृत्तात्मा  One whose mind is turned away from sense indulgence ७७५  दुर्जयः  The invincible ७७६  दुरतिक्रमः  One who is difficult to be disobeyed ७७७  दुर्लभः  One who can be obtained with great efforts ७७८  दुर्गमः  One who is realised with great effort ७७९  दुर्गः  Not easy to storm into ७८०  दुरावासः  Not easy to lodge ७८१  दुरारिहा  Slayer of the asuras ७८२  शुभांगः  One with enchanting limbs ७८३  लोकसारंगः  One who understands the universe ७८४  सुतन्तुः  Beautifully expanded ७८५  तन्तुवर्धनः  One who sustains the continuity of the drive for the family ७८६  इन्द्रकर्मा  One who always performs gloriously auspicious actions ७८७  महाकर्मा  One who accomplishes great acts ७८८  कृतकर्मा  One who has fulfilled his acts ७८९  कृतागमः  Author of the Vedas ७९०  उद्भवः  The ultimate source ७९१  सुन्दरः  Of unrivalled beauty ७९२  सुन्दः  Of great mercy ७९३  रत्ननाभः  Of beautiful navel ७९४  सुलोचनः  One who has the most enchanting eyes ७९५  अर्कः  One who is in the form of the sun ७९६  वाजसनः  The giver of food ७९७  शृंगी  The horned one ७९८  जयन्तः  The conqueror of all enemies ७९९  सर्वविज्जयी  One who is at once omniscient and victorious ८००  सुवर्णबिन्दुः  With limbs radiant like gold ८०१  अक्षोभ्यः  One who is ever unruffled ८०२  सर्ववागीश्वरेश्वरः   Lord of the Lord of speech ८०३  महाहृदः  One who is like a great refreshing swimming pool ८०४  महागर्तः  The great chasm ८०५  महाभूतः  The great being ८०६  महानिधिः  The great abode ८०७  कुमुदः  One who gladdens the earth ८०८  कुन्दरः  The one who lifted the earth ८०९  कुन्दः  One who is as attractive as Kunda flowers ८१०   पर्जन्यः  He who is similar to rain-bearing clouds ८११  पावनः  One who ever purifies ८१२  अनिलः  One who never slips ८१३  अमृतांशः  One whose desires are never fruitless ८१४  अमृतवपुः  He whose form is immortal ८१५  सर्वज्ञः  Omniscient ८१६  सर्वतोमुखः  One who has His face turned everywhere ८१७  सुलभः  One who is readily available ८१८  सुव्रतः  One who has taken the most auspicious forms ८१९  सिद्धः  One who is perfection ८२०  शत्रुजित्  One who is ever victorious over His hosts of enemies ८२१  शत्रुतापनः  The scorcher of enemies ८२२  न्यग्रोधः  The one who veils Himself with Maya ८२३  उदुम्बरः  Nourishment of all living creatures ८२४   Tree of life ८२५  चाणूरान्ध्रनिषूदनः  The slayer of Canura ८२६  सहस्रार्चिः  He who has thousands of rays ८२७  सप्तजिह्वः  He who expresses himself as the seven tongues of fire (Types of agni) ८२८  सप्तैधाः   The seven effulgences in the flames ८२९  सप्तवाहनः  One who has a vehicle of seven horses (sun) ८३०  अमूर्तिः  Formless ८३१  अनघः   Sinless ८३२  अचिन्त्यः  Inconceivable ८३३  भयकृत्   Giver of fear ८३४  भयनाशनः  Destroyer of fear ८३५  अणुः  The subtlest ८३६  बृहत्   The greatest ८३७  कृशः  Delicate, lean ८३८  स्थूलः  One who is the fattest ८३९  गुणभृत्   One who supports ८४०  निर्गुणः  Without any properties ८४१  महान्   The mighty ८४२  अधृतः  Without support ८४३  स्वधृतः  Self-supported ८४४  स्वास्यः  One who has an effulgent face ८४५  प्राग्वंशः  One who has the most ancient ancestry ८४६  वंशवर्धनः  He who multiplies His family of descendants ८४७  भारभृत्  One who carries the load of the universe ८४८  कथितः  One who is glorified in all scriptures ८४९  योगी  One who can be realised through yoga ८५०  योगीशः  The king of yogis ८५१  सर्वकामदः  One who fulfils all desires of true devotees ८५२  आश्रमः  Haven ८५३  श्रमणः  One who persecutes the worldly people ८५४  क्षामः  One who destroys everything ८५५  सुपर्णः  The golden leaf (Vedas) BG 15.1 ८५६  वायुवाहनः  The mover of the winds ८५७  धनुर्धरः  The wielder of the bow ८५७  धनुर्वेदः  One who declared the science of archery ८५९  दण्डः  One who punishes the wicked ८६०  दमयिता  The controller ८६१  दमः  Beautitude in the self ८६२  अपराजितः  One who cannot be defeated ८६३  सर्वसहः  One who carries the entire Universe ८६४  अनियन्ता  One who has no controller ८६५  नियमः  One who is not under anyone's laws ८६६  अयमः  One who knows no death ८६७  सत्त्ववान्   One who is full of exploits and courage ८६८  सात्त्विकः  One who is full of sattvic qualities ८६९  सत्यः  Truth ८७०  सत्यधर्मपराक्रमः  One who is the very abode of truth and dharma ८७१  अभिप्रायः  One who is faced by all seekers marching to the infinite ८७२  प्रियार्हः  One who deserves all our love ८७३  अर्हः  One who deserves to be worshiped ८७४  प्रियकृत्   One who is ever-obliging in fulfilling our wishes ८७५  प्रीतिवर्धनः  One who increases joy in the devotee's heart ८७६  विहायसगतिः  One who travels in space ८७७  ज्योतिः  Self-effulgent ८७८  सुरूचिः  Whose desire manifests as the universe ८७९  हुतभुक्   One who enjoys all that is offered in yajna ८८०  विभुः  All-pervading ८८१  रविः  One who dries up everything ८८२  विरोचनः  One who shines in different forms ८८३  सूर्यः  The one source from where everything is born ८८४  सविता  The one who brings forth the Universe from Himself ८८५  रविलोचनः  One whose eye is the sun ८८६  अनन्तः  Endless ८८७  हुतभुक्  One who accepts oblations ८८८  भोक्ता  One who enjoys ८८९  सुखदः  Giver of bliss to those who are liberated ८९०  नैकजः  One who is born many times ८९१  अग्रजः  The first amongst eternal [ Pradhana Purusha ]. Agra means first and ajah means never born. Both individual souls and Vishnu are eternal but Ishvara is Pradhana Taatva. Hence the word agra. ८९२  अनिर्विण्णः  One who feels no disappointment ८९३  सदामर्षी  One who forgives the trespasses of His devotees ८९४  लोकाधिष्ठानम्  The substratum of the universe ८९५  अद्भुतः  Wonderful ८९६  सनात्   The beginningless and endless factor ८९७  सनातनतमः  The most ancient ८९८  कपिलः  The great sage Kapila ८९९  कपिः  One who drinks water ९००  अव्ययः  The one in whom the universe merges ९०१  स्वस्तिदः  Giver of Svasti ९०२  स्वस्तिकृत्   One who robs all auspiciousness ९०३  स्वस्ति  One who is the source of all auspiciouness ९०४  स्वस्तिभुक्  One who constantly enjoys auspiciousness ९०५  स्वस्तिदक्षिणः  Distributor of auspiciousness ९०६  अरौद्रः  One who has no negative emotions or urges ९०७  कुण्डली  One who wears shark earrings ९०८  चक्री  Holder of the chakra ९०९  विक्रमी  The most daring ९१०  ऊर्जितशासनः  One who commands with His hand ९११  शब्दातिगः  One who transcends all words ९१२  शब्दसहः  One who allows Himself to be invoked by Vedic declarations ९१३  शिशिरः  The cold season, winter ९१४  शर्वरीकरः  Creator of darkness ९१५  अक्रूरः   Never cruel ९१६  पेशलः  One who is supremely soft ९१७  दक्षः  Prompt ९१८  दक्षिणः  The most liberal ९१९  क्षमिणांवरः  One who has the greatest amount of patience with sinners ९२०  विद्वत्तमः  One who has the greatest wisdom ९२१  वीतभयः  One with no fear ९२२  पुण्यश्रवणकीर्तनः  The hearing of whose glory causes holiness to grow ९२३  उत्तारणः  One who lifts us out of the ocean of change ९२४  दुष्कृतिहा  Destroyer of bad actions ९२५  पुण्यः  Supremely pure ९२६  दुःस्वप्ननाशनः  One who destroys all bad dreams ९२७  वीरहा  One who ends the passage from womb to womb ९२८  रक्षणः  Protector of the universe ९२९  सन्तः  One who is expressed through saintly men ९३०  जीवनः  The life spark in all creatures ९३१  पर्यवस्थितः  One who dwells everywhere ९३२  अनन्तरूपः  One of infinite forms ९३३  अनन्तश्रीः  Full of infinite glories ९३४  जितमन्युः  One who has no anger ९३५  भयापहः  One who destroys all fears ९३६  चतुरश्रः  One who deals squarely ९३७  गभीरात्मा  Too deep to be fathomed ९३८  विदिशः  One who is unique in His giving ९३९  व्यादिशः  One who is unique in His commanding power ९४०  दिशः  One who advises and gives knowledge ९४१  अनादिः  One who is the first cause ९४२  भूर्भूवः  The substratum of the earth ९४३  लक्ष्मीः  The glory of the universe ९४४  सुवीरः  One who moves through various ways ९४५  रुचिरांगदः  One who wears resplendent shoulder caps ९४६  जननः  He who delivers all living creatures ९४७  जनजन्मादिः  The cause of the birth of all creatures ९४८  भीमः  Terrible form ९४९  भीमपराक्रमः  One whose prowess is fearful to His enemies ९५०  आधारनिलयः  The fundamental sustainer ९५१  अधाता  Above whom there is no other to command ९५२  पुष्पहासः  He who shines like an opening flower ९५३  प्रजागरः  Ever-awakened ९५४  ऊर्ध्वगः  One who is on top of everything ९५५  सत्पथाचारः  One who walks the path of truth ९५६  प्राणदः  Giver of life ९५७  प्रणवः  Omkara ९५८  पणः  The supreme universal manager ९५९  प्रमाणम्   He whose form is the Vedas ९६०  प्राणनिलयः  He in whom all prana is established ९६१  प्राणभृत्   He who rules over all pranas ९६२  प्राणजीवनः  He who maintains the life-breath in all living creatures ९६३  तत्त्वम्   The reality ९६४  तत्त्वविद्   One who has realised the reality ९६५  एकात्मा  The one self ९६६  जन्ममृत्युजरातिगः  One who knows no birth, death or old age in Himself ९६७  भूर्भुवःस्वस्तरुः  The tree of the three worlds (bhoo=terrestrial, svah=celestial and bhuvah=the world in between) ९६८  तारः  One who helps all to cross over ९६९  सविताः  The father of all ९७०  प्रपितामहः  The father of the father of beings (Brahma) ९७१  यज्ञः  One whose very nature is yajna ९७२  यज्ञपतिः  The Lord of all yajnas ९७३  यज्वा  The one who performs yajna ९७४  यज्ञांगः  One whose limbs are the things employed in yajna ९७५  यज्ञवाहनः  One who fulfils yajnas in complete ९७६  यज्ञभृद्  The ruler of the yajanas ९७७  यज्ञकृत्  One who performs yajna ९७८  यज्ञी  Enjoyer of yajnas ९७९  यज्ञभुक्  Receiver of all that is offered ९८०  यज्ञसाधनः  One who fulfils all yajnas ९८१  यज्ञान्तकृत्  One who performs the concluding act of the yajna ९८२  यज्ञगुह्यम्  The person to be realised by yajna ९८३  अन्नम्  One who is food ९८४  अन्नादः  One who eats the food ९८५  आत्मयोनिः  The uncaused cause ९८६  स्वयंजातः  Self-born ९८७  वैखानः  The one who cut through the earth ९८८  सामगायनः  One who sings the sama songs; one who loves hearing saama chants; ९८९  देवकीनन्दनः  Son of Devaki ९९१  स्रष्टा  Creator ९९१  क्षितीशः  The Lord of the earth ९९२  पापनाशनः  Destroyer of sin ९९३  शंखभृत्  One who has the divine Pancajanya ९९४  नन्दकी  One who holds the Nandaka sword ९९५  चक्री  Carrier of Sudarsana ९९६  शार्ङ्गधन्वा  One who aims His shaarnga bow ९९७  गदाधरः  Carrier of Kaumodaki club ९९८  रथांगपाणिः  One who has the wheel of a chariot as His weapon; One with the strings of the chariot in his hands; ९९९  अक्षोभ्यः  ज्याला कोणाकडूनही त्रास होऊ शकत नाही १०००  सर्वप्रहरणायुधः  ज्याच्याकडे सर्व प्रकारच्या हल्ला आणि लढाईसाठी सर्व अवजारे आहेत

 हे सुद्धा पहा
 श्रीविष्णू
 श्रीलक्ष्मी
 अलक्ष्मी

 संदर्भ 
वर्ग:हिंदू ग्रंथ
वर्ग:हिंदू दैवते
वर्ग:महाभारत
वर्ग:विष्णू
भगवान विष्णूची एक हजार नावे १०७ श्लोकांच्या स्वरूपात लिहिली गेली आहेत आणि स्तोत्रांच्या रूपात त्यांची रचना केली गेली आहे.