पाचू

पाचू हिरव्या रंगाचे एक मौल्यवान रत्न आहे. हे क्वचित पिवळसर रंगाचे किंवा शुभ्र सुद्धा असते.
पाचू: (पाच, पन्ना, मरकत, एमराल्ड). खनिज रत्न. वैदूर्याचा मध्यम ते गडद हिरव्या रंगाचा प्रकार [⟶ वैदूर्य]. हे खनिज विरळाच आढळते, शिवाय त्याचे निर्दोष स्फटिक दुर्मिळ असतात. त्यामुळे हे रत्न हिऱ्याप्रमाणे मूल्यवान आहे. याचे स्फटिक षट्कोणी, प्रचिनाकार असतात [⟶ स्फटिकविज्ञान]. याची कठिनता ७·५ असते, उघडा पडल्यास तो अधिक कठीण होतो. रा. सं. Al2[Be8Si6O18]. यात अल्प प्रमाणात क्रोमियम ऑक्साइड़ असते व त्यामुळेच याला रंग आलेला असतो मात्र जास्त तापविल्यास याचा रंग जातो. पाचूवर अम्लाचा परिणाम होत नाही व धासल्यास तो विद्युत् भारित होतो. याचे इतर गुणधर्म वैदूर्यासारखे असतात.

पाचू बहुधा अभ्रकी सुभाजांत व स्फटिकी चुनखडकांत तर क्वचित पेग्मटाइटांत आढळतो. कोलंबिया (मूसो), रशिया (उरल, सायबीरिया), द. आफ्रिका (ट्रान्सव्हाल), ब्राझील, पेरू, मॅलॅगॅसी, ऑस्ट्रिया इ. प्रदेशांत पाचू आढळतो. भारतामध्ये कालीगुमान, मेवाड, अजमेर इ. ठिकाणी हा आढळतो. 

वर्ग:रत्‍ने