पोप फ्रांसिस

पोप फ्रांसिस (डिसेंबर १७, इ.स. १९३६:बुएनोस आइरेस, आर्जेन्टिना - २१ एप्रिल, २०२५:व्हॅटिकन सिटी) हे एकविसाव्या शतकातील पोप आहेत. ते २६६वेJohn A. Hardon's Modern Catholic Dictionary (1980) lists Pope John Paul II (1978–2005) as 264th pope, making Pope Benedict XVI the 265th and Francis the 266th पोप आहेत ते अमेरिका खंडातून निवड झालेले सर्वप्रथम आणि पोप ग्रेगरी तिसऱ्यानंतर (इ.स. ७३१-७३४) पोपपदी येणारा पहिले युरोपाबाहेरचे पुरुष आहेत.
पोप फ्रान्सिस यांचे मूळ नाव होर्हे मारियो बेर्गोलियो होते.

 सुरुवातीची वर्षे 
जॉर्ज मारियो बर्गोग्लिओ (वरच्या बाजूने तिसऱ्या रांगेत डावीकडून चौथा मुलगा) वयाच्या १२ व्या वर्षी, सेल्सियन कॉलेज (सुमारे १९४८-१९४९)

पोप फ्रान्सिस यांचा जन्म जॉर्ज मारियो बर्गोग्लिओ म्हणून १७ डिसेंबर १९३६ [१७] रोजी ब्युनोस आयर्सच्या [१८] परिसरात असलेल्या फ्लोरेस येथे झाला. [१७] ते मारियो जोस बर्गोग्लिओ आणि रेजिना मारिया सिव्होरी यांच्या पाच मुलांपैकी सर्वात मोठे [१९] होते. मारियो बर्गोग्लिओ एक इटालियन स्थलांतरित आणि पिडमोंट येथील अकाउंटंट [२०] होती. [२१] रेजिना सिव्होरी [२२] ही ब्युनोस आयर्समध्ये उत्तर इटालियन वंशाच्या कुटुंबात जन्मलेली गृहिणी होती. [२३][२४] बेनिटो मुसोलिनीच्या फॅसिस्ट राजवटीपासून वाचण्यासाठी मारियो बर्गोग्लिओचे कुटुंब १९२९ मध्ये इटली सोडून गेले. [25]: 5  पोपची एकमेव जिवंत बहीण मारिया एलेना बर्गोग्लिओ यांच्या मते, कुटुंबाने आर्थिक कारणांमुळे स्थलांतर केले नाही. [26] त्यांची इतर भावंडे ऑस्कर एड्रियन, मार्टा रेजिना आणि अल्बर्टो होरासिओ होती. [27][28] त्यांची भाची, क्रिस्टीना बर्गोग्लिओ, स्पेनमधील माद्रिद येथे राहणारी एक चित्रकार आहे. [29][30]

सहाव्या इयत्तेत, बर्गोग्लिओने ब्युनोस आयर्स प्रांतातील रामोस मेजिया येथील डॉन बॉस्कोच्या सेलेशियन्सच्या शाळेत विल्फ्रिड बॅरोन डे लॉस सॅंटोस अँजेल्समध्ये शिक्षण घेतले. त्यानंतर त्यांनी एस्क्युएला टेक्निका इंडस्ट्रियल नंबर २७ हिपोलिटो य्रिगोयेन[31] येथे तांत्रिक माध्यमिक शाळा घेतली आणि रासायनिक तंत्रज्ञ पदविका मिळवला. [17][32][33] त्या पदावर, त्यांनी हिकेटियर-बॅचमन प्रयोगशाळेच्या अन्न विभागात अनेक वर्षे काम केले [34] जिथे त्यांनी एस्थर बॅलेस्ट्रिनो यांच्या अंतर्गत काम केले. यापूर्वी, ते बाउन्सर आणि रखवालदार होते. [35][36]

जेव्हा ते २१ वर्षांचे होते, तेव्हा जीवघेणा न्यूमोनिया आणि तीन सिस्टमुळे, बर्गोग्लिओच्या फुफ्फुसाचा काही भाग काढून टाकण्यात आला.

माफीनामा
२०२२ मध्ये पोप महाशयांनी कॅनडा या देशाला भेट दिली. त्यांनी स्थानिक लोकांची चर्च ने केलेल्या अत्याचारांबद्दल माफी मागितली.
कारणे
१८व्या शतकात कॅथलिक पाद्य्रांच्या डोक्यात कल्पना आली की, स्थानिक जमातींना कॅथलिक बनवून त्यांना त्यांची मूळ भाषा, चालीरिती, प्रथा-परंपरा, संस्कृती यांचा विसर पडला पाहिजे. अनेक ठिकाणी फक्त स्थानिक जमातीतल्या मुलामुलींसाठी निवासी शाळा उघडण्यात आल्या. सन १८८० पासून या उपक्रमाला सुरुवात झाली. या शाळांमध्ये स्थानिक जमातींची मुलं-मुली आई वडीलांपासून तोडली गेली. ही मुले जबरदस्तीने या ख्रिस्ती शाळांत भरती करण्यात आली. त्यांना त्यांच्या पद्धतीचे कपडे, वेशभूषा करण्यास मनाई होती. इतकंच काय, त्यांच्या भाषेत बोलण्यासही मनाई होती. अशी मनाई भारतातील ख्रिस्ती शाळांमध्ये आजही केलेली आढळून येते. निवासी शाळेतले गोरे पाद्री शिक्षक त्यांना गुलामाप्रमाणे स्वतःच्या खाजगी कामांसाठी राबवून घेत. निवासी शाळेत शिक्षकच लहान मुलांवर लैंगिक अत्याचार करत असत. कॅनडातल्या स्थानिक मुलांपैकी असंख्य मुलं अशा विविध अत्याचारांना बळी पडत राहिली. जर ही लहान मुले मरण पवली तर त्यांना गुपचुप दफन केले जात असे. आई वदीलांना याची कल्पनाही दिली जात नसे.. सन १८८० ते सुमारे १९७४ पर्यंत हे अनाचार चालत राहिले. १९७४ साली एका रस्त्याचे काम चालू असतांना अनेक लहान मुलांचे बेनामी सांगाडे सापडले. त्यातून या प्रकरणाला हळूहळू वाचा फुटत गेली. १९९० पर्यंत अनेक शाळांच्या परिसरात अशा अज्ञात दफनभूमी सापडत गेल्या. १९९७ साली या निवासी शाळा बंद करण्यात आल्या.

 जेसुइट (१९५८–२०१३) 
१९५० च्या दशकात बर्गोग्लिओ अर्जेंटिनाच्या एका सेमिनरीमध्ये जेथे त्याने पुरोहितपदासाठी शिक्षण घेतले.

वसंत ऋतू साजरा करण्यासाठी जात असताना, बर्गोग्लिओ कबुलीजबाब देण्यासाठी एका चर्चजवळून गेला आणि एका पुजाऱ्याकडून त्याला प्रेरणा मिळाली.[३८] त्यानंतर त्याने ब्यूनस आयर्समधील व्हिला देवोटो येथील आर्चडायोसेसन सेमिनरी, इन्माकुलाडा कॉन्सेपसीओन सेमिनरीमध्ये शिक्षण घेतले आणि तीन वर्षांनी ११ मार्च १९५८ रोजी नवशिक्या म्हणून येशूच्या सोसायटीमध्ये प्रवेश केला.[३९] बर्गोग्लिओ म्हणाले की, एक तरुण सेमिनरी म्हणून, त्याला एका मुलीवर प्रेम होते आणि त्याच्या धार्मिक कारकिर्दीवर थोडा वेळ शंका होती.[४०] जेसुइट नवशिक्या म्हणून, त्याने चिलीतील सॅंटियागो येथे मानवतेचा अभ्यास केला. त्याच्या नवशिक्यानंतर, बर्गोग्लिओ १२ मार्च १९६० रोजी अधिकृतपणे जेसुइट बनले जेव्हा त्याने ऑर्डरच्या सदस्याच्या गरिबी, पवित्रता आणि आज्ञाधारकतेच्या सुरुवातीच्या, शाश्वत प्रतिज्ञांचा धार्मिक व्यवसाय केला.

१९६० मध्ये, बर्गोग्लिओने कोलेजियो मॅक्सिमो डे सॅन होजे येथून तत्वज्ञानात परवाना मिळवला. त्यानंतर त्यांनी १९६४ ते १९६५ पर्यंत सांता फे येथील कोलेजियो डे ला इन्माकुलाडा कॉन्सेप्सिओन या हायस्कूलमध्ये साहित्य आणि मानसशास्त्र शिकवले. १९६६ मध्ये, त्यांनी ब्युनोस आयर्समधील कोलेजियो डेल साल्वाडोर येथे तेच अभ्यासक्रम शिकवले.

 प्रेस्बिटेरेट (१९६९–१९९२) 
१९६७ मध्ये, बर्गोग्लिओने फॅकल्टेडेस डी फिलोसोफिया वाई थिओलॉजिया डी सॅन मिगुएल येथे त्यांचे धर्मशास्त्रीय अभ्यास सुरू केले. १३ डिसेंबर १९६९ रोजी, त्यांना आर्चबिशप रॅमोन जोसे कॅस्टेलानो यांनी पुजारी म्हणून नियुक्त केले. त्यांनी तेथील प्रांतासाठी नवशिक्यांचे मास्टर म्हणून काम केले आणि ते धर्मशास्त्राचे प्राध्यापक झाले.[४४]

बर्गोग्लिओने स्पेनमधील अल्काला डे हेनारेस येथे जेसुइट, तृतीयकता म्हणून आध्यात्मिक प्रशिक्षणाचा शेवटचा टप्पा पूर्ण केला आणि २२ एप्रिल १९७३ रोजी पोपच्या मिशनिंगच्या आज्ञाधारकतेच्या चौथ्या प्रतिज्ञेसह जेसुइट म्हणून अंतिम शपथ घेतली. [२५] त्या जुलैमध्ये त्यांना अर्जेंटिनामधील सोसायटी ऑफ जीझसचे प्रांतीय वरिष्ठ म्हणून सहा वर्षांच्या कालावधीसाठी नियुक्त करण्यात आले. [१७][४५] १९७३ मध्ये, त्यांनी जेरुसलेमला तीर्थयात्रा केली, परंतु योम किप्पूर युद्धाच्या उद्रेकामुळे त्यांचा मुक्काम कमी झाला. [४६] त्यांच्या पदाचा कार्यकाळ पूर्ण झाल्यानंतर, १९८० मध्ये त्यांना सॅन मिगुएलच्या फिलॉसॉफिकल अँड थिऑलॉजिकल फॅकल्टीचे रेक्टर म्हणून नियुक्त करण्यात आले जिथे त्यांनी शिक्षण घेतले होते. [४७] ही नवीन नियुक्ती स्वीकारण्यापूर्वी, त्यांनी १९८० चे पहिले तीन महिने इंग्रजी शिकण्यासाठी आयर्लंडमध्ये घालवले आणि डब्लिनमधील मिलटाउन इन्स्टिट्यूट ऑफ थिऑलॉजी अँड फिलॉसॉफी येथील जेसुइट सेंटरमध्ये राहिले. [४८] त्यानंतर त्यांनी १९८६ पर्यंत सॅन मिगेल येथे सहा वर्षे सेवा केली [१७] जेव्हा, जेसुइट वरिष्ठ-जनरल पीटर हान्स कोल्व्हेनबाख यांच्या विवेकबुद्धीनुसार, त्यांची जागा लोकप्रिय धार्मिकता आणि थेट पाद्री कार्यावर भर देण्याऐवजी सामाजिक न्यायावर भर देण्याच्या सोसायटी ऑफ जीझसमधील जागतिक प्रवृत्तीशी सुसंगत असलेल्या व्यक्तीने घेतली. 

त्यानंतर बर्गोग्लिओने जर्मनीतील फ्रँकफर्ट येथील सांक्ट जॉर्जेन ग्रॅज्युएट स्कूल ऑफ फिलॉसॉफी अँड थिओलॉजीमध्ये अनेक महिने घालवले आणि संभाव्य प्रबंध विषयांवर विचार केला. [५०] त्यांनी जर्मन-इटालियन धर्मशास्त्रज्ञ रोमानो गार्डिनी यांच्या कार्याचा शोध घेण्यावर, विशेषतः त्यांच्या १९२५ च्या ग्रंथ डेर गेगेन्सॅट्झमध्ये प्रकाशित झालेल्या "कॉन्ट्रास्ट" च्या अभ्यासावर स्थायिक झाले. तथापि, शेवटी, बर्गोग्लिओने तेथे पदवी पूर्ण केली नाही आणि ते कॉर्डोबामधील जेसुइट समुदायाचे कबुलीजबाब आणि आध्यात्मिक संचालक म्हणून काम करण्यासाठी अपेक्षेपेक्षा लवकर अर्जेंटिनाला परतले. [५०][५१] सेलेशियन शाळेत विद्यार्थी असताना, बर्गोग्लिओला युक्रेनियन ग्रीक कॅथोलिक धर्मगुरू स्टीफन झ्झमिल यांनी मार्गदर्शन केले. बर्गोग्लिओ अनेकदा त्याच्या वर्गमित्रांच्या काही तास आधी उठून क्झिमिलसाठी दैवी पूजा करत असे.

 अर्जेंटिना सरकारचे संबंध 

 घाणेरडे युद्ध 
१९७६ मध्ये अर्जेंटिनाच्या घाणेरड्या युद्धादरम्यान, अर्जेंटिनाच्या नौदलाने ऑर्लँडो योरियो आणि फ्रांझ जालिक या दोन जेसुइट पुजारींचे अपहरण केल्याच्या आरोपांचा विषय बर्गोग्लिओ होता. बंदिवासात छळ केल्यानंतर, पुजारी काही महिन्यांनंतर ब्युनोस आयर्सच्या बाहेर जिवंत आढळले, ते अंमली पदार्थांनी युक्त आणि अंशतः कपडे नसलेले होते. [92][81] बर्गोग्लिओ या पुरोहितांचे संरक्षण करण्यात अयशस्वी ठरल्याचे आणि त्यांच्या अटकेच्या काही दिवस आधी त्यांना सोसायटी ऑफ जीझसमधून काढून टाकल्याचे वृत्त आहे. [93] २००५ मध्ये, मानवाधिकार वकील मायरीअम ब्रेगमन यांनी अर्जेंटिनाच्या सोसायटी ऑफ जीझसमध्ये वरिष्ठ म्हणून बर्गोग्लिओविरुद्ध फौजदारी तक्रार दाखल केली आणि त्यांच्यावर अपहरणात प्रत्यक्ष सहभाग असल्याचा आरोप केला. [81] तक्रार अखेर फेटाळण्यात आली असली तरी, त्या काळात बर्गोग्लिओच्या कृतींवरील वादविवाद सुरूच आहे, अर्जेंटिनाचे पत्रकार कार्डिनल बर्गोग्लिओच्या कथनाला विरोध करणारे वृत्त देण्यासाठी पुजारी आणि सामान्य लोक दोघांच्याही कागदपत्रांवर आणि विधानांवर अवलंबून आहेत. 

योरियोने बर्गोग्लिओवर आरोप केला की त्याने अधिकाऱ्यांना त्यांच्या कामाचे समर्थन केले आहे हे सांगण्यास नकार देऊन त्यांना प्रभावीपणे मृत्युदंड पथकांच्या स्वाधीन केले. १९९९ च्या मुलाखतीत योरियो म्हणाले की त्यांचा असा विश्वास होता की बर्गोग्लिओने "आम्हाला मुक्त करण्यासाठी काहीही केले नाही, खरं तर अगदी उलट". [94] फ्रान्सिसच्या निवडीनंतर दोन दिवसांनी, जालिक्सने अपहरणाची पुष्टी करणारे एक निवेदन जारी केले आणि त्याचे कारण एका माजी सामान्य सहकाऱ्याला दिले जो गनिमी बनला, त्याला पकडण्यात आले, नंतर त्याचे नाव योरियो आणि चौकशीत जालिक्स असे ठेवले. [95] पुढील आठवड्यात, जालिक्सने दुसरे स्पष्टीकरणात्मक विधान जारी केले: "आमची पकड फादर बर्गोग्लिओच्या पुढाकाराने झाली असे म्हणणे चुकीचे आहे ... ऑर्लँडो योरियो आणि मला फादर बर्गोग्लिओने दोषी ठरवले नव्हते." [96][97]

बर्गोग्लिओने त्याचे अधिकृत चरित्रकार सर्जियो रुबिन यांना सांगितले की त्याने याजकांच्या सुटकेसाठी पडद्यामागे काम केले; त्यांच्या वतीने बर्गोग्लिओने हुकूमशहा जॉर्ज राफेल विडेला यांच्याशी केलेल्या मध्यस्थीमुळे त्यांचे जीव वाचले असतील. [92] बर्गोग्लिओने रुबिनला असेही सांगितले की त्याने अनेकदा चर्चच्या मालमत्तेवरील हुकूमशाहीपासून लोकांना आश्रय दिला होता आणि एकदा त्याच्यासारख्या दिसणाऱ्या एका माणसाला स्वतःचे ओळखपत्र दिले होते जेणेकरून तो अर्जेंटिनामधून पळून जाऊ शकेल. [92] एल जेसुइटा या चरित्रात रुबिनची मुलाखत, बर्गोग्लिओने त्या घटनांबद्दल पत्रकारांशी बोलण्याची एकमेव वेळ होती. [98] अर्जेंटिनाच्या माजी न्यायाधीश अलिसिया ऑलिव्हेरा यांनी असेही नोंदवले की बर्गोग्लिओने जंटाच्या राजवटीत लोकांना अर्जेंटिनामधून पळून जाण्यास मदत केली होती. [99] फ्रान्सिस पोप झाल्यापासून, गोंझालो मोस्का [100] आणि जोसे कॅराव्हियस [101] यांनी पत्रकारांशी संबंधित कथने केली आहेत की बर्गोग्लिओने त्यांना हुकूमशाहीतून पळून जाण्यास कशी मदत केली.

ऑलिव्हेरा यांनी बर्गोग्लिओचे वर्णन डर्टी वॉर दरम्यान "व्यथित" आणि "हुकूमशाहीचे खूप टीकाकार" असे केले. [102] त्यावेळी ऑलिव्हेरा त्याला भेटला आणि बर्गोग्लिओला बोलण्यास उद्युक्त केले - त्याने तिला सांगितले की "तो करू शकत नाही. ते करणे सोपे काम नव्हते." [94] १९८० चे नोबेल शांतता पुरस्कार विजेते कलाकार आणि मानवाधिकार कार्यकर्ते अॅडॉल्फो पेरेझ एस्क्विवेल म्हणाले: "कदाचित त्याच्यात इतर धर्मगुरूंसारखे धाडस नव्हते, परंतु त्याने कधीही हुकूमशाहीशी सहकार्य केले नाही... बर्गोग्लिओ हुकूमशाहीचा साथीदार नव्हता." [103][104] मानवाधिकारांसाठीच्या स्थायी असेंब्लीच्या सदस्या ग्रासिएला फर्नांडेझ मेइजिडे यांनीही सांगितले की बर्गोग्लिओला हुकूमशाहीशी जोडण्याचा कोणताही पुरावा नाही. तिने क्लॅरिन वृत्तपत्राला सांगितले:

कोणतीही माहिती नाही आणि न्यायमूर्ती ते सिद्ध करू शकले नाहीत. मी सर्व हुकूमशाही वर्षांमध्ये APDH मध्ये होतो आणि मला शेकडो साक्ष मिळाल्या. बर्गोग्लिओचा कधीही उल्लेख करण्यात आला नाही. CONADEP मध्येही असेच होते. कोणीही त्याचा उल्लेख चिथावणीखोर किंवा काहीही म्हणून केला नाही. [105]

अर्जेंटिना सर्वोच्च न्यायालयाचे अध्यक्ष रिकार्डो लोरेन्झेट्टी म्हणाले की बर्गोग्लिओ आरोपांबद्दल "पूर्णपणे निर्दोष" होते. [106] इतिहासकार उकी गोनी यांनी असे नमूद केले की, १९७६ च्या सुरुवातीच्या काळात, लष्करी जंटाची समाजात अजूनही चांगली प्रतिमा होती आणि राजकीय दडपशाहीचे प्रमाण फार नंतर कळले नव्हते; बर्गोग्लिओला योरियो आणि जालिकच्या अटकेचा परिणाम त्यांच्या मृत्यूमध्ये होऊ शकतो असा संशय घेण्याचे फारसे कारण नव्हते.

 फर्नांडो दे ला रुआ 
१९९९ मध्ये कार्लोस मेनेम यांच्या जागी अर्जेंटिनाचे अध्यक्ष म्हणून फर्नांडो दे ला रुआ आले. आर्चबिशप म्हणून, बर्गोग्लिओ यांनी २५ मे रोजी पहिल्या राष्ट्रीय सरकारी सुट्टीच्या दिवशी ब्युनोस आयर्स मेट्रोपॉलिटन कॅथेड्रलमध्ये वार्षिक प्रार्थना साजरी केली.[१०८] अर्जेंटिनाच्या आर्थिक मंदी दरम्यान, कॅथोलिक चर्चने सरकारच्या काटकसरीच्या उपाययोजनांवर टीका केली, ज्यामुळे गरिबी आणखी वाढली. डे ला रुआने चर्चला आर्थिक आणि राजकीय नेत्यांमध्ये संकट सोडवण्यासाठी संवाद साधण्यास सांगितले. जरी त्यांनी बर्गोग्लिओशी बोलल्याचा दावा केला असला तरी, बर्गोग्लिओ म्हणाले की ही बैठक गैरसमजामुळे रद्द करण्यात आली. बिशप जॉर्ज कॅसारेटो यांनी यावर शंका घेतली होती, त्यांनी नमूद केले की डे ला रुआ यांनी ही विनंती केवळ वर्तमानपत्रांच्या मुलाखतींमध्ये केली होती, औपचारिकपणे चर्चला नाही.[१०९]

२००१ च्या निवडणुकीत, न्यायवादी पक्षाने काँग्रेसमध्ये बहुमत मिळवले आणि रामोन पुएर्टा यांना सिनेट अध्यक्ष म्हणून नियुक्त केले. बर्गोग्लिओ पुएर्टा यांची भेट घेतली आणि ते सकारात्मकरित्या प्रभावित झाले. पुएर्टा यांनी त्यांना आश्वासन दिले की न्यायवादी पक्ष दे ला रुआ यांना पदच्युत करण्याचा विचार करत नाही आणि आवश्यक कायदे पुढे नेण्यासाठी राष्ट्रपतींना पाठिंबा देण्याचे आश्वासन दिले.[110]

डिसेंबर २००१ च्या दंगलींवर पोलिसांच्या दडपशाहीदरम्यान, बर्गोग्लिओ यांनी गृह मंत्रालयाशी संपर्क साधला आणि पोलिसांना दंगलखोर आणि तोडफोड करणाऱ्यांना शांततापूर्ण निदर्शकांपासून वेगळे करण्याची विनंती केली.[111]

नेस्टर आणि क्रिस्टिना किर्चनर

फ्रान्सिस यांनी अर्जेंटिनाच्या अध्यक्षा क्रिस्टिना फर्नांडिज डी किर्चनर यांच्यासोबत, पारंपारिक अर्जेंटिना सोबती पेय पदार्थ धरले.

२००४ च्या पहिल्या राष्ट्रीय सरकारी सुट्टीसाठी जेव्हा बर्गोग्लिओने कॅथेड्रलमध्ये प्रार्थना साजरी केली, तेव्हा अध्यक्ष नेस्टर किर्चनर उपस्थित राहिले आणि बर्गोग्लिओ यांनी अधिक राजकीय संवाद, असहिष्णुतेचा नकार आणि प्रदर्शनवाद आणि कडक घोषणांवर टीका करण्याची विनंती ऐकली.[112] पुढच्या वर्षी किर्चनरने इतरत्र राष्ट्रीय दिन साजरा केला आणि कॅथेड्रलमधील प्रार्थना स्थगित करण्यात आली.[113] २००६ मध्ये, बर्गोग्लिओने मिसिओनेस प्रांतातील निवडणुका जिंकण्यास आणि स्थानिक संविधानात अनिश्चित काळासाठी पुनर्निवडणुका होऊ देणाऱ्या दुरुस्तीला रोखण्यास मदत केली. किर्चनरने त्या प्रकल्पाचा वापर इतर प्रांतांमध्येही अशाच प्रकारच्या सुधारणा सुरू करण्यासाठी आणि अखेरीस राष्ट्रीय संविधानात त्या लागू करण्यासाठी करण्याचा विचार केला. [११४] २०१० मध्ये त्यांचा मृत्यू होईपर्यंत बर्गोग्लिओला राजकीय प्रतिस्पर्धी मानत होते. [११५] बर्गोग्लिओचे किर्चनरच्या विधवा आणि उत्तराधिकारी क्रिस्टिना फर्नांडेझ डी किर्चनर यांच्याशी असलेले संबंधही असेच तणावपूर्ण राहिले आहेत. २००८ मध्ये, बर्गोग्लिओने देशाच्या कृषी क्षेत्रांमध्ये अशांततेदरम्यान राष्ट्रीय सलोख्याचे आवाहन केले, ज्याचा अर्थ सरकारने सरकारविरोधी निदर्शकांना पाठिंबा म्हणून लावला. [११५] समलिंगी विवाह कायदा लागू करण्याची मोहीम त्यांच्या संबंधांमध्ये विशेषतः तणावपूर्ण काळ होता. [११५]

जेव्हा बर्गोग्लिओ पोप म्हणून निवडून आले तेव्हा सुरुवातीच्या प्रतिक्रिया संमिश्र होत्या. अर्जेंटाइन समाजातील बहुतेक लोकांनी त्याचे स्वागत केले, परंतु सरकार समर्थक वृत्तपत्र पेजिना १२ ने डर्टी वॉरबद्दल नवीन आरोप प्रकाशित केले आणि नॅशनल लायब्ररीच्या अध्यक्षांनी जागतिक कट रचनेचे वर्णन केले. नवीन पोपचे अभिनंदन करण्यापूर्वी अध्यक्षांनी एक तासापेक्षा जास्त वेळ घेतला आणि ते फक्त त्यांच्या नियमित भाषणात एका संक्षिप्त संदर्भात केले. अर्जेंटिनामध्ये पोपच्या लोकप्रियतेमुळे, क्रिस्टीना किर्चनर यांनी राजकीय विश्लेषक क्लॉडिओ फॅन्टिनी यांनी त्यांच्याशी असलेल्या संबंधांमध्ये "कोपर्निकन बदल" म्हटले आणि फ्रान्सिस घटनेला पूर्णपणे स्वीकारले. [116] पोप म्हणून त्यांच्या उद्घाटनाच्या आदल्या दिवशी, बर्गोग्लिओ, आता फ्रान्सिस, यांनी किर्चनरशी एक खाजगी बैठक घेतली जिथे त्यांनी भेटवस्तूंची देवाणघेवाण केली आणि एकत्र जेवण केले. नवीन पोपची राष्ट्रप्रमुखांसोबतची ही पहिली भेट होती आणि या बदलामुळे ते त्यांचे संबंध सुधारत आहेत असा अंदाज होता. [117][118] पेजिना १२ ने नंतर या बदलामुळे बर्गोग्लिओबद्दलचे त्यांचे वादग्रस्त लेख त्यांच्या वेब पेजवरून काढून टाकले. [119]

 जेव्हियर मायले 
२०२३ मध्ये अर्जेंटिनाच्या अध्यक्षपदी जेव्हियर मायले निवडून येण्यापूर्वी, तो फ्रान्सिसवर खूप टीका करत होता, त्याला "मूर्ख" आणि "कम्युनिस्ट टर्ड" असे संबोधत होता. त्याच्या अपमानास्पद टिप्पण्यांमुळे कॅथोलिकांमध्ये वाद निर्माण झाला. [१२०] तथापि, त्याच्या पदभार स्वीकारल्यानंतर, मायलेने आपली भूमिका मऊ केली आणि फ्रान्सिसला अर्जेंटिनाला औपचारिकपणे आमंत्रित केले. मायलेने ११ फेब्रुवारी २०२४ रोजी व्हॅटिकनला भेट दिली, ज्या दिवशी फ्रान्सिसने पहिल्या महिला अर्जेंटिनाच्या संत मारिया अँटोनिया डी पाझ वाय फिगुएरोआला संतपद बहाल केले. [१२१]

 पोपपद (२०१३–२०२५) 
हे देखील पहा: पोप फ्रान्सिसचे धर्मशास्त्र § व्हॅटिकन दुसरा पुन्हा भेटला, आणि पोप फ्रान्सिसचे धर्मशास्त्र § चर्च नेतृत्व

पोप फ्रान्सिसचा अंगरखा

कार्डिनल म्हणून

पोप म्हणून

सोन्याचा तारा व्हर्जिन मेरीचे प्रतिनिधित्व करतो, द्राक्षासारखी वनस्पती - स्पाइकेनार्ड - सेंट जोसेफशी संबंधित आहे आणि IHS हे जेसुइट्सचे प्रतीक आहे.[122][123][124]

फ्रान्सिस हे पहिले जेसुइट पोप होते. सोसायटी ऑफ जीझस आणि होली सी यांच्यातील कधीकधी तणावपूर्ण संबंधांमुळे ही एक महत्त्वाची नियुक्ती होती.[125] ते अमेरिकेतील पहिले, [126] आणि दक्षिण गोलार्धातील पहिले होते.[127] अनेक माध्यमांनी त्यांना पहिले गैर-युरोपियन पोप म्हणून वृत्त दिले, परंतु ते ११ वे होते; मागील ग्रेगरी तिसरे होते जे ७४१ मध्ये मरण पावले. फ्रान्सिसचा जन्म युरोपमध्ये झाला नसला तरी, तो वांशिकदृष्ट्या युरोपियन होता; त्याचे वडील आणि आजी आजोबा उत्तर इटलीचे होते.[128]

पोप म्हणून, फ्रान्सिसची वागणूक त्यांच्या पूर्वसुरींपेक्षा कमी औपचारिक होती, ज्या शैलीला बातम्यांमध्ये "नो फ्रिल्स" असे संबोधले जात असे, "त्यांचा सामान्य स्पर्श आणि सुलभता ही सर्वात मोठी प्रेरणा सिद्ध करत आहे" असे नमूद केले. [129] त्यांच्या निवडीच्या रात्री, त्यांनी पोपच्या गाडीतून जाण्याऐवजी कार्डिनल्ससह त्यांच्या हॉटेलवर परतण्यासाठी बस पकडली. [130] दुसऱ्या दिवशी, त्यांनी रुग्णालयात कार्डिनल जॉर्ज मारिया मेजिया यांना भेट दिली आणि रुग्ण आणि कर्मचाऱ्यांशी गप्पा मारल्या. [131]

त्यांच्या मूळ स्पॅनिश व्यतिरिक्त, ते अस्खलित इटालियन (व्हॅटिकन सिटीची अधिकृत भाषा आणि होली सीची "दैनंदिन भाषा") आणि जर्मन बोलत होते. ते लॅटिन (होली सीची अधिकृत भाषा), [132] फ्रेंच, [133] पोर्तुगीज, [134] आणि इंग्रजी भाषेतही पारंगत होते; [135][136] त्यांना पिडमोंटेन्स आणि काही जेनोईज लिगुरियन देखील समजत होते. [137]

फ्रान्सिसने अपोस्टोलिक पॅलेसमधील अधिकृत पोप निवासस्थानात न राहण्याचा निर्णय घेतला परंतु त्याऐवजी व्हॅटिकन गेस्ट हाऊसमध्ये एका सूटमध्ये राहिला जिथे तो पाहुण्यांचे स्वागत करत असे आणि बैठका घेत असे. पोप पायस दहाव्या नंतर पोपच्या अपार्टमेंटबाहेर राहणारे ते पहिले पोप होते. [138] फ्रान्सिस रविवार अँजेलससाठी अपोस्टोलिक पॅलेसच्या खिडकीवर दिसला. [139]

१९ मार्च २०१३ रोजी सेंट पीटर्स स्क्वेअरमध्ये फ्रान्सिसने आपला पोपचा शपथविधी सोहळा आयोजित केला. [१७] त्यांनी जगभरातील राजकीय आणि धार्मिक नेत्यांच्या उपस्थितीत मास साजरा केला. [१५२] त्यांच्या धर्मप्रचारात, फ्रान्सिसने सेंट जोसेफच्या पवित्रतेवर लक्ष केंद्रित केले, ज्या दिवशी मास साजरा केला जात होता. [१५३]

दुसऱ्या दिवशी, फेडेरिको लोम्बार्डी यांनी माध्यमांना सांगितले की फ्रान्सिसने सिस्टिन चॅपलमधील सर्व कार्डिनल्सना भेटले होते आणि त्यांच्याकडे असलेल्या खुर्चीवर बसण्याऐवजी उभे राहण्याचा पर्याय निवडला होता आणि ते खाजगी कार वापरण्याऐवजी इतर कार्डिनल्ससह मिनीव्हॅनमध्ये डोमस सँक्टे मार्थे येथे परत गेले होते. त्यानंतर ते कॉन्क्लेव्ह दरम्यान राहत असलेल्या गेस्ट हाऊसमध्ये गेले, त्यांनी त्यांचे सामान घेतले आणि बिल भरण्याचा आग्रह धरला. [१५४]

 नाव 
सेंट पीटर्स स्क्वेअरमध्ये फ्रान्सिस, त्यांच्या निवडीनंतर दोन महिने

१६ मार्च २०१३ रोजी त्यांच्या पहिल्या प्रेक्षकांमध्ये, फ्रान्सिस यांनी पत्रकारांना सांगितले की त्यांनी असिसीच्या संत फ्रान्सिस यांच्या सन्मानार्थ हे नाव निवडले आहे आणि गरिबांच्या कल्याणाची त्यांना विशेष काळजी असल्याने त्यांनी असे केले आहे. [१५५][१५६][१५७] त्यांनी स्पष्ट केले की, कॉन्क्लेव्ह मतदानादरम्यान ते निवडून येणार हे स्पष्ट होत असताना, ब्राझिलियन कार्डिनल क्लाउडियो हम्स यांनी त्यांना मिठी मारली आणि कुजबुजले, "गरिबांना विसरू नका", ज्यामुळे बर्गोग्लिओ संताची आठवण करून देत होते. [१५८][१५९] बर्गोग्लिओ यांनी यापूर्वी सेंट फ्रान्सिसबद्दल कौतुक व्यक्त केले होते, ते स्पष्ट करत होते की: "त्यांनी त्या काळातील नागरी आणि चर्चच्या शक्तींच्या विलासिता, अभिमान, अहंकाराविरुद्ध ख्रिश्चन धर्मात गरिबीची कल्पना आणली. त्यांनी इतिहास बदलला." [१६०]

पोपला "फ्रान्सिस" असे नाव देण्याची ही पहिलीच वेळ होती. त्यांच्या निवडीच्या दिवशी, व्हॅटिकनने स्पष्ट केले की त्यांचे अधिकृत पोपचे नाव "फ्रान्सिस" आहे, "फ्रान्सिस पहिला" नाही, म्हणजेच त्यांच्यासाठी कोणताही राज्य क्रमांक वापरला जात नाही. जर फ्रान्सिस दुसरा असेल तर त्यांचे नाव फ्रान्सिस पहिला होईल. [156][161] त्यामुळे, लँडोच्या 913-914 च्या पोपनंतर पहिल्यांदाच असे घडले आहे की एखाद्या कॅनोनिकल पोपने असे नाव धारण केले आहे जे त्याच्या पूर्वसुरीने वापरलेले नाही. [d]

फ्रान्सिस म्हणाले की काही कार्डिनल इलेक्टर्सनी त्यांना विनोदाने असे सुचवले होते की त्यांनी "एड्रियन" निवडावे, कारण एड्रियन सहावा चर्चचा सुधारक होता किंवा "क्लेमेंट", जेसुइट ऑर्डर दडपणाऱ्या क्लेमेंट चौदाव्याशी जुळवून घेण्यासाठी. [163][164] जर बर्गोग्लिओ 2005 मध्ये निवडून आले असते तर त्यांनी जॉन XXIII च्या सन्मानार्थ "जॉन XXIV" हे पोप नाव निवडले असते. त्याने कार्डिनल फ्रान्सिस्को मार्चिसानो यांना सांगितले: "जॉन, मी स्वतःला जॉन म्हणवले असते, जसे की चांगले पोप; मी त्यांच्याकडून पूर्णपणे प्रेरित झालो असतो." [165]

 क्युरिया 
फ्रान्सिसचा उद्घाटन सोहळा, १९ मार्च २०१३

नवीन पोप निवडल्यानंतर व्हॅटिकन कर्मचाऱ्यांना दिला जाणारा बोनस, जो अनेक दशलक्ष युरो इतका होता, तो फ्रान्सिसने रद्द केला आणि त्याऐवजी तो पैसा धर्मादाय संस्थेला दान करण्याचा पर्याय निवडला.[१६६] त्यांनी व्हॅटिकन बँकेच्या पर्यवेक्षक मंडळावर काम करणाऱ्या कार्डिनल्सना दिला जाणारा €२५,००० वार्षिक बोनस देखील रद्द केला.[१६७]

१३ एप्रिल २०१३ रोजी, फ्रान्सिसने रोमन क्युरियाच्या संघटनात्मक रचनेत सुधारणा करण्याबाबत सल्ला देण्यासाठी कार्डिनल सल्लागारांच्या नवीन परिषदेत आठ कार्डिनल्सची नियुक्ती केली. या गटात व्हॅटिकनच्या कारवायांचे अनेक ज्ञात टीकाकार आणि क्युरियाचा फक्त एक सदस्य होता.[१६८][१६९]

सुरुवातीचे अंक

निवडीनंतरच्या पहिल्या पवित्र गुरुवारी, फ्रान्सिसने रोमच्या कॅसल डेल मार्मो तुरुंगात कैद केलेल्या दहा पुरूष आणि दोन महिला बालगुन्हेगारांचे पाय धुतले आणि त्यांचे चुंबन घेतले, त्यांना सांगितले की पाय धुण्याची विधी ही त्यांच्या सेवेत असल्याचे लक्षण आहे.[१७०] पोपने या विधीमध्ये महिलांचा समावेश करण्याची ही पहिलीच वेळ होती, जरी त्यांनी आर्चबिशप असताना आधीच असे केले होते. [170] एक पुरूष आणि एक महिला कैदी मुस्लिम होती. [170]

31 मार्च 2013 रोजी, फ्रान्सिसने त्यांच्या पहिल्या उर्बी एट ऑर्बी ईस्टर भाषणाचा वापर करून जागतिक शांततेची विनंती केली, विशेषतः मध्य पूर्व, आफ्रिका आणि उत्तर आणि दक्षिण कोरियाचा उल्लेख केला. [171] त्यांनी लोभाने भरलेल्या जगात "सहज नफा" मिळवणाऱ्यांविरुद्धही आवाज उठवला आणि पर्यावरणाचे रक्षण करून मानवतेला सृष्टीचे चांगले संरक्षक बनण्याची विनंती केली. [171][136] जरी व्हॅटिकनने 65 भाषांमध्ये शुभेच्छा तयार केल्या होत्या, तरी फ्रान्सिसने त्या वाचल्या नाहीत. [136] व्हॅटिकनच्या मते, पोप "किमान सध्या तरी इटालियन भाषेत आरामदायी वाटतात". [172]

२०१३ मध्ये, फ्रान्सिसने सुरुवातीला त्यांच्या पूर्वसुरी पोप बेनेडिक्ट सोळाव्या यांच्या नेतृत्वाखाली सुरू झालेल्या अमेरिकन लीडरशिप कॉन्फरन्स ऑफ वुमन रिलिजियस [१७३] मध्ये सुधारणा करण्यासाठी कॉंग्रॅगेशन फॉर द डॉक्ट्रिन ऑफ द फेथच्या कार्यक्रमाची पुष्टी केली. न्यू यॉर्क टाईम्सने वृत्त दिले की २०१२ मध्ये व्हॅटिकनने असे मत मांडले होते की बहिणींच्या गटावर काही स्त्रीवादी प्रभाव होता, त्यांनी सामाजिक आणि आर्थिक अन्याय संपवण्यावर जास्त लक्ष केंद्रित केले होते आणि गर्भपात थांबवण्यावर पुरेसे लक्ष केंद्रित केले नव्हते आणि चर्चच्या सिद्धांतावर प्रश्नचिन्ह उपस्थित करणाऱ्या वक्त्यांना परवानगी दिली होती. [१७४][१७३] एप्रिल २०१५ मध्ये तपास बंद करण्यात आला. बंदच्या वेळेमुळे सप्टेंबर २०१५ मध्ये फ्रान्सिसची अमेरिकेला भेट अपेक्षित असली तरी, बहिणींचा भर फ्रान्सिसच्या जवळ असल्याचे लक्षात आले. [१७५]

 सिनोडल चर्च 
क्विटो, इक्वेडोरमधील फ्रान्सिस, २०१५

फ्रान्सिसने कुटुंब (२०१४), तरुणांवरील (२०१८) आणि अमेझॉन प्रदेशातील चर्च (२०१९) यावर सिनोडचे निरीक्षण केले. २०१९ मध्ये फ्रान्सिसच्या अपोस्टोलिक संविधान एपिस्कोपॅलिस कम्युनियोने परवानगी दिली की सिनोडचा अंतिम दस्तऐवज पोपच्या मान्यतेनेच मॅजिस्ट्रियल अध्यापन बनू शकतो. संविधानाने सामान्य लोकांना सिनोडच्या महासचिवांना थेट इनपुट देण्याची परवानगी दिली.[१७६] काही विश्लेषकांना खरोखर सिनोडल चर्चची निर्मिती फ्रान्सिसच्या पोपपदासाठी सर्वात मोठे योगदान ठरण्याची शक्यता वाटते.[१७७]

४ ऑक्टोबर २०२३ रोजी, फ्रान्सिसने सिनोडॅलिटीवरील सिनोडची सुरुवात आयोजित केली, ज्याचे वर्णन काहींनी त्यांच्या पोपपदाचा कळस आणि दुसऱ्या व्हॅटिकन कौन्सिलनंतर चर्चमधील सर्वात महत्त्वाच्या घटनांपैकी एक म्हणून केले आहे.[१३][१४]

धर्माच्या कामांसाठी संस्था

फ्रान्सिसच्या पोपपदाच्या पहिल्या महिन्यांत, धर्माच्या कामांसाठी संस्था, ज्याला अनौपचारिकपणे व्हॅटिकन बँक म्हणून ओळखले जाते, ने म्हटले की ते त्यांच्या आर्थिक व्यवहारांमध्ये अधिक पारदर्शक होईल. [178] बँकेशी संबंधित भ्रष्टाचार आणि मनी लाँडरिंगचे आरोप फार पूर्वीपासून होते. [179][180] फ्रान्सिसने बँकेच्या सुधारणांबद्दल सल्ला देण्यासाठी एक आयोग नियुक्त केला, [179][180] आणि सर्व ग्राहक संपर्कांची व्यापक चौकशी करण्यासाठी वित्त सल्लागार फर्म प्रोमोंटरी फायनान्शियल ग्रुपला नियुक्त केले गेले. [181] जानेवारी २०१४ मध्ये, फ्रान्सिसने व्हॅटिकन बँकेच्या पाच मुख्य पर्यवेक्षकांपैकी चार जणांची जागा घेतली ज्यांना बेनेडिक्ट सोळाव्याच्या पोपपदाच्या शेवटच्या दिवसांत त्यांच्या पदांवर पुष्टी मिळाली होती. [182] सामान्य तज्ञ आणि धर्मगुरू बँक कशी चालवली जाते हे पाहत होते. अर्न्स्ट वॉन फ्रेबर्ग यांना प्रभारी करण्यात आले. मनीव्हल यांना अधिक सुधारणांची आवश्यकता असल्याचे वाटले आणि जर सुधारणा खूप कठीण झाल्या तर फ्रान्सिसने बँक बंद करण्याची तयारी दर्शविली. [183] ​​सुधारणा किती प्रमाणात यशस्वी होतील याबद्दल अनिश्चितता होती. [184]

 लेखन 
मुख्य लेख: पोप फ्रान्सिस ग्रंथसूची

पोप फ्रान्सिस यांनी विविध पुस्तके, विश्वकोश आणि इतर ग्रंथ लिहिले, ज्यात एक संस्मरण, होप यांचा समावेश आहे. [185] २९ जून २०१३ रोजी, फ्रान्सिसने विश्वकोश लुमेन फिदेई प्रकाशित केले, जे मुख्यत्वे बेनेडिक्ट सोळावा यांचे काम होते परंतु निवृत्तीनंतर अंतिम मसुद्याची वाट पाहत होते. [186] २४ नोव्हेंबर २०१३ रोजी, फ्रान्सिसने पोप म्हणून त्यांचे पहिले प्रमुख पत्र, अपोस्टोलिक उपदेश इव्हँजेली गौडियम, [187] प्रकाशित केले, ज्याचे वर्णन त्यांनी त्यांच्या पोपपदाचे कार्यक्रमात्मक म्हणून केले. [188] १८ जून २०१५ रोजी, त्यांनी ग्रहाच्या काळजीबद्दल त्यांचे पहिले स्वतःचे विश्वकोश लॉडाटो सी' प्रकाशित केले. [189] ८ एप्रिल २०१६ रोजी, फ्रान्सिसने त्यांचे दुसरे प्रेषित उपदेश, अमोरिस लेटिटिया, [190] प्रकाशित केले ज्यामध्ये कुटुंबातील प्रेमावर भाष्य केले गेले. २०१६ च्या अखेरीस चार कार्डिनल्सनी फ्रान्सिसला औपचारिकपणे स्पष्टीकरण मागितले तेव्हा वाद निर्माण झाला, विशेषतः घटस्फोटित आणि नागरी पुनर्विवाहित कॅथोलिकांना सहभोजन देण्याच्या मुद्द्यावर. [191]

१९ मार्च २०१८ रोजी गौडेट एट एक्सल्टेट (आनंद करा आणि आनंदी रहा) हा आणखी एक प्रेषितीय उपदेश प्रकाशित झाला, जो सर्व व्यक्तींसाठी "पवित्रतेचे आवाहन" या विषयावर होता. तो ज्ञानवादी आणि पेलाजियन पाखंडी मतांच्या समकालीन आवृत्त्यांचा प्रतिकार करतो आणि येशूच्या पवित्रतेमुळे लोकांना "प्रवाहाविरुद्ध जाण्यास" कसे बोलावले जाते याचे वर्णन करतो. [192]

फेब्रुवारी २०१९ मध्ये, फ्रान्सिसने कबूल केले की पुजारी आणि बिशप धार्मिक बहिणींचे लैंगिक शोषण करत होते. [193] फेब्रुवारी २०१९ मध्ये त्यांनी पाद्रींच्या लैंगिक शोषणावर एक शिखर परिषद आयोजित करून या आणि पाद्रींच्या लैंगिक शोषण घोटाळ्याला संबोधित केले. [194] त्या शिखर परिषदेचा पाठपुरावा म्हणून, ९ मे २०१९ रोजी फ्रान्सिसने मोटू प्रोप्रियो व्होस एस्टिस लक्स मुंडीची घोषणा केली ज्यामध्ये बिशप आणि त्यांच्या वरिष्ठांवरील थेट होली सीला अहवाल देणे आणि त्याच वेळी आरोपी बिशपच्या आर्चडायोसीसमधील दुसऱ्या बिशपला सहभागी करून घेणे यासारख्या जबाबदाऱ्या निर्दिष्ट केल्या गेल्या. [१९५]

४ ऑक्टोबर २०२० रोजी, फ्रान्सिसने बंधुत्व आणि सामाजिक मैत्रीवरील विश्वकोशिक फ्राटेली टुटी प्रकाशित केले. [१९६]

८ डिसेंबर २०२० रोजी, निष्कलंक संकल्पनेच्या पर्वावर, पोप फ्रान्सिसने पॅट्रिस कॉर्डे ("पित्याच्या हृदयासह") हे प्रेषितीय पत्र प्रकाशित केले. [१९७] या प्रसंगाचे दर्शन घडवण्यासाठी, पोपने ८ डिसेंबर २०२० ते ८ डिसेंबर २०२१ पर्यंत संत जोसेफच्या युनिव्हर्सल चर्चच्या संरक्षक म्हणून घोषणेच्या १५० व्या वर्धापन दिनानिमित्त "संत जोसेफ वर्ष" घोषित केले. [१९८]

१ जून २०२१ रोजी, फ्रान्सिसने अपोस्टोलिक संविधान पास्काइट ग्रेगेम देई प्रकाशित केले. या दस्तऐवजात लैंगिक शोषण आणि आर्थिक गुन्ह्यांसाठीच्या शिक्षेला बळकटी देऊन व्हॅटिकन दंड कायद्यात सुधारणा करण्यात आली; तसेच महिलांच्या समागमाला अधिक कठोर शिक्षा देण्यात आली.[199]

टिका
पोपनी डॉक्ट्रीन ऑफ डिस्कव्हरी हा आदेश रद्द केलेला नाहे त्यामुळे ही वरवर असलेली मलमपट्टी आहे. सोळाव्या शतकात पोप निकोलस पाच याने डॉक्ट्रीन ऑफ डिस्कव्हरी हा आदेश काढला. यानुसार नवनवीन प्रदेश शोधा, जिंका आणि तिथल्या लोकांना ख्रिश्चन करून सोडा असा आदेश पोप ने अनुयायांना दिला आहे. हा आदेश अजूनही रद्द केला गेले नाही. हा आदेश रद्द केला जावा अशी मागणी यावेळी केली गेली आहे.

संदर्भ

फ्रांसिस
फ्रांसिस
वर्ग:इ.स. १९३६ मधील जन्म
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख