रशिया

रशिया किंवा रशियन फेडरेशन हा पूर्व युरोप आणि उत्तर आशियामध्ये पसरलेला देश आहे. क्षेत्रफळाच्या दृष्टीने हा जगातील सर्वात मोठा देश आहे, जो अकरा टाइम झोनमध्ये पसरलेला आहे आणि चौदा देशांसह जमिनीच्या सीमा सामायिक करतो. हा जगातील नववा सर्वाधिक लोकसंख्या असलेला देश आहे आणि युरोपमधील सर्वाधिक लोकसंख्या असलेला देश आहे. असे असले तरी रशियाची लोकसंख्या अतिशय कमी म्हणजे फक्त १४,२९,०५,२०० एवढी आहे. ही लोकसंख्यासुद्धा देशाच्या पश्चिम भागातच एकवटली आहे. रशिया हा एक दशलक्षाहून अधिक रहिवासी असलेल्या १६ लोकसंख्येच्या केंद्रांसह एक अत्यंत शहरी देश आहे. मॅास्को ही रशियाची राजधानी व सर्वात मोठे शहर आहे. सेंट पीटर्सबर्ग हे रशियाचे दुसरे सर्वात मोठे शहर आणि त्याची सांस्कृतिक राजधानी आहे. रशियन रूबल हे रशियाचे चलन आहे. ख्रिश्चन व निधर्मी हे येथील प्रमुख धर्म आहेत. दुसऱ्या महायुद्धापर्यंत रशिया ही एक महासत्ता होती, त्यानंतर रशियाची पीछेहाट झाली.  

 इतिहास 
 रशियन साम्राज्य 

डावे|100px|पीटर द ग्रेट
इ.स. १७२१ साली, पीटर द ग्रेटच्या अधिपत्याखाली रशियन साम्राज्य उदयास आले. इ.स. १६८२ ते १७२५ या काळात पीटर रशियावर राज्य करत होता. त्याने उत्तरेकडच्या महान युद्धात स्वीडिश साम्राज्याचा पराभव केला व स्वीडनकडील प्रदेश स्वतःच्या ताब्यात घेतले. हे प्रदेश बाल्टिक समुद्राला लागून असल्याने रशियाला समुद्रातून व्यापार करणे शक्य झाले. बाल्टिक समुद्राला लागूनच पीटर द ग्रेटने सेंट पीटर्सबर्ग ही राजधानी उभारली.
पीटर द ग्रेटची मुलगी एलिझाबेथ ही पीटरनंतर गादीवर बसली. तिच्या कारकिर्दीत रशियाने सात वर्षीय युद्धात भाग घेतला, व पूर्व प्रशिया जिंकून घेतले. परंतु एलिझाबेथच्या मृत्यूनंतर तिसरा प्योत्र याने हे सर्व विभाग प्रशियाच्या ताब्यात दिले.
कॅथेरिन दुसरी किंवा "महान कॅथेरिन" हिने रशियावर इ.स. १७६२-९६ या कालावधीत राज्य केले. हिचा कालखंड रशियाच्या प्रबोधनाचा कालखंड म्हणून ओळखला जातो.

 सोव्हिएत रशिया 
रशियन भाषा
रशियन मातृभाषा असणाऱ्या भाषकांची जगभरातील  संख्या धरता एकूण भाषकसंख्या जगभरात २७.८ कोटी आहे.

१९९१ सालापर्यंत रशिया सोव्हिएत संघाचा एक व सर्वात मोठा घटक देश होता.
सोव्हिएत संघ दुसऱ्या महायुद्धात दोस्त राष्ट्रांच्या बाजूने लढला.

 नावाची व्युत्पत्ती 

 प्रागैतिहासिक कालखंड 

 भूगोल 
रशिया हा जगातील क्षेत्रफळानुसार सर्वांत मोठा देश आहे. रशियाचे एकूण क्षेत्रफळ १,७०,७५,४०० चौ.किमी. आहे. रशियात २३ जागतिक वारसा स्थळे व ४० राष्ट्रीय उद्याने आहेत.

 चतुःसीमा 
युरोप व आशियामधील एकूण १४ देशांच्या सीमा रशियाला लागून आहेत.

 राजकीय विभाग 
रशिया देशाचे एकूण ८३ राजकीय विभाग आहेत.

डावे|560px|रशियाचे विभाग
प्रत्येक विभाग खालीलपैकी एका गटात मोडतो.
 २१ प्रजासत्ताक (रशियन: республики) ४६ ओब्लास्त (प्रांत) (रशियन: области) ९ क्राय (रशियन: края) १ स्वायत्त ओब्लास्त (रशियन: автономная область) ४ स्वायत्त ऑक्रूग (रशियन: автономные округа) २ केंद्रशासित शहरे (रशियन: города федерального значения)

 मोठी शहरे 

क्रमांकशहररशियनविभागलोकसंख्या१मॉस्कोМоскваमॉस्को१,०३,८२,७५४२सेंट पीटर्सबर्गСанкт-Петербургसेंट पीटर्सबर्ग४६,६१,२१९३नोव्होसिबिर्स्कНовосибирскनोवोसिबिर्स्क ओब्लास्त१४,२५,५०८४निज्नी नॉवगोरोदНижний Новгородनिज्नी नॉवगोरोद ओब्लास्त१३,११,२५२५येकातेरिनबुर्गЕкатеринбургस्वेर्दलोव्स्क ओब्लास्त१२,९३,५३७६समारा Самараसमारा ओब्लास्त११,५७,८८०७क्रास्नोदरКраснодарक्रास्नोदर क्राय११,५४,८८५८ओम्स्कОмскओम्स्क ओब्लास्त११,३४,०१६९कझानКазаньटाटरस्तान११,०५,२८९१०चेलियाबिन्स्कЧелябинскचेलियाबिन्स्क ओब्लास्त१०,७७,१७४

 समाजव्यवस्था 
 वस्तीविभागणी 

 अग्रशीर्ष मजकूर 

 शिक्षण 
रशियाच्या राज्यघटनेनुसार सर्व नागरिकांना मोफत शिक्षण मिळते.

 तेथील संस्कृती 

 राजकारण 
घटनेनुसार रशिया एक संघराज्य व अर्ध-अध्यक्षीय लोकशाही राष्ट्र आहे. रशियात राष्ट्रपती हा राष्ट्रप्रमुख, तर पंतप्रधान हा कार्यकारी प्रमुख असतो.

 अर्थतंत्र 
रशिया आर्थिकदृष्ट्या प्रगत राष्ट्र आहे. रशियाचा दरडोई उत्पन्नात जगात १० वा क्रमांक लागतो.

 शेती 
२००५ साली रशियातील १२,३७,२९४ चौ.किमी. जमीन लागवडीखाली होती. केवळ भारत, चीन व अमेरिकेत यापेक्षा जास्त जमीन लागवडीखाली आहे.

 उर्जा 
प्रसारमाध्यमे रशियाला ऊर्जा महासत्ता म्हणतात. रशियात सर्वाधिक नैसर्गिक वायू सापडतो.

 वाहतूक 
रशियातील रेल्वे वाहतूक संपूर्णपणे सरकारने चालविलेल्या रशियन रेल्वे मार्फत होते. रशियात एकूण ८५,००० कि.मी.चे रेल्वेमार्ग आहेत.
२००६ साली रशियात ९,३३,००० कि.मी. रस्ते होते. यातील ७,५५,००० कि.मी. रस्ते पक्के होते.

सेंट पीटर्सबर्ग, व्लादिवॉस्तोक, पेट्रोपाव्हलोव्स्क-कामचाटका, मुर्मन्स्क, कालिनिनग्राड, अर्खांगेल्स्क,  मखाच्काला, नोव्होरोस्सिय्स्क, ॲंस्ट्राखान, रोस्टोव्ह-ऑन-डॉन ही रशियातील प्रमुख बंदरे आहेत.
रशियात १२१६ विमानतळ आहेत. यातील मॉस्को व सेंट पीटर्सबर्ग हे सर्वांत व्यस्त विमानतळ आहेत.

 विज्ञान आणि तंत्रज्ञान 

 खेळ 
 ऑलिंपिक खेळात 

 टिपा 

वर्ग:युरोपातील देश
वर्ग:जी-२० सदस्य देश