नागपूर जंक्शन रेल्वे स्थानक

नागपूर जंक्शन हे भारत देशाच्या नागपूर शहरामधील मुख्य रेल्वे स्थानक आहे. नागपूर शहर भौगोलिक दृष्ट्या भारताचे केंद्र असल्यामुळे नागपूर हे देशामधील सर्वात महत्त्वाच्या स्थानकांपैकी एक आहे. भारतीय रेल्वेचे पूर्व-पश्चिम धावणारा मुंबई-कोलकाता व उत्तर धावणारा दिल्ली-चेन्नई हे सर्वात वर्दळीच्या मार्गांपैकी दोन रेल्वेमार्ग नागपूरमध्ये भेटतात. तसेच उत्तर भारतामधून दक्षिणेकडे जाणाऱ्या बव्हंशी रेल्वेगाड्या नागपूरमधून जातात. नागपूर रेल्वे विभागाचा मध्य रेल्वे व दक्षिण पूर्व मध्य रेल्वे ह्या दोन क्षेत्रांमध्ये समावेश होतो.

१८६७ सालापासून चालू असलेल्या नागपूर स्थानकावर ८ फलाट असून दररोज सुमारे २३९ गाड्या येथे थांबतात. नागपूरमध्ये मिळणारे सर्व रेल्वे मार्गांचे विद्युतीकरण झाले आहे.

इतिहास 
हे अतिशय जुने म्हणजे स्वातंत्र्यपूर्व काळातील ब्रिटिश कालावधीत दि.१५ जानेवारी १९२५ रोजी सर फ्रँक यानी उदघाटण केलेले रेल्वे स्थानक आहे. नागपूर हे भारताचे महत्त्वाचे शहर आहे. १८६७ मध्ये नागपूर रेल्वे सुरू झाली. सन १८८१ मध्ये छत्तीसगड मार्गे महत्त्वाचे कोलकता शहाराशी हे शहर जोडले. आता असणाऱ्या रेल्वे स्थानकचे पूर्व बाजूला पूर्वीचे रेल्वे स्थानक होते.

सेवा
पॅसेंजर, एक्सप्रेस, मेल, दुरान्तो, राजधानी, गरीब रथ अशा ट्रेनचा समावेश असणाऱ्या आणि देशाचे विविध ठिकाणी जाणाऱ्या एकूण २७८ ट्रेन नागपूर रेल्वे स्थानकवर थांबतात. यापैकी ५३ दररोज आणि २३  तेथूनच मार्गस्त होणाऱ्या ट्रेन आहेत. साधारण १.६ लाख प्रवाशी येथे ये जा करतात. येथे ८ फ्लॅट फॉर्म आहेत. याचे १३ ट्रॅक आहेत. याचे कोड नाव NGP आहे. हे स्टेशन मध्य रेल्वेच्या दक्षिण पूर्व विभागात आहे. येथा पार्किंग व्यवस्था आहे.

संपर्क
नागपूर हे ख्यातनाम आहे ते केवळ महाराष्ट्राचे द्वितीय राजधानीचे शहर आहे म्हणून किंवा पर्यटक स्थळं आहे म्हणून नाही तर त्याची ख्याती ते एक भारत देशाचे मध्यवर्ती ठिकाण आहे म्हणून आणि ते व्यावसायिक दृष्टीने राज्यासाठी महत्त्वाचे आहेच पण देशासाठीही आहे. तेथेच हे नागपूर रेल्वे स्थानक आहे.

विकास 
भारत देशातील २२ रेल्वे स्थानकचा आंतरराष्ट्रीय पद्दतीने विकास करून दर्जा वाढविण्याचा प्रस्ताव झालेला आहे त्यात नागपूर रेल्वे जंक्शन स्टेशनचा समावेश आहे. हे काम सार्वजनिक भागीदारी कंपनी आणि मध्य रेल्वे एकत्रितपने करताना सुरक्षा व्यवस्था, स्वच्छता, यावर अधिक भर देण्यात प्रयत्न शील आहे. नजीकचे अजनी रेल्वे स्थानकचे टर्मिनस बनवून लांब पल्याच्या ट्रेन तेथून वळविण्याचे धोरण आहे. येथेच बोगी ठेवण्याची व्यवस्था करण्याचाही प्रस्ताव आहे. 
नागपूर ही उपराजधानी असल्यामुळे येथून जुनी दिल्ली साठी उपराजधानी एक्सप्रेस सुरू करण्याची मागणी आहे.
याशिवाय नागपूरमध्ये लोकल रेल्वे स्थानक करण्याचीही योजना आहे त्यात अजनी , इतवारी, कळमना आणि गोधणीचा समावेश आहे. नागपूर ते अजनी या रेल्वे मार्गाचे अंतर ३ किमीआहे की जे भारतीय रेल्वेचा सर्वात कमी अंतर असणारा मार्ग आहे. मूलतः रेल्वे चालकांना अजनी येथे वर्कशॉप पर्यत जाण्याची ही व्यवस्था आहे.

मार्ग
हावडा-नागपूर-मुंबई, दिल्ली-चेन्नई, नागपूर- हैदराबाद, नागपूर-बिलासपुर सेक्शन, नागपूर- नागभीड (NG) आणि नागपूर-छिंदवाडा (NG) हे मार्ग आहेत.

 प्रमुख गाड्यांचे वेळापत्रक (सुपरफास्ट, मेल आणि एक्सप्रेस) 

नागपूर जंक्शन हे भारतीय रेल्वेच्या 'उत्तर-दक्षिण' आणि 'पूर्व-पश्चिम' अशा दोन्ही मुख्य मार्गांना जोडणारे महत्त्वपूर्ण स्थानक आहे.

 गाडी क्रमांक  गाडीचे नाव  कुठून  कुठे  आगमन  प्रस्थान १२४३७  राजधानी एक्सप्रेस  सिकंदराबाद  नवी दिल्ली  ०६:२५  ०६:३० १२४३८  राजधानी एक्सप्रेस  नवी दिल्ली  सिकंदराबाद  २०:२५  २०:३० २०८२५  वंदे भारत एक्सप्रेस  बिलासपूर  नागपूर  १२:१५  - २०८२६  वंदे भारत एक्सप्रेस  नागपूर  बिलासपूर  -  १४:०५ १२२८९  मुंबई दुरंतो  नागपूर  मुंबई  -  २०:४० १२२९०  मुंबई दुरंतो  मुंबई  नागपूर  ०९:२०  - १२१३९  सेवाग्राम एक्सप्रेस  मुंबई  नागपूर  ११:१०  - १२१४०  सेवाग्राम एक्सप्रेस  नागपूर  मुंबई  -  २१:१५ १२८०९  हावडा - मुंबई मेल  हावडा  मुंबई  ११:१०  ११:१५ १२८१०  हावडा - मुंबई मेल  मुंबई  हावडा  १३:५५  १४:०० १२११४  नागपूर - पुणे गरीब रथ  नागपूर  पुणे  -  १८:३५ १२११३  नागपूर - पुणे गरीब रथ  पुणे  नागपूर  ०९:१०  - १२६१५  ग्रँड ट्रंक एक्सप्रेस  चेन्नई  नवी दिल्ली  ११:३०  ११:३५ १२६१६  ग्रँड ट्रंक एक्सप्रेस  नवी दिल्ली  चेन्नई  १०:१५  १०:२० १२७२१  दक्षिण एक्सप्रेस  हैदराबाद  नवी दिल्ली  ०९:२५  ०९:३० १२७२२  दक्षिण एक्सप्रेस  नवी दिल्ली  हैदराबाद  १७:०५  १७:१० १२८३४  हावडा - अहमदाबाद सुपरफास्ट एक्सप्रेस  हावडा  अहमदाबाद  १९:००  १९:०५ ११०४६  दीक्षाभूमी एक्सप्रेस  कोल्हापूर  धनबाद  ०९:२०  ०९:२५ १८२३९  शिवनाथ एक्सप्रेस  बिलासपूर  ईतवारी (नागपूर)  ०३:५०  - १८०३०  शालिमार - लोकमान्य टिळक टर्मिनस एक्सप्रेस  शालिमार  लोकमान्य टिळक टर्मिनस  १३:२५  १३:३५
नोंद:
 रेल्वेचे वेळापत्रक बदलू शकते, त्यामुळे प्रवासापूर्वी भारतीय रेल्वेच्या पोर्टलवर तपासणे आवश्यक आहे.
 फिका हिरवा रंग सुपरफास्ट, राजधानी, दुरंतो, गरीब रथ आणि वंदे भारत यांसारख्या जलद गाड्यांसाठी वापरला आहे

 स्थानिक, पॅसेंजर आणि मेमू गाड्यांचे वेळापत्रक 
नागपूरहून प्रामुख्याने वर्धा, गोंदिया, आमला आणि छिंदवाडा या दिशांना स्थानिक सेवा चालवल्या जातात.
 गाडी क्रमांक  गाडीचे नाव  कुठून  कुठे  आगमन  प्रस्थान ०८७४४  ईतवारी - तिरोडी मेमू  ईतवारी (नागपूर)  तिरोडी  -  ०७:४५ ०८७४३  तिरोडी - ईतवारी मेमू  तिरोडी  ईतवारी (नागपूर)  २३:०५  - ५१२९४  नागपूर - आमला पॅसेंजर  नागपूर  आमला  -  १८:१५ ५१२९३  आमला - नागपूर पॅसेंजर  आमला  नागपूर  ०९:५०  - ६८७१४  ईतवारी - गोंदिया मेमू  ईतवारी (नागपूर)  गोंदिया  -  ०७:३५ ६८७१३  गोंदिया - ईतवारी मेमू  गोंदिया  ईतवारी (नागपूर)  १२:१०  - ०८११९  नागपूर - छिंदवाडा पॅसेंजर  नागपूर  छिंदवाडा  -  ०७:४५ ०८१२०  छिंदवाडा - नागपूर पॅसेंजर  छिंदवाडा  नागपूर  २१:३५  - ६८७१५  नागपूर - भुसावळ मेमू  नागपूर  भुसावळ  -  १५:३० ६८७१६  भुसावळ - नागपूर मेमू  भुसावळ  नागपूर  १२:५०  - ५१२६२  वर्धा - नागपूर पॅसेंजर  वर्धा  नागपूर  १०:३०  - ५१२६१  नागपूर - वर्धा पॅसेंजर  नागपूर  वर्धा  -  १९:२० ०८७५६  नागपूर - रामटेक मेमू  नागपूर  रामटेक  -  ०५:४० ०८७५१  रामटेक - नागपूर मेमू  रामटेक  नागपूर  २२:३०  - ०८२६९  नागपूर - बल्लारशाह पॅसेंजर  नागपूर  बल्लारशाह  -  ०७:२० ०८२७०  बल्लारशाह - नागपूर पॅसेंजर  बल्लारशाह  नागपूर  २१:४०  -
नोंदी:
 निळा रंग मेमू गाड्या दर्शवण्यासाठी वापरला आहे, ज्या प्रामुख्याने जलद स्थानिक प्रवासासाठी असतात.
 ईतवारी हे नागपूरमधील हे दुसरे महत्त्वाचे टर्मिनल असून अनेक स्थानिक गाड्या तेथून सुटतात.
 भारतीय रेल्वेच्या धोरणानुसार अनेक 'पॅसेंजर' गाड्या आता 'स्पेशल' किंवा 'मेमू' मध्ये रूपांतरित केल्या जात आहेत, त्यामुळे प्रवासाआधी अधिकृत अ‍ॅपवर खात्री करणे योग्य ठरेल.

संदर्भ

रेल्वे स्थानक
वर्ग:नागपूर जिल्ह्यामधील रेल्वे स्थानके
वर्ग:महाराष्ट्रामधील रेल्वे जंक्शन स्थानके