भावगीते

अभंग, पोवाडा, लावणी यांचप्रमाणे भावगीत हा सुगम संगीताचा एक खास मराठी प्रकार आहे. उत्तम काव्यगुण असलेली भावस्पर्शी कविता जेव्हा गीत होते, तेव्हा भावगीताचा जन्म होतो. भावगीत म्हणजेच मनातील भावांचे शब्दसुरांद्वारा प्रकटीकरण होय. जी.एन. जोशी हे मराठीतले आद्य भावगीत गायक समजले जातात. त्यानंतर आलेले गजानन वाटवे यांनी भावगीतांची आवड घरांघरांत पोहोचवली. 

भावगीत या विषयावर प्रबंध लिहून शोभा अभ्यंकर यांनी पीएच.डी. मिळवली आहे.  त्यांचे ‘सखी भावगीत माझे’ हे याच प्रबंधात आणखी भर घालून साध्यासोप्या भाषेत सादर केलेले पुस्तक आहे.

भावगीत हे एके काळी  कोणत्या न कोणत्या रागावर आधारलेले असायचे. या भावगीतांनी चांगले श्रोते निर्माण केलेले दिसतात. अशीच काही भावगीते खालील कोष्टकात दिली आहेत. 

 क्र. भावगीताची पहिली ओळ कवी संगीतकार गायक/गायिका रागअसेन मी नसेन मीशांता शेळकेयशवंत देवअरुण दातेभैरवीअसेच होते म्हणायचे तरविंदा करंदीकरदत्ता डावजेकरसुधीर फडकेबागेश्रीआस आहे अंतरी या मधुकर जोशीदशरथ पुजारीसुमन कल्याणपूरपहाडीऊर्मिले त्रिवार वंदन तुलाराजा मंगळवेढेकरराम फाटकराम फाटकभैरवीएकतारी गातेयोगेश्वर अभ्यंकरश्रीनिवास खळेमाणिक वर्मामिश्र रागेश्रीएकतारीसंगे एकरूप झालो (चित्रगीत)जगदीश खेबुडकरसुधीर फडकेसुधीर फडकेयमन कल्याणएक धागा सुखाचा (चित्रगीत)ग.दि. माडगूळकरसुधीर फडकेसुधीर फडकेशिवरंजनीकधी बहर कधि शिशिरमंगेश पाडगावकरयशवंत देवसुधीर फडकेमिश्र केरवाणीकल्पवृक्ष कन्येसाठीपी. सावळारामवसंत प्रभूलता मंगेशकरपहाडीकशी रे भेटू तुलाराजा बढेश्रीनिवास खळेमालती पांडेपहाडीकेतकीच्या बनी तेथेअशोक परांजपेअशोक पत्कीसुमन कल्याणपूरबागेश्री/गोरख कल्याणकेशवा माधवारमेश अणावकरदशरथ पुजारीसुमन कल्याणपूरदुर्गा/पहाडीगुरू परमात्मा परेशुएकनाथश्रीधर फडकेसुरेश वाडकरशंकराघननीळा लडिवाळाग.दि. माडगूळकरदत्ता डावजेकरमाणिक वर्मापहाडीचांदण्या रात्रीतले हे स्वप्नशांता शेळकेवसंत पवारमाणिक वर्मामिश्र मांडजग हे बंदीशाळा (चित्रगीत)ग.दि. माडगूळकरसुधीर फडकेसुधीर फडकेमिश्र मांडजय जय महाराष्ट्र माझाराजा बढेश्रीनिवास खळेशाहीर साबळे व इतरभूपजेव्हा तुझ्या बटांनामंगेश पाडगावकरश्रीनिवास खळेसुरेश वाडकरमिश्र खमाज/मांडजो आवडतो सर्वांनापी. सावळारामवसंत प्रभूलता मंगेशकरमिश्र मांडडाव मांडून मांडूनना.घ. देशपांडेराम फाटकसुधीर फडकेपहाडीडोळे हे जुलमी गडेभा.रा. तांबेवसंत प्रभूआशा भोसलेमिश्र मारु बिहागतिन्हीसांजा सखे मिळाल्याभा.रा.तांबेहृदयनाथ मंगेशकरलता मंगेशकरमिश्र यमनतुझ्या गळा माझ्या गळाभा.रा. तांबेवसंत प्रभूसुधीर फडके, आशा भोसलेभीमपलासत्या चित्तचोरट्यालाराजा बढेमधुकर गोळवलकरमाणिक वर्मामिश्र खमाजत्यांनीच छेडिले गंउमाकांत काणेकरश्रीकांत ठाकरेशोभा गुर्टूमिश्र खमाजदयाघनासुधीर मोघेहृदयनाथ मंगेशकरसुरेश वाडकरपूर्वीपूर्वेच्या देवागंगाधर महांबरेवीणा चिटकोरामदास कामतभूपप्रेम केले काय हाराजा बढेकुमार गंधर्वकुमार गंधर्वमिश्र पहाडीप्रेम तुझ्यावर करिते मी रेपी. सावळारामवसंत प्रभूलता मंगेशकरसिंध भैरवीप्रेमस्वरूप आईमाधव ज्युलियनदत्ता डावजेकरलता मंगेशकरमधमाद सारंगबाळा जो जो रे (चित्रगीत)ग.दि. माडगूळकरवसंत पवारआशा भोसलेयमनभाग्य उजळले तुझे चरण पाहिलेभा.रा. तांबेदशरथ पुजारीमाणिक वर्माभैरवीमज सांग लक्ष्मणा जाऊ कुठेग.दि. माडगूळकर (गीत रामायण)सुधीर फडकेसुधीर फडके जोगियामधु मागशि माझ्याभा.रा. तांबेवसंत प्रभूलता मंगेशकरभीमपलासीमाझिया प्रियालाउमाकांत काणेकरश्रीकांत ठाकरेशोभा गुर्टूमिश्र हेमंत/पहाडीमी ओळखून आहे सारे तुझे बहाणेमंगेश पाडगावकरश्रीनिवास खळेहृदयनाथ मंगेशकरपहाडीरंगरेखा घेऊनी मीमधुकर जोशीदशरथ पुजारीमाणिक वर्माभैरवीरघुपती राघव गजरीपी. सावळारामवसंत प्रभूआशा भोसलेमिश्र जोगराजस सुकुमारतुकारामश्रीनिवास खळेभीमसेन जोशीशिवरंजनीरामा हृदयी राम नाहीपी. सावळारामवसंत प्रभूलता मंगेशकरजोगकंसविकत घेतला श्याम (चित्रगीत)ग.दि. माडगूळकरसुधीर फडकेसुधीर फडके/आशा भोसलेपहाडी/मांडविठ्ठल आवडी प्रेमभावतुकारामश्रीधर फडकेसुरेश वाडकरमालकंसविसरशील खास मलाज.के. उपाध्येयशवंत देवआशा भोसलेजोगकंस/मालकंसशिवशंकर ते आज पाहिलेवंदना विटणकरप्रभाकर जोगमाणिक वर्मामिश्र काफीश्रीरामा घनश्यामा पी. सावळारामवसंत प्रभूलता मंगेशकरमिश्र [[रागेश्री]श्रीरामाचे चरण धरावेयशवंत देवयशवंत देवसुमन कल्याणपूरपूरिया धनाश्रीसजल नयन नित धार बरसतीशांताराम नांदगावकरअशोक पत्कीअजित कडकडेमिश्र भैरवीसावर रे सावर रेमंगेश पाडगावकरहृदयनाथ मंगेशकरलता मंगेशकरमिश्र यमनसावळे सुंदर रूप मनोहरतुकारामश्रीनिवास खळेभीमसेन जोशीमालकंसहरवले ते गवसले कापी. सावळारामवसंत प्रभूलता मंगेशकरपूरिया कल्याणहृदयी जागा तू अनुरागापी. सावळारामवसंत प्रभूलता मंगेशकरपहाडीहात तुझ्या हातातुनमंगेश पाडगावकरश्रीनिवास खळेअरुण दाते, सुधा मल्होत्रापहाडीक्षणभर उघड नयन देवारा.ना. पवारदशरथ पुजारीमाणिक वर्मापूरिया कल्याण

पुस्तके
मराठीत भावगीतांचे संग्रह किंवा भावगीतासंबंधी माहिती असणारी अनेक पुस्तके मराठीत आहेत. त्यांपैकी काही ही :- 
 अमोल भावगीते (संग्राहक मनोहर रिसबूड, अनेक भाग, मिनर्व्हा बुक डेपो, सेंट्रल प्रकाशन)
 गजाननराव वाटवे यांची गाजलेली गाणी (क्षीरसागर आणि कंपनी प्रकाशन)
 गाणी मनातली.. गळ्यातली... (संपादक - मोरेश्वर पटवर्धन व वामन देशपांडे, साहित्य प्रसार केंद्र प्रकाशन) (१४हून अधिक भाग)
 गोड गोड भावगीते (संपादक गजानन काशिनाथ रायकर, जयहिंद प्रकाशन)
 गोष्टी गाण्यांच्या (लेखक प्रमोद रानडे) : या पुस्तकात ५१ मराठी आणि ११ हिंदी गाण्यांच्या जन्मकथा सांगितल्या आहेत.
 त्या फुलांच्या गंधकोषी.. (मिलिंद रथकंठीवार)  
 नाटकांतील गाणी (संपादक प्र.ग. रायकर, जयहिंद प्रकाशन)
 नोटेशनसह आवडती गाणी (चंद्रकांत साने)  
 नोटेशनसह भक्तिगीते भाग १, २ (चंद्रकांत साने)  
 नोटेशनसह भावगीते (चंद्रकांत साने)  
 नोटेशनसह सुधीर फडके यांची सुमधुर गाणी (चंद्रकांत साने)
 मनमोहक गीते (क्षीरसागर आणि कंपनी प्रकाशन)
 सुलोचना चव्हाण यांनी गायलेली सदाबहार गाणी (क्षीरसागर आणि कंपनी प्रकाशन)
 स्वरभावयात्रा (विनायक जोशी)

पहा : संगीतातील राग

वर्ग:संगीत