महाराष्ट्राचे मुख्यमंत्री

महाराष्ट्राचे मुख्यमंत्री हे महाराष्ट्र राज्यशासनाचे प्रमुख असतात. महाराष्ट्र विधानसभेत बहुमत प्राप्त केलेल्या पक्षाला (किंवा युतीला) महाराष्ट्राचे राज्यपाल सरकार स्थापन करण्यासाठी आमंत्रित करतात आणि मुख्यमंत्र्यांची नियुक्ती करतात. जर मुख्यमंत्री म्हणून शपथ घेतलेली व्यक्ती महाराष्ट्राच्या विधानसभेचा किंवा विधानपरिषदेचा सदस्य नसेल, तर भारतीय राज्यघटनेनुसार त्या व्यक्तीस शपथ घेतल्यापासून सहा महिन्यांच्या आत विधानसभेचा किंवा विधानपरिषदेचा सदस्य होणे आवश्यक आहे, नाहीतर मुख्यमंत्री पदाचा राजीनामा द्यावा लागतो. मुख्यमंत्री पदासाठी कोणत्याही मुदतीच्या मर्यादा नाहीत, जोपर्यंत विधानसभेत बहुमत आहे तो पर्यंत ती व्यक्ती मुख्यमंत्री पदावर राहू शकते. विधानसभेचा कालावधी हा पाच वर्षाचा असतो.

१ मे १९६० रोजी द्विभाषिक मुंबई राज्याचे विघटन करून महाराष्ट्राची निर्मिती झाली. १९५६ पासून मुंबई राज्याचे तिसरे मुख्यमंत्री म्हणून कार्यरत असलेले भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेसचे यशवंतराव चव्हाण हे महाराष्ट्राचे पहिले मुख्यमंत्री झाले. त्यांनी १९६२ च्या विधानसभा निवडणुकीपर्यंत पदभार सांभाळला. त्यांच्यानंतर मारोतराव कन्ननवार हे महाराष्ट्राचे मुख्यमंत्री झाले, परंतु पदावर असतानाच त्यांचे अकाली निधन झाले. ५ डिसेंबर १९६३ ते २१ फेब्रुवारी १९७५ या काळात ११ वर्षांहून अधिक काळ कार्यभार सांभाळणारे वसंतराव नाईक आतापर्यंत सर्वाधिक काळ महाराष्ट्राचे मुख्यमंत्री राहिले आहेत. देवेंद्र फडणवीस (२०१४-२०१९) पर्यंत पूर्ण पाच वर्षांचा कार्यकाळ (१९६७-१९७२) पूर्ण करणारे ते पहिले आणि एकमेव मुख्यमंत्री होते. शरद पवार हे महाराष्ट्राचे आतापर्यंतचे सर्वात कमी वयात मुख्यमंत्री होणारे व्यक्ती आहेत आणि सर्वाधिक चार वेळा ते महाराष्ट्राचे मुख्यमंत्री राहिले आहेत.

आतापर्यंत, राज्यात तीनदा राष्ट्रपती राजवट लागू करण्यात आली आहे: पहिली १९८० मध्ये आणि नंतर २०१४ आणि २०१९ मध्ये लागू करण्यात आली. ५ डिसेंबर २०२४ पासून विद्यमान भारतीय जनता पक्षाचे  श्री.देवेंद्र गंगाधरराव फडणवीस हे महाराष्ट्राचे विद्यमान मुख्यमंत्री आहेत.

यादी
बॉम्बेच्या मुख्यमंत्र्यांची यादी (१९४७-१९६०)
 क्र नाव चित्र पदावरील काळ कार्यकाळ निवडणूक पक्ष  बॉम्बे राज्य (१९४७-१९५६)(१९४७ साली विधीमंडळासह बॉम्बे राज्याची स्थापना. ब्रिटिशकालीन प्रांतीय विधानसभेचे अंतरिम विधानसभेत रुपांतरित)  १
  ॲड. बाळासाहेब गंगाधर खेर(१८८८-१९५७)(मतदारसंघ: विधानपरिषद सदस्य)
  102x102px
  १५ ऑगस्ट १९४७
  २१ एप्रिल १९५२

  —(अंतरिम मंत्रीमंडळ)
 भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस
   २
  मोरारजी रणछोडजी देसाई(१८९६-१९९५)(मतदारसंघ: बुलसर-चिखली)
  102x102px
  २१ एप्रिल १९५२
  ३१ ऑक्टोबर १९५६

  १९५२  ३१ ऑक्टोबर १९५६ रोजी राज्य पुनर्रचना अधिनियम, १९५६ द्वारे तत्कालीन सौराष्ट्र, कच्छ राज्य तसेच मध्य प्रदेश राज्यातील विदर्भ जिल्हे व हैदराबाद राज्यातील मराठवाडा जिल्हे हे बॉम्बे राज्यात विलीन करण्यात आले. तसेच बॉम्बे राज्यातील दक्षिणेकडील काही जिल्हे बॉम्बे राज्यातून वेगळे करून तत्कालीन म्हैसूर राज्यात विलीन करण्यात आले. क्षेत्रांची अदलाबदल केलेल्यांचे विधानसभा सदस्य त्या त्या नवीन विधीमंडळांचे सदस्य झाले.  ३
  ॲड. यशवंतराव बळवंतराव चव्हाण(१९१३-१९८४)(मतदारसंघ: उत्तर कराड)
  102x102px
  १ नोव्हेंबर १९५६
  ३० एप्रिल १९६०

  ——————————१९५७
  भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस
   १ मे १९६० रोजी बॉम्बे पुनर्रचना अधिनियम, १९६० द्वारे बॉम्बे राज्याचे विभाजन करत गुजरात व महाराष्ट्र या दोन वेगळ्या राज्यांची स्थापना करण्यात आली. महाराष्ट्राच्या क्षेत्रात येणाऱ्या मतदारसंघांचे निवडून आलेले आमदार हे नवीन अंतरिम महाराष्ट्र विधानसभेचे सदस्य झाले तसेच गुजरातच्या क्षेत्रात येणाऱ्या मतदारसंघांचे निवडून आलेले आमदार हे नवीन अंतरिम गुजरात विधानसभेचे सदस्य झाले.

महाराष्ट्राच्या मुख्यमंत्र्यांची यादी (१९६० पासून)
 क्र नाव चित्र पदावरील काळ कार्यकाळ निवडणूक पक्ष  महाराष्ट्र राज्य (१९६० पासून)(१ मे १९६० रोजी बॉम्बे पुनर्रचना अधिनियम, १९६० द्वारे बॉम्बे राज्याचे विभाजन करत महाराष्ट्र राज्य स्थापन)  १
  ॲड. यशवंतराव बळवंतराव चव्हाण(१९१३-१९८४)(मतदारसंघ: उत्तर कराड)
  102x102px
  १ मे १९६०
  २० नोव्हेंबर १९६२

  —(१९५७ बॉम्बे) 
 भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस
   २
  (मारोतराव सांबशिवपंत) दादासाहेब कन्नमवार(१९९०-१९६३)(मतदारसंघ: सावली)

  २० नोव्हेंबर १९६२
  २४ नोव्हेंबर १९६३

  १९६२  ३
  (परशुराम कृष्णाजी) बाळासाहेब सावंत(१९०५-२०००)(मतदारसंघ: चिपळूण)

  २४ नोव्हेंबर १९६३
  ५ डिसेंबर १९६३

  — ४
 वसंतराव फुलसिंह नाईक(१९१३-१९७९)(मतदारसंघ: पुसद)
  102x102px
 ५ डिसेंबर १९६३
 २१ फेब्रुवारी १९७२
   ——————————१९६७—————————१९७२
   भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस (रेक्विझिश्तनीस्त)
   ५
  ॲड. शंकरराव भाऊराव चव्हाण(१९२०-२००४)(मतदारसंघ: भोकर)
  102x102px 
  २१ फेब्रुवारी १९७२
  १७ मे १९७७

  —
  ६
 वसंतराव बंडुजी पाटील(१९१७-१९८९)मतदारसंघ:विधानपरिषद सदस्य (जून १९७८ पर्यंत)सांगली (जुलै १९७८ पासून)
  102x102px
 १७ मे १९७७
 १८ जुलै १९७८
   ——————————१९७८ 
   भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस (यू)
   ७
  शरद गोविंद पवार(जन्म १९४०)(मतदारसंघ: बारामती)
  102x102px 
  १८ जुलै १९७८
  १७ फेब्रुवारी १९८०

  —
  भारतीय काँग्रेस (समाजवादी)
   -
  पद रिकामे(राष्ट्रपती राजवट)Amberish K. Diwanji. "A dummy's guide to President's rule ". रीडिफ.कॉम. 15 March 2005.
  122x122px
  १७ फेब्रुवारी १९८०
  ९ जून १९८०

  — 
  -  ८
  बॅ. अब्दुल रहमान अंतुले(१९२९-२०१४)(मतदारसंघ: श्रीवर्धन)
  102x102px 
  ९ जून १९८०
  २१ जानेवारी १९८२

  १९८० 
 भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस (इंदिरा)
   ९
  ॲड. बाबासाहेब अनंतराव भोसले(१९२१-२००७)(मतदारसंघ: नेहरूनगर)
  102x102px 
  २१ जानेवारी १९८२
  २ फेब्रुवारी १९८३

  —  (६)
  वसंतराव बंडुजी पाटील(दुसरा कार्यकाळ)(१९१७-१९८९)(मतदारसंघ: सांगली)
  102x102px
  २ फेब्रुवारी १९८३
  ३ जून १९८५

  —   १०
  शिवाजीराव पाटील-निलंगेकर(१९३१-२०२०)(मतदारसंघ: निलंगा)

  ३ जून १९८५
  १२ मार्च १९८६

  १९८५   (५)
  ॲड. शंकरराव भाऊराव चव्हाण(दुसरा कार्यकाळ)(१९२०-२००४)(मतदारसंघ: विधानपरिषद सदस्य)
  102x102px 
  १२ मार्च १९८६
  २६ जून १९८८

  —   (७)
  शरद गोविंद पवार(दुसरा कार्यकाळ)(जन्म १९४०)(मतदारसंघ: बारामती)
  102x102px 
  २६ जून १९८८
  २५ जून १९९१

  ——————————१९९०   ११
  सुधाकरराव राजूसिंह नाईक(१९३४-२००१)(मतदारसंघ: पुसद)

  २५ जून १९९१
  ६ मार्च १९९३

  —  (७)
  शरद गोविंद पवार(तिसरा कार्यकाळ)(जन्म १९४०)(मतदारसंघ: विधानपरिषद सदस्य)
  102x102px 
  ६ मार्च १९९३
  १४ मार्च १९९५

  —  १२
  ॲड. मनोहर गजानन जोशी(१९३७-२०२४)(मतदारसंघ: दादर)
  102x102px 
  १४ मार्च १९९५
  १ फेब्रुवारी १९९९

  १९९५ 
 शिवसेना
   १३
  नारायण तातू राणे(जन्म १९५२)(मतदारसंघ: मालवण)
  102x102px 
  १ फेब्रुवारी १९९९
  १८ ऑक्टोबर १९९९

  —   १४
  ॲड. विलासराव दगडोजीराव देशमुख(१९४५-२०१२)(मतदारसंघ: लातूर)
  102x102px 
  १८ ऑक्टोबर १९९९
  १८ जानेवारी २००३

  १९९९ 
 भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस
   १५
  ॲड. सुशीलकुमार संभाजी शिंदे(जन्म १९४१)(मतदारसंघ: विधानपरिषद सदस्य)
  102x102px 
  १८ जानेवारी २००३
  १ नोव्हेंबर २००४

  —  (१४)
  ॲड. विलासराव दगडोजीराव देशमुख(दुसरा कार्यकाळ)(१९४५-२०१२)(मतदारसंघ: लातूर)
  102x102px 
  १ नोव्हेंबर २००४
  ८ डिसेंबर २००८

  २००४   १६
  अशोक शंकरराव चव्हाण(जन्म १९५८)(मतदारसंघ: भोकर)
  102x102px 
  ८ डिसेंबर २००८
  ११ नोव्हेंबर २०१०

  ——————————२००९    १७
  पृथ्वीराज दाजीसाहेब चव्हाण(जन्म १९४६)(मतदारसंघ: विधानपरिषद सदस्य)
  102x102px 
  ११ नोव्हेंबर २०१०
  २८ सप्टेंबर २०१४

  —  -
  पद रिकामे(राष्ट्रपती राजवट)Amberish K. Diwanji. "A dummy's guide to President's rule ". रीडिफ.कॉम. 15 March 2005.
  122x122px
  २८ सप्टेंबर २०१४
  ३१ ऑक्टोबर २०१४

  — 
  -  १८
  ॲड. देवेंद्र गंगाधरराव फडणवीस(जन्म १९७०)(मतदारसंघ: दक्षिण-पश्चिम नागपूर)
  102x102px 
  ३१ ऑक्टोबर २०१४
  १२ नोव्हेंबर २०१९

  २०१४ 
  भारतीय जनता पक्ष
   -
  पद रिकामे(राष्ट्रपती राजवट)Amberish K. Diwanji. "A dummy's guide to President's rule ". रीडिफ.कॉम. 15 March 2005.
  122x122px
  १२ नोव्हेंबर २०१९
  २३ नोव्हेंबर २०१९

  २०१९  
  -  (१८)
  ॲड. देवेंद्र गंगाधरराव फडणवीस(दुसरा कार्यकाळ)(जन्म १९७०)(मतदारसंघ: दक्षिण-पश्चिम नागपूर)
  102x102px 
  २३ नोव्हेंबर २०१९
  २८ नोव्हेंबर २०१९

  —
  भारतीय जनता पक्ष
   १९
  उद्धव बाळ ठाकरे(जन्म १९६०)(मतदारसंघ: विधानपरिषद सदस्य)
  102x102px 
  २८ नोव्हेंबर २०१९
  ३० जून २०२२

  —
 शिवसेना
   २०
  एकनाथ संभाजी शिंदे(जन्म १९६४)(मतदारसंघ: कोपरी-पाचपाखाडी)
  102x102px 
  ३० जून २०२२
  ५ डिसेंबर २०२४

  —  (१८)
  ॲड. देवेंद्र गंगाधरराव फडणवीस(तिसरा कार्यकाळ)(जन्म १९७०)(मतदारसंघ: दक्षिण-पश्चिम नागपूर)
  102x102px 
  ५ डिसेंबर २०२४
  पदस्थ

  २०२४
  भारतीय जनता पक्ष


कालक्रमानुसार मुख्यमंत्र्यांच्या मृत्यूची तारीख
महाराष्ट्राच्या व पूर्वीच्या बॉम्बेच्या मुख्यमंत्रीपदी राहिलेले सर्व मुख्यमंत्री यांची निधन झाल्याची कालक्रमानुसार तारिख खालीलप्रमाणे (ज्यांच्या नावापुढे कंसात राज्याचे नाव नाही ते महाराष्ट्राचे मुख्यमंत्री राहिलेले आहेत) :- 

 ॲड. बाळासाहेब गंगाधर खेर (बॉम्बे) : २४ ऑगस्ट १८८८ — ८ मार्च १९५७ (मृत्यूसमयी वय : ), मृत्यू होऊन  दिवस झाले
 मारोतराव सांबशिवराव कन्नमवार : १० जानेवारी १९०० — २४ नोव्हेंबर १९६३ (मृत्यूसमयी वय : )
 वसंतराव फुलसिंह नाईक : १ जुलै १९१३ — १८ ऑगस्ट १९७९ (मृत्यूसमयी वय : )
 ॲड. यशवंतराव बळवंतराव चव्हाण (बॉम्बे व महाराष्ट्र) : १२ मार्च १९१३ — २५ नोव्हेंबर १९८४ (मृत्यूसमयी वय : )
 वसंतराव बंडुजी पाटील : १३ नोव्हेंबर १९१७ — १ मार्च १९८९ (मृत्यूसमयी वय : )
 मोरारजी रणछोडजी देसाई (बॉम्बे) : २९ फेब्रुवारी १८९६ — १० एप्रिल १९९५ (मृत्यूसमयी वय : )
 परशुराम कृष्णाजी बाळासाहेब सावंत : ९ जानेवारी १९०५ — २९ ऑक्टोबर २००० (मृत्यूसमयी वय : )
 सुधाकरराव राजूसिंह नाईक : २१ ऑगस्ट १९३४ — १० मे २००१ (मृत्यूसमयी वय : )
 ॲड. शंकरराव भावराव चव्हाण : १४ जुलै १९२० — २६ फेब्रुवारी २००४ (मृत्यूसमयी वय : )
 ॲड. बाबासाहेब अनंतराव भोसले : १५ जानेवारी १९२१ — ६ ऑक्टोबर २००७ (मृत्यूसमयी वय : )
 ॲड. विलासराव दगडोजीराव देशमुख : २६ मे १९४५ — १४ ऑगस्ट २०१२ (मृत्यूसमयी वय : )
 बॅ. अब्दुल रहमान अंतुले : ९ फेब्रुवारी १९२९ — २ डिसेंबर २०१४ (मृत्यूसमयी वय : )
 शिवाजीराव पाटील-निलंगेकर : ९ फेब्रुवारी १९३१ — ५ ऑगस्ट २०२० (मृत्यूसमयी वय : )
 ॲड. मनोहर गजानन जोशी : २ डिसेंबर १९३७ — २३ फेब्रुवारी २०२४ (मृत्यूसमयी वय : )

हयात असलेले माजी मुख्यमंत्री
हयात असलेल्या माजी मुख्यमंत्र्यांची जेष्ठतेनुसार यादी खालीलप्रमाणे :- 

 शरद गोविंद पवार : जन्म १२ डिसेंबर १९४० (वय : )
 ॲड. सुशीलकुमार संभाजी शिंदे : जन्म ४ सप्टेंबर १९४१ (वय : )
 पृथ्वीराज दाजीसाहेब चव्हाण : जन्म १७ मार्च १९४६ (वय : )
 नारायण तातू राणे : जन्म १० एप्रिल १९५२ (वय : )
 अशोक शंकरराव चव्हाण : जन्म २८ ऑक्टोबर १९५८ (वय : )
 उद्धव बाळ ठाकरे : जन्म २७ जुलै १९६० (वय : )
 एकनाथ संभाजी शिंदे : जन्म ९ फेब्रुवारी १९६४ (वय : )

 सांख्यिकी 
 मुख्यमंत्री पदाच्या कालावधीनुसार मुख्यमंत्र्यांची यादी 
#नावपक्षकालावधीसलग सर्वात लांब कालावधीएकूण कालावधी एकूण मुख्यमंत्री पद१वसंतराव नाईकभारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस   ०३२विलासराव देशमुखभारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस७ वर्षे, १२९ दिवस०२३शरद पवारINC/INC(S)६ वर्षे, २२१ दिवस०४४यशवंतराव चव्हाणभारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस ०१५देवेंद्र फडणवीसभारतीय जनता पक्ष६ वर्षे, १९ दिवस ०३६शंकरराव चव्हाणभारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस४ वर्षे, १९१ दिवस०२७मनोहर जोशीशिवसेना०१८पृथ्वीराज चव्हाणभारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस०१९वसंतराव दादा पाटीलभारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस३ वर्षे, १८३ दिवस०३१०उद्धव ठाकरेशिवसेना०१११अशोक चव्हाणभारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस०२१२सुशीलकुमार शिंदेभारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस०११३सुधाकरराव नाईकभारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस०११४अब्दुल रहमान अंतुलेभारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस०११५बाबासाहेब भोसलेभारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस०११६मारोतराव कन्नमवारभारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस०११७शिवाजीराव निलंगेकरभारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस०११८नारायण राणेशिवसेना०११९एकनाथ शिंदेशिवसेना०१२०बाळासाहेब सावंतभारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस०१

 राजकीय पक्ष त्यांच्या मुख्यमंत्री पद धारण केलेल्या सदस्यांच्या एकूण कालावधीनुसार (२६ डिसेंबर २०२२) 
 पक्षमुख्यमंत्र्यांची संख्यामुख्यमंत्री पद धारण केलेले एकूण दिवस१भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस१३ दिवस२शिवसेना४ दिवस३भारतीय जनता पक्ष१ दिवस४भारतीय काँग्रेस (समाजवादी)१ दिवस५शिवसेना१ दिवस६भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस (अरसू)१ दिवस

 बाह्य दुवे 


 हे सुद्धा पहा 
 महाराष्ट्राच्या उपमुख्यमंत्र्यांची यादी
 महाराष्ट्राचे राज्यपाल
 महाराष्ट्र शासन
 महाराष्ट्र विधानसभा
 महाराष्ट्र विधानसभा अध्यक्ष
 महाराष्ट्र विधानसभा विरोधी पक्ष नेते

 संदर्भ 


वर्ग:भारतामधील राज्यांचे मुख्यमंत्री