ပျူစောထဳ

ပျူစောထဳ (ပျူစောထီး) ဟီုဂှ် ဒှ်ဂကောံဒမၠုက် ဗွဲတၟေင် ဂကူဗၟာ မဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵု မၞိဟ်မထံက်ဂလာန် ဒပ်ပၞာန်ဗၟာ၊ ဗော်ကျဖေတ် (ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနဲ့ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ) ကေုာံ ဂကောံလကျာ်ဗၟာမအာက္ဍိုပ် မကော်ဂး မဘသ (အမျိုး၊ ဘာသာ၊ သာသနာစောင့်ရှောင်ရေးအဖွဲ့) တအ် သွက်ဂွံ စဵုဒၞာ ကောန်ဂကောံညးတအ် နူကဵု ဘဲဘပဠ ကေုာံ ဂမ္စိုတ် ဂကောံဒစဵုဒၞာညးဍုင်ကွာန်ပဳဒဳအေပ်တအ်ရ။ ဂကောံပျူစောထဳဝွံ စဒက်ပ္တန်လဝ် နူကဵု ဂိတုမာတ် ၅၊ ၂၀၂၁ ပ္ဍဲဍုင်မာန္တလေတုဲ ဗွဲကိုပ်ကၠာ ဒက်ပ္တန်လဝ် ဂကောံပျူစောထဳရးဇၞော်မာန္တလေ သွက် ကၟိန်ဍုင်ဗၟာသကုတ်လတူ ကဵု ဂကောံပျူစောထဳရးဇၞော်လ္ဂုင်ဂှ် သွက် ကၟိန်ဍုင်ဗၟာသကုတ်သၟဝ်။ ဗွဲကြဴညိ ဗွဲမဗဗွဲကဵု တွဵုရး ကေုာံ ရးဇၞော်တၞဟ်တအ်ဂှ် ဆက်ပံက်လဝ်ရ။ ဂကောံပျူစောထဳဝွံ ၜိုန်ရ ဒက်ပ္တန်လဝ် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၂၁ ဝွံကီုလေဝ် ပ္ဍဲအခိင် သၞာံ ၁၉၅၅တအ်တေအ်လေဝ် ဂကောံဗီုဏအ် ယၟုဗီုဏအ်ဂှ် ကေင်နွံလဝ်ကီုရ။ 

 ဝင် 
နကဵုဒပ်ပၞာန်ဗၟာ ထ္ၜးဟိုတ် ကုသဘင်မာဲ သၞာံ ၂၀၂၀ ဂှ် ဟွံစှ်ေကဵု ဗဗွဲဓဝ်တုဲ ဒပ်ပၞာန်ထိင်ကေတ်ထောအ် အဝဵုဍုင် ပ္ဍဲဖေဖဝ်ဝါရဳ ၁၊ ၂၀၂၁ ဂှ်ရ။ ကြဴနူဂှ် ညးဍုင်ကွာန် ဗွဲတၟေင် ညးမထံက်ဂလာန် ဗော်အေန်အေဝ်ဒဳတအ် တိတ်ထ္ၜးဆန္ဒတုဲ၊ ခြာဟွံလအ်ဂှ် နကဵုပၞာန်လၞိန်ဗပိန် နကဵုလွဟ်ရ။ ရဲဂကောံဗော်အေန်အေဝ်ဒဳ ကေုာံ ညးသၟတ်တအ် ဒက်ပ္တန် ဂကောံဒစဵုဒၞာညးဍုင်ကွာန် မကော်ဂး ပဳဒဳအေပ် ရပ်လွဟ်တုဲ တဝ်စၞေဟ် နကဵုလွဟ် ပ္ဍဲအကြာဍုင်ကွာန်ရ။ ဒပ်ဒစဵုဒၞာညးဍုင်ကွာန်တအ်ဂှ် စွံအဓိက ဗက်ဂၠာဲပန်ဂစိုတ် ညးဇၞော်ကွာန်၊ ညးဇၞော်အရာပ်၊ ကောန်ဗော်ကျဖေတ် (ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေး နဲ့ ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ) ကေုာံ ကောန်ဂကောံ မဘသ (အမျိုး၊ ဘာသာ၊ သာသနာစောင့်ရှောက်ရေးအဖွဲ့) တအ်ရ။ တၞဟ်နဂွံစဵုဒၞာ အန္တရာယ် ကေုာံ ဘဲ ရဲပၠန်ဂတး နကဵုလွဟ် အပ္ဍဲဍုင်ဂှ်တုဲ ပ္ဍဲကဵု ဂိတုမာတ် ၅၊ ၂၀၂၁ ဂှ် ဒက်ပ္တန်လဝ် ဂကောံပျူစောထဳ (ပျူစောထီးအဖွဲ့) နဒဒှ် ဂကောံဒမၠုက်တုဲရရောင် ပ္ဍဲကဵု ဂကောံမေ ၁၅၊ သၞာံ ၂၀၂၁ ဂှ် နူကဵု ဌာနဗဟဵုဂကောံဂှ် လလောင်တြးရ။ ပ္ဍဲဂကောံဂှ် ကောန်ပၞာန်ဗၟာရာမ် ကဵု ရဲဂကောံမဘသတအ် ပံင်တောဲတုဲ ဒက်လဝ် မြဴသာ်ဝွံ ဗၟံက်ထ္ၜးလဝ် ပ္ဍဲလိက်လလောင်တြးဂှ်ရ။

 လဒက်ပ္တန် 
ဂကောံပျူစောထဳဂှ် ဗွဲကိုပ်ကၠာ ဒက်ပ္တန်လဝ် သွက်ကၟိန်ဍုင်ဗၟာသကုတ်လတူဂှ် ဂကောံပျူစောထဳ ရးဇၞော်မာန္တလေ၊ သွက်ကၟိန်ဍုင်သကုတ်သၟတ်ဂှ် ဂကောံပျူစောထဳ ရးဇၞော်လ္ဂုင်။ ဗွဲကြဴညိဂှ် ဒက်ပ္တန်လဝ် ဇၟာပ်ဇၟာပ် တွဵုရး ကေုာံ ရးဇၞော် ပ္ဍဲကၟိန်ဍုင်ဗၟာရ။

တဆိပ် ဂကောံဏအ်ဂှ် လတူအလာံသာသနာ ဗုဒ္ဓဘာသာ မနွံကဵု အသာ် မသုန် အသာ်ဍာမ်၊ ဍာ်မိတ်၊ ဗကေတ်၊ ဗတာင်၊ ထဝ် မပစူရေင်ဂှ် တုဲ အသာ်မသုန်ဂှ်ပၠန် မသတိက်ရေင်လဝ် လပါ်ကၞောတ်ဂှ် လဒေါဝ်ဂှ် နွံ စက်ခ္ဍမ်ခ္ဍမ်အသာ် သ္ၚေက်တုဲ အပ္ဍဲဗဝိုင်စက်ဂှ် နွံကဵု ရုပ်မၞိဟ်မပန်ဒၟံင်လဴမွဲ၊ မဒှ်ရုပ်ဨကရာဇ် ပ္ဍဲပေါမ်အာဂီု ခေတ်ကိုပ်ကၠာဗုကာံ မနွံယၟု ပျူစောထဳ ရ။

လကျာ်ဗၟာ ဥူဝါသဝ ယၟုပြာကတ်တဴ ကန့်ဘလူ ၅၅၀ ဆရာတော် ဂှ် အလဵုဇကုညး စဳစောန် က္ဍိုက်က္ဍိုပ်တုဲ ကဵုဘာပၞာန် ကုကောန်ဂကောံပျူစောထဳတုဲ ဒက်ပ္တန် ဒပ်ညးဍုင်ကွာန် (ပြည်သူ့စစ်) ပ္ဍဲကဵု ဒေသညး ကွာန်ဂမၠိုင် မနွံ ပ္ဍဲခရိုင်ကန့်ဘလူ၊ ရးဇၞော်သေတ်ကိုင်ရ။

 ကမၠောန်ဂမၠိုင် 
ကမၠောန်အဓိက ဂကောံပျူစောထဳဏအ်ဂှ် သွက်ဂွံ ဗိုင်ဗက်ဂၠိုက်ဂၠာဲစဳစောတ် မၞိဟ်ဒစဵုဒစး အလဵုအသဳပၞာန်တုဲ ဂွံတီကေတ်တုဲမ္ဂး သွက်ဂွံ လဴဗစိုပ် ကဵုဒပ်ပၞာန်။ သွက်ဂွံ စဵုဒၞာ မၞိဟ် မနကဵု ရဲဂကောံဒဳမဝ်ကရေသဳတအ် စုတ်စောဲလဝ် ဒစုက်ဒလ (ဒလန်) ကေုာံ မၞိဟ်မဒးဒုင်ဒုဟ်ပရေင်မၞိဟ် (Social punishment)။ နကဵုဂကောံဏအ်ဂှ် ပ္တိတ်လိက် ဘပဠ ကောန်ဂကောံ ဗော်အေန်အေဝ်ဒဳ လေဝ်နွံကီုရ။

 ကွတ်ပၞာန် 
သွက်ကောန်ဂကောံတအ် ဂွံရပ်သေနာတ်လေပ်တုဲ နကဵု ဗၠာဲသၟိင်တအ် ဗ္တောန်ကဵု မြဴသာ်ဝွံ ညးမတိုန်လဝ် ဘာပၞာန်ဂှ် လဴထ္ၜးကဵုလဝ်ရ။ ပါဲနူဂှ်တုဲ နကဵုအလဵုဒပ်ပၞာန်လေဝ် ကဵုဒၟံင် ကွတ်ပၞာန် ကုကောန်ဂကောံတအ်ကီုရောင် ဟီုဂးဒၟံင်ရ။ ဥပမာ ပ္ဍဲအရာပ်တကအ်သ္ၚာ၊ ဍုင်လ္ဂုင်ဂှ် ရုင်ကဍိုက်ကဍိုပ် ပရေင်ပလံင်ဗစိုပ် တရဴတိုက် (ကုန်းလမ်းပို့ဆောင်ရေးညွှန်ကြားမှု ဦးစီးဌာန - ကညနရုံး)ဂှ် နကဵု ဒပ်ပၞာန် ကဵုမၞိဟ်အရာပ်ဂှ် ပြံင်ထောအ် ဒၞာဲတၞဟ်ရ။ မၞိဟ်တအ် စှ်ေစိုတ် ရုင်ဂှ် သွက်ဂွံပ ဒၞာဲမကဵု ကွတ်ပၞာန် ကုကောန်ဂကောံပျူစောထဳတအ်။ ညံင်ရဴဂှ်ကီု ပ္ဍဲရးဇၞော်မာန္တလေလေဝ် နကဵုဒပ်ပၞာန် ကဵုဒၟံင် ဘာပၞာန် ကုကောန်ဂကောံပျူစောထဳတအ်ကီုရ။

 ပရေင်ဂစိုတ် ရေင်သကအ် အကြာ ဂကောံပျူစောထဳ ကဵု ဂကောံစဵုဒၞာညးဍုင်ကွာန် 
နူစ ဂကောံၜါဏအ် က္တဵုဒှ်ကၠုင်တုဲ ညးဂစိုတ်အဲ၊ အဲဂစိုတ်ညး က္တဵုဒှ်ကၠုင်ဒၟံင် ဗွဲမဂၠိုင်ရ။ ဥပမာ ပ္ဍဲကဵု ဂိတုမေ ၂၅၊ ၂၀၂၁ ဂှ် ပ္ဍဲသဘင်မ္ၚဵုထပ်တဲ ပွိုင်ဍုင်တကအ်သ္ၚာ၊ ဍုင်လ္ဂုင်ဂှ် ဗုမ်ခတိုဟ်တုဲ သီုကဵု မိသၞောဝ်ဒါန်ဂှ် ဒးချိုတ်အာ ပ္ဍဲကဵုဒၞာဲဂှ် မၞိဟ်ပိတၠ၊ ဒးအာဝပ် ၈ တၠရ။ နာဲသၞောဝ်ဒါန်ဂှ် ဒှ်ကောန်ဗော်ကျဖေတ်မွဲတၠရ။

စပ်ကဵု ရဲဂကောံပျူစောထဳ မဂစိုတ် မၞိဟ်လပါ် ရဲဒဳမဝ်ကရေသဳတအ်မ္ဂး ဥပမာ ပ္ဍဲဍုင်မြင်းခြံ မၞိဟ်မွဲဂကောံ လုပ်အာ သ္ၚိ ဦးမိုးဟိန်း ကဵု ဒေါ်စုစုလှိုင်တအ်တုဲ ပန်ကဵုသေနာတ်ရ။ ဟိန်မပန်ဂှ် ကရေဲဟီုတိုန် "ပျူစောထီးအဖွဲ့က ပစ်တာကွ (ဂကောံပျူစောထဳ ညးပန်ဟေ)ရ။

ပ္ဍဲရးတၞင်သဳ၊ ပွိုင်ဍုင်ပုလဝ်၊ ဍုင်ပလောက် ပ္ဍဲဖေဖဝ်ဝါရဳ ၁၁၊ ၂၀၂၃ အခိင်ဗတံ ၇ နာဍဳဂှ် ဂကောံလွပ်လွဟ်မွဲဂကောံ လုပ်ကၠုင် သ္ၚိညးဇၞော်ကွာန် ဦးမြင့်အောင် ကွာန်(ညောင်ရှင်ကုန်း) တုဲ ညးဇၞော်ကွာန်ဂှ် ဟွံမဲ ပ္ဍဲသ္ၚိ။ စၞးဂှ် ကောန်ဇာတ် မၞိဟ်ဇၞော်ကွာန် မနွံ ပ္ဍဲသ္ၚိ သီုဖအိုတ် ၇ တၠ၊ သမ္ဘာညး ဒေါ်ကြင်နွဲ့ အာယုက် ၆၁ သၞာံ၊ ကောန်ညး ဒေါ်သန်းသန်မော်၊ ကောန်စဴ ညး အာယုက် ၁၇ သၞာံ မောင်နေထက်သိန်း၊ အာယုက် ၁၆ သၞာံ မောင်ဇေယျာအောင်၊ အာယုက် ၁၃ သၞာံ မောင်စိုးမင်းပိုင်၊ အာယုက် ၉ သၞာံ မမေဇင်ဖြူ၊ အာယုက် ၂ သၞာံ မောင်သားသား ဒးဒုင်ပန်ဂစိုတ်ထောအ် သီုဖအိုတ်။ ဦးမြင့်အောင်ဂှ် ဒှ်မၞိဟ်ဇၞော်ကွာန်တုဲ ဂမာန်ညးၜါဂှ် ဒှ်ပၞာန်ညးဍုင်ကွာန် (ပြည်သူ့စစ်) ရ။ နကဵု ဌာနပရိုင်လ္ၚဵု ၜိုန်ရဟီု ပဳဒဳအေပ်တအ် ဂစိုတ်လဝ်ကီုလေဝ် နကဵု ပဳဒဳအေပ်ဟီုဂှ် ကိစ္စဏအ်ဂှ် ညးတအ် ဟွံတီ၊ ညးတအ် ဆက်လ္ၚတ်ဒၟံင်ဖိုဟ်ရ။

 ဂကောံပျူစောထဳ ပ္ဍဲဝင်
သၞာံ ၁၉၅၅ ဂိတုသေပ်တေမ်ဗါ ၁၄ ဂှ် သကိုပ်ဒပ် ဒပ်ပၞာန်ဗၟာဂမၠိုင် ကၠောန်ဗဒှ် သဘင်သဳကၠဳမွဲရ။ နူကဵု သဘင်သဳကၠဳဏအ်ဂှ် ညးတအ် တုပ်စိုတ် သွက်ဂွံ ဒက်ပ္တန်အာ ဂကောံပျူစောထဳမွဲဂှ် ဖျေဟ်လဝ် သ္ဂုတ်သွာတ်ရ။ သၞာံ ၁၉၅၅ ဂိတုအံက်တဝ်ဗါဂှ် သကိုပ်ဝန်ဇၞော် ဥူနု ကေတ်လဝ် တာလျိုင် ဥက္ကဋ္ဌ ပ္ဍဲကဵု ကံင်သဳဂီုကၠီုဍုင် (အမျိုးသားကာကွယ်ရေးကောင်စီ) ပဒတန် ဂကောံပျူစောထဳဂှ်ရ။ ဂကောံဂှ် နကဵု ဥူနု ပကဵုလဝ်ဒတန်ကီုလေဝ် ကာလ ဗော်ဖဆပလဗၟာ ကရေက်အာ ၜါကရေက်ဂှ် ဂကောံပျူစောထဳဂှ် ဟွံဗက်စ လပါ် ဥူနု၊ ဒှ်ဂကောံ လေအ်ဒုက် ဖဆပလတည်မြဲရ။ နကဵု ဂကောံပျူစောထဳဂှ် ပ္ဍဲအခိင်တေအ်ရ နဒဒှ် ဂကောံမၞိဟ်ကမြမ်ဂှ် ယၟုပြာကတ်ဒၟံင်တုဲ ကာလသဘင်မာဲမ္ဂး ကုဗော်ညးတအ် မိက်ဂွံကဵုဇၞးဂှ် ညးတအ် ဗိုင်ရီုဗင်ကဵုတုဲ ကုဗော်ညးတအ် ဟွံဒးဂၞပ်ဂှ် ညးတအ် ဘပဠရ။ ပ္ဍဲခရိုင်သာယာဝတဳ သဘင်မာဲမင်လှဂှ် ဇွပန်မွဲတဲဓဝ် (မၞိဟ်မွဲသ္ၚိ ပန်တၠ ဂစိုတ်ထောအ် သီုဖအိုတ်)၊ ဂစိုတ်မၞိဟ် ပ္ဍဲကွာန်ဆီတောင်အိုင် ခရိုင်ဗိက်၊ ငါန်းဇွန် ဇွတြဴမွဲတဲဓဝ် ကမၠောန်ရာဇာဝတ် မဒးဖေက်ဂၟံက်ခိုဟ် ပ္ဍဲအခိင်တေအ်ဂှ် နကဵု ပျူစောထဳ ကၠောန်လဝ်နွံရ။

 နိဿဲ