भौतिकशास्त्रातील नोबेल पारितोषिक

भौतिकशास्त्रातील नोबेल पारितोषिक (स्वीडिश:नोबेलप्राइसेट इ फिसिक) हे स्वीडनमधील कारोलिन्स्का इन्स्टिट्यूटकडून दरवर्षी प्रदान करण्यात येणारे पारितोषिक आहे. आल्फ्रेड नोबेलने आपल्या मृत्युपत्रात लिहिल्याप्रमाणे हे पारितोषिक १९०१पासून दरवर्षी दिले जाते. या शाखेतील पहिले पारितोषिक विल्हेल्म रॉन्टजेनला त्याच्या क्ष-किरणांचा शोध लावून मानवजातीची असाधारण सेवा केल्याबद्दल देण्यात आले.

हे पारितोषिक इतर चार शाखांमधील पारितोषिकांबरोबर देण्यात येते - रसायनशास्त्र, वैद्यकशास्त्र, साहित्य आणि शांतता. नोबेल फाउंडेशनद्वारे नियमन केली जाणारी ही पारितोषिके सहसा जगातील सर्वोच्च सन्मान समजली जातात. आल्फ्रेड नोबेलच्या मृत्युदिवशी (डिसेंबर १०) हे पारितोषिक स्वीडनच्या राजाच्या हस्ते प्रदान केले जाते. त्यावेळी स्वीकारणाऱ्यास एक पदक, प्रमाणपत्र व बक्षिसरकमेची हमी दिली जाते.

 उमेदवारी आणि निवड 
दरवर्षी जास्तीत जास्त दोन शोध व तीन व्यक्तींना हे पारितोषिक दिले जाते.नोबेल विजेत्यांना काय मिळते, accessed November 1, 2007. इतर नोबेल पारितोषिकांपेक्षा भौतिकशास्त्रातील पारितोषिकाची उमेदवारी व निवड प्रक्रिया जास्त कठीण समजली जाते. यामुळे या पारितोषिकाचे महत्त्व वाढले आहे.नोबेल पारितोषिक निवड प्रक्रिया, एनसायक्लोपीडिया ब्रिटानिका, accessed November 5, 2007 (Flowchart).

द रॉयल स्वीडिश अकॅडेमी ऑफ सायन्सेस या संस्थेचे पाच सदस्य निवडसिमतीवर असतात. सुरुवातीला हजारे व्यक्तींकडून उमेदवारी सूचना मागवल्या जातात. यातून एक-एक करीत नावे गाळली जातात व शेवटी फक्त विजयी उमेदवार यादीत उरतात. ही लांबण लागणारी प्रक्रिया आल्फ्रेड नोबलच्या स्वतःच्या आग्रहाखातर ठरवण्यात आली आहे. कदाचित उमेदवारांचे अशा खोलीत जाउन संशोधन करण्याच्या रिवाजामुळेच या पारितोषिकाचे महत्त्व वाढले आहे.

दरवर्षी सुमारे ३,००० अर्ज निवडक व्यक्तींना पाठविण्यात येतात. या व्यक्ती त्यांच्या माहितीतील संशोधकांची नावे (स्वतःचे नाव घालता येत नाही) व त्यांच्या कार्याबद्दलची माहिती पाठवतात. ही नावे प्रसिद्ध केली जात नाहीत व ज्यांची उमेदवारी लागलेली आहे त्यांना स्वतःलाही याची कुणकुण लागू दिली जात नाही. अर्थात, क्वचित ही नावे बाहेर पडतातच. पाठवण्यात आलेले अर्ज ५० वर्षे जाहीर न करता ठेवण्यात येतात. बऱ्याचदा संशोधक स्वतः किंवा त्यांच्या संशोधन-संस्थेचे भाटशाहीर आपला अर्ज पाठविण्यात आल्याचे जाहीर करतात. यात तथ्य असतेच असे नाही.

प्राथमिक छाननीनंतर या तीनेक हजार नावांतून निवडसमिती साधारण दोनशे नावे ठेवते व बाकी केराच्या टोपलीत जातात. ही नावे भौतिकशास्त्रातील व प्रत्येक संशोधकाच्या कार्यक्षेत्रातील तज्ञ-पंडितांकडे पाठविली जातात. या फेरीनंतर पंधरा नावे उरतात. ही नावे मग इन्स्टिट्यूटकडे येतात. येथे शेवटची छाननी होते व त्यावर्षीचे विजेते ठरविले जातात.

हे पारितोषिक मृत्युपश्चात दिले जात नाही पण अर्ज भरला गेल्यावर संशोधकाचा मृत्यू झाला तर ते नाव गाळण्यात येत नाही.

या पारितोषिकाची आणखी एक अट आहे की झालेले संशोधन काळाच्या परीक्षेतही उतरले पाहिजे. त्यामुळे संशोधन झाल्यावर साधारणतः वीसेक वर्षांनी ते पारितोषिकास लायक समजले जाते. उदा. १९८३तील सुब्रमण्यन चंद्रशेखरचे पारितोषिक विजेते संशोधन १९३० च्या सुमारास झाले होते पण १९७०-८० पर्यंत त्याची खात्री पटणेच शक्य नव्हते. या व मृत्युपश्चात न देण्याच्या नियमामुळे बरेच संशोधक या पारितोषिकास मुकतात.

 पारितोषिक 
आल्फ्रेड नोबेलच्या मृत्युदिवशी (डिसेंबर १०) हे पारितोषिक स्वीडनच्या राजाच्या हस्ते प्रदान केले जाते. त्यावेळी स्वीकारणाऱ्यास एक पदक, प्रमाणपत्र व बक्षिसरकमेची हमी दिली जाते.

१ कोटी स्वीडिश क्रोनाचे (अंदाजे १० लाख युरो; १४ लाख अमेरिकन डॉलर) बक्षिस त्या वर्षीच्या सगळ्या विजेत्यांत वाटून देण्यात येते.

नोबेल पदकाच्या समोरच्या बाजूस कारोलिन्स्का इन्स्टिट्यूट येथील नोबेल सभेचे पदक असा मजकूर व आल्फ्रेड नोबेलचे चित्र असते तर मागच्या बाजूस
ढगांत असलेली व हातात कॉर्नुकोपिया घेतलेली देवीच्या रूपातील पृथ्वी व ग्रीक इतिहासातील जिनियस असतात.

हे पारितोषिक स्टॉकहोम नगरगृहात एका शाही समारंभात देण्यात येते

 विजेत्यांची यादी 

१९०१पासून २०१० पर्यंत १८६ व्यक्तींना हे पारितोषिक दिले गेले आहेभौतिशास्त्रातील नोबेल विजेते, नोबेल फाउंडेशन, accessed November 5, 2007. खालील माहिती फाउंडेशनकडून घेतलेली आहे.
 वर्ष नाव देश स्तुती/शोध१९०१विल्हेम कॉन्राड रॉन्टजेनक्ष-किरणांचा शोध लावल्याबद्दल१९०२हेन्ड्रिक लॉरेंट्झपीटर झीमन किरणोत्सर्गावरील चुंबकीयत्वाच्या परिणामावरील संशोधनाबद्दल. पहा झीमन इफेक्ट.१९०३हेन्री बेकरेलकिरणोत्सर्गाचा शोध लावल्याबद्दलपिएर क्युरीहेन्री बेकरेलने लावलेल्या किरणोत्सर्गावरच्या संशोधनाबद्दल.मेरी क्युरी१९०४जॉन स्ट्रटबहुतांशी वायुंचे वस्तुमान व आरगॉन या वायूचा शोध लावल्याबद्दल.१९०५फिलिप एडुआर्ड आंतोन फोन लेनार्डकॅथोड किरणांच्या बद्दल महत्त्वपूर्ण संशोधनाबद्दल.१९०६जे.जे. थॉमसनवायुंच्या विद्युतवाहक क्षमतेवर केलेल्या संशोधनाबद्दल१९०७आल्बर्ट अब्राहम मिकेलसन"for his optical precision instruments and the spectroscopic and metrological investigations carried out with their aid". See Michelson-Morley experiment.१९०८गॅब्रियेल लिपमन"for his method of reproducing colours photographically based on the phenomenon of interference"१९०९गुग्लियेल्मो मार्कोनीबिनतारी दूरसंदेशवाहकच्या (रेडियो) शोधाबद्दल.कार्ल फर्डिनांड ब्रॉन१९१०योहानेस डिडरिक व्हान डेर वाल्सवायुरूप आणि द्रवरूपातील पदार्थांचे गुणधर्म दर्शविणारे गुणक शोधल्याबद्दल.१९११विल्हेल्म वियेनउर्जाउत्सर्गाचे नियम शोधल्याबद्दल.१९१२निल्स गुस्ताफ डालेन"invention of automatic valves designed to be used in combination with gas accumulators in lighthouses and light-buoys."१९१३हाइके कॅमरलिंघ-ऑन्सअगदी कमी तपमानाच्या पदार्थांच्या गुणधर्मांविषयीच्या संशोधनाबद्दल, ज्यामुळे द्रवरूप हेलियम तयार करणेही शक्य झाले.१९१४मॅक्स फोन लॉउ"For his discovery of the diffraction of X-rays by crystals."१९१५विल्यम हेन्री ब्रॅगविल्यम लॉरेन्स ब्रॅग"For their services in the analysis of crystal structure by means of X-rays."१९१६पारितोषिक नाही दिले गेलेprize purse allocated to the Special Fund of this prize section.१९१७चार्ल्स ग्लोव्हर बार्कला"For his discovery of the characteristic Röntgen radiation of the elements."१९१८मॅक्स प्लॅंक" क्वांटम बद्द्ल महत्त्वपूर्ण संशोधानाबद्दल पहा- प्लॅंक्स कॉन्स्टंट.१९१९योहानेस श्टार्क"For his discovery of the Doppler effect in canal rays and the splitting of spectral lines in electric fields."१९२०चार्ल्स एदुआर्द ग्वियॉमे"निकल-पोलाद मिश्रधातूमधील त्रुटी शोधून त्याद्वारे अचूक मोजमाप करण्याची साधने तयार करण्यासाठी मदत केल्याबद्दल"१९२१अल्बर्ट आइनस्टाइन"भौतिक शास्त्रात दिलेल्या अमूलाग्र योगदानाबद्दल व खासकरून फोटोइलेक्ट्रीक इफेक्ट व त्यासंदर्भात भौतिक नियम शोधल्याबद्दल"१९२२नील्स बोर" अणूच्या संरचनेबद्दल व अणूतून बाहेर पडणाऱ्या उत्सर्जनाबाबत केलेल्या महत्त्वपूर्ण योगदानाबद्दल "१९२३रॉबर्ट अँड्रुझ मिलिकन"for his work on the elementary charge of electricity and on the photoelectric effect"१९२४मान सीगबान" क्ष्-किरण स्पेक्ट्रोस्कोपीच्या शोधाबद्दल व त्याबाबत केलेल्या संशोधानाबद्दल"१९२५जेम्स फ्रांकगुस्ताफ हेर्ट्झ"for their discovery of the laws governing the impact of an electron upon an atom"१९२६ज्याँ बॅप्टिस्ट पेरिन"for his work on the discontinuous structure of matter, and especially for his discovery of sedimentation equilibrium"१९२७आर्थर कॉम्प्टन" कॉप्टंन इफेक्ट या भौतिक तत्त्वाचा शोध लावल्याबद्दल.चार्ल्स थॉमसन रीस विल्सन"for his method of making the paths of electrically charged particles visible by condensation of vapour". See cloud chamber.१९२८ओवेन विल्यन्स रिचर्डसन"for his work on the thermionic phenomenon and especially for the discovery of the law named after him"१९२९लुई दि ब्रॉग्ली"for his discovery of the wave nature of electrons". See De Broglie hypothesis.१९३०चंद्रशेखर वेंकट रामन" प्रकाशाचे पसरण व रामन परिणामच्या शोधाबद्दल "१९३१पारितोषिक नाहीprize purse allocated to the Special Fund for this prize.१९३२वर्नर हायझेनबर्ग"for the creation of quantum mechanics, the application of which has, inter alia, led to the discovery of the allotropic forms of hydrogen"१९३३एर्विन श्रोडिंजर" अणूशास्त्राच्या नवीन  for the discovery of new productive forms of atomic theory"पॉल डिरॅक१९३४पारितोषिक नाहीprize purse allocated half to the Main Fund and half to the Special Fund for this prize.१९३५जेम्स चॅडविक" न्युट्रॉनच्या शोधाबद्दल"१९३६व्हिक्टर फ्रांसिस हेस" वैश्विक उत्सर्जनाच्या शोधाबद्दल"कार्ल डेव्हिड अँडरसन" पॉझिट्रॉनच्या शोधाबद्दल"१९३७क्लिंटन जोसेफ डेव्हिसन"for their experimental discovery of the diffraction of electrons by crystals". See wave-particle duality.जॉर्ज पॅजेट थॉमसन१९३८एन्रिको फर्मी"for his demonstrations of the existence of new radioactive elements produced by neutron irradiation, and for his related discovery of nuclear reactions brought about by slow neutrons"१९३९अर्नेस्ट लॉरेन्स"for the invention and development of the cyclotron and for results obtained with it, especially with regard to artificial radioactive elements"१९४०पारितोषिक नाहीprize purse allocated half to the Main Fund and half to the Special Fund for this prize.१९४११९४२१९४३ऑट्टो स्टर्न"for his contribution to the development of the molecular ray method and his discovery of the magnetic moment of the proton"१९४४इसिदोर आयझॅक राबी"for his resonance method for recording the magnetic properties of atomic nuclei"१९४५वोल्फगांग अर्न्स्ट पॉली"for the discovery of the Exclusion Principle, also called the Pauli principle"१९४६पर्सी विल्यम्स ब्रिजमन"for the invention of an apparatus to produce extremely high pressures, and for the discoveries he made there within the field of high pressure physics"१९४७एडवर्ड व्हिक्टर ऍपलटन"for his investigations of the physics of the upper atmosphere especially for the discovery of the so-called Appleton layer"१९४८पॅट्रिक मेनार्ड स्टुअर्ट ब्लॅकेट"for his development of the Wilson cloud chamber method, and his discoveries therewith in the fields of nuclear physics and cosmic radiation"१९४९हिदेकी युकावा"for his prediction of the existence of mesons on the basis of theoretical work on nuclear forces". See Yukawa potential.१९५०सेसिल फ्रँक पॉवेल"for his development of the photographic method of studying nuclear processes and his discoveries regarding mesons made with this method"१९५१जॉन डग्लस कॉकक्रॉफ्ट"for their pioneering work on the transmutation of atomic nuclei by artificially accelerated atomic particles"अर्नेस्ट थॉमस सिंटन वाल्टन१९५२फेलिक्स ब्लॉक"for their development of new methods for nuclear magnetic precision measurements and discoveries in connection therewith"एडवर्ड मिल्स पर्सेल१९५३फ्रिट्स झेर्निकेनेदरलँड्स"for his demonstration of the phase contrast method, especially for his invention of the phase contrast microscope"१९५४मॅक्स बॉर्न"for his fundamental research in quantum mechanics, especially for his statistical interpretation of the wavefunction"वॉल्थर बोथ"for the coincidence method and his discoveries made therewith"१९५५विलिस युजीन लॅम्ब"for his discoveries concerning the fine structure of the hydrogen spectrum". See Lamb shift.पॉलिकार्प कुश"for his precision determination of the magnetic moment of the electron"१९५६विल्यम ब्रॅडफोर्ड शॉकलीजॉन बार्डीनवॉल्टर हाउसर ब्रॅटैन"for their researches on semiconductors and their discovery of the transistor effect"१९५७चेन निंग यांग (楊振寧)त्सुंग-दाओ ली (李政道)"for their penetrating investigation of the so-called parity laws which has led to important discoveries regarding the elementary particles"१९५८पावेल अलेक्सेयेविच चेरेंकोव्हइलिया फ्रँकइगॉर येवगेन्येविच टॅम"for the discovery and the interpretation of the Cherenkov-Vavilov effect"१९५९एमिलियो जिने सेग्रेओवेन चेम्बरलेन"for their discovery of the antiproton"१९६०डोनाल्ड आर्थर ग्लेसर"for the invention of the bubble chamber"१९६१रॉबर्ट हॉफश्टाटर"for his pioneering studies of electron scattering in atomic nuclei and for his thereby achieved discoveries concerning the structure of the nucleons"रुडॉल्फ लुडविग मॉसबाउअर"for his researches concerning the resonance absorption of gamma radiation and his discovery in this connection of the effect which bears his name". See Mössbauer effect.१९६२लेव्ह डेव्हिडोविच लॅंडाउ"for his pioneering theories for condensed matter, especially liquid helium"१९६३युजीन पॉल विग्नर"for his contributions to the theory of the atomic nucleus and the elementary particles, particularly through the discovery and application of fundamental symmetry principles"मारिया गेप्पर्ट-मायरजे. हान्स डी. जेन्सन"for their discoveries concerning nuclear shell structure"१९६४चार्ल्स हार्ड टाउन्स"for fundamental work in the field of quantum electronics, which has led to the construction of oscillators and amplifiers based on the maser-laser principle"निकोलाय गेनाडीयेविच बासोव्हअलेक्सांद्र मिखाइलोविच प्रोखोरोव्ह१९६५सिन-इतिरो तोमोनागा"for their fundamental work in quantum electrodynamics, with deep-ploughing consequences for the physics of elementary particles"जुलियन श्विंगररिचर्ड फाइनमन१९६६आल्फ्रेड कास्लर"for the discovery and development of optical methods for studying Hertzian resonances in atoms"१९६७हान्स आल्ब्रेख्त बेथ"for his contributions to the theory of nuclear reactions, especially his discoveries concerning the energy production in stars"१९६८लुइस वॉल्टर अल्वारेझ"for his decisive contributions to elementary particle physics, in particular the discovery of a large number of resonance states, made possible through his development of the technique of using hydrogen bubble chamber and data analysis"१९६९मरे गेल-मान"for his contributions and discoveries concerning the classification of elementary particles and their interactions". See Eightfold way.१९७०हान्स ओलोफ गोस्टा आल्फव्हेन"for fundamental work and discoveries in magneto-hydrodynamics with fruitful applications in different parts of plasma physics"लुई युजीन फेलिक्स नेइल"for fundamental work and discoveries concerning antiferromagnetism and ferrimagnetism which have led to important applications in solid state physics"१९७१डेनिस गॅबोर"for his in
vention and development of the holographic method"१९७२जॉन बार्डीनलिओन नील कूपरजॉन रॉबर्ट श्रीफर"for their jointly developed theory of superconductivity, usually called the BCS-theory"१९७३लियो एसाकी"for their experimental discoveries regarding tunneling phenomena in semiconductors and superconductors, respectively"आयव्हार जियेव्हरब्रायन डेव्हिड जोसेफसन"for his theoretical predictions of the properties of a supercurrent through a tunnel barrier, in particular those phenomena which are generally known as the Josephson effect"१९७४मार्टिन राइलॲंटोनी ह्युइश"for their pioneering research in radio astrophysics: Ryle for his observations and inventions, in particular of the aperture synthesis technique, and Hewish for his decisive role in the discovery of pulsars"१९७५आगे नील्स बोह्र"for the discovery of the connection between collective motion and particle motion in atomic nuclei and the development of the theory of the structure of the atomic nucleus based on this connection"बेन रॉय मॉटलसनलियो जेम्स रेनवॉटर१९७६बर्टन रिश्टरसॅम्युएल चाओ चुंग तिंग"for their pioneering work in the discovery of a heavy elementary particle of a new kind". In other words: for discovery of the J/Ψ particle as it confirmed the idea that baryonic matter (such as the nuclei of atoms) is made out of quarks.१९७७फिलिप वॉरेन अँडरसन"for their fundamental theoretical investigations of the electronic structure of magnetic and disordered systems"नेव्हिल फ्रांसिस मॉटजॉन हॅसब्रूक व्हान व्लेक१९७८प्योत्र लियोनिदोविच कापित्सा"for his basic inventions and discoveries in the area of low-temperature physics"आर्नो ऍलन पेन्झियासरॉबर्ट वूड्रो विल्सन"for their discovery of cosmic microwave background radiation"१९७९शेल्डन ली ग्लाशो"for their contributions to the theory of the unified weak and electromagnetic interaction between elementary particles, including, inter alia, the prediction of the weak neutral current"अब्दुस सलामस्टीवन वाइनबर्ग१९८०जेम्स वॉट्सन क्रोनिनव्हाल लॉग्सडन फिच"for the discovery of violations of fundamental symmetry principles in the decay of neutral K-mesons". See CP-violation.१९८१निकोलास ब्लूमबर्गेनआर्थर लियोनार्ड शॉलो"for their contribution to the development of laser spectroscopy"कै मान बोर्ये सीगबान"for his contribution to the development of high-resolution electron spectroscopy"१९८२केनेथ जी. विल्सन"for his theory for critical phenomena in connection with phase transitions"१९८३सुब्रमण्यन चंद्रशेखर"for his theoretical studies of the physical processes of importance to the structure and evolution of the stars". See Chandrasekhar limit.विल्यम आल्फ्रेड फाउलर"for his theoretical and experimental studies of the nuclear reactions of importance in the formation of the chemical elements in the universe"१९८४कार्लो रुब्बिया"for their decisive contributions to the large project, which led to the discovery of the field particles W and Z, communicators of weak interaction"सायमन व्हान डेर मीर१९८५क्लाउस फोन क्लित्झिंग"for the discovery of the quantized Hall effect"१९८६अर्न्स्ट रुस्का"for his fundamental work in electron optics, and for the design of the first electron microscope"गर्ड बिनिग"for their design of the scanning tunneling microscope"हाइनरिक रोहरर १९८७योहान्स जॉर्ज बेड्नोर्झ "for their important break-through in the discovery of superconductivity in ceramic materials"कार्ल अलेक्झांडर म्युलर१९८८लियॉन एम. लेडरमानमेल्व्हिन श्वार्त्झजॅक स्टाइनबर्गर"for the neutrino beam method and the demonstration of the doublet structure of the leptons through the discovery of the muon neutrino"१९८९नॉर्मन फॉस्टर राम्से"for the invention of the separated oscillatory fields method and its use in the hydrogen maser and other atomic clocks"हान्स जॉर्ज डेहमेल्ड"for the development of the ion trap technique"वोल्फगांग पॉल१९९०जेरोम आय. फ्रीडमनहेन्री वे केन्डॉल"for their pioneering investigations concerning deep inelastic scattering of electrons on protons and bound neutrons, which have been of essential importance for the development of the quark model in particle physics"रिचर्ड ई. टेलर१९९१पिएर-गिल्स दि जेन्स"for discovering that methods developed for studying order phenomena in simple systems can be generalized to more complex forms of matter, in particular to liquid crystals and polymers"१९९२जॉर्जेस चार्पाक"for his invention and development of particle detectors, in particular the multiwire proportional chamber"१९९३रसेल ऍलन हल्सेजोसेफ हूटॉन टेलर, जुनियर"for the discovery of a new type of pulsar, a discovery that has opened up new possibilities for the study of gravitation"१९९४बर्ट्राम ब्रॉकहाउस"for the development of neutron spectroscopy" and "for pioneering contributions to the development of neutron scattering techniques for studies of condensed matter"क्लिफर्ड ग्लेनवूड शुल"for the development of the neutron diffraction technique" and "for pioneering contributions to the development of neutron scattering techniques for studies of condensed matter"१९९५मार्टिन लुईस पर्ल"for the discovery of the tau lepton" and "for pioneering experimental contributions to lepton physics"फ्रेडरिक राईन्स"for the detection of the neutrino" and "for pioneering experimental contributions to lepton physics"१९९६डेव्हिड मॉरिस लीडग्लस डी. ओशेरॉफरॉबर्ट कोलमन रिचर्डसन"for their discovery of superfluidity in helium-3"१९९७स्टीवन चु"for development of methods to cool and trap atoms with laser light" See Laser cooling.क्लॉड कोहेन-तनूद्जीविल्यम डॅनियेल फिलिप्स१९९८रॉबर्ट बी. लाफलिन"for their discovery of a new form of quantum fluid with fractionally charged excitations". See Quantum Hall effect.होर्स्ट लुडविग श्ट्यॉर्मरडॅनियेल सी. त्सुइ१९९९जेरार्डस ट हूफ्टमार्टिनस जे.जी. वेल्टमन"for elucidating the quantum structure of electroweak interactions in physics"२०००झोर्स इवानोविच आल्फेरोव्ह"for developing semiconductor heterostructures used in high-speed- and optoelectronics"हर्बर्ट क्रोमरजॅक किल्बी"for his part in the invention of the integrated circuit"२००१एरिक ऍलिन कोर्नेल"for the achievement of Bose-Einstein condensation in dilute gases of alkali atoms, and for early fundamental studies of the properties of the condensates"वोल्फगांग केटर्लेकार्ल वीमन२००२रेमंड डेव्हिस जुनियर"for pioneering contributions to astrophysics, in particular for the detection of cosmic neutrinos"मासातोशी कोशीबारिकार्दो जियाकोनी"for pioneering contributions to astrophysics, which have led to the discovery of cosmic X-ray sources"२००३अलेक्सेइ अलेक्सेयेविच अब्रिकोसोव्हव्हिटाली लाझारेविच जिन्झबर्ग''अतिवाहकता व अतिद्र्व्यतेच्या सिद्धांतात अग्रेसर योगदानाकरिता''ॲंथोनी जेम्स लेगेट२००४डेव्हिड ग्रोसएच. डेव्हिड पोलित्झरफ्रँक विल्चेक''मजबूत संवादाच्या(strong interaction) सिद्धांतातील अपगामी स्वातंत्र्याच्या शोधासाठी ''२००५रॉय जे. ग्लॉबर''नेत्रीय स्पष्टपणासबंधित क्वांटम सिद्धांतातील योगदानासाठी"जॉन एल. हॉल"for their contributions to the development of laser-based precision spectroscopy, including the optical frequency comb technique"थियोडोर डब्ल्यु. हान्श२००६जॉन सी. माथरजॉर्ज एफ. स्मूट"for their discovery of the blackbody form and anisotropy of the cosmic microwave background radiation"२००७आल्बर्ट फर्ट''महाकाय magnatoresistance च्या शोधासाठी ''पीटर ग्रुनबर्ग२००८योइचिरो नाम्बु"for the discovery of the mechanism of spontaneous broken symmetry in subatomic physics, which predicts the existence of at least three families of quarks in nature"माकोतो कोबायाशीतोशिहिदे मस्कावा२००९विलार्ड एस. बॉइलचार्ज कपल्ड डिव्हाइसच्या शोधासाठीजॉर्ज ई. स्मिथ२०१०आंद्रे गाइमग्राफीन या द्विमितीय पदार्थावरील महत्त्वाच्या प्रयोगांबद्दलकॉन्सतांतिन नोव्होसेलोव्ह201175px सॉल पर्लमटर''दूरवरील सुपरनोव्हाच्या' च्या(स्फोट पावणाऱ्या ताऱ्याच्या) निरीक्षणाने विश्वाच्या विस्ताराच्या गतीच्या शोधाबद्दल'75px
ब्रायन श्मिट75px
ॲडम रियेस2012सर्गे हारोश"for ground-breaking experimental methods that enable measuring & manipulation of individual quantum systems."75px
डेव्हिड जे. वाइनलॅंड

 हे सुद्धा पहा 
 देशानुसार नोबेल पारितोषिक विजेते

 नोंदी 

 संदर्भ व नोंदी 
 Friedman, Robert Marc (2001). The Politics of Excellence: Behind the Nobel Prize in Science. New York & श्टुटगार्ट: VHPS (Times Books). ISBN 0-7167-3103-7 (10). ISBN 978-0-7167-3103-0 (13).
 Gill, Mohammad (March 10, 2005). "Prize and Prejudice" . Chowk ("Voices that question, provoke and inspire"; ideas, identities and interactions"; "Where paths intersect"). Accessed November 5, 2007. ("Chowk is a platform to publish, discuss and debate writings on a variety of issues that are important to the people of India, Pakistan, and other South Asian countries" ["About Chowk"].)
 Hillebrand, Claus D. (June 2002). "Nobel century: a biographical analysis of physics laureates". Interdisciplinary Science Reviews 27.2: 87-93.
 Lemmel, Birgitta. "The Nobel Prize Medals and the Medal for the Prize in Economics". nobelprize.org. Copyright © The Nobel Foundation 2006. Accessed November 9, 2007. (An article on the history of the design of the medals featured on the official site of the Nobel Foundation.)
 "What the Nobel Laureates Receive". nobelprize.org. Copyright © Nobel Web AB 2007. Accessed November 9, 2007. (Featured link in "The Nobel Prize Award Ceremonies".)

 बाह्य दुवे 
 "All Nobel Laureates in Physics" - Index webpage on the official site of the Nobel Foundation.
 "The Nobel Prize Award Ceremonies" – Official hyperlinked webpage of the Nobel Foundation.
 "The Nobel Prize in Physics" - Official webpage of the Nobel Foundation.
 "The Nobel Prize Medal for Physics and Chemistry" – Official webpage of the Nobel Foundation.

वर्ग:नोबेल पारितोषिक
वर्ग:भौतिकशास्त्र
वर्ग:भौतिकशास्त्रातील आंतरराष्ट्रीय पारितोषिके
वर्ग:भाषांतर
*