प्रमाण (दर्शनशास्त्रे)

भारतीय दर्शनशास्त्रे स्वतःच मांडलेली तत्त्वे सिद्ध करण्यासाठी अथवा विरोधी मताची चिकित्सा करण्यासाठी  "प्रमाणांच्या" स्वीकार्हतेच्या अथवा अस्वीकार्हतेच्या अंगाने चर्चा करतात. थोडक्यात प्रमाण म्हणजे पुरावा.

 न्याय 
वैदिक साहित्यामध्ये, प्रमाणाचे विज्ञान आणि अभ्यास याला न्याय म्हणतात.  

प्रमाण म्हणजे काय?
प्रमा म्हणजे यथार्थ ज्ञान. प्रमेचे साधन म्हणजे प्रमाण.

 प्रमाणांची संख्या किती व कोणती? 
प्रमाणांची संख्या प्रत्येक प्रणालीनुसार बदलते. परंतु नेक प्राचीन आणि मध्ययुगीन भारतीय ग्रंथ सहा प्रामणांना अचूक ज्ञान आणि सत्याचे योग्य माध्यम म्हणून ओळखतात. 

ती प्रमाणे पुढीलप्रमाणे
+क्र.प्रमाण इंग्रजी नावअर्थकोणत्या प्रणालीतर्फे मान्यता१प्रत्यक्षPerceptionचार्वाक, बौद्धमत, जैन, मीमांसा, अद्वैत वेदान्त२अनुमानInferenceबौद्धमत, जैन,मीमांसा, अद्वैत वेदान्त३शब्दWordभूतकाळातील किंवा वर्तमान विश्वसनीय तज्ञांची साक्षजैन, मीमांसा, अद्वैत वेदान्त४उपमानcomparison and analogyतुलना आणि सादृश्यतामीमांसा, अद्वैत वेदान्त५अर्थपत्तीpostulation, derivation from circumstancesपरिस्थितीपासून व्युत्पत्तीमीमांसा, अद्वैत वेदान्त६अनुपलब्धिnon-perception, negative/cognitive proofनकारात्मक /संज्ञानात्मक पुरावा मीमांसा, अद्वैत वेदान्त

 संदर्भ 

वर्ग:हिंदू धर्मातील दर्शनशास्त्रे