पंचमहाभूते

पंचमहाभूते सांख्यदर्शनानुसार सर्व भौतिक जग (दृश्य विश्व), सजीव व निर्जीव पदार्थ, आपले शरीर हे पाच मूळ तत्त्वांपासून (द्रव्यांपासून) तयार झाले आहे असे मानले जाते.

या पाच तत्त्वांना पंचमहाभूते असे म्हणतात.

हिंदू धर्मातील तत्त्वज्ञानावर प्राचीन सांख्यदर्शन या शास्त्राचा मोठा प्रभाव आहे. 

ही मूळतत्त्वे खालील प्रमाणे आहेत.

यातील प्रथम तत्त्व अग्नि येते

पृथ्वी
माती, दगड व त्यापासून निर्माण झालेले सर्व जड, कठीण, घन पदार्थ.

आप (जल)
पाणी, वाफ, ढग व सर्व द्रव, ओले, मृदू पदार्थ.

तेज (अग्नी)
ऊर्जा: अग्नी (क्षेपणास्त्र), किरणे, प्रारणे (Radiation), उष्णता, वीज, प्रकाश या स्वरूपात.

वायू
हवा, चैतन्य, हालचाल, चलनवलन, तरलता आणि वेग. 

आकाश
अवकाश, आकाश व पोकळी.

या पंचमहाभूतांची देवस्थाने पुढीलप्रमाणे-

१.पृथ्वी- कांचिवरम

२.आप- जम्बुकेश्वर

३.तेज- अरुणाचल

४.वायू- कालहस्ती

५.आकाश- चिदंबरम
+क्रपंचमहाभूतेअनुभवसंबंधित इंद्रियगुणधर्म / वैशिष्ट्ये१पृथ्वीरूपनेत्रसर्वात स्थूल तत्त्व, भौतिक आकारमय द्रव्य, रोधक शक्ती, स्थूलता, टिकाऊपणा, अभेद्य अलगपणा २आपशब्दश्रवणेंद्रिय३तेजगंधघ्राणेंद्रिय४वायूरसरसना५आकाशस्पर्शत्वचा सर्वात सूक्ष्म तत्त्व, चैतन्य-द्रव्य, अनंतता, एकता, अविभाज्यता

 संदर्भ 
वर्ग:तत्त्वज्ञान
वर्ग:अध्यात्म	
वर्ग:निसर्ग
वर्ग:याद्या