राज्यसभा

राज्यसभा हे भारतीय संसदेतील वरिष्ठ सभागृह आहे.भारतीय राज्यघटनेत कलम ८० अनुसार राज्यसभेची तरतूद केली आहे. राज्यसभेत २५० सभासद असून त्यातील १२ सभासदांची नेमणुक राष्ट्रपती विविध क्षेत्रातील (कला, साहित्य, विज्ञान व समाजसेवा) मान्यवरांमधून करतात. इतर २३८ सभासदांची निवड राज्य व केंद्रशासित प्रदेश विधिमंडळ करतात. राज्यसभेचे पहिली सत्र बैठक मे १३, १९५२ साली झाली।

राज्यसभेचा कार्यकाळ ६ वर्षांचा असतो आणि राज्यसभा ही स्थायी सभाग्रह आहे. कारण दर दोन वर्षांनी एक तृतीयांश सभासद निवृत्त होतात आणि पुन्हा नव्याने तेवढेच सभासद निवडतात. राज्यसभेचे सत्र कायमस्वरुपी असून ते लोकसभेप्रमाणे विलीन होत नाही. राज्यसभेला लोकसभेपेक्षा कमी अधिकार आहेत, शिवाय धन विधेयक (Money/Supply Bill) जेथे लोकसभेस अध्यारोही अधिकार आहेत. परस्पर विरोधी ठराव झाल्यास एक संयुक्त बैठक घेतली जाते. परंतु लोकसभेची सभासद संख्या दुप्पट असल्याने त्यांना बहुमत मिळून जाते.

भारतीय उपराष्ट्रपती हे राज्यसभेचे पदसिद्ध अध्यक्ष असतात. राज्यसभेच्या उपाध्यक्षांची निवड सदस्य मतदानाने होते. अध्यक्षांच्या गैरहजरीत उपाध्यक्ष सभेचे कामकाज पाहतात.

 सदस्य पात्रता 
 राज्यसभेचा सभासद होण्यास तो/ती व्यक्ति भारतीय नागरिक असावी.
 वय तीस पेक्षा जास्त असावे.
 ही व्यक्ती मानसिक रीत्या निरोगी असून कर्जबाजारीही (दिवाळखोर) नसावी.
 ह्या व्यक्तीने शपथपत्र द्यावे ज्यात त्याच्या कोणत्याही अपराधी कारवाई करण्यात आली नाही.
 आरक्षित जागांसाठी ही व्यक्ती अनुसूचित जाती/ जमातीतील असावी लागते.

संख्याबळ
आघाडी पक्ष सदस्य संख्या गटनेता मतदारसंघ सरकारराष्ट्रीय लोकशाही आघाडी
(१३३) भारतीय जनता पक्ष १०१ ॲड. जगतप्रकाश नड्डा गुजरात नियुक्त ८ सुधा नारायण मूर्तीगणतीसीगन रामस्वामी 'इळैयराजा'कोडुरी विश्व विजयेंद्र प्रसादपिलावुल्लकांडी थेक्कपारंबिल उषाविरेंद्र रत्नवर्मा हेग्गडेजस्टिस रंजन केशवचंद गोगोईहर्षवर्धन श्रृंगलामिनाक्षी जैन राष्ट्रपती नियुक्त अखिल भारतीय अण्णा द्रविड मुन्नेत्र कळघम ४ मुनीस्वामी थंबीदुराई तमिळनाडू जनता दल (संयुक्त) ४ संजय कुमार झा बिहार राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष ३ प्रफुल्ल मनोहर पटेल महाराष्ट्र अपक्ष २ कार्तिकेय विनोद शर्माआर. धरमार हरियाणातमिळनाडूतेलुगू देशम पक्ष २ साना सतीश बाबू आंध्र प्रदेश जनता दल (धर्मनिरपेक्ष) १ हरदनहळ्ळी दड्डेगौडा देवेगौडा कर्नाटक शिवसेना १ मिलिंद मुरली देवडा महाराष्ट्र राष्ट्रीय लोक दल १ जयंत अजित चौधरी उत्तर प्रदेश राष्ट्रीय लोक मोर्चा १ उपेंद्रसिंह मुनेश्वरसिंह कुशवाह बिहार आसाम गण परिषद १ बिरेंद्र प्रकाश बैश्य आसाम तमिळ मनिला काँग्रेस (मुपनार) १ वासन गोविंदस्वामी करुप्पिया तमिळनाडू नॅशनल पीपल्स पार्टी १ वानवेरॉय खारलुखी मेघालय रिपब्लिकन पार्टी ऑफ इंडिया (आठवले) १ रामदास बंडू आठवले महाराष्ट्र संयुक्त जनता पक्ष, लिबरल १ रंगवरा फणीधर नारझरी आसाम विरोधी आघाडीभारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी
(१०७) भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस २७ ॲड. मप्पना मल्लिकार्जून खड्गे कर्नाटक अखिल भारतीय तृणमुल काँग्रेस १३ डेरेक नील ओ'ब्रायन पश्चिम बंगाल द्रविड मुन्नेत्र कळघम १० तिरुची सिवा तमिळनाडू राष्ट्रीय जनता दल ५ प्रेमचंद गुप्ता बिहार भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष (मार्क्सवादी) ४ डॉ. जॉन ब्रिटस केरळ समाजवादी पक्ष ४ रामगोपाळ बच्चीलाल यादव उत्तर प्रदेश झारखंड मुक्ति मोर्चा ३ शिबू सोरेन झारखंड राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष - शरदचंद्र पवार २ शरद गोविंदराव पवार महाराष्ट्र शिवसेना (उद्धव बाळासाहेब ठाकरे) २ संजय राजाराम राऊत महाराष्ट्र भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष २ पी.पी. सुनीर केरळ इंडियन युनियन मुस्लिम लीग २ पुल्लीकल वेट्टी अब्दुल वहाब केरळ मक्कळ निधी मैय्यम १ कमल हासन तमिळनाडू आंचलिक गण मोर्चा १ अजित कुमार भुयान आसाम केरळ काँग्रेस (मणी) १ जोस मणी करिंगोचळ केरळ अपक्ष १ ॲड. कपिल हिरालाल सिब्बल उत्तर प्रदेश इतर/तटस्थ गट
(२९) आम आदमी पक्ष ९ संजय सिंह राष्ट्रीय राजधानी क्षेत्र दिल्ली  युवाजन श्रमिक रयतु काँग्रेस पक्ष ७ पिल्ली सुभाषचंद्र बोस आंध्र प्रदेश बिजू जनता दल ७ डॉ. सस्मित पात्रा ओडिशा भारत राष्ट्र समिती ४ केतीरेड्डी सुरेश रेड्डी तेलंगणा बहुजन समाज पक्ष १ रामजी गौतम उत्तर प्रदेश मिझो नॅशनल फ्रंट १ के. वनलालवेणा मिझोरम रिक्त (५) ५  एकूण २४५

सदस्यत्व
सत्र
सामान्यतः राज्यसभेचे दर वर्षी ३ सत्र होतात.

 बजेट सत्रः फेब्रुवारी - मे
 पावसाळी सत्रः जुलै - ऑगस्ट
 हिवाळी सत्रः नोव्हेंबर - डिसेंबर

संदर्भ

हे सुद्धा पहा
राज्यसभेच्या विद्यमान खासदारांची यादी
 लोकसभा

 बाह्य दुवे 



वर्ग:भारतातील राजकारण