जीएन-झेड११ (GN-z11)

जीएन-झेड११ (GN-z11) ही सप्तर्षी या तारकासमूहातील एक उच्च-रेडशिफ्ट दीर्घिका आहे. ती सध्या (२०१६ साली) जगाला माहित असलेली दृश्य विश्वातील सर्वात दूर अंतरावरील दीर्घिका आहे. तिचा रेडशिफ्ट (z) ११.०९ इतका आहे, याचा अर्थ ही दीर्घिका पृथ्वीपासून ३२ अब्ज प्रकाशवर्ष अंतरावर आहे.आपल्या विश्वाचे वय १३.८ अब्ज वर्षे आहे. एक प्रकाशवर्ष म्हणजे प्रकाशाने एका वर्षात कापलेले अंतर असते आणि विश्वातील कोणतीही गोष्ट प्रकाशाच्या वेगापेक्षा जास्त वेगाने प्रवास करू शकत नाही. या सर्व कारणांमुळे ३२ अब्ज प्रकाशवर्षे हे अंतर प्रथमकल्पनी चुकीचे वाटू शकते. पण विश्व प्रसरण पावत असल्यामुळे GN-z11 पासून निघालेल्या प्रकाशाला आपल्यापर्यंत पोहोचण्यासाठी लागलेल्या १३.४ अब्ज वर्षांमध्ये त्याने कापलेले १३.४ अब्ज प्रकाशवर्षांचे अंतर प्रसरण पावून ३२ अब्ज प्रकाशवर्षे झाले आहे. GN-z11 या दीर्घिकेला ती १३.४ अब्ज वर्षांपूर्वी म्हणजे महास्फोटानंतर फक्त ४० कोटी वर्षांनंतर जशी अस्तित्वात होती तशी पाहण्यात आली आहे.

 शोध 
या दीर्घिकेचा शोध हबल दुर्बिणीचा CANDELS सर्व्हे आणि स्पिट्झर अवकाश दुर्बिणीचा GOODS-उत्तर सर्व्हे यांच्या डेटांच्या अभ्यासातून लागला. संशोधन गटाने हबलच्या वाइड फील्ड कॅमेरा ३चा वापर करून पंक्तिदर्शन तंत्र वापरून, म्हणजे प्रकाशातील घटक रंग वेगळे करून त्यापासून विश्वाच्या प्रसरणामुळे निर्माण होणारा रेडशिफ्ट मोजून GN-z11 पर्यंतचे अंतर मोजले.

ही दीर्घिका आपल्या आकाशगंगेपेक्षा २५ पटीने लहान आहे. तिचे वस्तुमान आकाशगंगेच्या वस्तुमानाच्या १ टक्का असूनही ती नवीन ताऱ्यांची निर्मिती आकाशगंगेच्या २० पट वेगाने करत आहे. विश्वातील सर्वात पहिले तारे निर्माण होण्याच्या काळात एवढ्या वस्तुमानाची ही दीर्घिका अस्तित्वात होती ही गोष्ट दीर्घिका निर्मितीच्या सैद्धान्तिक मॉडेलांसाठी एक आव्हान आहे.

 टीप 

 संदर्भ 

वर्ग:दीर्घिका