रघुनाथ जगन्नाथ सामंत

रघुवीर सामंत ( वाई, २४ डिसेंबर १९०९;  - दादर-मुंबई, १७ सप्टेंबर १९८५) हे मराठी लेखक, प्रकाशक व संपादक होते. यांचे मूळ नाव रघुनाथ जगन्नाथ सामंत. ‘रघुवीर सामंत’ या नावाने, तसेच ‘कुमार रघुवीर’ ह्या टोपण नावाने त्यांनी लेखन केले.

 जीवन व कार्य 
रघुवीर सामंतांचे वडील जगन्नाथ सामंत सबजज्ज होते.  वाई  , भिवंडी, डहाणू, कल्याण,  धुळे , पुणे, ठाणे या ठिकाणी नोकरी करून शेवटी ते ठाणे येथे स्थायिक झाले. मुलगा रघुवीर याला शिक्षणासाठी त्यांनी वसतिगृहात ठेवले होते.

इ.स. १९३३ साली रघुवीर सामंतांनी 'पारिजात प्रकाशन' सुरू केले. त्यांची तीन वर्षांची मुलगी ज्योती अकाली निधन पावल्यामुळे तिच्या स्मृत्यर्थ सामंतांनी इ.स. १९४३ साली 'अमरज्योति वाङमय' ही प्रकाशनसंस्था सुरू केली. बालवाङमय प्रसिद्ध करण्याकडे त्यांचा अधिक कल होता. दोन्ही प्रकाशनसंस्थांतर्फे कथा, शब्दचित्रे, लघुनिबंध, गाणी, सांघिक अभिनयगीते, नाट्यात्मक कादंबऱ्या, ग्रामीण जीवनावरील कादंबऱ्या, नाटके, विद्यार्थ्यांसाठी माहितीपर छोटी पुस्तके आणि विज्ञानकोशाचे दोन खंड अशी वेगवेगळ्या प्रकारातील पुस्तके इ.स. १९३३ ते १९६५ या कालावधीत सामंतांनी प्रकाशित केली.

इ.स. १९३४ च्या जानेवारी महिन्यात सामंतांनी 'पारिजात' मासिक सुरू केले. जानेवारी, इ.स. १९३४ ते फेब्रुवारी, इ.स. १९३५ या वर्षभराच्या काळात त्यांनी 'पारिजात'चे चौदा अंक प्रसिद्ध केले. त्यानंतर इ.स. १९४० साली जानेवारी महिन्यात 'ज्योती' नावाचे मासिक सुरू करून फेब्रुवारी, इ.स. १९४१ पर्यंत त्याचेही चौदा अंक प्रकाशित केले.

कोल्हापूरच्या एस.एम.टी.टी.(Shri Maharani Tarabai Govt. College of Education) महाविद्यालयातून सामंतांनी अध्यापनक्षेत्रातील पदवी मिळवली होती. इ.स. १९३८ ते १९५० या काळात त्यांनी गिरगावातील 'चिकित्सक हायस्कूल' मध्ये शिक्षक म्हणून काम केले. इ.स. १९४१ साली त्यांनी 'चिरंजीव' या चित्रपटनिर्मितीत भाग घेतला होता. 'चिकित्सक'मधील नोकरी सोडल्यानंतर त्यांनी खंडाळ्याला 'घरकुल' हे लाॅजिंग बोर्डिंग इ.स. १९५० ते १९५३ या काळात चालवले. इ.स. १९५७ साली  रघुवीर सामंत पुन्हा अध्यापन व्यवसायाकडे वळाले. इ.स. १९५७-५८ ही दोन वर्षे पालघरजवळच्या सातपाटी येथील 'आदि जनता हायस्कूल'मध्ये मुख्याध्यापक, इ.स. १९५९ साली माहीम-मुंबईच्या लोकमान्य विद्यालयात फर्स्ट असिस्टंट व इ.स. १९६० साली मुंबईच्या मराठा मंदिर संस्थेच्या वरळी हायस्कूलमध्ये मुख्याध्यापक म्हणून काम केल्यावर इ.स. १९६१ च्या जानेवारी महिन्यात ठाकुरद्वार(मुंबई)च्या मराठा मंदिर शाळेत त्यांची बदली करण्यात आली. इ.स. १९६१ च्या जून महिन्यात नोकरीचा राजीनामा देऊन सामंत अध्यापन व्यवसायापासून दूर झाले.

 लेखन 
पस्तीस वर्षात सामंतांनी शब्दचित्रे, स्वभावचित्रे, लघुनिबंध, कथा, कादंबरी, नाटक, चरित्र, गीते, बालगीते, अभिनयगीते, शालेय विद्यार्थ्यांसाठी मार्गदर्शनपर पुस्तके असे वेगवेगळ्या प्रकारचे लेखन केले. 'ज्ञानपारिजात' या विज्ञानकोशाची केलेली निर्मिती हे रघुवीर सामंतांनी शालेय विद्यार्थ्यांसाठी केलेले उल्लेखनीय काम होते.

हृदय हा रघुवीर सामंत यांचा पहिला व्यक्तिचित्रणसंग्रह. त्याकाळी व्यक्तिचित्रणांना शब्दचित्रे म्हणत. या संग्रहाचे चार अंतर्गत विभाग असून त्यांत १२ चित्रणे आहेत. या संग्रहात व्यक्तिचित्रांबरोबर व्यक्तिप्रधान कथाही आहेत. या शब्दचित्रांपैकी 'सुभान्या' हे व्यक्तिचित्रण अतिशय गाजले होते. सन १९३५ ते १९५५ याकाळात त्यांच्या लेखनावर त्यांच्या अध्यापन व्यवसायाचा प्रभाव आहे. आदर्शवादी, बोधवादी व कौटुंबिक पार्श्वभूमी असलेल्या 'ह्रदय'मधील कथा वास्तववादी व सोज्वळ आहेत.

 रघुवीर सामंतांनी प्रकाशित केलेले साहित्य 
 नाव  साहित्यप्रकार  भाषा  प्रकाशन  प्रकाशन वर्षअमर विश्व साहित्यकथाअनुवादित बालसाहित्यइ.स. १९६२आजची गाणीसांघिक गेय गीतेमराठीपारिजात प्रकाशन, मुंबईइ.स. १९३९आदर्श कृषीवलचरित्रमराठीपारिजात प्रकाशन, मुंबईइ.स. १९४४आपले व्यक्तित्व मराठीअमरज्योती वाङ्मय, मुंबईइ.स. १९५९आम्हाला जगायचंयकादंबरीमराठीअमरज्योती वाङ्मय, मुंबईइ.स. १९५४आम्ही खेडवळ माणसंग्रामीण जीवनावरील कादंबरीमराठीअमरज्योती वाङ्मय, मुंबईइ.स. १९४८उपकारी माणसे (खंड १- प्रवासातील सोबती)पत्रात्मक कादंबरीमराठीपारिजात प्रकाशन, मुंबईइ.स. १९३८उपकारी माणसे (खंड २- अभ्रपटल)कथात्मक कादंबरीमराठीपारिजात प्रकाशन, मुंबईइ.स. १९३८उपकारी माणसे (खंड ३- आकाशगंगा)मिश्र कादंबरीमराठीपारिजात प्रकाशन, मुंबईइ.स. १९३८उपकारी माणसे (खंड ४- घरोघरच्या देवी)नाट्यात्मक कादंबरीमराठीपारिजात प्रकाशन, मुंबईइ.स. १९४४एम. व्हिटॅमिनदोन अंकी नाटकमराठीअमरज्योती वाङ्मय, मुंबईइ.स. १९५७गीतज्योतीमुलांसाठी अभिनय गीतेमराठीअमरज्योती वाङ्मयइ.स. १९४४जिवंत झरेकथासंग्रहमराठीअमरज्योती वाङ्मय, मुंबईइ.स. १९५९जीवनगंगा कादंबरीमराठीपारिजात प्रकाशन, मुंबईइ.स. १९४७टाॅम सायरची साहसेकथासंग्रहअनुवादित बालसाहित्यइ.स. १९५७तांडाकथासंग्रहमराठीअमरज्योती वाङ्मय, मुंबईइ.स. १९४६तारांगणअभिनव चित्रबंधमराठीपारिजात प्रकाशन, मुंबईइ.स. १९४०दिलजमाईकथा-निबंधमराठीअमरज्योती वाङ्मय, मुंबईइ.स. १९५९जलदेवतेचा न्यायसंपादित बालसाहित्य मराठी  इ.स. १९४३-४४पणत्यालघुनिबंधमराठीपारिजात प्रकाशन, मुंबईइ.स. १९३८मडक्यातील न्यायसंपादित बालसहित्य मराठी  इ.स. १९४३-४४मसालेवाईक प्राणी - पहिले सातस्वभावचित्रेमराठीपारिजात प्रकाशन, मुंबईइ.स. १९४०मसालेवाईक प्राणी - दुसरे सातस्वभावचित्रेमराठीपारिजात प्रकाशन, मुंबईइ.स. १९४०माणसाचे शेपूट मराठी  इ.स. १९४४माॅबी डिकचा राक्षसानुवादित बालकादंबरी मराठी  इ.स. १९६२मृगजळातील वादळेकथा-निबंधमराठीअमरज्योती वाङ्मय, मुंबईइ.स. १९५६रक्तनी शाईकविता व सांघिक गीतेमराठीपारिजात प्रकाशन, मुंबईइ.स. १९४७ रजःकरणकथा-निबंधमराठीपारिजात प्रकाशन, मुंबईइ.स. १९४१वाळूतील पाउलेकथाशब्दचित्रेमराठीपारिजात प्रकाशन, मुंबईइ.स. १९३४व्यवहारचतुर कसे व्हावे?  मॅजेस्टिक प्रकाशन, मुंबईइ.स. १९५९सुरंगीची वेणीरूपांतरित रशियन कथामराठीभारतगौरव ग्रंथमाला, मुंबईइ.स. १९३५हृदयव्यक्तिचित्रणसंग्रह मराठी  इ.स. १९३२ज्ञानपारिजात (परडी १ ली), मी अनंत विश्वाचा रहिवासीकोशमराठीअमरज्योती वाङ्मय, मुंबईइ.स. १९६२ज्ञानपारिजात (परडी २ री), अथांग अंतराळात मायलेकरेकोशमराठीअमरज्योती वाङ्मय, मुंबईइ.स. १९६४

 संदर्भ आणि नोंदी 

वर्ग:इ.स. १९०९ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १९८५ मधील मृत्यू
वर्ग:मराठी लेखक
वर्ग:मराठी प्रकाशक
वर्ग:मराठी संपादक