मनमोहन सिंग

डॉ. मनमोहनसिंह गुरुमुखसिंह कोहली (२६ सप्टेंबर, १९३२ - २६ डिसेंबर, २०२४) हे २२ मे २००४ पासून २६ मे  २०१४पर्यन्त भारताचे पंतप्रधान होते. हे १४वे पंतप्रधान होते. ते काँग्रेस पक्षाचे सदस्य असून राज्यसभेत आसामचे प्रतिनिधित्व करत होते. यापूर्वी ते  इ.स. १९९१ साली पी.व्ही. नरसिंहराव मंत्रिमंडळात केंद्रीय अर्थमंत्री होते. त्या काळात त्यांनी केलेल्या आर्थिक सुधारणा आणि त्यानंतर झालेल्या आर्थिक प्रगतीमुळे त्यांची कार्यक्षम राजकारणी म्हणून प्रतिमा बनली.

 आरंभिक जीवन 
मनमोहनसिंहांच्या वडिलांचे नाव गुरुमुखसिंह आणि आईचे नाव अमृतकौर. मनमोहन सिंह हे अर्थशास्त्रात उच्चशिक्षित आहेत. त्यांनी पंजाब विद्यापीठ, केंब्रिज विद्यापीठ आणि ऑक्सफर्ड विद्यापीठ येथून शिक्षण घेतले आहे. संयुक्त राष्ट्रांच्या व्यापार आणि विकास विभागात काम करीत असताना, भारताचे तत्कालीन विदेश व्यापारमन्त्री ललित नारायण मिश्रा यांनी मनमोहनसिंहांची आपल्या खात्यात सचिव म्हणून नियुक्ती केली.

जीवनक्रम
 सन १९५७ ते  १९६५ - चन्दीगडमधील पंजाब विद्यापिठ प्राध्यापक.
 इ.स. १९६९-१९७१ - दिल्ली स्कूल ऑफ इकाॅनॉमिक्स या संस्थेत आन्तरराष्ट्रीय व्यापार विषयाचे  प्राध्यापक.
 इ.स. १९७६ - दिल्लीमधील जवाहरलाल नेहरू विद्यापिठात मानद प्राध्यापक.
 इ.स. १९८२ से १९८५ भारतीय रिझर्व्ह बँकेचे गव्हर्नर.
 इ.स. १९८५ से १९८७ – भारताचा योजना आयोगाचे उपाध्यक्ष.
 इ.स. १९९० से १९९१ - भारतीय पन्तप्रधानाचे आर्थिक सल्लागार.
 इ.स. १९९१ - नरसिंह राव यांच्या नेतृत्वातील काँग्रेस सरकारमध्ये अर्थमन्त्री.
 इ.स. १९९१ – आसाममधून राज्यसभेचे सदस्य म्हणून निवडले गेले.
 इ.स. १९९५ – दुसऱ्या वेळी राज्यसभा सदस्य
 इ.स. १९९६ - दिल्ली स्कूल ऑफ इकॉनॉमिक्समध्ये मानद प्राध्यापक 
 इ.स. १९९९ - दक्षिण दिल्लीमधून  लोकसभा निवडणूक लढले पण त्यात हरले.
 इ.स. २००१ – तिसऱ्या वेळी राज्यसभा सदस्य आणि विरोधी पक्ष नेता  
 इ.स. २००४ – भारताचे पन्तप्रधान

या शिवाय त्यांनी आन्तरराष्ट्रीय नाणेनिधी आणि आशियायी विकास बँक यांच्या विकासांत महत्त्वाचे योगदान दिले आहे.

पहा : भारताचे अर्थमंत्री

भारताचे परराष्ट्रमंत्री

मनमोहन सिंह यांच्यावर लिहिली गेलेली पुस्तके
 The Accidental Prime Minister : मेकिंग अँड अनमेकिंग ऑफ मनमोहन सिंह’ (मूळ लेखक : संजय बारू.  The Accidental Prime Minister याच नावाने पुस्तकाचा मराठी अनुवाद लीना सोहोनी यांनी केला आहे.)
 अर्थतज्ज्ञ डॉ. मनमोहनसिंह : प्रशासक ते पंतप्रधान ... एक वाटचाल (अनुवादित, अविनाश कोल्हे)
 डॉ. मनमोहनसिंह - एक वादळी पर्व (लेखक : सुजय शास्त्री; ग्रंथाली प्रकाशन)

 चित्रपट व मालिका 
 द ॲक्सिडेन्टल प्राइम मिनिस्टर : या चित्रपटात अनुपम खेर यांनी मनमोहनसिंहांची भूमिका केली आहे. ह्या सिनेमात काँग्रेसवर आणि गान्धी घराण्यावर टीका केलेली असल्याने या सिनेमाच्या प्रदर्शनाला काँग्रेस पक्षाने विरोध केला होता. ११ जानेवारी २०१९ रोजी हा चित्रपट प्रदर्शित झाला व ५ मे २०१९ रोजी दूरचित्रवाणीवर आला.
 प्रधानमंत्री : या नावाची एक मालिका एबीपी माझावर प्रसारित झाली होती. त्यातील काही भागात मनमोहन सिंग यांची देखील कथा चित्रित केली गेली.

 संदर्भ 

वर्ग:भारतीय राजकारणी
वर्ग:भारताचे पंतप्रधान
वर्ग:भारतीय परराष्ट्रमंत्री
वर्ग:भारतीय अर्थमंत्री
वर्ग:भारतीय रिझर्व बँकेचे गव्हर्नर
वर्ग:राज्यसभा सदस्य
वर्ग:राज्यसभेतील विरोधीपक्ष नेते
वर्ग:इ.स. १९३२ मधील जन्म
वर्ग:पद्मविभूषण पुरस्कारविजेते
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख