दंबद्वीपचा मुकाबला

दंबद्वीपचा मुकाबला हे विजय तेंडुलकर यांनी लिहिलेले आणि १९८६मध्ये प्रकाशित झालेले एक महत्त्वाचे राजकीय उपरोधिक नाटक आहे. तेंडुलकरांनी या नाटकाद्वारे सत्तेची लालसा, राजकारण आणि सामान्य जनतेची होणारी कुचंबणा यावर अत्यंत मार्मिक भाष्य केले आहे ।

 विषय आणि कथानक 
या नाटकाचे कथानक दंबद्वीप नावाच्या एका काल्पनिक बेटावर घडते. या बेटावर सत्ता मिळवण्यासाठी आणि ती टिकवून ठेवण्यासाठी चाललेले कारस्थान, एकमेकांवर कुरघोडी करण्याची वृत्ती आणि लोकशाहीच्या नावाखाली चाललेला पोरखेळ यांचे चित्रण यात आढळते. तेंडुलकरांनी या नाटकात 'दंब' (दंभ) किंवा ढोंगीपणा या मानवी प्रवृत्तीवर प्रहार केला आहे ।

नाटकातील पात्रे ही प्रतीकात्मक आहेत. सत्तेसाठी कोणत्याही थराला जाणारी माणसे आणि त्यांच्या खेळात भरडली जाणारी सामान्य जनता यांच्यातील संघर्ष 'मुकाबला' या स्वरूपात मांडला गेला आहे.

हे नाटक तत्कालीन भारतीय राजकारणातील भ्रष्टाचार आणि मूल्यहीनता यावर भाष्य करते. जरी हे नाटक १९८० च्या दशकात लिहिले गेले असले, तरी त्यातील मानवी स्वभाव आणि सत्तेचे राजकारण आजही तितकेच सुसंगत वाटते. दंबद्वीप हे केवळ एक काल्पनिक ठिकाण नसून ते कोणत्याही भ्रष्ट व्यवस्थेचे प्रतीक मानले जाते.

 नाट्यशैली 
विजय तेंडुलकरांनी या नाटकासाठी लोकनाट्य, विशेषतः तमाशा या पारंपरिक मराठी नाट्यशैलींचा वापर केला आहे. यात सूत्रधार आणि विदूषक यांच्या माध्यमातून कथानक पुढे सरकते. भाषेचा वापर धारदार आणि उपरोधिक आहे, जो प्रेक्षकांना अंतर्मुख करायला लावतो ।

 प्रमुख सादरीकरणे 
या नाटकाचे अनेक प्रयोग व्यावसायिक आणि प्रायोगिक रंगभूमीवर झाले आहेत. अनेक नाट्यसंस्थांनी यातील राजकीय संदेश पोहोचवण्यासाठी विविध शहरांमध्ये याचे प्रयोग केले आहेत.।

 संदर्भ आणि नोंदी 

वर्ग:मराठी नाटके
वर्ग:विजय तेंडुलकरांचे साहित्य
वर्ग:इ.स. १९८६ मधील पुस्तके