मोगल

मुघल सम्राटांनी (किंवा मुघलांनी) भारतीय उपखंडावर त्यांचे मुघल साम्राज्य निर्माण केले आणि अनेक वर्ष राज्य केले, जे मुख्यत्वे भारत, पाकिस्तान, अफगाणिस्तान आणि बांगलादेश या आधुनिक देशांशी संबंधित होते. १५२६ पासून मुघलांनी भारताच्या काही भागांवर राज्य करण्यास सुरुवात केली आणि १६८० पर्यंत बहुतेक उपखंडावर राज्य केले. त्यानंतर त्यांची झपाट्याने घट झाली, परंतु १८५० पर्यंत ते प्रामुख्याने प्रदेश होते. मुघल मध्य आशियातील तुर्को-मंगोल वंशाच्या तैमुरीड राजवंशाची एक शाखा होती. त्यांचे संस्थापक बाबर होते, फरघाना खोऱ्यातील एक तैमुरीड राजपुत्र (आधुनिक उझबेकिस्तानमध्ये ), तैमूरचा थेट वंशज (ज्याला पाश्चात्य देशांमध्ये अधिक सामान्यतः टेमरलेन म्हणून ओळखले जाते) आणि चंगेज राजकन्येशी तैमूरचे लग्न जुळल्यानंतर चंगेज खान .

नंतरच्या अनेक मुघल सम्राटांकडे वैवाहिक संबंधांद्वारे महत्त्वपूर्ण भारतीय राजपूत आणि पर्शियन वंश होते, कारण सम्राटांचा जन्म राजपूत आणि पर्शियन राजकन्यांमध्ये झाला होता. उदाहरणार्थ, अकबर अर्धा पर्शियन होता (त्याची आई पर्शियन वंशाची होती), जहांगीर हा अर्धा राजपूत आणि चतुर्थांश पर्शियन होता आणि शाहजहान तीन चतुर्थांश राजपूत होता.

औरंगजेबाच्या कारकिर्दीत, जगातील सर्वात मोठी अर्थव्यवस्था म्हणून जागतिक जीडीपीच्या २५% पेक्षा जास्त किमतीच्या साम्राज्याने, पूर्वेकडील चितगाव ते पश्चिमेला काबूल आणि बलुचिस्तान, उत्तरेकडील काश्मीरपर्यंत जवळजवळ सर्व भारतीय उपखंड नियंत्रित केले. दक्षिणेला कावेरी नदीचे खोरे.

मुघल घराण्याची वंशावळ. प्रत्येक राजाची फक्त प्रमुख संतती तक्त्यामध्ये दिली आहे.

त्यावेळी त्याची लोकसंख्या ११० ते १५० दशलक्ष (जगाच्या लोकसंख्येच्या एक चतुर्थांश) दरम्यान असण्याचा अंदाज आहे, ज्याचे क्षेत्रफळ ४ दशलक्ष चौरस किलोमीटर (१.२ दशलक्ष चौरस मैल) पेक्षा जास्त आहे. १८ व्या शतकात मुघल सत्तेचा झपाट्याने घट झाला आणि शेवटचा सम्राट, बहादूर शाह दुसरा, १८५७ मध्ये ब्रिटिश राजाची स्थापना करून पदच्युत झाला.
इवलेसे| १७०० मध्ये मुघल साम्राज्य.

 मुघल सम्राटांची यादी 
मुघल सम्राटांची यादी अशी काहीशी आहे.

 जांभळ्या रेषा उत्तर भारतावरील सुरी साम्राज्याच्या संक्षिप्त राजवटीचे प्रतिनिधित्व करतात.
 भारतातील मुघल वंशाचा  संस्थापक बाबर होता. बाबर आणि त्याचे उत्तराधिकारी मुघल शासक तुर्क आणि सुन्नी मुस्लिम होते. बाबर हा मुघल सम्राट होता. ज्याने भारतातील मुघलांच्या सास-याने पादशाहीनंतरची सत्ता सांभाळली.
 बाबरानंतर मुघलांच्या अनेक पिढ्यांनी भारतावर राज्य केले.
 ज्यांच्यापैकी अकवार एक महान शासक असल्याचे सिद्ध झाले.

 क्र.  चित्र  नाव  जन्म नाव  जन्म  राज्यकाल  मृत्यु  टिप्पण्या १ 108x108अंश बाबर जहीरुद्दीन मुहम्मद १४ फेब्रुवारी १४८३  अन्दीजान, उझबेकिस्तान २० एप्रिल १५२६ - २६ डिसेंबर १५३० २६ डिसेंबर १५३० (वय ४७)  आग्रा, भारत  २ 114x114अंश हुमायूँ नसीरुद्दीन मुहम्मद हुमायूँ ६ मार्च १५०८  काबुल, अफगाणिस्तान २६ डिसेंबर १५३० – १७ मे १५४० २७ जानेवारी १५५६ (वय ४७)  दिल्ली, भारत - 121x121अंश शेरशाह सूरी फ़ारिद खान १४८६ १७ मे १५४० - २२ मे १५४५ २२ मे १५४५  - 107x107अंश इस्लाम शाह सूरी जलाल खान १५०७ २७ मे १५४५ - २२ नोव्हेंबर १५५४ २२ नोव्हेंबर १५५४  (२) 114x114अंश हुमायूँ नसीरुद्दीन मुहम्मद हुमायूँ  ६ मार्च १५०८ २२ फेब्रुवारी १५५५ - २७ जानेवारी १५५६ (दूसरे राज्यकाल) २७ जानेवारी १५५६ (वय ४७) १५४० मध्ये सुरी राजघराण्यातील शेरशाह सूरीने हुमायूनचा पाडाव केला, परंतु इस्लाम शाह सूरी (शेरशाह सूरीचा मुलगा आणि उत्तराधिकारी) च्या मृत्यूनंतर १५५५ मध्ये सिंहासनावर परत आले. ३ 112x112अंश अकबर जलालुद्दीन मुहम्मद १५ ऑक्टोबर १५४२  अमरकोट, पाकिस्तान ११ फेब्रुवारी १५५६ - २७ ऑक्टोबर १६०५ २७ ऑक्टोबर १६०५ (वय ६३)  आग्रा, भारत  ४106x106अंशजहांगीरनूरुद्दीन मुहम्मद सलीम31 ऑगस्ट 15693 नोव्हेंबर 1605 – 28 ऑक्टोबर 162728 ऑक्टोबर 1627 (वय 58) ५113x113अंशशाह-जहाँ-ए-आज़मशहाबुद्दीन मुहम्मद ख़ुर्रम5 जानेवारी 159219 जानेवारी 1628 – 31 जुलाई 165822 जानेवारी 1666 (वय 74)इवलेसे|शाहजहां की कब्र६115x115अंशअलामगीर
(औरंगज़ेब)मुइनुद्दीन मुहम्मद 3 नोव्हेंबर 161831 जुलाई 1658 – 3 मार्च 17073 मार्च 1707 (वय 88) ७ मोहम्मद आझम शाह कुतुबुद्दीन मुहम्मद २८ जून १६५३ बऱ्हाणपूर, भारत १४ मार्च १७०७ - २० जून १७०७ २० जून १७०७ (वय ५३) आग्रा, भारत८107x107अंशबहादुर शाह क़ुतुबुद्दीन मुहम्मद मुआज्ज़म
قطب الدین محمد معظم14 ऑक्टोबर 164319 जून 1707 – 27 फ़रवरी 171227 फ़रवरी 1712 (वय 68)उन्होंने मराठाओं के साथ बस्तियों बनाई, राजपूतों को शांत किया और पंजाब में सिखों के साथ मित्रता बनाई। ९118x118अंशजहांदार शाहमाज़ुद्दीन जहंदर शाह बहादुर
معز الدین جہاں دار شاہ بہادر9 मई 166127 फ़रवरी 1712 – 10 जानेवारी 171312 फ़रवरी 1713 (वय 51)अपने विज़ीर ज़ुल्फ़िकार खान द्वारा अत्यधिक प्रभावित। १०121x121अंशफर्रुख्शियारफर्रुख्शियार
فروخ شیار20 ऑगस्ट 168511 जानेवारी 1713 – 28 फ़रवरी 171919 एप्रिल 1719 (वय 33)1717 में ब्रिटिश ईस्ट इण्डिया कम्पनी को एक फ़रमान जारी कर बंगाल में शुल्क मुक्त व्यापार करने का अधिकार प्रदान किया, जिसके कारण पूर्वी तट में उनकी ताक़त बढ़ी। ११112x112अंशरफी उल-दर्जतरफी उल-दर्जत
رفیع الدرجات1 डिसेंबर 169928 फ़रवरी – 6 जून 17196 जून 1719 (वय 19) १२113x113अंशशाहजहां द्वितीयरफी उद-दौलत
رفیع الدولہजून 16966 जून 1719 – 17 सप्टेंबर 171918 सप्टेंबर 1719 (वय 23) १३119x119अंशमुहम्मद शाहरोशन अख्तर बहादुर
روشن اختر بہادر7 ऑगस्ट 170227 सप्टेंबर 1719 – 26 एप्रिल 174826 एप्रिल 1748 (वय 45) १४115x115अंशअहमद शाह बहादुरअहमद शाह बहादुर
احمد شاہ بہادر23 डिसेंबर 172529 एप्रिल 1748 – 2 जून 17541 जानेवारी 1775 (वय 49)सिकंदराबाद की लड़ाई में मराठाओं द्वारा मुगल सेना की हार १५109x109अंशआलमगीर द्वितीयअज़ीज़ुद्दीन6 जून 16993 जून 1754 – 29 नोव्हेंबर 175829 नोव्हेंबर 1759 (वय 60) १६107x107अंशशाहजहां तृतीयमुही-उल-मिल्लत171110 डिसेंबर 1759 – 10 ऑक्टोबर 17601772 (वय 60-61)बक्सर के युद्ध के दौरान बंगाल, बिहार और ओडिशा के निजाम का समेकन। 1761 में हैदर अली मैसूर के सुल्तान बने; १७110x110अंशशाह आलम द्वितीयअली गौहर25 जून 172810 ऑक्टोबर 1760 – 19 नोव्हेंबर 180619 नोव्हेंबर 1806 (वय 78)1799 में मैसूर के टीपू सुल्तान का निष्पादन १८ शाहजहां चतुर्थ (१७) शाह आलम द्वितीय १९108x108अंशअकबर शाह द्वितीयमिर्ज़ा अकबर या अकबर शाह सानी22 एप्रिल 176019 नोव्हेंबर 1806 – 28 सप्टेंबर 183728 सप्टेंबर 1837 (वय 77) २०98x98अंशबहादुर शाह द्वितीयअबू ज़फर सिराजुद्दीन मुहम्मद बहादुर शाह ज़फर या बहादुर शाह ज़फर24 ऑक्टोबर 177528 सप्टेंबर 1837 – 21 सप्टेंबर 18577 नोव्हेंबर 1862अंतिम मुगल सम्राट। 1857 के भारतीय स्वतंत्रता संग्राम के बाद ब्रिटिश द्वारा अपदस्थ और बर्मा में निर्वासित किया गया।

 वंशावळ 

 संदर्भ 

वर्ग:भारताचा इतिहास
वर्ग:मुघल साम्राज्य