राष्ट्रकुल खेळ

राष्ट्रकुल खेळ ही राष्ट्रकुल परिषदेमधील सभासद राष्ट्रांची एक क्रीडा स्पर्धा आहे. इ.स. १९३० सालापासून राष्ट्रकुल खेळ स्पर्धा दर चार वर्षांनी भरवले जातात. सुरुवातीस ब्रिटिश एम्पायर खेळ, नंतर इ.स. १९५४ पासून ब्रिटिश एम्पायर व राष्ट्रकुल खेळ व इ.स. १९७० पासून ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ ह्या नावंनी ही स्पर्धा ओळखली जात असे. १९७८ साली राष्ट्रकुल खेळ हे नाव ह्या स्पर्धेला दिले गेले.

कॉमनवेल्थ गेम्स फेडरेशन ही लंडन येथे मुख्यालय असलेली संस्था ह्या खेळांचे आयोजन करण्यास जबाबदार आहे. राष्ट्रकुल खेळांत अनेक ऑलिंपिक खेळ तसेच इतर काही विशेष खेळ घेतले जातात.

राष्ट्रकुल परिषदेचे ५४ सदस्य असले तरीही राष्ट्रकुल खेळांमध्ये ७१ देश भाग घेतात. अनेक ब्रिटिश परकीय प्रदेश तसेच युनायटेड किंग्डममधील इंग्लंड, स्कॉटलंड, आयर्लंड व वेल्स हे घटक देश वेगवेगळे संघ पाठवतात.

आजवरच्या स्पर्धा
600px|thumb|center|alt=Locations of the games, and participating countries|

• यजमान शहरे व वर्ष
खेळ वर्ष यजमान तारखा स्पर्धा प्रकार सहभागी देशब्रिटिश साम्राज्य स्पर्धा I१९३०  हॅमिल्टन, कॅनडा १६ – २३ August६५९११ II१९३४ लंडन, इंग्लंड ४ – ११ August६ ६८१६  III१९३८ सिडनी, ऑस्ट्रेलिया५ – १२ February७  ७११५  IV१९५० ऑकलंड, न्यू झीलंड४ – ११ February९ ८८ १२ ब्रिटिश साम्राज्य व राष्ट्रकुल स्पर्धा V१९५४ व्हॅंकूव्हर, कॅनडा३० July – ७ August९ ९१ २४  VI१९५८ कार्डिफ, वेल्स१८ – २६ July९ ९४ ३६  VII१९६२ पर्थ, ऑस्ट्रेलिया२२ November – १ December९ १०४ ३५  VIII१९६६ किंग्स्टन, जमैका४ – १३ August९  ११०३४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल स्पर्धा IX१९७० एडिनबरा, स्कॉटलंड१६ – २५ July९  १२१ ४२ X१९७४ क्राइस्टचर्च, न्यू झीलंड२४ January – २ February९ १२१  ३८राष्ट्रकुल स्पर्धा XI१९७८ एडमंटन, कॅनडा३ – १२ August१० १२८  ४६ XII१९८२ ब्रिस्बेन, ऑस्ट्रेलिया३० September — ९ October१० १४२  ४६ XIII१९८६ एडिनबरा, स्कॉटलंड२४ जुलै – २ ऑगस्ट१० १६३ २६  XIV१९९० ऑकलंड, न्यू झीलंड२४ January – ३ February१० २०४  ५५ XV१९९४ व्हिक्टोरिया, कॅनडा१८ – २८ ऑगस्ट१० २१७ ६३  XVI१९९८ क्वालालंपूर, मलेशिया११ – २१ सप्टेंबर१५ २१३ ७०  XVII२००२ मॅंचेस्टर, इंग्लंड२५ जुलै – ४ ऑगस्ट१७१ २८१ ७२ XVIII२००६ मेलबर्न, ऑस्ट्रेलिया१५ – २६ मार्च१६२ २४५ ७१XIX२०१० दिल्ली, भारत३ – १४ ऑक्टोबर१७३ २७२ ७१ XX२०१४ ग्लासगो, स्कॉटलंड२३ जुलै – ३ ऑगस्ट    XXI२०१८ गोल्ड कोस्ट, ऑस्ट्रेलिया४ – १५ एप्रिल   2022= बर्मिंगहॅम इंग्लड

सहभागी देश व प्रदेश
 23px एडन  १९६२
  १९८२, १९९८–
  १९६६–१९७०, १९७८, १९९४–
  १९३०–
  १९५४–१९७०, १९७८–१९८२, १९९०–
  १९७८, १९९०–
  १९५४–१९६६, १९७०–१९८२, १९९०–
  १९७८, १९९४–
  १९३०–१९३८, १९५४–१९८२, १९९०–
  १९७४, १९८२–
  १९३०–१९३८, १९५४–१९६२
  १९६२–१९६६
  १९९०–
  १९५८, १९९०–
  १९९८–
  १९३०–
  १९७८–
  १९३८–१९५०, १९५८–१९७०
  १९७४–१९७८, १९८६–
  १९७८–१९८२, १९९०–
  १९५८–१९६२, १९७०, १९९४–
  १९३०–
  १९८२–
  १९३८, १९५४–१९८६, १९९८–२००६
  १९७०–१९८२, १९९०–
  १९५८–१९८२, १९९०–
  १९५८–
  १९५४
  १९७०–१९७४, १९९४–
  १९७०–
  १९६६–१९७०, १९७८–१९८२, १९९०–
  १९३४, १९५४–१९६२, १९७०–१९९४
  १९३४–१९३८, १९५४–१९५८, १९६६–१९८२, १९९०–
 23px आयर्लंड १९३०contemporary illustrations show Green Flag used for the Irish team
  १९३४
  १९५८–
  १९३४, १९५४–१९८२, १९९०–
  १९५८–
  १९५४–१९८२, १९९०–
  १९९८–
  १९७४–
  १९७०–
  १९५०, १९५८–१९६२
  १९६६–१९८२, १९९०–
  १९८६–  १९५८–१९६२, १९७०, १९८२–
  १९५८, १९६६–१९८२, १९९०–
  १९९४–
  १९९८–
  १९९४–
  १९९०–
  १९३०–१९३४
  १९३०–
  १९५०–१९५८, १९६६–१९७४, १९८२, १९९०–१९९४, २००२–
  २००२–
  १९८६–
  १९५८–१९६२
  १९३४–१९३८, १९५४–
  १९५४
  १९५४–१९७०, १९९०–
  १९६२–१९८२, १९९०–२०१०
  Rhodesia १९३४–१९५०
  १९५८–१९६२
  २०१०-
  १९८२, १९९८–
  (Saint Christopher-Nevis-Anguilla १९७८), १९९०–
  १९६२, १९७०, १९७८, १९९४–
  १९५८, १९६६–१९७८, १९९४–
  १९७४–
  १९५८–१९६२
  १९३०–
  १९९०–
  १९६६–१९७०, १९७८, १९९०–
  १९५८–
  १९८२, १९९०–
  १९३०–१९५८, १९९४–
  १९६६
  १९५४
  १९७४–१९८२, १९९०–
  १९७०–
  १९६२
  १९६६–१९८२, १९९०–
  १९७४, १९८२, १९९०–
  १९३४–१९८२, १९९०–
  १९७८, १९९८–
  १९९८–
  १९५४–१९८२, १९९०–
  १९८२–
  १९३०–
  १९७०–१९८२, १९९०–
   १९८२, १९९०–२००२

टीपा:
 एडनने १९६८ मध्ये राष्ट्रकुल सोडले.
 १९६६ साली गयाना बनला.
 १९७३ साली बेलिझ बनला.
  १९६६ साली श्री लंका बनला.
 Suspended from the Commonwealth and Games in २००९.
  १९५७ साली घाना बनला.
 १९९७ साली राष्ट्रकुल सोडले.
 Ireland was represented as a team from the whole of Ireland in १९३०, and from both the Irish Free State and Northern Ireland in १९३४. The Irish Free State became Ireland in १९३७ (but also known by its name in Irish ), formally left the Commonwealth when it declared that it was a Republic on १ January १९४९.
 Competed from १९५८–१९६२ as part of Rhodesia and Nyasaland.
 Malaya, North Borneo, Sarawak and Singapore federated as Malaysia in १९६३. Singapore left the federation in १९६५.
 Joined Canada in १९४९.
 Southern Rhodesia and Northern Rhodesia federated with Nyasaland from १९५३ as Rhodesia and Nyasaland which lasted till १९६३.
 Divided into Southern Rhodesia and Northern Rhodesia in १९५३.
 Zanzibar and Tanganyika federated to form Tanzania in १९६४.
 Withdrew from the Commonwealth in २००३.

संदर्भ

बाह्य दुवे

अधिकृत संकेतस्थळ