ज्योतिर्लिंग

भारतात शंकराची एकूण १२ महत्त्वाची मंदिरे आहेत. त्यांना १२ (द्वादश)  ज्योतिर्लिंगे म्हणतात. धर्मशास्त्राने या ज्योतिर्लिंगांच्या यात्रेचा क्रम सांगितला आहे, तो असा :

अ.क्रस्थानभारतातील राज्य/देश१.सोमनाथ वेरावळ, गीर सोमनाथ जिल्हा ,गुजरात,भारत.२.मल्लिकार्जुन (- श्रीशैल्य)श्रीशैल्य,?,आंध्रप्रदेश ,भारत.३.महाकालेश्वर (मध्यप्रदेश - उज्जैन) उज्जैन,?, मध्यप्रदेश,भारत.४.ओंकारेश्वर?,खंडवा जिल्हा, मध्यप्रदेश,भारत.५.वैजनाथ  ? (महाराष्ट्र - परळी, बीड जिल्हा) -महाराष्ट्र,भारत.६.भीमाशंकर (महाराष्ट्र - भीमाशंकर,खेड तालुका, पुणे जिल्हा)भारत.७.रामेश्वर (तामिळनाडू - रामेश्वर,रामनाथपुरम जिल्हा)भारत.८.नागनाथ हिंगोली, (महाराष्ट्र) - उत्तर भारतात गुजरातच्या द्वारकेतील नागेश्वर देवस्थानास नागनाथ ज्योतिर्लिंग मानतात.भारत.९.विश्वेश्वर (उत्तर प्रदेश - वाराणसी)भारत.१०.त्र्यंबकेश्वर (महाराष्ट्र - त्र्यंबकेश्वर तालुका ,नाशिक जिल्हा)भारत.११.केदारनाथ (उत्तराखंड - केदारनाथ,रुद्रप्रयाग जिल्हा)भारत.१२.घृष्णेश्वर मंदिर (महाराष्ट्र -वेरुळ, खुलताबाद तालुका, छत्रपती संभाजीनगर जिल्हाभारत.

 संस्कृत श्लोक 
हिंदू धर्मानुसार अस म्‍हणल जात की जी व्‍यक्ति "वरील बारा ज्‍योर्तिलिंगाचे नावानुरूप मंत्र" जर दररोज पहाटे व सायंकाळी जपन केला तर सात जन्‍मातील झालेला पाप ज्‍योर्तिलिंगाच्‍या स्‍मरणामुळे / जप केल्‍यामुळे सर्व पापांचा विनाश होतो.
खालील श्लोक (द्वादश ज्योतिर्लिंग स्तोत्रम्) १२ ज्योतिर्लिंगांचे वर्णन करते:
संस्कृत IASTइंग्रजीसौराष्ट्रे सोमनाथं च श्रीशैले मल्लिकार्जुनम्।Saurāṣṭre Somanāthaṃ cha Śrīśaile MallikārjunamSomnath in Saurashtra and Sri Mallikarjuna in Srisailam;उज्जयिन्यां महाकालमोङ्कारममलेश्वरम्॥Ujjayinyāṃ Mahākālam Omkāram AmaleśwaramMahakala (Mahakaleshwara) in Ujjain, Omkareshwara in (Khandwa);परल्यां वैद्यनाथं च डाकिन्यां भीमशङ्करम्।paralyam Vaidyanāthaṃ cha Ḍākinyāṃ BhīmaśaṅkaramShri Vaijnath Temple in Maharashtra and Bhimashankara in Dakinya;सेतुबन्धे तु रामेशं नागेशं दारुकावने॥Setubandhe tu Rāmeśaṃ Nāgeśaṃ DārukāvaneRamesam (Rameswara) in Sethubandh, (Nagesam) Naganath in Daruka-Vana;वाराणस्यां तु विश्वेशं त्र्यम्बकं गौतमीतटे।Vārāṇasyāṃ tu Viśveśaṃ Tryambakaṃ GautamītaṭeVishwesham (Vishweshwara) in Varanasi, Tryambakam (Trayambakeshwara) at bank of the river Gautami (Godavari);हिमालये तु केदारं घुश्मेशं च शिवालये॥Himālaye tu Kedāraṃ Ghuśmeśaṃ ca ŚivālayeKedar (Kedarnath) in the Himalayas and Ghushmesh in Shivalay, (Grishneshwar / Ghushmeshwar )एतानि ज्योतिर्लिङ्गानि सायं प्रातः पठेन्नरः।etāni jyotirliṅgāni sāyaṃ prātaḥ paṭhennaraḥOne who recites these jyotirlingas every evening and morningसप्तजन्मकृतं पापं स्मरणेन विनश्यति॥saptajanmakṛtaṃ pāpaṃ smaraṇena vinaśyatiis relieved of all sins committed in past seven lives.एतेषां दर्शनादेव पातकं नैव तिष्ठति।eteṣāṃ darśanādeva pātakaṃ naiva tiṣṭhatiOne who visits these, gets all his wishes fulfilledकर्मक्षयो भवेत्तस्य यस्य तुष्टो महेश्वराः॥:karmakṣayo bhavettasya yasya tuṣṭo maheśvarāḥand one's karma gets eliminated as Maheshwara gets satisfied to the worship.

 संदर्भ यादि 

*
वर्ग:हिंदू मंदिरे
भारतातील प्रमुख १२ जोतिर्लिंग थोडक्यात परिचय