ဒပ်ပၞာန် ဗၠးၜး ဂကူတအင်

ဒပ်ပၞာန် ဗၠးၜး ဂကူတအင်(တအင်: တံပ်အွံရ်ပ်ုန်လောတ်ကပိီုန်တအင်း, , ; [ ဗွဲခမၞန် TNLA) ဂှ် ဒှ် ဒပ်ပၞာန် မလုပ်ပေါဲဗတိုက် သွက်အခေါင်ဂကူပလံင် (ဝါ) ဂကူတအင် မနွံ ပ္ဍဲ သဟရးဗၟာ ရ။ တုဲပၠန် ဒှ် ဒပ်ပၞာန် ဗော်ပၠတရဴဍုင်ပလံင် (Palaung State Liberation Front - PSLF)။ 

 ဝင် 
ဗော်ပၠတရဴဍုင်ပလံင် ဂှ် စတမ်ကၠုင် နူ ဗော်ပၠတရဴဂကူပလံင် (Palaung National Front - PNF) မဒှ် ဒပ်ပၞာန် ဂကူတအင် မဒက်ပ္တန်လဝ် နူ သၞာံ ၁၉၆၃ တေအ်ရ။ သၞာံ ၁၉၇၆ က္ဍိုပ်သကိုပ် နူ ဒပ်ပၠတရဴဂကူပလံင် မာဲကွာန်တံင် (Mai Kwan Tong) ညးမဒှ် က္ဍိုပ်သကိုပ် နူ ဒပ်ပၠတရဴဂကူပလံင် မွဲတၠ နကုအရီုအဗင် ဂကောံဗၠးၜးကချေန် (Kachin Independence Organisation - KIO) တုဲ ပါ်တိတ် နူ ဒပ်ပၠတရဴဂကူပလံင် ဒက်ပ္တန် ဂကောံဗၠးၜးဍုင်ပလံင်/ဒပ်ပၞာန်ဗၠးၜးဍုင်ပလံင် (Palaung State Liberation Organisation/Palaung State Liberation Army - PSLO/PSLA) ရ။ ဒက်ပ္တန်တုဲ ခြာဟွံလအ်ဂှ် ဒြဟတ်ဇၞော်တိုန်အာ နူ ဒပ်ပၠတရဴဂကူပလံင် ရ။ ခြာဟွံလအ်ဂှ် နကု ဒပ်ပၞာန်ဗၠးၜးဍုင်ပလံင် လးမုက်ပၞာန် ဗတိုက် ကု ပၞာန်အလဵုအသဳ သဵုယှေယ်လေတ်ဗၟာ ရ။ ပ္ဍဲ ကၞောတ် ၁၉၈၀တအ်ဂှ် ဒပ်ပၞာန်ပလံင်ဝွံ ဟိုတ်ဟွံဆက် ကလိဂွံ အရီုအဗင်လွဟ် နူဒပ်ကချေန်တုဲ ဒြဟတ်ဍိုန်စှ်ေရ။ နူဂှ် ဂိတုဨပြဳ ၂၇ သၞာံ ၁၉၉၁ ဂှ် ဒပ်ပၞာန်ဗၠးၜးဍုင်ပလံင် ကေတ် ဒေါအ်ပန်ပှ်ော ကုအလဵုအသဳပၞာန်ဗၟာ ရ။  ကောန်ဂကောံ ဒပ်ပလံင် ညးမနွံ ပ္ဍဲ ဗဟဵုကရေင်ကေအေန်ယူ ပ္ဍဲ မာနေဝ်ပလဝ်တအ် ဟွံဒးဂၞပ်စိုတ် ပရေင်ဒေါအ်ပန်ပှ်ောတုဲ ဂိတုဇာန္နဝါရဳ ၁၂၊ ၁၉၉၂ ဂှ် ဒက်ပ္တန် ဗော်ပၠတရဴဍုင်ဗၠးၜးပလံင် (Palaung State Liberation Front - PSLF) နကုသၟဝ် ပရေင်က္ဍိုက်က္ဍိုပ် မာဲတေန်မောင် (Mai Tin Moung) ရ။ သၞာံ ၂၀၀၅ ဂှ် ဂကောံဗၠးၜးဍုင်ပလံင် (PSLO) မဒေါအ်လဝ် ပန်ပှ်ော ကုအလဵုအသဳဗၟာဂှ် ဒးဒုင်ကဵု ဒြဟတ်ဒမြိုဟ် ကုအလဵုအသဳဗၟာ သွက်ဂွံပအပ်လွဟ်တုဲ ဒပ်ဂှ် ဒးဖျေဟ်ထောအ်လွဟ်ရ။ ကောန်ဒပ် ဂကောံဗၠးၜးဍုင်ပလံင် (PSLO) ဗွဲမဂၠိုင် ကၠုင်လုပ်ပံင် ပ္ဍဲ ဒပ်ပၠတရဴဗၠးၜးဍုင်ပလံင် (PSLF) တုဲ ဗ္တောန်ကွတ်ပၞာန် ပ္ဍဲ ဒပ်ပၞာန်ကချေန် ကေအာဲအေ ဒပ်မဟာ၄ ပ္ဍဲ လာဲသာ ရ။

ဂိတုအံက်တဝ်ဗာ ၂၀၀၉ နူ သဘင်သဳကၠဳဗော် ဒပ်ပၠတရဴဗၠးၜးဍုင်ပလံင် (PSLF) မရနုက် ကုပိဝါ နကု သကိုပ်သက တာအာက်ဗံင် (Tar Aik Bong) ကု တာပိုန်ကျဝ် (Tar Bone Kyaw) လလောင်တြး ဒဒှ်ရ ညးတအ် ဒက်ပ္တန် ဒပ်ပၞာန်ဗၠးၜးဂကူတအင် (Ta'ang National Liberation Army - TNLA) နဒဒှ် သွာင်ပၞာန် ဒပ်ပၠတရဴဗၠးၜးဍုင်ပလံင် PSLF ရ။ စနူဂှ်တုဲ ဂလိုင်ပ္ကောံပတိုန် ကောန်ပၞာန် နူဂကူတအင် ပ္ဍဲဒေသ တွဵုရးသေံဇၞော်လပါ်သၟဝ်ကျာတုဲ စဒှ်ကၠုင် ပေါဲဗတိုက် ကုဒပ်ပၞာန်အလဵုအသဳဗၟာရ။ သၞာံ ၂၀၁၂ နဝ်ဝေမ္ဗာ ၉ ဂှ် နကုဒပ်ဏအ် ဆဵုဂဗ ဂကောံပညဳပညပ် နူအလဵုအသဳပၞာန်ဗၟာကီုလေဝ် ပရေင်ဆဵုဂဗဂှ် ဟွံအံင်ဇၞးရ။ ဗွဲကြဴဂှ်လေဝ် နကု ဒပ်ဏအ် ဟွံဆက်ဆဵု ဟွံဆက်သဳကၠဳ ပရေင်ၜိုဟ်လလံ ကုအလဵုအသဳပၞာန်ဗၟာရ။ တုဲပၠန် နကုဒပ်ဏအ် ဟွံထ္ပက် စၟတ်တဲ ပရေင်ၜိုဟ်လလံအလုံဍုင် မကော်ဂး NCA - Nationwide Ceasefire Agreement ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၁၅ ဂှ်၊ ဆဂး နကုဒပ်ဏအ် ပါလုပ် ပ္ဍဲ ကမ္မတဳပညဳပညပ်သဳကၠဳ ပရေင်ဍုင်ကွာန်ဖေဝ်ဒရေဝ် မကော်ဂး FPNCC - Federal Political Negotiation and Consultative Committee မဒှ် ဂကောံ နကု ဒပ်ပၞာန်ဂကူဝ မအာက္ဍိုပ်ဂှ်ရ။ သၞာံ ၂၀၁၆ ဂှ် ဒပ်ဏအ် ပံင်တောဲ ကုဒပ်မဟာမိတ်သၟဝ်ကျာ (Northern Alliance) မဒက်ပ္တန်လဝ် နကု ဒပ်ပၞာန်ယခေင် (Arakan Army - AA)၊ ဒပ်ပၞာန်ဗၠးၜးကချေန် ကေအာင်အေ၊  (Kachin Independence Army - KIA) ကောံ ကုဒပ်ပၞာန်ပံင်ကောံဒဳမဝ်ကရေသဳကောန်ဂကူဗၟာ မကော်ဂး အေမ်အေန်ဒဳအေအေ (Myanmar National Democratic Alliance Army - MNDAA) ရ။ သၞာံ ၂၀၁၉ ဒပ်ပၞာန် AA, MNDAA ကောံ ကု TNLA သၠုင်ပ္တိုန် ဒြဟတ်ပၞာန် ဒက်ပ္တန် ပရေင်ပံင်တောဲပၞာန် မကော်ဂး မဟာမိတ်ကောဒေအ်ပိ (Three Brotherhood Alliance) ရ။

ကြဴနူ ပၞာန်သီအဝဵု သၞာံ ၂၀၂၁ တုဲ နကု ဒပ်တအင် ဗ္တိုက် ကုပၞာန်အလဵုအသဳဗၟာ ပ္ဍဲဒေသ တွဵုရးသေံသၟဝ်ကျာ။ တုဲပၠန် နကု ဒပ်တအင်ဂှ် ဗွဲတပ်တပ်ဟွံသေင် သီုထံက်ပင်ဒၟံင် ပၞာန်ပဳဒဳအေပ် ကောံ ကုဒပ်လွပ်လွဟ်တၞဟ်တၞဟ်တအ်ကီုရ။ ဂိတုဒဳဇြေမ္ဗာ ၂၀၂၃ ဂှ် ဒပ်တအင် လုပ်သီဂွံ ဍုင်ဏာမ်သာန် ကု မာန်တံင် မဒှ် ဒေသပကင်ရင်အပိုင်ပလံင် (Pa Laung Self-Administered Zone)ရ။ ပ္ဍဲ ဇာန္နဝါရဳ ၁၁၊ ၂၀၁၄ ဂှ် အလဵုအသဳပၞာန်ဗၟာ ကု ဒပ်မဟာမိတ်သၟဝ်ကျာ နကုကြုက် လုပ်လဒေါဝ်တုဲ က္လိဂွံ ပရေင်ဒေါအ်ပန်ပှ်ော ပ္ဍဲဒေသ တွဵုရးသေံသၟဝ်ကျာရ။ 

ဂျောန် ၁၈ ဂှ် TNLA လလောင်တြး ဒဒှ်ရ ပ္ဍဲတွဵုရးနံင်ချဝ်ဂှ် ကောန်ပၞာန်ဗၟာ ပန်တုဲ ကောန်ပၞာန်ညးတအ် မွဲတၠ ဒးချိုတ်အာ တုဲပၠန် ပန် ဒးအာဝပ် ပ္ဍဲ ဂျောန် ၂၅ ဂှ် ညးတအ် လလောင်တြး ပရေင်ပၞာန် ၁၀၂၇ ကလေင်စပၠန်တုဲ ဟိုတ်နူ အလဵုအသဳပၞာန်ဗၟာ ပလီု ပရေင်ဒေါအ်ပန်ပှ်ော၊ တုဲ ဆက်ဗ္တိုက် ပ္ဍဲ ပွိုင်ဍုင်နံင်ချဝ် ကု ကျံက်မေဝ်။ ခြာဟွံလအ်ဂှ် နကုဒပ်တအင် သီဂွံအာ ဍုင်နံင်ချဝ်၊ တုဲပၠန် ဒပ်ပၞာန်ဗၟာ မနွံ ပ္ဍဲပွိုင်ဍုင်ကျံက်မေဝ်လေဝ် သီဂွံအာ တၟာဂလိုင်ကီုရ။ ဂျောန် ၂၈ ဂှ် ဒပ်တအင် သီဂွံ ဍုင်ကျံက်မေဝ်၊ တုဲ ဗိုင်လဝ် ဍုင်မဝ်ဂေါက်၊ ဒပ်ပၞာန်ဗၟာ မနွံ ပ္ဍဲပွဳပွူဂှ် ဗွဲမဂၠိုင်ဂှ် သီဂွံလဝ်ရ။

 နိဿဲ