जॉर्ज एव्हरेस्ट

सर जॉर्ज एव्हरेस्ट (४ जुलै, १७९० – १ डिसेंबर, १८६६) हे ब्रिटिश सर्वेक्षक आणि भूगोलतज्ञ होते. त्यांनी १८३० ते १८४३ या कालावधीत भारताचे सर्वेक्षक जनरल म्हणून कार्य केले.

मार्लो येथे लष्करी शिक्षण घेतल्यानंतर, एव्हरेस्ट यांनी ईस्ट इंडिया कंपनीत प्रवेश केला आणि १६ व्या वर्षी भारतात आले. त्यांना विलियम लॅम्बटन यांचे सहायक म्हणून नेमण्यात आले आणि ग्रेट ट्रिग्नोमेट्रिकल सर्व्हे मध्ये काम सुरू केले. १८२३ मध्ये लॅम्बटन यांच्या मृत्यूनंतर, एव्हरेस्ट यांनी त्यांची जागा घेतली आणि या सर्वेक्षणाचे संचालक म्हणून कार्य केले. एव्हरेस्ट यांनी भारताच्या दक्षिणेकडील टोकापासून नेपाळपर्यंत, सुमारे २४०० किलोमीटर (१५०० मैल) अंतरावर मेरिडियन आर्क चे सर्वेक्षण केले. हे काम १८०६ ते १८४१ पर्यंत चालले. १८३० मध्ये त्यांची भारताचे सर्वेक्षक जनरल म्हणून नियुक्ती झाली, आणि १८४३ मध्ये त्यांनी निवृत्ती घेऊन इंग्लंडला परतले.

१८६५ मध्ये, रॉयल जिओग्राफिकल सोसायटीने पीक XV या जगातील सर्वात उंच शिखराला माउंट एव्हरेस्ट असे नाव दिले, जे एव्हरेस्ट यांच्या सन्मानार्थ होते. त्यांचे शिष्य आणि सर्वेक्षक जनरलचे उत्तराधिकारी अँड्र्यू स्कॉट वॉ यांनी १८५६ मध्ये त्यांच्या नावाची शिफारस केली. माउंट एव्हरेस्टला अनेक स्थानिक नावे होती, परंतु सर्वांसाठी योग्य नाव निवडण्याच्या अडचणीमुळे एव्हरेस्ट यांचे नाव निवडण्यात आले. सुरुवातीला एव्हरेस्ट यांनी या सन्मानाला नकार दिला, कारण त्यांचा शिखराच्या शोधात कोणताही सहभाग नव्हता आणि त्यांचे नाव हिंदीत लिहिणे किंवा उच्चारणे सोपे नाही असे त्यांचे मत होते.

 प्रारंभिक आयुष्य 
जॉर्ज एव्हरेस्ट यांची कबर, सेंट अँड्र्यू चर्च, चर्च रोड, होव. जॉर्ज एव्हरेस्ट यांचा जन्म ४ जुलै १७९० रोजी झाला, परंतु त्यांच्या जन्मस्थानाबद्दल अनिश्चितता आहे. त्यांचे बाप्तिस्मा २७ जानेवारी १७९१ रोजी ग्रीनविच, लंडन येथील सेंट अल्फेज चर्चमध्ये झाले. त्यांचा जन्म ग्रीनविच किंवा क्रिकहॉवेल, ब्रेकनॉकशायर (सध्याच्या पॉविसचा भाग), वेल्सजवळील त्यांच्या कुटुंबाच्या ग्वेर्नवेल मॅनर इस्टेटवर झाला होता. एव्हरेस्ट हे ल्युसेट्टा मेरी (स्मिथ) आणि विल्यम ट्रिस्ट्रॅम एव्हरेस्ट यांचे सहा मुलांपैकी तिसरे आणि सर्वात मोठे होते. त्यांचे वडील सॉलिसिटर आणि न्यायाधीश होते. एव्हरेस्ट कुटुंब ग्रीनविचमध्ये १६०० च्या दशकापासून वास्तव्य करत असल्याचे आढळले आहे.

एव्हरेस्ट यांनी बकिंगहॅमशायरमधील रॉयल मिलिटरी कॉलेजमध्ये शिक्षण घेतले आणि १८०६ मध्ये ईस्ट इंडिया कंपनीत प्रवेश घेतला. त्यांना दुसऱ्या लेफ्टनंट म्हणून बंगाल आर्टिलरीमध्ये नियुक्त केले गेले आणि ते भारतात रवाना झाले.

एव्हरेस्ट एक फ्रीमेसन होते. ते पेनांगमधील नेपच्यून लॉजचे सदस्य होते. नंतर त्यांनी लंडनमध्ये प्रिन्स ऑफ वेल्स लॉजमध्ये प्रवेश केला. 

 कुटुंब 
जॉर्ज एव्हरेस्ट यांचे अनेक भावंड होते, त्यापैकी एक रॉबर्ट एव्हरेस्ट हे ईस्ट इंडिया कंपनीचे पाद्री होते. त्यांच्या दुसऱ्या भावाचे नाव थॉमस रुपेल एव्हरेस्ट होते, जो मेरी एव्हरेस्टचा पिता आणि होमिओपॅथ होता.

एव्हरेस्ट यांची मुलगी एथेल एव्हरेस्ट लिलियन बेयलिस यांची मैत्रीण होती. तिने दक्षिण लंडनमधील मॉर्ले कॉलेजच्या स्थापनेसाठी आर्थिक मदत केली होती.

जॉर्ज एव्हरेस्ट यांचा मुलगा लॅन्सलॉट फील्डिंग एव्हरेस्ट हारो स्कूल आणि ट्रिनिटी कॉलेज, कॅम्ब्रिजमध्ये शिकले. ते एक वकील झाले आणि त्यांनी "द लॉ ऑफ एसटॉपल" या पुस्तकाचे सह-लेखन केले. लॅन्सलॉट यांचा मुलगा सायरिल फील्डिंग एव्हरेस्ट १९१४ मध्ये कॅनडियन इन्फंट्रीत दाखल झाले आणि १९१६ मध्ये सोमच्या लढाईत वीरमरण आले.  

 भारतातील कारकीर्द 
इवलेसे|सर जॉर्ज एव्हरेस्ट
इवलेसे|पार्क एस्टेट मधील एव्हरेस्ट यांची प्रयोगशाळा
भारतात एव्हरेस्ट यांच्या सुरुवातीच्या काळाबद्दल फारसे माहिती नाही, पण १६ व्या वर्षी ते भारतात आले तेव्हा त्यांना गणित आणि खगोलशास्त्राची आवड होती. १८१४ मध्ये त्यांची जावा येथे बदली झाली, जिथे लेफ्टनंट-गव्हर्नर स्टॅमफोर्ड रॅफल्स यांनी त्यांची नेमणूक केली. त्यानंतर १८१६ मध्ये ते बंगालमध्ये परतले आणि गंगा आणि हुगळी या नद्यांबद्दल ब्रिटिश ज्ञान वाढवले. त्यांनी कलकत्त्याहून बनारसपर्यंत टेलिग्राफ लाईनचे सर्वेक्षण केले.

 सर्वेक्षक जनरल ऑफ इंडिया 
जून १८३० मध्ये एव्हरेस्ट पुन्हा भारतात परतले आणि ग्रेट ट्रिग्नोमेट्रिकल सर्व्हे  चे काम सुरू केले, तसेच भारताचे सर्वेक्षक जनरल म्हणून नियुक्त झाले. १८४१ मध्ये त्यांनी केप कॉमोरिनपासून ब्रिटिश भारताच्या उत्तरेकडील सीमा पर्यंत सर्वेक्षण पूर्ण केले. त्यांचा शिष्य अँड्र्यू स्कॉट वॉ यांना त्यांनी आपल्या उत्तराधिकारी म्हणून नियुक्त केले. १८४३ मध्ये ते इंग्लंडला परतले.

 नंतरचे जीवन 
१८४५ मध्ये, जॉर्ज एव्हरेस्ट हे एसएस ग्रेट ब्रिटनच्या पहिल्या प्रवासात प्रवासी होते. हा जगातील पहिला प्रवास होता ज्यामध्ये स्क्रू चालवलेल्या स्टीमशिपने महासागर ओलांडला होता. १८४७ मध्ये, एव्हरेस्टने "अन अकाउंट ऑफ द मेजरमेंट ऑफ टू सेक्शन्स ऑफ द मॅरिडिओनल आर्क ऑफ इंडिया" हे पुस्तक प्रकाशित केले, ज्यासाठी त्यांना रॉयल अ‍ॅस्ट्रोनॉमिकल सोसायटीकडून पदक प्रदान करण्यात आले. त्यांना नंतर रॉयल एशियाटिक सोसायटी आणि रॉयल जिओग्राफिकल सोसायटीचे फेलो म्हणून निवडण्यात आले.

१८५४ मध्ये त्यांना कर्नल म्हणून बढती देण्यात आली आणि १८६१ मध्ये त्यांना कमांडर ऑफ द ऑर्डर ऑफ द बाथ बनवले गेले. मार्च १८६१ मध्ये त्यांना नाइट बॅचलरचा सन्मान देण्यात आला. १ डिसेंबर १८६६ रोजी हायड पार्क गार्डन्स येथील त्यांच्या घरी त्यांचे निधन झाले आणि त्यांना सेंट अँड्र्यू चर्च, होव्ह येथे दफन करण्यात आले.  

 माउंट एव्हरेस्टचे नामकरण 
जॉर्ज एव्हरेस्ट यांचा माउंट एव्हरेस्टशी कोणताही थेट संबंध नव्हता आणि त्यांनी कधीही हे शिखर पाहिले नव्हते. मात्र, त्यांनी अँड्र्यू स्कॉट वॉ यांना नेमले, ज्यांनी या शिखराची पहिली औपचारिक मोजणी केली, आणि राधानाथ सिकदर यांना नियुक्त केले, ज्यांनी त्याची उंची मोजली. आधी याचे महत्त्व लक्षात येण्याआधी, माउंट एव्हरेस्टला आधी "पीक बी" आणि नंतर "पीक XV" म्हणून ओळखले जात असे. मार्च १८५६ मध्ये वॉ यांनी रॉयल जिओग्राफिकल सोसायटीला लिहून कळवले की हे शिखर जगातील सर्वात उंच शिखर असल्याचे मानले जाते आणि त्यांच्या "प्रतिष्ठित पूर्वसूरी" च्या सन्मानार्थ त्याचे नाव देण्याची सूचना केली. स्थानिक नावे शोधणे कठीण होते कारण नेपाळमध्ये ब्रिटिशांना प्रवेश मिळाला नव्हता. काही विद्वानांनी भारतीय स्थानिक नावे सुचवली, जसे की ब्रायन हॉटन हॉजसनचे "देवधुंगा" आणि हर्मन श्लागिनटवाइटचे "गौरीशंकर". एव्हरेस्ट यांनी त्यांच्या नावाविरोधात तक्रार केली, कारण भारतीय लोक त्याचे उच्चारण करू शकत नव्हते आणि ते हिंदीत सोपे नव्हते. तरीही, १८६५ मध्ये सोसायटीने अधिकृतपणे "माउंट एव्हरेस्ट" असे नाव ठेवले.

 संदर्भ 

वर्ग:ब्रिटिश कालीन अधिकारी
वर्ग:इ.स. १७९० मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १८६६ मधील मृत्यू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख