राजगड तालुका

राजगड तालुका हा भारताच्या  महाराष्ट्र राज्यातील पुणे जिल्ह्याचा एक तालुका आहे. या तालुक्याचे पूर्वीचे नाव वेल्हे असे होते.

तालुक्यातील गावे

आडवली (वेल्हे) 
आंबावणे (वेल्हे) 
आंबेड 
आंबेगाव बुद्रुक 
आंबेगाव खुर्द 
अंत्रोली
आसणीदामगुंडा 
आसणीमांजई 
आस्कवाडी
बालवाडी (वेल्हे) 
बारशीचामाळ 
भागिनघर 
भालवडी 
भट्टी वाघदरा 
भोरडी 
बोपळघर 
बोरावळे 
ब्राह्मणघर (वेल्हे) 
चांदार 
चापेट 
चऱ्हाटवाडी
चिखलीखुर्द (वेल्हे) 
चिंचाळेबुद्रुक 
चिंचाळेखुर्द
चिरमोडी
दादवाडी 
दापोडे
दापसरे 
धानेप
धिंडाळी 
एकलगाव
घेव्हंडे
घावर 
घिसर 
घोडखळ 
घोडशेत
घोळ (वेल्हे)
घोलपघर 
गिवशी
गोंदेखळ 
गुगुळशी 
गुंजावणे (वेल्हे)
हारपूड
हिरपोडी 
जाधववाडी (वेल्हे) 
कढवे 
कांबेगी 
कानंद
करंजावणे 
कर्णावडी 
कासेडी 
काटावाडी (वेल्हे) 
केळद 
केतकावणे (वेल्हे) 
खांबवडी 
खामगाव (वेल्हे) 
खानु (वेल्हे) 
खरिव 
खोडद (वेल्हे)
खोपडेवाडी 
कोदवडी 
कोलंबी (वेल्हे) 
कोळवडी 
कोंडगाव (वेल्हे) 
कोंढावळे बुद्रुक 
कोंढावळे खुर्द 
कोंढवली 
कोशिमघर 
कुरणबुद्रुक 
कुरणखुर्द 
कुरावती 
कुरटावाडी 
लाशिरगाव 
लव्ही बुद्रुक 
लव्ही खुर्द 
माजगाव 
मालवली 
माणगाव (वेल्हे) 
मांगदरी 
मार्गासणी 
मेरावणे 
मेटपिलावरे 
मोहरी (वेल्हे) 
मोसे बुद्रुक 
निगडेमोसे 
निगडे बुद्रुक 
निगडे खुर्द 
निवी 
ओसडे 
पाबे 
पालबुद्रुक 
पालखुर्द 
पांगरी (वेल्हे) 
पानशेत (वेल्हे) 
पासली 
फणशी 
पिंपरी (वेल्हे) 
पिशावी 
पोळे (वेल्हे) 
रांजणे 
रानवाडी (वेल्हे) 
रूळे (वेल्हे) 
सैवबुद्रुक 
साखर (वेल्हे) 
शेणवाडी (वेल्हे) 
शिर्कोली
सिंगापूर (गाव) 
सोंडेहारोजी 
सोंडेकार्ला 
सोंडेमथाणा 
सोंडेसरपाले 
सुरवड (वेल्हे) 
टेकपोळे 
ठाणगाव 
वडगाव (वेल्हे) 
वडघर (वेल्हे) 
वाजेघर बुद्रुक 
वाजेघर खुर्द 
वांजळे 
वांजळवाडी 
वरसगाव 
वारोटी बुद्रुक 
वारोटी खुर्द 
वेल्हे बुद्रुक 
वेल्हे बुद्रुक घेरा 
वेल्हे खुर्द घेरा 
विहिर (वेल्हे) 
विंझर 
वांगणी 
वांगणीचीवाडी

 भोगोलिक स्थान आणि लोकसंख्या 
वेल्हे बु. हे पुणे जिल्ह्यातल्या राजगड तालुक्यातील १२१.६३ हेक्टर क्षेत्राचे गाव असून २०११ च्या जनगणनेनुसार ह्या गावात ३२२ कुटुंबे व एकूण १४८० लोकसंख्या आहे. ह्याच्या सर्वात जवळचे शहर पुणे ६५ किलोमीटर अंतरावर आहे. यामध्ये ७४६ पुरुष आणि ७३४ स्त्रिया आहेत. यामध्ये अनुसूचित जातीचे लोक २११ असून अनुसूचित जमातीचे १४२ लोक आहेत.ह्या गावाचा जनगणना स्थल निर्देशांक ५५६५९९http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB.html आहे.

 ऐतिहासिक माहिती 
राजगड तालुक्यात राजगड, तोरणा सारखे महत्त्वाचे ऐतिहासिक किल्ले आहेत.  

१. किल्ले राजगड - श्री छत्रपती शिवाजी महाराजांच्या हिंदवी स्वराज्याची पहिली राजधानी होती. याच राजगड किल्ल्यावरून महाराजांनी २६ वर्षे स्वराज्याचा कारभार पाहिला. राजगड किल्ल्याला "गडांचा राजा आणि राजांचा गड"असेही म्हणले जाते. राजगडाचा बालेकिल्ला सर्वात उंच असून त्याची समुद्रसपाटीपासूनची उंची (१३७६ मीटर) ४५१४ फूट आहे.  

२. किल्ले तोरणा - छत्रपती शिवाजी महाराजांनी स्वराज्य स्थापना करीत असताना इ.स. १६४७ मध्ये सर्वप्रथम घेतलेला हा किल्ला आहे. छत्रपती शिवाजी महाराजांनी हा किल्ला घेऊन  हिंदवी स्वराज्याचे पहिले तोरण बांधले म्हणून या किल्ल्याचे नाव तोरणा किल्ला असे ठेवण्यात आले.तोरणा किल्ला हा पुणे जिल्ह्यातील सर्वात उंच डोंगरी किल्ला आहे. समुद्रसपाटीपासून (१४०३ मीटर)  ४६०४ फूट उंचीवर असलेला हा किल्ला आकाराने मोठा असल्याने त्याला प्रचंडगड असेही म्हणतात.    

 शैक्षणिक सुविधा 
गावात २ शासकीय पूर्व-प्राथमिक शाळा आहेत. गावात २ शासकीय प्राथमिक शाळा आहेत.﻿गावात १ खाजगी प्राथमिक शाळा आहे.﻿गावात १ शासकीय कनिष्ठ माध्यमिक शाळा आहे. सर्वात जवळील माध्यमिक शाळा(वेल्हे) १० किलोमीटरहून जास्त अंतरावर आहे. सर्वात जवळील उच्च माध्यमिक शाळा (वेल्हे बु ) १० किलोमीटरहून जास्त अंतरावर आहे. सर्वात जवळील पदवी महाविद्यालय (पुणे ) १० किलोमीटरहून जास्त अंतरावर आहे. सर्वात जवळील अभियांत्रिकी महाविद्यालय (पुणे ) १० किलोमीटरहून जास्त अंतरावर आहे. सर्वात जवळील वैद्यकीय महाविद्यालय (पुणे ) १० किलोमीटरहून जास्त अंतरावर आहे. सर्वात जवळील व्यवस्थापन संस्था (पुणे ) १० किलोमीटरहून जास्त अंतरावर आहे. सर्वात जवळील पॉलिटेक्निक (पुणे ) १० किलोमीटरहून जास्त अंतरावर आहे.﻿गावात १ शासकीय व्यावसायिक प्रशिक्षण शाळा आहे. सर्वात जवळील अनौपचारिक प्रशिक्षणकेंद्र (पुणे ) १० किलोमीटरहून जास्त अंतरावर आहे. सर्वात जवळील अपंगांसाठी खास शाळा (पुणे ) १० किलोमीटरहून जास्त अंतरावर आहे.

 वैद्यकीय सुविधा (शासकीय) 
सर्व प्रकारच्या शासकीय वैद्यकीय सुविधा १० किलोमीटरहून जास्त अंतरावर आहेत.

 वैद्यकीय सुविधा (अशासकीय) 
﻿गावात खाजगी वैद्यकीय सुविधा उपलब्ध आहे.तसेच सरकारी रुग्णालयांची सुविधा उपलब्ध आहे.

 स्वच्छता 
गावात बंद गटारव्यवस्था उपलब्ध नाही.सांडपाणी थेट जलस्रोतांमध्ये सोडले जाते. या क्षेत्राचा संपूर्ण स्वच्छता अभियानात समावेश आहे.

 संपर्क व दळणवळण 
गावात पोस्ट ऑफिस उपलब्ध नाही.सर्वात जवळील पोस्ट ऑफिस ५ ते १० किलोमीटर अंतरावर आहे. गावात शासकीय बस सेवा उपलब्ध आहे.
सर्वात जवळील कच्चा रस्ता ५ किलोमीटरहून कमी अंतरावर आहे. सर्वात जवळील डांबरी रस्ता ५ किलोमीटरहून कमी अंतरावर आहे.

 बाजार व अर्थव्यवस्था 
गावात बँक व एटीएम उपलब्ध आहे .गावात शेतकी कर्ज संस्था,स्वयंसहाय्य गट, रेशन दुकान उपलब्ध आहे.

 आरोग्य 
गावात एकात्मिक बाल विकास योजना (पोषण आहार केंद्र) उपलब्ध आहे. गावात अंगणवाडी (पोषण आहार केंद्र) उपलब्ध आहे. गावात इतर पोषण आहार केंद्र उपलब्ध आहे. गावात आशा स्वयंसेविका उपलब्ध आहे.

 वीज 
१६ तासांचा वीजपुरवठा सर्व प्रकारच्या वापरासाठी उपलब्ध आहे.

 गावाची वैशिठ्ये 
 किल्ले तोरणा उर्फ प्रचंडगड हा डोंगरी किल्ला हा गावाच्या दक्षिण सीमेस आहे.
 गावात मेंगाईदेवीचे मोठे मंदिर आहे.

 जमिनीचा वापर 
वेल्हे बु. ह्या गावात जमिनीचा वापर खालीलप्रमाणे होतो (हेक्टरमध्ये क्षेत्रफळ):
 बिगरशेती वापरात असलेली जमीन: २.७५
 ओसाड व लागवडीला अयोग्य जमीन: ७.९
 लागवडीयोग्य पडीक जमीन: २१.९८
 पिकांखालची जमीन: ८९
 एकूण कोरडवाहू जमीन: ६
 एकूण बागायती जमीन: ८३

 सिंचन सुविधा 
सिंचनाचे स्रोत खालीलप्रमाणे आहेत (हेक्टरमध्ये क्षेत्रफळ):
 विहिरी / कूप नलिका: ६

 उत्पादन 
वेल्हे बु. या गावात खालील पिकं घेतली जातात. (महत्त्वाच्या उतरत्या अनुक्रमाने): 
गहू,तांदुळ,ज्वारी,बाजारी,उस,हरभरा ही पिकं घेतली जातात.
 संदर्भ 

वर्ग:पुणे जिल्ह्यातील तालुके
वर्ग:महाराष्ट्रातील तालुके