भारतीय राज्ये आणि केंद्रशासित प्रदेशांची राजधानी

भारत हा अठ्ठावीस राज्ये व आठ केंद्रशासित प्रदेशांनी बनला आहे. प्रत्येक राज्यास स्वतःचे सरकार आहे. बहितांश केंद्रशासित प्रदेश हे केंद्र सरकारच्या प्रशासनाखाली आहेत.

 राजधानी 
खालील तक्त्यामध्ये, 
 सरकारी कार्यालय आहे ती प्रशासकीय राजधानी आहे
 विधानसभा अधिवेशन भरते ती दुसरी राजधानी / अधिवेशनीय राजधानी आहे
 जेथे उच्च न्यायालय स्थित आहे ती न्यायालीन राजधानी आहे
 वर्ष हे ते शहर त्या राज्य किंवा प्रदेशाची राजधानी झाल्याचे आहे
 चौकटीत उ व हि म्हणजे विधान सभेचे उन्हाळी व हिवाळी अधिवेशन दाखवते. 

 भारतातील सर्व राज्य 
 क्र.  राज्य/प्रदेश  प्रशासकीय  अधिवेशनीय  न्यायालयीन  पासून  पूर्व राजधानी १  आंध्र प्रदेश  अमरावती  हैदराबाद   हैदराबाद   १९५६  कुर्नूलआंध्र प्रदेश हे राज्य आंध्र राष्ट्रम व इतर तेलुगू बोलणारे प्रदेश मिळून बनले आहे. आंध्र राष्ट्रमची राजधानी कुर्नुल होती. २  अरुणाचल प्रदेश  इटानगर  इटानगर   गुवाहाटी   १९७२  — ३  आसाम  दिसपूर  दिसपूर   गुवाहाटी   १९७२  शिलाँगआसामपासून मेघालय वेगळा झाल्यानंतर १९७१ साली शिलॉॅंग हे शहर दोन्ही राज्यांची राजधानी होती. (१८७४-१९७२)  ४  बिहार  पाटणा  पाटणा   पाटणा   १९३६  — ५  छत्तीसगढ  रायपूर  रायपूर   बिलासपूर   २०००  — ६  गोवा  पणजीइ.स. १८४३ सालापासून पणजी हे गोव्याची राजधानी आहे ज्यावेळी ते पोर्तुगालकडे होता.  पोरवोरिम   मुंबई   १९६१  — ७  गुजरात  गांधीनगर  गांधीनगर   अहमदाबाद   १९७०  अहमदाबाद (१९६०-१९७०) ८  हरियाणा  चंदिगढ  चंदिगढ   चंदिगढ   १९६६  — ९  हिमाचल प्रदेश  शिमला  शिमला   शिमला   १९४८  — १०  तेलंगणा  हैदराबाद  हैदराबाद   हैदराबाद   २०१४   — ११  झारखंड  रांची  रांची   रांची   २०००  — १२  कर्नाटक  बंगळूर  बंगळूर   बंगळूर   १९५६  मैसूर १३  केरळ  तिरुवनंतपुरम   तिरुवनंतपुरम   कोची   १९५६  कोचीकोची हे त्रावणकोर-कोचीनची राजधानी होती, जी १९५६ साली नवीन स्थापित केरळ राज्याचा भाग झाली. (१९४९-१९५६) १४  मध्य प्रदेश  भोपाळ  भोपाळ   जबलपूर   १९५६  नागपूर१८६१ पासून १९५० पर्यंत नागपूर ही सेंट्रल प्रॉव्हिन्सेस व बेरारची राजधानी होती. १९५० साली ही मध्य प्रदेश राज्याची राजधानी झाली, १९५६ साली बेरार व विदर्भ हे बॉम्बे राज्याचे भाग झाले. नागपूर आता राजधानी शहर न राहल्याने १९६० साली ती महाराष्ट्राची दुसरी राजधानी झाली. (१८६१-१९५६) १५  महाराष्ट्र  मुंबईइ.स. १९५० साला पर्यंत मुंबई हे बॉम्बे प्रांताची राजधानी होती. नंतर मुंबई बॉम्बे राज्याची राजधानी झाली. हे बॉम्बे राज्य नंतर इ.स. १९६० सालात गुजरात व महाराष्ट्रात विभाजित झाले.  मुंबई   मुंबई   १९६०  — १६  मणिपूर  इंफाळ  इंफाळ   गुवाहाटी   १९४७  — १७  मेघालय  शिलाँग  शिलाँग   गुवाहाटी   १९७०  — १८  मिझोरम  ऐझॉल  ऐझॉल   गुवाहाटी   १९७२  — १९  नागालँड  कोहिमा  कोहिमा   गुवाहाटी   १९६३  — २०  ओडिशा  भुवनेश्वर  भुवनेश्वर   कटक   १९४८  कटक (१९३६-१९४८)  २१  पंजाब  चंदिगढ  चंदिगढ   चंदिगढ   १९६६  लाहोर१९३६ सालापासून १९४७ पर्यंत लाहोर ही पंजाबची राजधानी होती. आता हे शहर पाकिस्तान मध्ये आहे. (१९३६-१९४७)  शिमला (१९४७-१९६६) २२  राजस्थान  जयपूर  जयपूर   जोधपूर   १९४८  — २३  सिक्कीम  गंगटोकइ.स. १८९० सालापासून गंगटोक ही सिक्कीमची राजधानी आहे. इ.स. १९७५ सालामध्ये सिक्कीम भारतात सामील झाले.  गंगटोक   गंगटोक   १९७५  — २४  तमिळनाडू  चेन्नई  चेन्नई   चेन्नई   १९५६  — २५  त्रिपुरा  आगरताळा  आगरताळा   आगरताळा   १९५६  — २६  उत्तर प्रदेश  लखनौ  लखनौ   अलाहाबाद   १९३७  — २७  उत्तराखंड  डेहराडूनडेहराडून ही उत्तराखंडची वर्तमान राजधानी आहे. गैरसैण प्रस्तावित राजधानी आहे. डेहराडून   नैनिताल   २०००  — २८  पश्चिम बंगाल  कोलकाता  कोलकाता   कोलकाता   १९०५  —

 केंद्रशासित प्रदेश 
 क्र.  राज्य/प्रदेश  प्रशासकीय  अधिवेशनीय  न्यायालीन  पासून  पूर्व राजधानी १  अंदमान आणि निकोबार द्वीपसमूह  पोर्ट ब्लेर  —  कोलकाता     १९५६  — २  चंदिगढ  चंदिगढचंदिगढ ही पंजाब व हरियाणा राज्यांची राजधानी आहे व एक केंद्रशासीत प्रदेश आहे.  —  चंदिगढ   १९६६  — ३ दादरा व नगर हवेली आणि दमण व दीव  दमण  —  मुंबई   २०२०  — ४ जम्मू आणि काश्मीर  श्रीनगर (उ)  जम्मू (हि)  श्रीनगर (उ)  जम्मू (हि)   श्रीनगर (उ)  जम्मू (हि)   २०१९  — ५  लक्षद्वीप  कवरत्ती  —  कोची   १९५६  — ६ दिल्ली  नवी दिल्ली  नवी दिल्ली   नवी दिल्ली   १९५६  — ७  पुडुचेरी  पाँडिचेरी  पुडुचेरी  चेन्नई   १९५४  — ८  लडाख  लेह (उ)  कारगिल (हि)  —  श्रीनगर (उ)  जम्मू (हि)   २०१९  —

 टिप्पणी 

 संदर्भ 





*