बर्लिन

बर्लिन () ही जर्मनी देशाची राजधानी व १६ राज्यांपैकी एक राज्य आहे. सुमारे ३४.७ लाख लोकसंख्या असलेले बर्लिन हे जर्मनीमधील सर्वात मोठे शहर आहे. बर्लिन शहर जर्मनीच्या ईशान्य भागात वसले असून ते बर्लिन-ब्रांडेनबुर्ग ह्या युरोपातील सर्वात मोठ्या महानगर क्षेत्राचे केंद्र आहे.

१२व्या शतकाच्या सुमारास स्थापन झालेल्या बर्लिनला युरोपाच्या इतिहासात विशेष स्थान आहे. आजवर बर्लिन ही प्रशियाच्या राजंत्राची (१७०१ - १९१८), जर्मन साम्राज्याची (१८७१ - १९१८), वाइमार प्रजासत्ताकाची (१९१९ - १९३३), नाझी जर्मनीची (१९३३ - १९४५) व आजच्या जर्मनी देशाची (१९९० - चालू) राजधानी राहिलेली आहे. दुसऱ्या महायुद्धामध्ये नाझी जर्मनीचा पराभव झाल्यानंतर बर्लिन शहराचे दोन तुकडे करण्यात आले. पूर्व बर्लिन हे पूर्व जर्मनीच्या राजधानीचे शहर तर पश्चिम बर्लिन हे पश्चिम जर्मनीच्या अधिपत्याखालील शहर हे दोन तुकडे बर्लिनच्या भिंतीने वेगळे करण्यात आले. १९९० साली जर्मनीच्या एकत्रीकरणानंतर बर्लिनची भिंत पाडून टाकण्यात आली व बर्लिन शहर पुन्हा एकदा एकसंध झाले.

एक जागतिक शहर असलेले बर्लिन हे राजकीय, शैक्षणिक व सांस्कृतिक दृष्ट्या युरोपामधील एक प्रमुख शहर आहे.

 शहररचना 
दुसऱ्या महायुद्धामध्ये बरेचसे बेचिराख झालेले शहर १९५० व १९६० च्या दशकांमध्ये नव्याने बांधण्यात आले. ऐतिहासिक काळापासून अनेक राजवटींचे मुख्य शहर असल्यामुळे बर्लिनमध्ये विविध कलाप्रकाराच्या इमारती आहेत.

 इतिहास 
बाराव्या शतकामध्ये स्थापन झालेले बर्लिन हे हान्से ह्या संघामधील एक प्रमुख शहर होते. इ.स. १७०१ मध्ये प्रशियाच्या राजतंत्राच्या निर्माणानंतर बर्लिन हे राजधानीचे शहर बनले.
भूगोल
बर्लिन शहर जर्मनीच्या ईशान्या भागात पोलंड देशाच्या सीमेच्या ८५ किमी पश्चिमेला स्प्री नदीच्या काठांवर वसले आहे. ब्रांडेनबुर्ग राज्याने बर्लिनला सर्व बाजूंनी वेढून टाकले आहे.
 हवामान 
बर्लिन शहरामधील हवामान सौम्य व आर्द्र स्वरूपाचे आहे.

 वाहतूक 
 विमानवाहतूक 
बर्लिनमध्ये दोन मोठे विमानतळ आहेत. टेगेल विमानतळ शहराच्या सीमेत असून शोनेफेल्ड विमानतळ शहराबाहेर ब्रांडेनबुर्ग राज्यात आहे. लुफ्तांसा, युरोविंग्ज आणि एर बर्लिन टेगेल विमानतळाचा तर जर्मनविंग्ज, ईझीजेट आणि रायनएर या कंपन्या शोनेफेल्ड विमानतळाचा वापर करतात.

शोनेफेल्ड विमानतळाला लागून बर्लिन ब्रांडेनबुर्ग विमानतळ हा नवीन विमानतळ २०१७ च्या शेवटापर्यंत बांधून तयार होईल. त्यानंतर टेगेल विमानतळ बंद करण्यात येईल.

 रेल्वे 

 रस्ते 

 सार्वजनिक वाहतूक 
डॉइच बाह्न आणि बर्लिनेर वेरकेरबिट्रीब बर्लिन महानगरात पाच प्रकारच्या सार्वजनिक वाहतूक प्रणाली चालवतात.Die kleine Berlin-Statistik 2015. (जर्मन). Amt für Statistik Berlin-Brandenburg. Accessed 14 February 2016.

प्रणालीस्थानके / मार्गिका / एकूण लांबीवार्षिक प्रवासीनोंदीएस-बाह्न१६६/१५/३२७ किमी४१,७०,००,०००(२०१५)डॉइच बाह्न/जमिनीच्या वरून चालणारी द्रुतगती रेल्वे. उपनगरांतून स्थानके.यू-बाह्न१७३/१०/१४६ किमी५०,७०,००,०००(२०१२)बीव्हीजी/२४ तास सुरू असणारी भुयारी रेल्वेट्रॅम४०४/२२/१८९ किमी१८,१०,००,०००(२०१४)बीव्हीजी/शहराच्या पूर्व भागातबस३,२२७/१५१/१,६२६ किमी४०,५०,००,०००(२०१४)बीव्हीजी/शहरभर सगळीकडे सेवा/६२ रात्रीचे मार्गफेरी५ मार्गिकाबीव्हीजी/इतर मार्गिकांवरील तिकिट येथे चालते

कला
 खेळ 
१९३६ उन्हाळी ऑलिंपिक स्पर्धेचे बर्लिन हे यजमान शहर होते. तसेच २००६ फिफा विश्वचषक अंतिम सामना येथे खेळवला गेला होता. फुटबॉल हा येथील सर्वात लोकप्रिय खेळ असून फुसबॉल-बुंडेसलीगामध्ये खेळणारा हेर्था बे.एस.से. हा बर्लिनमधील प्रमुख फुटबॉल क्लब आहे.
शिक्षण
 जुळी शहरे 
जगातील १७ शहरे बर्लिनची अधिकृत जुळी शहरे आहेत.
 १९६७  लॉस एंजेल्स, अमेरिका
 १९८७  पॅरिस, फ्रान्स
 १९८८  माद्रिद, स्पेन
 १९८९  इस्तंबूल, तुर्कस्तान
 १९९१  वॉर्सॉ, पोलंड
 १९९१  मॉस्को, रशिया १९९१  बुडापेस्ट, हंगेरी
 १९९२  ब्रसेल्स, बेल्जियम
 १९९३  जाकार्ता, इंडोनेशिया
 १९९३  ताश्कंत, उझबेकिस्तान
 १९९३  मेक्सिको सिटी, मेक्सिको
 १९९४  बीजिंग, चीन १९९४  तोक्यो, जपान
 १९९४  बुएनोस आइरेस, आर्जेन्टिना
 १९९५  प्राग, चेक प्रजासत्ताक
 २०००  विंडहोक, नामिबिया
 २०००  लंडन, युनायटेड किंग्डम

 संदर्भ 

 हे सुद्धा पहा 
राइचश्टाग
ब्रांडेनबुर्ग फाटक
 बर्लिनची भिंत

 बाह्य दुवे 
 अधिकृत संकेतस्थळ 
 व्यापार दालन 
 महानगर क्षेत्र 


वर्ग:जर्मनीमधील शहरे
वर्ग:जर्मनीची राज्ये
वर्ग:युरोपातील देशांच्या राजधानीची शहरे
वर्ग:उन्हाळी ऑलिंपिक यजमान शहरे