တၠနန် (နာဲတေန်အံင်)

နာဲတၠနန် (ကော်) နာဲတေန်အံင် (၃၁ ဂျူလာင် ၁၉၃၇ – ၁၀ အံက်တဝ်ဗာ ၂၀၂၁) ဝွံ ဒှ်သၟာတဝ်စၞေဟ် သွက်ဗၠးၜးကောန်ဂကူမန် အပ္ဍဲဗွိုင်သၞောဝ်ကီု သီုကဵု ပ္ဍဲတိဗၠးၜး၊ ပ္ဍဲအခိင်မစုတိဂှ် ယိုက်ဂၠေင်လဝ် တာလျိုင် ဥက္ကဋ္ဌ ဗော်ညဳသၟဟ်မန် မဒှ်ဗော်ပရေင်ဍုင်ကွာန်မန် အဓိက ပ္ဍဲဗွိုင်အပ္ဍဲဍုင်ရ။ နာဲတၠနန်ဝွံ ဒှ်ကောန် နာဲအံင်ထောန် ညးမဒှ် ဥက္ကဋ္ဌ ဗော်ပၠတရဴဍုင်မန်တြေံမွဲတုဲ ကမၠောန်ဂကူမန် ဗွဲတၟေင် ပ္ဍဲလပါ်ပေါဲဗတိုက် သွက်အခေါင်အရာဂကူမန်ဂှ် ဂိုတ်ဂစာန် ကၠောန်ကၠုင် နူဘဝသၟတ်ရ။ ဟိုတ်နူ ပရေင်ချဳဓရာင် သွက်အခေါင်ဂကူမန်တုဲ သၞာံ ၁၉၆၂ ဂှ် ညး ဒးဒုင် လွပ် ကုသၟိင်တၠဗၟာတအ်တုဲ ဒးဒုင်ဖျေဟ်ထံင် ပွိုင် ၁၀ သၞာံကီုရ။ သၞာံ ၁၉၈၆ ဂှ် ပ္ကောံဂွံ ညးသၟတ်မန်ဂမၠိုင်တုဲ တိတ်အာ တိဗၠးၜး ဇရေင်ဗော်ဍုင်မန်တၟိ သွက်ဂွံ လုပ်ပေါဲဗတိုက် ကုသၟိင်တၠအဝဵုဗၟာ နကဵုလွဟ်။ ပ္ဍဲဗော်ဍုင်မန်တၟိဂှ် ညးယိုက်ဂၠေင်လဝ် နကဵု တာလျိုင် ကမ္မတဳဗဟဵု၊ ကေင်ကာဗဟဵု၊ ဥက္ကဋ္ဌ ကမ္မတဳဟံင်ပြာ်ညးဍုင်ကွာန်မန်၊ ယိုက်ဂၠေင်ကၠုင် တာလျိုင် ပ္ဍဲဌာနပရေင်ပိုန်ဒြပ်၊ ဌာနပရေင်ဆက်ဆောံဍုင်သအာင်တအ် ဒှ်တမ်ရ။ ကြဴနူ ဗော်ဍုင်မန်တၟိ မကေတ်ဒေါအ်ပန်ပှ်ော ကုအလဵုအသဳပၞာန်ဗၟာတုဲ သၞာံ ၂၀၀၂ ဂှ် ညး ဒေါအ်ဇူ နူတာလျိုင် ဗော်ဍုင်မန်တၟိရ။ ပ္ဍဲအခိင် ဗော်ကောန်ဂကူမန် (MNP) ကဵု ဗော်ဒဳမဵုကရေဇြဳအလုံဒေသရးမန် (AMDP) မပံင်ကောံရေင်သကအ်တုဲ ဒက်ပ္တန် ဗော်ညဳသၟဟ်ဂကူမန် (MUP) ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၁၈ ဂှ် နာဲတၠနန် ဂွံဒုင်ရုဲစှ် နဒဒှ် ဥက္ကဋ္ဌတုဲ ယိုက်ဂၠေင်ကၠုင် သဇိုင်ဝန်ဂှ် စဵုကဵု လအိတ်လမျီုရ။

ဘဝသၟတ်
နာဲတၠနန် (ယၟုတမ် နာဲတေန်အံင်) မဒှ်ကောန် နာဲအံင်ထောန်၊ မိအေသိင် ဝွံ ကတဵုဒှ်မၞိဟ် ပ္ဍဲ ဂိတုဂျူလာင် ၃၁၊ ၁၉၃၇ (သက္ကရာဇ် ၁၃၉၉ ဂိတုဒုတိယဒဂိုန် ၉ မမံက်) တ္ၚဲသ္ၚိသဝ် ပ္ဍဲကွာန်ပ္ၚ၊ ပွိုင်ဍုင်ကျာ်ခမဳ၊ ခရိုင်ကျာ်ခမဳ၊ ဗြိတိန်ဗာမာ ရ။ ပၞောဝ်ကဵု ကောဒေအ် သီုဖအိုတ် ၁၂ တၠဂှ် ညးဒှ် ကောန်မရနုက်ကဵုပိ။ အခိင် နာဲတၠနန် မစိုပ်အဝဲ မံင်ဘာဂှ် ဘာတန်မူလဂှ် မံင်ပ္ဍဲကွာန်ပ္ၚတုဲ စတမ်နူ တန်ဒုတိယဂှ် ညးမံင်လဝ် ပ္ဍဲဘာမောရ်တောန်လေန် ယုဒ်သောန် (Morton Lane-Judson School) မဒှ်ဘာဗတောန်လိက် မပံက်လဝ် နကဵုဂကောံပတန်သာသနာသင်ဗလိုက် (လၟုဟ်၊ ဘာတန်သမၠုင်စၟတ်၆) ဂှ်ရ။ တန်ဒဿမဂှ် တိုန်ပ္ဍဲဘာပုဂ္ဂလိကမွဲ ပ္ဍဲဍုင်လ္ဂုင်တုဲ ဂွံအံင်ကေတ် နူကဵုဘာဂှ်ရ။

သၞာံ ၁၉၄၈ အခိင်ဂကူမန်တအ် မအာတ်မိက် ညံင်ကလိဂွံ ဍုင်မန်ဂှ် နကဵုညးမဂွံအလဵုအသဳဍုင် ဂကူဗၟာတအ် ဟွံပစၟတ်သမ္တီ ကုအခေါင်ဂကူမန်တုဲ ကောန်ဂကူမန်တအ် ဒးရပ်လွဟ်တုဲ တဝ်စၞေဟ်ကၠုင် သွက်အခေါင်ဂကူမန်ဂှ် ညးမဒှ် အပါနာဲတၠနန်၊ နာဲအံင်ထောန် ညးမဒှ် ဒုဥက္ကဋ္ဌ ဗော်သွးမန်ကောန်ဍုင်အရင်လေဝ် ရပ်လွဟ် တဝ်စၞေဟ်ကဵု သၟိင်တၠဗၟာတအ်ရ။ ပ္ဍဲအခိင်ဂှ် နာဲတၠနန် နွံအာယုက် ၁၁ သၞာံဂှ်လေဝ် တိတ်အာတိပၠန်ဂတး ကရောမ်အပါဇကုကီုရ။ ဗွဲကြဴ ဒပ်ပၠန်ဂတးမန် သီုဖအိုတ် ပံင်ပ္ကောံတုဲ ဒက်ပ္တန် ဗော်ပၠတရဴဍုင်မန်ဂှ် နာဲအံင်ထောန် ညးမဒှ် အပါ နာဲတၠနန်တအ် ဂွံဒုင်ရုဲစှ် နဒဒှ် ဥက္ကဋ္ဌဇၞော်ရ။ ကြဴနူ ဗော်ပၠတရဴဍုင်မန် တဝ်စၞေဟ်ဗတိုက် နကဵုလွဟ် ပွိုင် စှ်သၞာံ စှ်ဗြဲတုဲ အလဵုအသဳဖဆပလ တုပ်စိုတ် ညံင်ဂွံဗၟံက်ကဵု တွဵုရးဍုင်မန် ကုဂကူမန်တအ်တုဲ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၅၈ ဂိတုဂျူလာင် ၁၉ ဂှ် ဗော်ပၠတရဴဍုင်မန် လုပ်ကၠုင် ပ္ဍဲဗွိုင်သၞောဝ်ရ။ နာဲအံင်ထောန် ဂွံဒုင်ရုဲစှ် နဒဒှ် ဝန်ဇၞော်မွဲတၠကီုရ။ 

ကြဴနူ မကလေင်လုပ်စိုပ်ကၠုင် အပ္ဍဲဍုင်တုဲ သၞာံ ၁၉၆၀ ဂှ် ညးဒုင်ရုဲစှ် နကဵုမာဲ နဒဒှ် ညးဇမၞော်ကွာန် ကွာန်ပ္ၚရ။

ဘဝတဝ်စၞေဟ် သွက်ဗၠးၜးဂကူမန်
သၞာံ ၁၉၆၂ ဂှ် ဂဥုပ်ဗိုလ်ပၞာန်ဗၟာ နေဝေန် သီကေတ်အဝဵုဍုင်ဂှ် အပါညး နာဲအံင်ထောန် ကေုာံ က္ဍိုပ်သကိုပ်မန် ဗွဲမဂၠိုင် ဒးလွပ်ကဵုပၞာန်ဗၟာတုဲ ဒးဖျေဟ်ထံင်ရ။ ကြဴနူ ပၞာန်သီအဝဵုတုဲ နာဲတၠနန် ဗက်စန်ဒက် ကောန်ဂကူမန်တအ် သွက်ဂွံတိတ်ဂြိပ် တဝ်စၞေဟ်ကဵု တၠအဝဵုပၞာန်တုဲ ဒးဒုင်လွပ် ကုပၞာန်ဗၟာတုဲ စတမ်နူ သၞာံ ၁၉၆၃ ဂိတုနဝ်ဝေမ်ဗါ ၁၅ လုကဴပွိုင် ၁၀ သၞာံ ဒးဒုင်ဖျေဟ်လဝ်ထံင်မတ်မလီုတုဲ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၇၃ ဂိတုဇာန်နဝါရဳ ၂၇ ဂှ် ညးဂွံဗၠးတိတ် နူထံင်ရ။ ကြဴနူ မဂွံတိတ်ဗၠး နူထံင်တုဲ ဆက်ယိုက်ဂၠေင်ဒၟံင် ကမၠောန်ပရေင်ဍုင်ကွာန် သွက်ဂကူမန် နကဵုနဲနာနာသာ်ရ။ သၞာံ ၁၉၈၇ ဂိတုအံက်တဝ်ဗါ ၁၅ ဂှ် ပ္ကောံဂွံ ကွးဘာတက္ကသိုလ် ကေုာံ ကောန်ဂကောံလိက်ပတ်ယေန်သၞာင်မန် ကွာန်ပ္ၚတုဲ သီုဖအိုတ် မၞိဟ် ၃၀ တၠဂှ် တိတ်အာ တိပၠန်ဂတး ဇရေင်ဗော်ဍုင်မန်တၟိရ။ ပ္ဍဲအခိင်ဂှ် ဗော်ဍုင်မန်တၟိ ဒ္ကးဒၟံင် ၜါလဝး၊ တၞဟ်န ဗော်ၜါ ဂွံကလေင်ကောံဂှ် နာဲတၠနန်လေဝ် ဗိုင်ပါလုပ် ပ္ဍဲအရာမပံင်ကောံ ကရောမ်မွဲစွံ ကုဒပ်ပံင်ကောံ (မဒတ)တအ်ကီုတုဲ ပ္ဍဲသၞာံဂှ်ဟေင် ဂိတုဒဳဇြေမ်ဗါဂှ် ဗော်ဍုင်မန်တၟိ က္လေင်ပံင် ဒှ်အာမွဲဒပ်ရ။ ကြဴနူ ဗော်ၜါ ပံင်ကောံ ရေင်သကအ်တုဲ နာဲတၠနန် ဂွံခပ္တိုန် ပ္ဍဲတာလျိုင် ကမ္မတဳကေင်ကာဗဟဵု၊ နူဂှ် ကေတ်လဝ်တာလျိုင် ပ္ဍဲ လျိုင်ဌာနဟံင်ပြာ်ညးဍုင်ကွာန်မန် ကေုာံ ဆက်ဆောံဍုင်သအာင်တအ်ရ။

ပ္ဍဲသၞာံ အကြာ ၁၉၉၄-၉၅ မဒှ်အခိင် နကဵု အလဵုအသဳပၞာန် (SLORC) မကော်ကၠုင် သွက်ဂွံ တက်ကျာ ပရေင်ၜိုဟ်လလံဂှ် နာဲတၠနန် နဒဒှ် ဒုတိယညးတာလျိုင် ပ္ဍဲကမ္မတဳပညဳပညပ် ပရေင်ၜိုဟ်လလံ ဗော်ဍုင်မန်တၟိဂှ် ဂွံကေတ်လဝ်တာလျိုင်ကီုရ။ ကြဴနူ ဗော်ဍုင်မန်တၟိ မဒေါအ်ပန်ပှ်ော ကုအလဵုအသဳပၞာန်တုဲ စိုပ်သၞာံ ၁၉၉၉ ဂှ် နာဲတၠနန် ဒေါအ်ဇူ နူတာလျိုင် ပ္ဍဲဗော်ဍုင်မန်တၟိရ။

သၞာံ ၂၀၁၂ ပ္ဍဲအခိင် အလဵုအသဳ သမ္မတဦးသိန်းစိန် မပ္ညဳပ္ညပ် ပရေင်ၜိုဟ်လလံဂှ်လေဝ် ပ္ဍဲဂကောံရေင်တၠုင် ပရေင်ၜိုဟ်လလံ ကဆံင်တွဵုရး ကုဗော်ဍုင်မန်တၟိဂှ်လေဝ် နာဲတၠနန် ပါလုပ်ရေင်တၠုင်လဝ်ကီုရ။

ဘဝက္ဍိုပ်သကိုပ်ဗော်ပရေင်ဍုင်ကွာန်မန်
သၞာံ ၂၀၁၂ အခိင်မဒက်ပတန် ဗော်ဒဳမဝ်ကရေသဳမန် (MDP) ဂှ် နာဲတၠနန် ဂွံဒုင်ရုဲစှ် နဒဒှ် ဒုဥက္ကဋ္ဌ (၂)။ နူကဵု ဗော်ဒဳမဝ်ကရေသဳမန်ဂှ် ပြံင်လှာဲ ဗော်ကောန်ဂကူမန် (MNP) တုဲ နူဂိတုမေ သၞာံ ၂၀၁၆ ဂှ် မဂွံဒုင်ရုဲစှ် နဒဒှ် ဒုဥက္ကဋ္ဌ (၁)။ သၞာံ ၂၀၁၈ ဂိတုဂျူလာင်ဂှ် ဗော်ကောန်ဂကူမန် (MNP) ကဵု ဗော်ဒဳမဵုကရေဇြဳအလုံဒေသရးမန် (AMDP) ပံင်ကောံတုဲ ဒက်ပ္တန် ဗော်ညဳသၟဟ်မန် (MUP) ဂှ် နာဲတၠနန် ဂွံဒုင်ရုဲစှ် နဒဒှ် ဥက္ကဋ္ဌ။

သြဝါဒဂမၠိုင်

လအိတ်ဘဝ
အံက်တဝ်ဗာ ၁၀၊ ၂၀၂၁ ဂှ် နာဲတၠနန် အာတိုန်ကောံဓရီု ဂကောံကေင်ကာ ဗော်ညဳသၟဟ်မန် ပ္ဍဲဍုင်မတ်မလီု၊ ပ္ဍဲကောံဓရီုဂှ် ဟီုဂလာန်၊ ကဵုကသပ် ခိုဟ်ဟ်မာန်ဒၟံင် အတိုင်ဗီုတြေံရ။ အခိင်သဝ်တ္ၚဲ ၃ နာဍဳ ကလေင်စိုပ်သ္ၚိ ပ္ဍဲပ္ၚ၊ စစၞသဝ်တ္ၚဲလေဝ် အတိုင်ဗီုတြေံဂှ်ရ။ ပ္ဍဲအခိင်ဗတံဂှ် မံင်စ မိက်ဂွံ သြိုဟ်ဂြက် ဂြိုဟ်ချဳဂၠိုင်ဒၟံင်၊ တုဲ ခ္ဍက်ဒၟံင် ဟွံဒေါအ်၊ ကော်နင် အစာဂဥုဲသဝ်ဝန်။ အစာဂဥုဲလေဝ် ဆစိုပ်သ္ၚိ ပ္ဍဲအခိင်ဗတံ ၁၀ နာဍဳဂှ် စုတိအာ ပ္ဍဲကဵု သ္ၚိညး ပ္ဍဲကွာန်ပ္ၚ ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗုဂှ်ရ။

ကြဴနူမၜးအတ္တဘဴ
ကြဴနူ မဂွံတီကေတ် နာဲတၠနန် မစုတိအာဘဝပရလိုက်တုဲ ဂွံဆဵုကေတ် လိက်လၞီအောန်စိုတ် နူကဵု ဂကောံနာနာ မပ္တံကဵု နူကဵု 
 ဗော်ဍုင်မန်တၟိ၊
 ဂကောံမန်ကနေဒါ၊ 
 ဂကောံညဳသၟဟ်မန်ယူရောပ်၊ 
 ဂကောံမန်အလုံဍုင်အမေရိကာန်၊ 
 ဂကောံဂဳတပံင်ကောံ၊ 
 ဂကောံမန်အဝ်သတြေလျာ၊ 
 ဂကောံဒက်မိတ်ကောန်ဂကူမန်(ဍုင်သေင်ကာပေါဝ်)၊ 
 ကမ္မတဳကၠောန်ဗဒှ် တ္ၚဲကောန်ဂကူမန် မရနုက်ကဵု (၇၅) ဝါ ဗဟဵု ဍုင်မတ်မလီု၊ 
 အမျိုးသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးနှင့်ငြိမ်းချမ်းရေးဖော်ဆောင်မှုညှိနှိုင်းရေးကော်မတီ ၊ 
 ပြည်သူ့ပါတီ၊ 
 ရှမ်းတိုင်းရင်းသားများ ဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ် 
 လိက်ပရိုင်ဍုင် ကြေးမုံ 

ပါဲနူဂှ်တုဲ ပကဴဇြံင်နး (ဇၟန်ပကဴလၞီအောန်စိုတ်) ဂမၠိုင်လေဝ် နူကဵု ဂကောံနာနာတအ် ပလံင်ဗစိုပ်လဝ်ကီုရ။ 

ပ္ဍဲတ္ၚဲဖျေဟ်ကမ္မဌာန် ၁၃ အံက်တဝ်ဗာ ၂၀၂၁ ဂှ်လေဝ် ၜိုန်ရ မဒှ်အခိင် ကပ်ယဲကဝ်ဝိဒ်-၁၉ ကီုလေဝ် မၞိဟ်မဂၠိုင်ကဵုလ္ၚီ နကဵု ကယျိုင်မန် ဍာဲဍာဲဂှ် ပေင်ဒၟံင် အလုံဂၠံင် အလုံကွာန်ပ္ၚမွဲရ။ ဇုတ်မသၟေဟ်တအ်ဂှ် ညးတအ် သၠိုင်စုတ်လဝ် လတူကုန်ကျာ်စာင်ဍေဝ်၊ ကွာန်ပ္ၚ၊ ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗုမဒှ်ဗဒါဲ ဒၞာဲသမၠိုင်ဂိုဟ် အပါညးနာဲအံင်ထောန် မနွံရ။

ပ္ဍဲဒၞာဲဂိုဟ်ဂှ် နူစၟတ်တ္ၚဲ ၁၆ သေပ်တေမ်ဗါ ၂၀၂၂ ဂှ် နကဵုသဘင်ကၞာ လ္ဇံက်စွံ ရုပ်ဗရိုတ် နာဲတၠနန်မွဲရ။ ရုပ်ဗရိုတ်ဂှ် ကၠောန်လဝ် နကဵုကွတ်တဲ နူဍုင်မာန္တလေတုဲ ဒးကဵုင္ၚုဟ် ၁၀ကိုဋ်။ ဆဂး သီုကၠောန်ဒၞာဲသီုဖအိုတ်မ္ဂး အိုတ်သြန် ၁၀၀ ကိုဋ်ပြင်ပြင်ရ။

ဗီုရုပ် မဖျေဟ်ကမ္မဌာန်

နိဿဲ

ကဏ္ဍ:အတ္ထုပ္ပတ္တိ ကဏ္ဍ:BEHM