महिला क्रिकेट विश्वचषक

आयसीसी महिला क्रिकेट विश्वचषक ही खेळातील सर्वात जुनी जागतिक चॅम्पियनशिप आहे, ज्याची पहिली स्पर्धा १९७३ मध्ये इंग्लंडमध्ये झाली होती. सामने एक दिवसीय आंतरराष्ट्रीय (वनडे) म्हणून ५० षटकांहून अधिक खेळले जातात (जरी १९७३ ते १९९३ पर्यंत पहिल्या पाच चॅम्पियनशिप प्रति संघ 60 षटकांमध्ये खेळल्या गेल्या होत्या). ट्वेंटी-२० आंतरराष्ट्रीय क्रिकेटसाठी आणखी एक चॅम्पियनशिप आहे, आयसीसी महिला टी-२० विश्वचषक.

विश्वचषक सध्या आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट परिषद (आयसीसी) द्वारे आयोजित केला जातो. २००५ पर्यंत, जेव्हा दोन संस्थांचे विलीनीकरण झाले, तेव्हा ते आंतरराष्ट्रीय महिला क्रिकेट परिषद (आयडब्ल्यूसीसी) या वेगळ्या संस्थेद्वारे प्रशासित होते. पहिला विश्वचषक पुरुषांच्या स्पर्धेच्या दोन वर्षांपूर्वी, १९७३ मध्ये इंग्लंडमध्ये आयोजित करण्यात आला होता. कार्यक्रमाची सुरुवातीची वर्षे निधीच्या अडचणींमुळे चिन्हांकित होती, ज्याचा अर्थ अनेक संघांना स्पर्धेसाठी आमंत्रणे नाकारावी लागली आणि स्पर्धांमध्ये सहा वर्षांपर्यंतचे अंतर निर्माण झाले. तथापि, २००५ पासून विश्वचषक नियमित चार वर्षांच्या अंतराने आयोजित केले जात आहेत. आयसीसी महिला चॅम्पियनशिप आणि विश्वचषक पात्रता याद्वारे विश्वचषकासाठी पात्रता आहे. स्पर्धेची रचना अत्यंत पुराणमतवादी आहे – १९९७ पासून कोणत्याही नवीन संघांनी स्पर्धेत पदार्पण केलेले नाही आणि २००० पासून विश्वचषक स्पर्धेतील संघांची संख्या आठ निश्चित करण्यात आली आहे. तथापि, मार्च २०२१ मध्ये, आयसीसीने उघड केले की २०२९ च्या आवृत्तीपासून ही स्पर्धा १० संघांपर्यंत विस्तारली जाईल. १९९७ ची आवृत्ती विक्रमी अकरा संघांद्वारे लढली गेली, जी आजपर्यंतच्या एका स्पर्धेत सर्वाधिक आहे.

आजपर्यंत खेळले गेलेले बारा विश्वचषक पाच देशांमध्ये आयोजित केले गेले आहेत, भारत आणि इंग्लंडने तीन वेळा या स्पर्धेचे आयोजन केले आहे. ऑस्ट्रेलिया हा सर्वात यशस्वी संघ आहे, ज्याने सात विजेतेपद जिंकले आहेत आणि केवळ तीन वेळा अंतिम फेरीत प्रवेश करू शकला नाही. इंग्लंड (चार विजेतेपद) आणि न्यू झीलंड आणि भारत (एक विजेतेपद) हे केवळ इतर संघ आहेत ज्यांनी ही स्पर्धा जिंकली आहे, तर वेस्ट इंडीज आणि दक्षिण आफ्रिका (एकदा) जिंकल्याशिवाय अंतिम फेरीत पोहोचले आहेत.

इतिहास

पहिला विश्वचषक
महिला आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट पहिल्यांदा १९३४ मध्ये खेळले गेले, जेव्हा इंग्लंडमधील एका पक्षाने ऑस्ट्रेलिया आणि न्यू झीलंडचा दौरा केला. पहिला कसोटी सामना २८-३१ डिसेंबर १९३४ रोजी खेळला गेला आणि इंग्लंडने जिंकला. न्यू झीलंडविरुद्धची पहिली कसोटी पुढच्या वर्षीच्या सुरुवातीला झाली. दक्षिण आफ्रिकेने इंग्लंडविरुद्ध अनेक सामने खेळले तेव्हा १९६० पर्यंत हे तीन देश महिला क्रिकेटमध्ये एकमेव कसोटी खेळणारे संघ राहिले. मर्यादित षटकांचे क्रिकेट प्रथम १९६२ मध्ये इंग्लंडमध्ये प्रथम श्रेणी संघांद्वारे खेळले गेले. नऊ वर्षांनंतर, मेलबर्न क्रिकेट ग्राउंडवर इंग्लंडचा ऑस्ट्रेलियाशी सामना झाला तेव्हा पुरुष क्रिकेटमध्ये पहिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामना खेळला गेला.

१९७१ मध्ये जॅक हेवर्ड यांच्या नेतृत्वाखाली महिला क्रिकेट विश्वचषक आयोजित करण्याबाबत चर्चा सुरू झाली. दक्षिण आफ्रिकेला त्यांच्या वर्णभेद कायद्यामुळे जगाच्या दबावाखाली, स्पर्धेत भाग घेण्यासाठी आमंत्रित केले गेले नाही. ऑस्ट्रेलिया आणि न्यू झीलंड या इतर दोन कसोटी खेळणाऱ्या देशांना आमंत्रित करण्यात आले होते. हेवर्डने यापूर्वी वेस्ट इंडीजच्या दौऱ्यांचे आयोजन इंग्लंडच्या महिलांनी केले होते आणि या प्रदेशातूनच इतर दोन प्रतिस्पर्धी राष्ट्रे आखली गेली होती;  जमैका आणि त्रिनिदाद आणि टोबॅगो. संख्या वाढवण्यासाठी, इंग्लंडने "यंग इंग्लंड" संघ देखील मैदानात उतरवला आणि "आंतरराष्ट्रीय इलेव्हन" देखील समाविष्ट केले. संघाला आमंत्रित न केल्यामुळे नुकसान भरपाई म्हणून पाच दक्षिण आफ्रिकेला आंतरराष्ट्रीय इलेव्हनसाठी खेळण्यासाठी आमंत्रित करण्यात आले होते, परंतु नंतर ही निमंत्रणे मागे घेण्यात आली.

पहिला पुरुष क्रिकेट विश्वचषक खेळण्याच्या दोन वर्षांपूर्वी जून आणि जुलै १९७३ मध्ये इंग्लंडमधील विविध ठिकाणी उद्घाटन स्पर्धा आयोजित करण्यात आली होती. ही स्पर्धा राऊंड-रॉबिन स्पर्धा म्हणून खेळली गेली आणि शेवटचा नियोजित सामना इंग्लंड विरुद्ध ऑस्ट्रेलिया होता. ऑस्ट्रेलियाने एका गुणाने आघाडीवर असलेल्या खेळात प्रवेश केला: त्यांनी चार सामने जिंकले होते आणि एक सोडला होता. इंग्लंडनेही चार सामने जिंकले होते, पण त्यांना न्यू झीलंडकडून पराभव पत्करावा लागला होता. परिणामी, हा सामना स्पर्धेसाठी वास्तविक अंतिम ठरला. एजबॅस्टन, बर्मिंगहॅम येथे झालेल्या सामन्यात इंग्लंडने ९२ धावांनी विजय मिळवून ही स्पर्धा जिंकली.

अंतिम सामने

वर्षयजमानअंतिम सामन्याचे ठिकाणअंतिम सामनेसंघविजयी कर्णधारविजेतेनिकाल उप-विजेते १९७३  अंतिम सामना नाही  २० गुण इंग्लंडने गुणांवर विजय मिळवलातक्ता १७ गुण७मेरी पिलिंग १९७८  अंतिम सामना नाही  ६ गुण ऑस्ट्रेलियाने गुणांवर विजय मिळवलातक्ता ४ गुण४मार्गरेट जेनिंग्स १९८२  लँकेस्टर पार्क, क्राइस्टचर्च १५२/७ (५९ षटके) ऑस्ट्रेलिया ३ गडी राखून विजयीधावफलक १५१/५ (६० षटके)५शॅरन ट्रेड्रिया १९८८  मेलबर्न क्रिकेट ग्राउंड, मेलबर्न १२९/२ (४४.५ षटके) ऑस्ट्रेलियाने ८ गडी राखून विजय मिळवलाधावफलक १२७/७ (६० षटके)५शॅरन ट्रेड्रिया १९९३  लॉर्ड्स, लंडन १९५/५ (६० षटके) इंग्लंडने ६७ धावांनी विजय मिळवलाधावफलक १२८ (५५.१ षटके)८कॅरेन स्मिथीस १९९७  ईडन गार्डन्स, कोलकाता १६५/५ (४७.४ षटके) ऑस्ट्रेलिया ५ गडी राखून विजयीधावफलक १६४ (४९.३ षटके)११बेलिंडा क्लार्क २०००  बर्ट सटक्लिफ ओव्हल, लिंकन १८४ (४८.४ षटके) न्यू झीलंड ४ धावांनी विजयीधावफलक १८० (४९.१ षटके)८एमिली ड्रम २००५  सुपरस्पोर्ट पार्क, सेंच्युरियन २१५/४ (५० षटके) ऑस्ट्रेलियाने ९८ धावांनी विजय मिळवलाधावफलक ११७ (४६ षटके)८बेलिंडा क्लार्क २००९  उत्तर सिडनी ओव्हल, सिडनी १६७/६ (४६.१ षटके) इंग्लंड ४ गडी राखून विजयीधावफलक १६६ (४७.२ षटके)८शार्लोट एडवर्ड् २०१३  ब्रेबॉर्न स्टेडियम, मुंबई २५९/७ (५० षटके) ऑस्ट्रेलिया ११४ धावांनी विजयीधावफलक १४५ (४३.१ षटके)८जोडी फील्ड्स २०१७  लॉर्ड्स, लंडन २२८/७ (५० षटके) इंग्लंडने ९ धावांनी विजयीधावफलक २१९ (४८.४ षटके)८हेदर नाइट  २०२२  हॅगली ओव्हल, क्राइस्टचर्च ३५६/५ (५० षटके) ऑस्ट्रेलियाने ७१ धावांनी विजयीधावफलक २८५ (४३.४ षटके) ८मेग लॅनिंग २०२५ डी.वाय. पाटील स्टेडियम, नवी मुंबई२९८/७ (५० षटके)भारत ५२ धावांनी विजयीधावफलक२४६ (४५.३ षटके)८हरमनप्रीत कौर

परिणाम
पंधरा संघ किमान एकदा महिला क्रिकेट विश्वचषकासाठी पात्र ठरले आहेत (पात्रता स्पर्धा वगळून). प्रत्येक स्पर्धेत तीन संघांनी भाग घेतला आहे, त्याच तीन संघांनी विजेतेपद जिंकले आहे: इंग्लंड, ऑस्ट्रेलिया आणि न्यू झीलंड.

संघांची कामगिरी
सूची
 – विजेता 
 – उपविजेता 
 – तिसरे स्थान
 – उपांत्य फेरीत पराभूत (तिसऱ्या स्थानासाठी सामना नाही)
 – उपांत्यपूर्व फेरीत पराभूत (पुढील सामने नाहीत)
 — यजमान

 संघ १९७३ (७) १९७८ (४) १९८२ (५) १९८८ (५) १९९३ (८) १९९७ (११) २००० (८) २००५ (८) २००९ (८) २०१३ (८) २०१७ (८) २०२२ (८) २०२५ (८) एकूणउवि वि वि वि ३रा वि उवि वि  ४था वि  उप वि  उप  १३ –  –  –  –  –  –  –  –  –  –  –  ७वा  ७वा  २ –  –  –  –  ७वा  ९वा  –  –  –  –  –  –  –  २वि उवि उवि उविवि उप  ५वा उपवि ३रा वि उवि उप  १३ –  ४था  ४था  –  ४था उप उप उवि ३रा  ७वा  उवि  ५वा वि  ११ –  –  – ४था५वाउ.उ. ७वा८वा –  –  –  –  –  ५ –  –  –  ५वा  ८वा उ.उ.  ८वा  –   –  –  –  –  –  ४३रा ३रा ३रा ३रा उवि उवि वि  उप उवि ४था  ५वा  ६वा  ६वा   १३ –  –  –  –  –  ११वा  –  –  ५वा  ८वा  ८वा  ८वा  ८वा  ६ –  –  –  –  – उ.उ. उप  ७वा ७वा  ६वा  उप उप उवि  ८ –  –  –  –  – उ.उ.  ६वा  ६वा  ८वा  ५वा  ७वा  –  ५वा ७ –  –  –  – ६वा १०वा  – ५वा६वाउवि  ६वा  उप  –  ७ रद्दबातल संघआंतरराष्ट्रीय इलेव्हन४था – ५वा –  –  –  –  –  –  –  –  –  –  २ ६वा  –  –  –  –  –  –  –  –  –  –  –  –  १५वा –  –  –  –  –  –  –  –  –  –  –  –  १ यंग इंग्लंड ७वा  –  –  –  –  –  –  –  –  –     –  –  १

नवोदित संघ
वर्षसंघ१९७३, , , आंतरराष्ट्रीय इलेव्हन‡, †, †,  यंग इंग्लंड‡१९७८१९८२ कोणीही नाही१९८८, १९९३, १९९७, , २००० कोणीही नाही२००५ कोणीही नाही२००९ कोणीही नाही२०१३ कोणीही नाही२०१७ कोणीही नाही२०२२२०२५ कोणीही नाही

†यापुढे एकदिवसीय दर्जा नाही. ‡यापुढे अस्तित्वात नाही.

आढावा
खालील सारणी २०२५ च्या स्पर्धेच्या शेवटी, मागील विश्वचषकातील संघांच्या कामगिरीचे अवलोकन देते. संघांची क्रमवारी सर्वोत्कृष्ट कामगिरीनुसार, त्यानंतर स्पर्धेमधील सहभाग, एकूण विजयांची संख्या, एकूण खेळांची संख्या आणि वर्णक्रमानुसार क्रमवारी लावली जाते.

सहभाग आकडेवारीसंघएकूणपहिलानवीनतमसर्वोत्तम कामगिरीविजय पराभव बरोबरी अनिर्णित विजय%*१३१९७३२०२५ (१९७८, १९८२, १९८८, १९९७, २००५, २०१३, २०२२)१००८५१२१२८६.७३ १३१९७३२०२५ (१९७३, १९९३, २००९, २०१७)१००६७२९२१६८.३६१३१९७३२०२५ (२०००)९४५५३४२३६०.४३१११९७८२०२५ (२०२५)७९४२३४१२५४.५४ ८१९९७२०२५ (२०२५)५५२६२७०२४९.०५८१९९३२०२२ (२०१३)४६१६२८०१३४.७८आंतरराष्ट्रीय इलेव्हन‡२१९७३१९८२ (१९७३, १९८२)१८३१४०११६.६६५१९८८२००५ (१९९७)३४७२६०१२१.२१७१९९७२०२५ (१९९७)४१९२९०२२३.६८४१९८८२००० (१९९७)२६२२४०००७.६९†११९७३१९७३ (१९७३)६२४००३३.३३ ६१९९७२०२५ (२००९)३७३३१०३८.८२†११९७३१९७३ (१९७३)५१४००२०.०० २२०२२२०२५ (२०२२)१४२११०११४.२८२१९९३१९९७ (१९९३, १९९७)१३२११००१५.३८  यंग इंग्लंड‡११९७३१९७३ (१९७३)६१५००१६.६६ 
†यापुढे एकदिवसीय दर्जा नाही. ‡यापुढे अस्तित्वात नाही.

 विजयाची टक्केवारी कोणतेही परिणाम वगळत नाही आणि बरोबरी अर्धा विजय म्हणून गणली जाते.
 संघांना त्यांच्या सर्वोत्तम कामगिरीनुसार, नंतर जिंकण्याची टक्केवारी, त्यानंतर (समान असल्यास) वर्णक्रमानुसार क्रमवारी लावली जाते.

पुरस्कार

प्लेयर ऑफ द टूर्नामेंट
वर्षखेळाडूकामगिरी तपशील१९८८ कॅरोल हॉजेस३३६ धावा / १२ बळी २००० लिसा केइटली३७५ धावा२००५ कॅरेन रोल्टन२४६ धावा२००९ क्लेर टेलर३२४ धावा२०१३ सुझी बेट्स४०७ धावा२०१७ टॅमी ब्यूमॉन्ट४१० धावा२०२२ अलिसा हिली५०९ धावा२०२५ दीप्ती शर्मा२१५ धावा / २२ बळी

अंतिम सामन्यातील सर्वोत्तम खेळाडू

वर्षखेळाडूकामगिरी तपशील१९९३ जो चेम्बरलेन ३८ (३३) / १/२८ (९ षटके)१९९७ डेबी हॉकले ७९ (१२१)२००० बेलिंडा क्लार्क ९१ (१०२)२००५ कॅरेन रोल्टन१०७* (१२८)२००९ निकी शॉ४/३४ (८.२ षटके)२०१३ जेसिका कॅमेरॉन७५ (७६)२०१७ आन्या श्रबसोल६/४६ (९.४ षटके) २०२२ अलिसा हिली१७० (१३८)२०२५ शफाली वर्मा८७ (७८) / २/३६ (७ षटके)

इतर परिणाम

यजमान संघांचे निकाल
 वर्ष यजमान संघ स्थान १९७३  विजेते १९७८  ४थे स्थान १९८२  ३रे स्थान १९८८  विजेते १९९३  विजेते १९९७  उपांत्य फेरी २०००  विजेते २००५  ७वे स्थान २००९  ४थे स्थान २०१३  ७वे स्थान २०१७  विजेते २०२२  ६वे स्थान२०२५  विजेते  ५वे स्थान

गतविजेत्याचे निकाल
 वर्ष गतविजेते समाप्त केले १९७८  उपविजेते १९८२  विजेते १९८८  विजेते १९९३  ३रे स्थान १९९७  उपांत्य फेरी २०००  उपविजेते २००५  उपांत्य फेरी २००९  ४थे स्थान २०१३  ३रे स्थान २०१७  उपांत्य फेरी २०२२  उपविजेते २०२५  उपविजेते

स्पर्धेचे विक्रम

+ विश्वचषकातील विक्रम फलंदाजीसर्वाधिक धावा डेबी हॉकले   १,५०१  १९८२–२००० सर्वोच्च सरासरी (किमान १० डाव) कॅरेन रोल्टन   ७४.९२  १९९७-२००९ सर्वोच्च वैयक्तिक धावा  बेलिंडा क्लार्क   २२९*  १९९७ सर्वोच्च भागीदारी टॅमी ब्यूमॉन्ट आणि सारा टेलर   २७५  २०१७ स्पर्धेत सर्वाधिक धावा लॉरा वॉल्व्हार्ड  ५७१  २०२५  गोलंदाजीसर्वाधिक बळी  मेरिझॅन कॅप  ४४  २००९–२०२५ सर्वात कमी सरासरी (किमान ५०० चेंडू टाकले) कतरिना कीनन   ९.७२  १९९७-२००० सर्वोत्तम गोलंदाजी आकडेवारी अलाना किंग  ७/१८  २०२५ स्पर्धेत सर्वाधिक बळी लिन फुल्स्टन   २३  १९८२  क्षेत्ररक्षणसर्वाधिक बळी (यष्टिरक्षक) जेन स्मिट   ४० १९९३-२००५ सर्वाधिक झेल (क्षेत्ररक्षक) जॅन ब्रिटीन   १९  १९८२-१९९७ सुझी बेट्स२००९-२०२५ संघसर्वोच्च धावसंख्या   (वि डेन्मार्क) ४१२/३  १९९७ सर्वात कमी धावा   (वि ऑस्ट्रेलिया) २७  १९९७ सर्वाधिक विजय टक्केवारी %  ८६.७३ सर्वाधिक विजय ७९ 

हे सुद्धा पहा
 आयसीसी महिला चॅम्पियनशिप
 आयसीसी महिला टी-२० विश्वचषक
 आयसीसी महिला टी-२० चॅम्पियन्स ट्रॉफी
 क्रिकेट विश्वचषक

 संदर्भ आणि नोंदी 

बाह्य दुवे
Women's World Cup match records  from the International Cricket Council
Cricinfo Women