မၟာ

မၟာ (Reptiles) ဗွဲမဂၠိုင် ဗၟံက်ထ္ၜး ဂကောံတိရစ္ဆာန် သတ်မၟာ (Reptilia ) မဒှ် ဂကောံတိရစ္ဆာန်သီုဖအိုတ် ပါဲနူကဵု ဂကောံသတ်မၟဴ (mammals) ကဵု ဂကောံသတ်ပၞဝ် (ဂစေံ) တအ်ရ။ ဂကောံသတ်မၟာဂှ် သတ်ဂကူအရုတ်ဂမၠိုင်၊ ဂကူကျာံဂမၠိုင်၊ ဂကူဇြုံဂမၠိုင်၊ ဂကူဒကောတ်ဂမၠိုင်၊ ဂကူဒကုဲဂမၠိုင် ကေုာံ ဂကူမတုပ် ကုဍေဟ်ဂမၠိုင်ရ။ 

ၜိုတ်မဂွံတီကေတ်မာန်မ္ဂး သတ်မၟာတမၠာ (proto-reptiles) ဂှ် စကတဵုဒှ်ကၠုင် နူကဵု သၞာံမတုဲကၠုင် ၜိုတ် ၃၁၂ မဳလဳယာန် ပ္ဍဲအခိင်ကာလ ကာဗောန် (Carboniferous period) မဒှ်အခိင် သတ်ဍာ် စချုဲပြံင် တိုန်မံင် လတူဒဵု။ သတ်မၟာကိုပ်ကၠာအိုတ်ဂှ် ညးကော်စ ဨရုမၟာ (eureptile ("true reptile") ဂှ် ဒှ် ဟာဲလဝ်နဝ်မုသ် (Hylonomus)  မဒှ် သတ်ဇကုသၟတ် မတုပ်ညံင်သတ်ဂကူဒကုဲမွဲရ။ တင်ဂၞင်ဗဳဇ (genetic data) ကဵု တင်ဂၞင်ဇမြ (fossil data) ပ္တိုန်ထ္ၜးလဝ် ဂကောံမၟာၜါ Archosauromorpha (crocodilians, birds and kin) ကဵု Lepidosauromorpha (lizards and kin) စပါ်တၞဟ်ခြာကၠုင်ဂှ် ဒှ်အခိင် ကာလလအိတ်ပါမဳယာန် (Permian period)။ ဂကူတၞဟ်ခြာ နူတြေံဗွဲမဂၠိုင် ကၠေအ်ကၠက်အာ တၟာဂလိုင်ရ။ 

လပါ်ဗဳဇဂကူ
တၞောဝ်ဗဳဇ သတ်မၟာ မဗမံက်ထ္ၜးလဝ်တအ်ဂှ် ဒုင်သဇိုင် ကုမူအဆက်အစပ် မခၞံဗဒှ်လဝ် နကဵု M.S. Lee ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၁၃ ဂှ်ရ။ တၞောဝ်မထ္ၜးလဝ် ဗွဲသၟဝ်ဝွံဂှ် စကာလဝ် တင်ဂၞင် နကဵု ဗဳဇ (မဝ်လေကျူ) ကဵု ဇမြ (morphological) ရ။

 နိဿဲ 

ကဏ္ဍ:တိရစ္ဆာန်