मोरवेल

मोरवेल किंवा शेंडवेल (इंग्रजी: Virgin's Bower; वैज्ञानिक नाव: Clematis gauriana) ही भारतात उगवणारी एक आयुर्वेदिक औषधी वनस्पती आहे. ही वनस्पती रॅननक्युलेसी (Ranunculaceae) कुळातील असून, ती प्रामुख्याने पश्चिम घाट, हिमालयाचा पायथा आणि भारतातील इतर भागांत आढळते. या वनस्पतीची फुले पांढरी आणि सुगंधी असतात आणि ती वेलीच्या स्वरूपात वाढते.

 वनस्पतीचे वर्णन 
मोरवेल ही एक वेल (climber) आहे, जी ३ ते ५ मीटर लांबीपर्यंत वाढते. तिची पाने संयुक्त आणि हिरवी असतात, तर फुले पांढरी, सुगंधी आणि १-२ सें.मी. व्यासाची असतात. ही फुले फेब्रुवारी ते मार्च महिन्यात येतात, तर बिया नोव्हेंबर ते डिसेंबरमध्ये गोळा केल्या जातात. या वनस्पतीला आकाराने लहान, केसाळ आणि अंडाकार बीज असतात. ही वनस्पती पावसाळ्यात जोमाने फुलते आणि तिच्या फुलांचा सुगंध दूरपर्यंत पसरतो.

 आयुर्वेदिक उपयोग 
आयुर्वेदात मोरवेलचा उपयोग औषधी वनस्पती म्हणून केला जातो. याचे खालील उपयोग आहेत:
पानांचा रस: त्वचाच्या आजारांसाठी, जखमांवर उपचारासाठी आणि खाज कमी करण्यासाठी.

मुळे: दाहक-विरोधी (anti-inflammatory) गुणधर्मांसाठी.

फुले: सुगंधासाठी आणि तणाव कमी करण्यासाठी.
या वनस्पतीत अँटिऑक्सिडंट आणि दाहक-विरोधी गुणधर्म असतात, ज्यामुळे ती पारंपरिक औषधांमध्ये वापरली जाते. तसेच, या वनस्पतीचा उपयोग पशुवैद्यक औषधांमध्येही होतो, जिथे तिची पाने आणि देठ पोटदुखीवर उपचारासाठी वापरले जातात.

वितरण
मोरवेल ही वनस्पती भारतात पश्चिम घाट, हिमालयाचा पायथा, महाराष्ट्र (कोल्हापूर, सातारा, पुणे, नाशिक, औरंगाबाद, बुलढाणा), अरुणाचल प्रदेश, हिमाचल प्रदेश, पंजाब, हरियाणा, उत्तर प्रदेश, बिहार, ओरिसा, मध्य प्रदेश, आंध्र प्रदेश, कर्नाटक, केरळ, तमिळनाडू, पश्चिम बंगाल, सिक्कीम, आसाम, मेघालय, नागालँड, मणिपूर आणि त्रिपुरा या राज्यांमध्ये आढळते. तसेच, ती श्रीलंका, बांगलादेश, भूतान, नेपाळ आणि दक्षिण-पश्चिम चीनमध्येही सापडते.

संदर्भ

वर्ग:औषधी वनस्पती