भूपेन हजारिका

डॉ. भूपेन हजारिका (आसामी: ভূপেন হাজৰিকা ; रोमन लिपी: Bhupen Hazôrika) (सप्टेंबर ८, इ.स. १९२६; सादिया, आसाम - नोव्हेंबर ५ इ.स. २०११; मुंबई, महाराष्ट्र)  हे पद्मभूषण, पद्मविभूषण,भारतरत्न या भारतातील सन्मानाने गौरविले गेलेले लोकप्रिय गायक, गीतकार, संगीतकार, वादक होते.

 पूर्वजीवन 
हजारिका यांचा जन्म ८ सप्टेंबर १९२६ रोजी आसाममधील तिनसुकिया जिल्ह्यातील सदिया येथे झाला. एका शिक्षक कुटुंबात जन्मलेल्या भूपेन हजारिका यांच्यावर बालपणापासूनच आईच्या अंगाई गीतांचा आणि आसामच्या लोकसंगीताचा मोठा प्रभाव होता. त्यांचे वडील नीलकांत हजारिका आणि आई शांतीप्रिया हजारिका यांच्या दहा अपत्यांपैकी भूपेन हे सर्वात मोठे होते. त्यांच्या कुटुंबाचे स्थलांतर वारंवार होत असल्याने त्यांचे बालपण धुबरी, गुवाहाटी आणि तेजपूर अशा विविध ठिकाणी गेले. तेजपूर येथे असतानाच त्यांना ज्योतिप्रसाद अगरवाला आणि विष्णूप्रसाद राभा यांसारख्या आसामी सांस्कृतिक क्षेत्रातील दिग्गजांचे मार्गदर्शन लाभले. वयाच्या अवघ्या १२ व्या वर्षी त्यांनी इंद्रमालती (१९३९) या दुसऱ्या आसामी चित्रपटात बाल कलाकार म्हणून काम केले आणि गायनही केले. त्यांचे प्राथमिक शिक्षण धुबरी येथे झाले, तर त्यांनी १९४४ मध्ये बनारस हिंदू विद्यापीठ येथून राज्यशास्त्र विषयात एम.ए. पदवी संपादन केली.

 निवडक कलाकृती 
+ भूपेन हजारिका यांच्या महत्त्वाच्या कलाकृती वर्ष  कलाकृती (गीत/चित्रपट)  भाषा  सहकारी/सह-कलाकार  नोंद १९३९  इंद्रमालती  आसामी  ज्योती प्रसाद अगरवाला  हजारिका यांनी बाल कलाकार म्हणून काम केले. १९५२  डोला हे डोला  आसामी  -  सामाजिक विषयावरील प्रसिद्ध गीत. १९५६  एरा बातोर सुर  आसामी  लता मंगेशकर  संगीत दिग्दर्शक आणि दिग्दर्शक म्हणून पहिला चित्रपट. १९६०  बिस्तिर्णो पारोरे  आसामी/बंगाली  -  'ओ गंगा तुम' या नावाने हिंदीतही प्रसिद्ध. १९६८  मनुहे मानुहोर बाबे  आसामी  -  मानुस मानुषेर जोन्नो (बंगाली आवृत्ती). १९७५  चमेली मेमसाब  आसामी/बंगाली  आरती मुखर्जी  या चित्रपटासाठी त्यांना सर्वोत्कृष्ट संगीत दिग्दर्शकाचा राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कार मिळाला. १९८६  एक पल  हिंदी  गुलजार, आशा भोसले  संगीत दिग्दर्शक म्हणून काम केले. १९९३  रुदाली  हिंदी  गुलजार, लता मंगेशकर  दिल हूम हूम करे हे गाणे प्रचंड प्रसिद्ध झाले. १९९७  दरमियाँ  हिंदी  आशा भोसले  संगीत दिग्दर्शक. २००१  दमन  हिंदी  कविता कृष्णमूर्ती  संगीत दिग्दर्शक. २००६  चिंगारी  हिंदी  कल्पना लाजमी  संगीत दिग्दर्शक.

सन्मान
+ डॉ. भूपेन हजारिका यांचे पुरस्कार आणि सन्मान वर्ष  पुरस्कार/सन्मान  श्रेणी/क्षेत्र  देणारा घटक/संस्था १९७५  राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कार  सर्वोत्कृष्ट संगीत दिग्दर्शन (चित्रपट: चमेली मेमसाब)  भारत सरकार १९७७  पद्मश्री  कला  भारत सरकार १९८७  संगीत नाटक अकादमी पुरस्कार  संगीत  संगीत नाटक अकादमी १९९२  दादासाहेब फाळके पुरस्कार  भारतीय चित्रपटसृष्टीतील अतुलनीय योगदान  भारत सरकार २००१  पद्मभूषण  कला  भारत सरकार २००९  असोम रत्न  समाजसेवा आणि कला  आसाम सरकार २०१२  पद्मविभूषण  कला (मरणोत्तर)  भारत सरकार २०१९  भारतरत्न  कला आणि सार्वजनिक जीवन (मरणोत्तर)  भारत सरकार

 ब्रह्मपुत्रा नदीवरील धोला-सदिया पुलाला भूपेन हजारिका यांचे नाव दिले आहे. 
 ईशान्य भारतातील लोकांना भारताच्या मुख्य प्रवाहाशी जोडण्याचे कार्य करणाऱ्या व्यक्तीला पुण्यातील सरहद संस्थेतर्फे इ.स. २०१३पासून भूपेन हजारिका राष्ट्रीय पुरस्कार दिला जातो.

 संदर्भ 

 बाह्य दुवे 


वर्ग:पद्मभूषण पुरस्कारविजेते
वर्ग:हिंदुस्तानी गायक
वर्ग:इ.स. १९२६ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. २०११ मधील मृत्यू
वर्ग:संगीत नाटक अकादमी पुरस्कारविजेते
वर्ग:आसामी व्यक्ती
वर्ग:पद्मविभूषण पुरस्कारविजेते
वर्ग:दादासाहेब फाळके पुरस्कारविजेते
वर्ग:पोस्टाचे तिकीट असलेल्या व्यक्ती
वर्ग:भारतरत्‍न पुरस्कारविजेते
वर्ग:लता मंगेशकर पुरस्कार विजेते