महाराष्ट्रातील किल्ले

महाराष्ट्रातील जवळपास ४०० हून अधिक किल्ल्यांची यादी खाली दिली आहे. बऱ्याच किल्ल्यांना एकापेक्षा अधिक नावाने ओळखले जाते. काही किल्ल्यांचे इतिहासात वेगळ्या नावाने संदर्भ आहेत, पण आता त्यांना त्या नावाने ओळखले जात नाही. बऱ्याच किल्ल्यांचे ऐतिहासिक संदर्भ तर आढळतात पण त्यांच्या खुणा ह्या पूर्णपणे नष्ट झाल्या आहेत, तर बरेच किल्ले हे नष्ट होण्याच्या मार्गावर आहेत. महाराष्ट्रात वनदुर्ग, जलदुर्ग, भुईकोट व गिरिदुर्ग या प्रकारचे किल्ले आहेत.

किल्ल्यांची यादी
टीप: जिल्ह्याच्या नावापुढे अनुक्रमे जिल्हातील किल्ल्यांची यादी आहे. या किल्ल्यांशिवाय आणखीही काही लहान किल्ले असू शकतात.

 विभाग 1 : कोकण विभाग 
+कोकण विभाग अनुक्रमजिल्हा ठाणे किल्ला/ दुर्गतालुका१पालघर जिल्हा १. बल्लाळगडतलासरी२. डहाणूडहाणू३. गंभीरगड४. सेगवा५. तारापूरपालघर६. असावगड/ असावागड७. अशेरीगड८. भूपतगड/ भोपटगड९. काळदुर्ग१०. तांदुळवाडी११. शिरगावमाहीम१३. केळवे१४. केळवे पाणकोट१५. भवानगड१६. टकमक१७. मनोर१८. दातिवरे१९. कोहोज/ कोंजचा किल्लावाडा२०. जीवदानी/ जीवधन वसई२१. कामनदुर्ग२२. वसई२३. अर्नाळा२४. वज्रगड२५. मांडवी २ठाणे जिल्हा१. बळवंतगडशहापूर२. पळसदुर्ग/ पळसगड३. माहुलीगड४. भंडारदुर्ग/भंडारगड५. गुमताराभिवंडी६. धारावीचा किल्लाठाणे७. घोडबंदर८. बेलापूरचा किल्ला९. दुर्गाडी/ कल्याणचा किल्लाकल्याण१०. श्रीमलंगगडअंबरनाथ११. चंदेरी१२. सिद्धगड/ नरटक्कामुरबाड१३. गोरखगड/गोरक्षगड (देहरी)१४. मच्छिंद्रगड (देहरी)१५. भैरवगड (मोरोशी)२मुंबई जिल्हा१. काळा किल्लाधारावी२. शीवसायन३. माहीममाहीम४. वरळीवरळी५. शिवडीशिवडी६. मुंबई किल्ला (फोर्ट)फोर्ट७. वांद्रेचा किल्लावांद्रे८. वेसावे/ वर्सोवा/ मढचा किल्लावर्सोवा३रायगड जिल्हा १. प्रबळगड/ मुरंजनपनवेल२. कर्नाळा३. माणिकगड४. इर्शाळगड/ इरशाळगडखालापूर५. पेब/ विकटगडकर्जत६. पदरगड७. कोथळीगड/ पेठचा किल्ला८. भिवगड/ भिमगड९. ढाक बहिरी१०. सोनगिरी११. सोंडाई१२. तुंगी१३. घारापुरीउरण१४. द्रोणागिरी/ करंजा१५. सांकशीपेण१६. रतनगड/ रत्‍नगड१७. मिरगड१८. खांदेरीअलिबाग१९. उंदेरी/ जयदुर्ग२०. खुबलढा किल्ला/ थळचा किल्ला२१. कुलाबा/ अलिबाग२२. सर्जेकोट (कुलाबा)२३. सागरगड/ खेडदुर्ग/ खेडटक्का२४. रेवदंडा२५. हिराकोट२६. रामदरणे२७. राजकोट/ चौलचा किल्ला २८. कोरलाई/ कोर्लई किल्लामुरुड२९. सामराजगड/ दंडाराजपुरी किल्ला३०. कांसा/ पद्मदुर्ग३१. जंजिरा/ जजीरे मेहरुब३२. मृगगडसुधागड३३. सरसगड३४. सुधागड/भोरपगड३५. अवचितगडरोहा३६. सूरगड/ घेरासुरगड३७. बिरवाडी/ खाचीमेट३८. घोसाळगड/ वीरगड३९. तळागड/ तळगडतळा४०. कुर्डूगड/ विश्रामगडमाणगाव४१. मानगड/ महानगड/ विंझाई४२. पन्हाळेदुर्ग/ पन्हाळघर ४३. रायगडमहाड४४. पाचाड कोट४५. लिंगाणा४६. सोनगड४७. चांभारगड/ महेंद्रगड४८. मंगळगड/ कांगोरीगड४९. कोकणदिवा ५०. दासगाव/ दौलतगड/ भोपाळगड ५१. मदगडश्रीवर्धन५२. चंद्रगड/ ढवळगड/ गहनगडपोलादपूर५३. कोंढवी४रत्‍नागिरी जिल्हा १. बाणकोट किल्ला/ हिंमतगड/ फोर्ट व्हिक्टोरियामंडणगड२. मंडणगड३. गोवागड/ हर्णेदापोली४. फत्तेदुर्ग/ फत्तेगड५. कनकदुर्ग६. सुवर्णदुर्ग७. पद्मनाभदुर्ग/ प्रणालकदुर्ग ८. पालगड खेड९. महीपतगड१०. सुमारगड११. रसाळगड१२. गोवळकोट/ गोविंदगडचिपळूण१३. बारवाई१४. कोळकेवाडी१५. गोपाळगड/ अंजनवेलगुहागर१६. कासारदुर्ग १७. विजयगड१८. जयगडरत्‍नागिरी१९. रत्‍नदुर्ग/ भगवती/ रत्‍नागिरी किल्ला२०. पूर्णगड२१. साटवली लांजा२२. भवानीगडसंगमेश्वर२३. महीमतगड२४. प्रचितगड२५. आंबोळगडराजापूर२६. यशवंतगड (नाटे)२७. राजापूर गढी/ इंग्रज वखार २८. रामगड / रामदुर्गखेड५सिंधुदुर्ग जिल्हा १. विजयदुर्ग/ घेरिया किल्लादेवगड२. देवगड३. सदानंदगड४. रामगडमालवण५. भगवंतगड६. भरतगड७. सिद्धगड८. वेताळगड९. सर्जेकोट (मालवण)१०. राजकोट११. पद्मगड/ पदमगड१२. सिंधुदुर्ग१३. निवतीवेंगुर्ले१४. यशवंतगड/ रेडी१५. डच वखार (वेंगुर्ला कोट)१६. खारेपाटणकणकवली१७. भैरवगड (नरडवे)१८. मनोहरगड कुडाळ१९. मनसंतोषगड२०. सोनगड (घोटगे)/ नृसिंहगड २१. नारायणगड (आंबोली)सावंतवाडी२२. महादेवगड२३. बांदा २४. सावंतवाडी कोट २४. हनुमंतगड दोडामार्ग

 विभाग 2 : नाशिक विभाग 
+नाशिक विभागअनुक्रमजिल्हाकिल्ला/ दुर्गतालुका१नंदुरबार जिल्हा१. अक्काराणीचा किल्ला / अक्राणी महालधडगाव२. फत्तेपूरनंदुरबार३. नंदूरबार४. नारायणपूर५. सुलतानपूरशहादा६. मंदाने७. जयनगर८. कोंढवळ२धुळे जिल्हा१. रायकोटसाक्री२. भामेर३. थाळनेरशिरपूर४. सोनगीरधुळे५. लळींग३जळगाव जिल्हा१. लासूरचोपडा२. चौगाव३. पालरावेर४. रसलपूर५. अंमळनेरअमळनेर६. पारोळापारोळा७. नशिराबादजळगाव८. वरखेडाभुसावळ९. तोडापूरजामनेर१०. कन्हेरगडचाळीसगाव११. ढेरी/ राजदेहेर बहादरपूर किल्ला४नाशिक जिल्हा १. रतनगड/ न्हावीगडसटाणे२. पिसोळगड३. डेरमाळ४. साल्हेर५. सालोटा६. हरगड७. मुल्हेर८. मोरागड९. भिलाई१०. चौल्हेर/ चौरगड/ तिळवण किल्ला ११. बिष्टा१२. कऱ्हेगड/ कऱ्हा१३. दुंधागड१४. अजमेर१५. हातगड/ हतगडसुरगणा१६. कंडाळा/ पिंपळागड कळवण१७. प्रेमगिरी१८. अचला/अचलगड१९. अहिवंत२०. मार्कंड्या किल्ला/ मार्कंडेय दुर्ग२१. रवळ्या२२. जवळ्या२३. कणहेरगड२४. धोडप२५. कांचनगड/कांचना२६. मोहनदर २७. गाळणामालेगाव२८. कंक्राळा२९. मालेगावचा किल्ला३०. सोनगिरी पेठ३१. खैराई३२. रामशेज३३. देहेरगड/ भोरगडदिंडोरी३४. राजधेरचांदवड३५. कोळधेर३६. इंद्राई किलला३७. चांदवड३८. मेसणा३९. कात्रायेवला४०. अंकाई४१. टंकाई४२. मणिकपुंजनांदगाव४३. वाघेरात्र्यंबकेश्वर४४. भास्करगड/ बसगड४५. हर्षगड (हरिहर)४६. श्रीगड/ त्र्यंबकगड/ ब्रह्मगिरी/ दुर्गभांडार ४७. अंजनेरीनाशिक४८. रांजणगिरी४९. गडगडा/ घारगड किल्ला५०. कावनईइगतपुरी५१. त्रिंगलवाडी५२. मोरधन५३. बहुला/ बहुळा ५४. औंढा/अवंध सिन्नर५५. आड५६. डुबेरगड/ डुबेरा५७. पर्वतगड५८. सोनगड५अहमदनगर जिल्हा१. पट्टागड/ विश्रामगडअकोले२. बितनगड३. कुलंगगड४. मदनगड५. अलंगगड६. रतनगड७. कलाडगड८. भैरवगड (शिरपुंजे)९. पाबरगड१०. हरिश्चंद्रगड११. भैरवगड (कोथळे) १२. कुंजरगड/ कोंबडा किल्ला https://www.maharashtratourism.gov.in/treasures/forts१३. पेमगिरी/ भिमगड/ शहागड संगमनेर१४. पळशी पारनेर१५. जामगाव१६. बहादूरगड/ पेडगावचा किल्ला/ धर्मवीरगडश्रीगोंदा१७. खर्डा/ शिवपट्टणजामखेड१८. अहमदनगरचा भुईकोट किल्लाअहमदनगर१९. मांजरसुंबा गड 
 विभाग 3 : पुणे विभाग 

+पुणे विभागअनुक्रमजिल्हाकिल्ला/ दुर्गतालुका१पुणे जिल्हा १. सिंदोळाजुन्नर२ बेल्हे भुईकोटकिल्ला (नवाबगढी बेल्हे)३. जुन्नर४. हडसर५. निमगिरी६. जीवधन७. चावंड८. शिवनेरी९. नारायणगड१०. भोरगिरीखेड११ चाकण/ संग्रामदुर्ग १२. राजमाचीमावळ१३. इंदुरीची गढी१४. विसापूर/ संबळगड१५. लोहगड१६. अणघाई१७. मोरगिरी१८. तुंग/ कठीणगड १९. तिकोना/ वितंडगड२०. कोरीगड/ कोराई/ कुवारी/ कोर्हा/ कोरा 
मुळशी२१. घनगड/ एकोल्याचा गड२२. कैलासगड२३. सिंहगड/ कोंढाणाहवेली२४. सोनोरीगड/ मल्हारगडपुरंदर२५. दौलतमंगळ२६. पुरंदर२७. वज्रगड२८. तोरणावेल्हे२९. राजगड३०. कावळ्या किल्लाभोर३१. रोहिडा/ विचित्रगड३२. रायरेश्वर२सातारा जिल्हा१. पांडवगडवाई२. केंजळगड३. कमळगड४. वैराटगड५. चंदनगड६. वंदनगड७. नांदगिरी/ कल्याणगडकोरेगाव८. वर्धनगडखटाव९. भूषणगड१०. नांदोशी११. महीमानगडमाण१२. ताथवड्याचा किल्ला/ संतोषगडफलटण१३. वारूगड१४. प्रतापगडमहाबळेश्वर१५. मधुमकरंदगड/ मकरंदगडजावळी१६. महीमंडणगड१७. वासोटा१८. सज्जनगडसातारा१९. अजिंक्यतारा२०. जंगली जयगडपाटण२१. दातेगड/ सुंदरगड२२. बहिरवगड/ भैरवगड२३. गुणवंतगड२४. वसंतगडकराड२५. सदाशिवगड३सांगली जिल्हा१. प्रचितगडशिराळा२. शिराळा३. मच्छिंद्रगडवाळवा४. विलासगड५. बहादूरवाडी६. बागणी७. सांगलीचा भुईकोट किल्ला/ गणेशदुर्ग/ दरबार हॉलसांगली८. मिरजमिरज९. जुना पन्हाळा१०. कोळदुर्गखानापूर११. भूपाळगड/बाणूरगड१२. रामदुर्ग/ रामगडजत४कोल्हापूर जिल्हा१. विशाळगडशाहूवाडी२. पावनगडपन्हाळा३. पन्हाळा४. मुडागड५. गगनगड/ बावडा/ गगनबावडागगनबावडा६. साळवणचा किल्ला ७. शिवगडराधानगरी८. रांगणाभुदरगड९. भूदरगड१०. सामानगडगडहिंग्लज११. गंधर्वगडचंदगड१२. महीपालगड१३. कलानंदीगड/ कलानिधीगड१४. पारगड१५. राजगोली भुईकोट१६. कोट करवीर/ कोल्हापूरचा भुईकोट किल्लाकरवीर५सोलापूर जिल्हा१. करमाळाकरमाळा२. माढामाढा३. मोहोळमोहोळ४. अकलूज/ शिवसृष्टी किल्लामाळशिरस५. पिलीव६. सांगोलासांगोला७. मंगळवेढेमंगळवेढे८. माचणूरचा किल्ला९. सोलापूरचा भुईकोट किल्लासोलापूर

 विभाग 4 : मराठवाडा(छत्रपती संभाजीनगर विभाग) 
+छत्रपती संभाजीनगर विभागअनुक्रमजिल्हाकिल्ला/ दुर्गतालुका१(छत्रपती संभाजीनगर जिल्हा)१. फर्दापूर सराईसोयगाव२. वेताळगड/ वेताळवाडीचा किल्ला३. तलतम/ जंजाळा/ वैशागड४. सुतोंडा५. अजिंठा सराईसिल्लोड६. अजिंठा७. अंतूरकन्नड८. लोंझा / महादेव टाक किल्ला९. पेडका१०. लहूगडफुलंब्री११. देवगिरी किल्लाऔरंगाबाद१२. भांगशीगड२जालना जिल्हा१. मस्तगडhttps://durgbharari.in/mastgad/जालना२. रोहिलगडअंबड३परभणी जिल्हा१. जिंतूरजिंतूर२. पाथरीपाथरी४नांदेड जिल्हा१. माहूरमाहूर२. नांदेडनांदेड३. कंधारकंधार५बीड जिल्हा१. धारुरधारुर२. धर्मापुरीअंबेजोगाई६धाराशिव जिल्हा१. परांडापरांडा२. नळदुर्गतुळजापूर७लातूर जिल्हा१. औसाऔसा२. उदगीरउदगीर

 विभाग 5 : विदर्भ (अमरावती विभाग) 

+अमरावती विभाग अनुक्रमजिल्हाकिल्ला/ दुर्गतालुका१बुलढाणा जिल्हा१. मैलगडजळगाव (जामोद)२. मलकापूरमलकापूर३. खामगावखामगाव४. गोधनपूर५. रोहिणखेडमोताळा६. सिंदखेड राजासिंदखेडराजा७. देऊळगाव राजादेऊळगाव राजा२अकोला जिल्हा१. भैरवगड (वारी)तेल्हारा२. नरनाळाअकोट३. बाळापूरबाळापूर४. अकोला किल्ला / असदगड अकोला३अमरावती जिल्हा१. झिल्पी आमनेरधारणी२. गाविलगड/ गवळीगड मेळघाट३. अचलपूरअचलपूर४यवतमाळ जिल्हा१. कळंबकळंब२. दुर्ग३. रावेरीराळेगाव४. कायरवणी
 विभाग 6 : विदर्भ (नागपूर विभाग) 

+नागपूर विभाग अनुक्रमजिल्हाकिल्ला/ दुर्गतालुका१वर्धा जिल्हा१. अंजी (मोठी)वर्धा२. पवनारपवनार३. हिंगणीसेलू४. केळझर५. नाचणगावदेवळी६. सोनेगाव (आबाजी)७. अल्लीपूरहिंगणघाट२नागपूर जिल्हा१. भिवगड (कॅुँआरा)पारशिवणी२. रामटेकरामटेक३. नगरधन/ नगरधाण४. जलालखेडानरखेड५. आडमउमरेड६. उमरेड७. भिवापूरभिवापूर८. सिताबर्डीचा किल्लानागपूर शहर९. गोंड राजाचा किल्ला१०. महदागडनागपूर ग्रामीण३चंद्रपूर जिल्हा१. चिमूरचिमूर२. शेगाववरोडा३. भांदक/ भद्रावतीभद्रावती४. चंद्रपूर भुईकोट किल्ला चंद्रपूर५. बल्लारपुर/ बल्लारशाह६. माणिकगडगडचांदूर४भंडारा जिल्हा१. चांदपूरतुमसर२. अंबागड३. सानगडी/ सहानगडसाकोली४. पवनीपवनी५गोंदिया जिल्हा१. कामठागोंदिया२. कचारगडसालेकसा३. प्रतापगडअर्जुनीमोरगाव६गडचिरोली जिल्हा१. वैरागडआरमोरी२. टिपागडमुरुमगाव३. सूरजागडएटापल्ली

 चित्रदालन 

 यादीत समावेश नसलेले किल्ले 

 सीमेलगत असलेले किल्ले 
ही किल्ले महाराष्ट्र राज्यात येत नाहीत परंतु महाराष्ट्राच्या सीमेपासून खूप जवळ आहेत.

 इंद्रगड - गुजरात
 उंबरगांव - गुजरात
 संजाण - गुजरात

 सध्या अस्तित्वात नसलेले किल्ले 
 रिवा - मुंबई
 चिमूर - चंद्रपूर
 नांदोस - मालवण तालुका, सिंधुदुर्ग 
 कोटकामते - देवगड तालुका, सिंधुदुर्ग 
 कुडाळचा किल्ला - कुडाळ तालुका, सिंधुदुर्ग 
 आवाडे कोट/ आवर किल्ला - दोडामार्ग तालुका, सिंधुदुर्ग 
 मणेरी किल्ला - दोडामार्ग तालुका, सिंधुदुर्ग 
 माणिकदुर्ग - चिपळूण तालुका, रत्‍नागिरी 
 किल्ले नवते/ गुढे - चिपळूण तालुका, रत्‍नागिरी 
नळदुर्ग - नारिवली, मुरबाड तालुका, ठाणे 
ठाण्याचा किल्ला - ठाणे तालुका, ठाणे 
पारसिक - मुंब्रा, ठाणे 
दांडा किल्ला - पालघर तालुका, पालघर 

हे सुद्धा पहा
 दुर्ग
 महाराष्ट्रातील घाट रस्ते
 महाराष्ट्रातील किल्ले - प्रकार आणि अवयव
 छत्रपती शिवाजी महाराजांच्या किल्ल्यांची यादी
 जिंजीचा किल्ला

संदर्भ

वर्ग:महाराष्ट्रातील किल्ले
वर्ग:भारतातील किल्ले
वर्ग:लाल दुवे असणारे लेख