ထံင်ကှ်ေ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ဍုင်ကၟာဝက်

ဘာထံင်ကှ်ေ (ယၟု ဗွဲကြဴ ဘာသာသနာပါလ) ဝွံ ဒှ် ဘာလကျာ် ဂကောံဂိုဏ်ရာမညနိကာယ မနွံ ပ္ဍဲ ကွာန်ထံင်ကှ်ေ၊ ဍုင် ကၟာဝက်ရးဇြာ၊ တုဲ ပၞောဝ် ဘာလကျာ်ဂမၠိုင် မနွံ ပ္ဍဲ ဍုင် ကၟာဝက်မ္ဂး ဘာထံင်ကှ်ေဝွံ လုပ် လၟိဟ် ပ္ဍဲ ဂကောံဘာ တြေံအိုတ်မွဲရ။ ရံင် ကုဘုတ် စေတဳတြေံ မနွံ ဗဒါယ်တအ်မ္ဂး ဘာထံင်ကှ်ေဝွံ ဒှ်ကၠုင်လဝ် ဒတန်သာသနာ နူ အခိင် ဍုင်ဇြာ မပြာကတ်တေအ် ဟီုမာန်ရ။ 

အတိုင်ဝင်ပါင်မ္ဂး အခိင် ဍုင်မန်ဟံသာဝတဳ လီုတေအ် ဂကူမန် ပါယ်ဒဴ ဘဲပၞာန်ဗၟာ စိုပ်ကၠုင်တုဲ ပ္တန်လဝ် ကွာန်ကၟာဝက် ဂှ်ကီု သီု ကုဘာထံင်ကှ်ေဂှ်ရ။ ဝင်ပါင်ဝွံ ဟွံကိတ်ညဳ ကုသက်သဳသာဓက ဝင်ဂမၠိုင်ရ။ အခိင်ဟံသာဝတဳလီု မန် နူ ဟံသာဝတဳ ဒဴစိုပ်ကၠုင် ဍုင်ဇြာ ဒှ်မာန် ကီုလေဝ်၊ မၞိဟ် နူ ဟံသာဝတဳ စိုပ်ကၠုင်တုဲ ပ္တန်လဝ် ကွာန်ဂှ် ဒှ် ဟွံမာန်ရ။ 

 ဘာထံင်ကှ်ေ တြေံ 
စပ် ကုပရူဘာထံင်ကှ်ေ ပ္ဍဲ ခေတ်တြေံဂှ် လိက်စၟတ်သမ္တီမွဲမွဲ ဟွံဂွံ ဆဵုကေတ်ရ။ 

နူ ဘာထံင်ကှ်ေ ဗွဲ ဒိုဟ်ဗမံက်အဂၞဲ ၜိုတ် ၁၈၂ ပေ (၅၅ မဳတာ) ဂှ် နွံ ဗျစေတဳတြေံမွဲ (16°08'24"N 97°43'29"E)။ စေတဳဏအ်ဂှ် တၠဂုဏ်အစာ စန္ဒကုမာရ ဘာဇာဒိသိုင် အာဂတပၠတရဴတုဲ ကလေင်ပ္တန်တၟိ။ ပါယ်နူ ဒၞာဲဏအ်တုဲ ဒၞာဲ မကြပ်ညောန် ကုစေတဳဏအ် (သ္ၚောဲတိတ် လပါ် ဗမံက်ညိဂှ် လေဝ် စမြိုင်တြေံ နွံဒၟံင်ဏီရ။

ဗမံက် ဘာထံင်ကှ်ေ ခြာ ဂၠံင်မွဲဂှ် နွံ ဘုတ်တြေံမွဲ (16°08'25"N 97°43'28"E)။ ဘုတ်ဂှ် သှ်ေဒၟံင် ဆၜိုတ် ကျာ်တၟအ်ဝါန်ဇၞော်ဇၞော် မထ္ၜင်ကေတ်ဏာ ဝါတ်ဝါတ် ၜါပိဇကုဟေင်ရ။ ဒၞာဲဂှ် ၜိုန်ရ ဒှ်လဝ် စမြိုင်တြေံမွဲ ကီုလေဝ် ဍိုတ်တြေံတြေံဂှ် ဂွံဆဵုကေတ် အောန် ဗွဲမလောန်၊ တုဲပၠန် တိ ခလံက်ဒၟံင်ရ။ 

ညးဒေသတအ် ဟီု အခိင်မန် ဒဴ ပၞာန် ဒြပ်ရတ်ထဝ်သြန် တအ်ဂှ် ကေတ်ဏာ ဟွံမာန်တုဲ သြိုင် ဘုတ်တုဲ ပၞုက်လဝ် သၟဝ်ဂှ်။ ဗွဲကြဴ ညးတအ် ကၠုင်ၜံက်ခါယ် ဒြပ်တအ်တုဲ ဘုတ်ဂှ် လီုအာ။ ၜိုန်ရ ဟီုဒၟံင် မြဴသာ်ဂှ်ကီုလေဝ် ဆညးမွဲကီု တီကေတ် ချိုတ်ချိုတ်ပၠိုတ်ပၠိုတ် ဟွံမာန်။ ရံင်ကေတ်မ္ဂး ဟိုတ်နူ ဍုင်ကွာန် သုန်ဂြာံ၊ သၞာံလအ်တုဲ ဘုတ်ဂှ် သရိုဟ်လီုအာ ဒှ်မာန်ရ။ ညးဗွဲကြဴဏအ် ကၠုင်ဂၠံက်ဏာ ဍိုတ်တြေံဂမၠိုင်တုဲ ကလေင်စကာ ပ္ဍဲ စမြိုင်မွဲမွဲ၊ ဒၞာဲမွဲမွဲ ဗီုကု သြိုင်သ္ၚိ၊ သြိုင်ဘာ လေဝ် ဒှ်မာန်ကီုရ။ အကြာဂှ် မၞိဟ်မင္ၚဳဒြပ်တအ် ထေင်ကေတ် သၟဝ်ဂှ် ဒြပ်ရတ် မွဲမွဲနွံတုဲ ကၠုင်ၜံက်ဂၠာဲလဝ် ဒြပ်လေဝ် ကေင်ဒှ်လဝ်ကီုရ။ ရံင်ကု ဗီုရုပ်ကျာ် တၟအ်ဝါန်တအ်ဂှ်တုဲ ဒဒှ်ရ ဘုတ်ဝွံ ဒှ် ဘုတ်ခေတ်တြေံ နူ ခေတ်ဍုင်ဇြာ မဒယှ်ပြာကတ်ဒၟံင်တေအ်၊ ဒှ် ခေတ်ယေန်သၞာင်တၟအ်ဝါန် မပြာကတ်ဒၟံင် တေအ် ဟီုမာန်ရ။ ဟိုတ်နူ ဝင်ပါင် မဟီုကၠုင် မန်ကိုပ်ကၠာတေအ် ပၞုက်လဝ်ထဝ်တုဲ ပ္ဍဲ ဘာထံင်ကှ်ေဂှ်လေဝ် ထဝ်နွံဒၟံင်ရောင် ပတှ်ေဒၟံင်ကီုရ။

ဘုတ်ဏအ်ဂှ် ပ္ဍဲ လိက် ဗညာစက္ကရတ် (၂၀၁၄) ဂှ် ချူလဝ် ဘုတ်မင်မှာ။ နာဲပၠံက် (ဦးလွန်းငွေ) (၁၉၃၀ အံက်တဝ်ဗာ ၇ - ၁၉၉၂ ဨပြဳ ၁၅) ဟီု ယၟု ဘုတ်ဂှ် ညး ကော်စ ဘုတ်မင်လာဲ။ ဥက္ကဋ္ဌဇၞော် (တြေံ) ဗော်ဍုင်မန်တၟိ နာဲထဝ်မန် (၁၅ အံက်တဝ်ဗာ ၁၉၄၆ - ၁၇ ဇာန္နဝါရဳ ၂၀၂၄) ကောံ ကုၝောဲညး မိသာန်လှ (မိသိုက်လှိင်) သြန် မညးကလိဂွံလဝ် နူ အာဲမိမ ညးတအ် နာဲစုင် မိယှောန်ဂှ် ညး ကလေင်သြိုင်လဝ် ဘုတ်တၟိ ပ္ဍဲ ဒၞာဲဘုတ်တြေံဂှ်တုဲ သၞာံ ၂၀၁၀ ဂိတုဨပြဳ ၂၀ ဂှ် ကၠောန်သဘင်စရိုဟ်ဍာ်ရ။ 
အပ္ဍဲ အရှာမ်ဘာထံင်ကှ်ေ ဒၞာဲ ဂတမုက် ဇြပ်ကမင်သဳလ် မၞိဟ်တြုဟ် (သကဲလပါ်ဗမံက်အဂၞဲ၊ လတူဂၠံင် မစှ်ေအာ လပါ်ၜဳ) (16°08'26"N 97°43'25"E) ဂှ် ကေင်နွံလဝ် ဗျစေတဳ တြေံမွဲ ကီုရ။ ဟိုတ်မနွံ ဒၞာဲမၞိဟ် မပဒတဴတုဲ ဗျစေတဳတြေံ ဟီုကီုလေဝ် ဍိုတ်တြေံတြေံ ဟွံမဲ၊ သှ်ေဒၟံင် ဆၜိုတ် တိဂအုမ် သၟးရ။ တိဂအုမ်ဂှ် ဗွဲလၞင် နွံၜိုတ် ၜါဖိဟ် ဒှ်မာန်ရ။ ညးလ္ၚဵုဟီု ပ္ဍဲ ကုန်ဂှ် လဆောဝ် ဆဵုဒၟံင် အရာတၟေင်တၟေင် ဗီုကု ကလော် ညံင်ညံင်၊ ကမင် ညံင်ညံင်တုဲ ဖေက်။ ဟိုတ်ဂှ်တုဲ သၞာံၜိုတ် ၁၉၈၅ ဂှ် ကျာ်ဇၞော်ဝိလာသ ကဵု ၜံက်ပညဳထောအ် တိဂအုမ်ဂှ် ရ။ ကာလမပညဳ တိဂအုမ်ဂှ် ဂွံဆဵုကေတ် ကျာ်ပဋိမာရုပ်တြေံ ကဝ်ကဝ်လီုလီု ၜိုတ် မွဲဗဗေင်ရ။ ၜိုတ်သမ္တီဒးမ္ဂး ကျာ်ဗွဲမဂၠိုင်ဂှ် ဒှ် ကျာ်ကရောပ်သြန် (ငွေပြားခတ်ပုံသွင်း) ဂၠိုင်တုဲ၊ ရုပ်ကျာ် မကောပ်သြန် ဗီုဏအ်ဂှ် ဒှ် ရုပ်ကျာ် နူ အေဒဳ ၁၆ ဗွဝ်ကၠံဂၠိုင်ရ။ 

ကျာ်စေတဳတြေံ ဗွဲဒိုဟ်ဗမံက်အဂၞဲ ကုဘာလၟုဟ်ဂှ်ကီု ဘုတ်တြေံ ဗမံက် ဘာဂှ်ကီု မွဲအခိင်တေအ် နွံ အပ္ဍဲ အရှာမ် ဘာတြေံ ဖအိုတ် ဒှ်မာန်ရ။ ကျာ်စေတဳတြေံ လပါ်သၟဝ်ကျာ (အပ္ဍဲအရှာမ်ဘာ)ဂှ် ဒှ် ဒၞာဲတၞုင်အရှာမ်ဘာ၊ ဂတဂှ် တိလ္ဇေက် သဝ်စှ်ေအာကုၜဳရ။ ထံက်ရံင် ကုကျာ်တြေံ၊ ဘုတ်တြေံ တအ် ဂှ်တုဲ ဘာထံင်ကှ်ေတြေံဂှ် ဒှ်လဝ် ဒတန်သာသနာ မပြာကတ်၊ မဇၞော်မောဝ်မွဲ မနွံ ကုအရှာမ် မလှဲလးမွဲ ဟီုမာန်ရ။ အခိင်ကာလ ပၞာန်ဗၟာ အံင်ဇဲယျ မကၠုင် ပလီုသီကေတ် ဒေသရးမန် ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၇၅၇ (သက္ကရာဇ် ၁၁၁၉)ဂှ် ဍုင်ကွာန်လီု တုဲ ဘာဝွံလေဝ် သုန်ဂြာမ်အာကီု ဒှ်မာန်ရ။ 

 ဘာထံင်ကှ်ေ တၟိ 
သၟိင်ဗၟာအံင်ဇဲယျ စုတိအာတုဲ ဂွံၜိုတ် စှ်သၞာံ၊ ပၞာန် ၜိုဟ်လလမ် အာတုဲ အခိင်ကာလ မကလေင်ပ္တန် ဍုင်ကွာန်ပၠန်ဂှ် အတိုင်လိက် “ဍုင် ၃၂ ဇာ ၁၂ ဒၟံင်စာတန်” မဒှ် လိက်စရင်တိ ပယျဵုရးမတ္တမ ၃၂ ဍုင်ဂှ်မ္ဂး ပ္ဍဲ သက္ကရာဇ် ၁၁၂၈ ဂိတု ပုဟ် ၁၀ စွေက် (၂၄ ဇာန္နဝါရဳ ၁၇၆၇) ဂှ် ညးမစဳရေင်ဍုင်ဇြာ နာင်ကိုဝ် ကဵု စရင်တိပယျဵုရးဇြာ။ ပ္ဍဲဂှ် ဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲ ရးဇြာ သီုဖအိုတ် ကွာန် နွံ ၃၉ ကွာန်ဂှ်၊ လီုအာ သီုဖအိုတ်တုဲ ဗဒှ်ဂွံ ကွာန်တၟိ ၄ ကွာန်၊ ကွာန်ထုံမင်၊ ကွာန် လဣတက်၊ ကွာန်ကံမြာင်၊ ကွာန်မုဟ်ကြေဟ်။ ပ္ဍဲ အခိင် အကြာဂှ်ရ ကွာန်ထံင်ကှ်ေ မနွံ အပ္ဍဲ ဍုင်ဇြာဏအ် က္လေင်ပ္တန်တၟိတုဲ ဘာထံင်ကှ်ေဝွံလေဝ် ကလေင်ဒှ်ကၠုင် ဒတန်သာသနာ မွဲဝါပၠန် ဟီုဂွံရ။ 

အတိုင် နာဲပၠံက် (ဦးလွန်းငွေ) (၁၉၃၀ အံက်တဝ်ဗာ ၇ - ၁၉၉၂ ဨပြဳ ၁၅) မလဴထ္ၜးကဵုလဝ် ၜိုတ်ညးမတီ မဂွံကေင်မိင်လဝ်ဂှ်မ္ဂး ဒါယကာ မပ္တန်လဝ် ဘာထံင်ကှ်ေ ကိုပ်ကၠာဂှ် ဒှ် ဗြဴကၟာဲမိစေန်။ 

နာဲပၠံက် ဂှ် ဒှ် မၞိဟ် မပိုင်ပြဳလဝ် တိဗ္ၚတၟာဂလိုင်၊ တုဲပၠန် သဒ္ဓါစေတနာ လတူ သာသနာလေဝ် ဇၞော်။ ကမၠောန်ဝေယျာဝစ္စ ပ္ဍဲ ဘာလေဝ် ကၠုင်ကၠောန်ဒၟံင် ရိုဟ်ဒဒှ်တ္ၚဲ။ တိဗ္ၚညးဂှ် ညး မိက်ဂွံကဵုဒါန် ကုဘာထံင်ကှ်ေ။ ပ္ဍဲ ကၟာဝက် ဘာဇာဒိသိုင်၊ ဘာတိုက်တၟိတအ်ဂှ် နွံ ကုတိဗ္ၚတုဲ လှဲလးဒၟံင်၊ ဘာထံင်ကှ်ေ ဏအ်လေဝ် ညး မိက်ဂွံကဵု လှဲလးကီု။ ဆဂး ကျာ်ဇၞော်ဝိလာသ ဟီု ကု နာဲပၠံက် ဟိုတ်နူ ဘာညးတၞဟ် နွံ မိက်ဂွံကဵု ဘာဇကုလေဝ် နွံဗီုဂှ်ကီုတုဲ ကဵု ဒါန်တိဗ္ၚဂှ် ဒှ်ဟွံထေက်။ ညး မိက်ဂွံကဵု ဗစာရဏာ အးအး။ တုဲပၠန် ကောန် ဇာတ်ဇကုလေဝ် နွံဒၟံင်ဏီ၊ ဍေဟ်တအ် ဂွံကၠောန်စအာပၠန်တုဲ နာဲပၠံက် ဟွံဒှ်ကဵု ဒါန်တိဂှ်ရ။ 

 သာသနိကဂမၠိုင် 
အတိုင်စရင်တိ နူ ရုင်အလဵုအသဳမ္ဂး အရှာမ်ဘာဝွံ စတမ်နူ သၞာံ ၁၉၃၄ (ခေတ်အင်္ဂလိက်) ဂှ် ပၠုပ် စရင်၊ စၟတ်သမ္တီ တိသာသနာတုဲ သီုဖအိုတ် နွံ ၁,၅၂ ဨက။ ဂၞန်တိ အရှာမ်ဘာဂှ် ဒှ် စၟတ် ၁၁၃၃၊ မဒှ် တိ မနွံ ဗမံက် ဝါပရေဟ် (ဝဲပရစ် အရှေ့ကွင်း ကွင်းအမှတ် ၈၇၂) ။ 

 ဘာဇၞော်
ဒၞာဲၝောအ်ဘာ:
A မဒှ် ဒၞာဲဘာတိုက်တြေံ။
BC မဒှ် ဒၞာဲမဆက်သြိုင် မွဲအခေတ်
E မဒှ် ဒၞာဲရုင်ကဵုပိုန် ကောံကုဖဴတြေံ
D မဒှ် သ္ၚိကျာ် မသြိုင်လဝ် မွဲအခေတ်
F မဒှ် ဒၞာဲ မချပ်သြိုင် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၈၄
E+F မဒှ် ကျာ်ဇၞော်ဝိလာသ ပံင်ပ္ကောံတုဲ သြိုင်လဝ် မွဲခေတ်

လ္ၚတ်ရံင် စမြိုင်ဘာဇၞော်ဝွံ မ္ဂး ဘာဝွံ သၠုဲပ္တိတ် ပလေဝ်လဟဵုကၠုင် လဝ် မွဲဒကုတ်တုဲ မွဲဒကုတ်ရ။ 

ဒၞာဲ မထ္ၜးလဝ် A ဂှ် ဒှ် ဘာတိုက်တြေံအိုတ်ရ။ ဒၞာဲ ဏအ်ဂှ် မိစေန် ပ ကမ္မကထ ကဵုလဝ်ဒါန် ဒှ်မာန်ရ။ ဒၞာဲ ဘာတိုက်တြေံ မလီုလာ်ဒၟံင် ဂှ် မိစေန် ပ ကမ္မကထ ကဵုဒါန် တုဲ ကလေင် လဟဵုလဝ် တၟိဟာ။ ဟွံသေင်မ္ဂး မိစေန် သြိုင်လဝ် တၟိဟာဂှ် တီ ကေတ် ဟွံမာန်ရ။ ဒၞာဲ ဘာတြေံ (A) ဏအ်ဂှ် ဒှ် ခဒမ် ကျာ်ဇၞော် အဆက် အဆက် ပဒတဴကၠုင်ရ။ ကရေက် လပါ်ဗမံက်ဂှ် ကၟာတ်လဝ် ဖ္အိုတ်။ ကရေက် လပါ်သၟဝ်ကျာ ကု သၠုင်ကျာဂှ် နွံ ဗတင်မွဲမွဲပၞော်၊ တုဲပၠန် တြင်ဇၞော်ၜါ လပါ်ပလိုတ်ရ။ အခိင်ကာလ မကၠောန်ပ္တိတ် ဒၞာဲ C ဂှ် ဗတင် လပါ်သၟဝ်ကျာဂှ် ဒှ်အာ ပါင်တြင်ဍောတ်ဍောတ်မွဲ သွက်ဂွံ လုပ်တိတ် ဒၞာဲဂှ်တုဲ သွက် ကျာ ကောံကု လျး ဂွံလုပ်ဂှ် ပၞော်ဗတင် နွံဆ လပါ်သၠုင်ကျာ မွဲပၞော်ဓဝ်ရ။ စိုပ် လက်ထက် ကျာ်ဇၞော် ဝိလာသ ဂှ် ဟိုတ်နူ ဒၞာဲဂှ် ကျာ လုပ်တိတ် ဟွံခိုဟ်တုဲ ညး ဟွံပဒတဴ၊ စၞး ဂှ် ညး ပဒတဴ ဒၞာဲလ္ၚောဝ်ကျာ်၊ တုဲ တိက် ပ္ဍဲသ္ၚိကျာ်ရ။ စိုပ် ခေတ် လက်ထက် ကျာ်ဇၞော်ဝဳရိယဂှ် လပါ်ဗမံက်ဂှ် မနွံဒၟံင် ဂလံက်ပိ ဂှ် ဂလံက်လဒေါဝ်ဂှ် စွံကျာ်တုဲ ဂလံင်ၜါဂှ် ပံက်ထောအ် ပၞော်ဗတင် ၜါပၞော်ရ။

ဒၞာဲ B ကု C မဒှ် ဒယိုင်တိုက် သဇိုင်တိုက်၊ မစဵုဆုဂှ် ဇၞော်ပတိုန်လဝ် မွဲအခိင် မွဲစွံ ဒှ်မာန်ရ။ ဒၞာဲ B ဂှ် ဒှ် ဒၞာဲ ကောန်သင်တအ် ပဒတဴ၊ ဒၞာဲ C ဂှ် ဒှ် ဒၞာဲမတွဟ်ဓရ်၊ ပၞင်ဂှ် စွံလဝ် ဂတပါင်လုပ်ဒၞာဲမလ္ၚောဝ်ကျာ်ရ။ ဒၞာဲ C ဂှ် ကၟဳလဝ် ကြောပ်။ ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၉၈ ဂိတုမာတ် ၁၂ (သက္ကရာဇ် ၁၃၅၉ ဂိတုဖဝ်ရဂိုန်ပေင်) ဂှ် ကျာ်ဇၞော်ဝဳရိယ ဖျေဟ်ထောအ် ကြောပ်ဂမၠိုင်တုဲ သၠာဲစုတ် ကၟဳသောတ်၊ တုဲပၠန် သီုကၠောန် သၠဖ္ဍာန်။ ဗွဲကြဴ ဒၞာဲ A ကု B သၟဝ်ဘာဂှ် ပ္ဍဲလက်ထက် ကျာ်ဇၞော်ဇဝန ဂှ် စဵုဗပေင် ဗဒင်၊ စုတ် ဗတင်၊ တြင်ဂမၠိုင်၊ လး ကၞဳတုဲ ကၠောန်ဗဒှ်လဝ် ထပ်သၟဝ်ရ။ ဒၞာဲ A, B, C ဂှ် နွံ ဇမၠိင် ၆၄ ပေ၊ အနာံ ၅၄ ပေ။

ဒၞာဲ D (သ္ၚိကျာ်/ဖိုင်ကျာ်) ဂှ် ကလေင်ဆက်ပ္တိတ်လဝ် တၟိ  ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၇၅ (သက္ကရာဇ် ၁၃၃၇) အစာၝောအ် မိအေမြိုင် နူ ကွာန်ထံင်ကှ်ေ ကဵုလဝ်ဒါန် နကုပူဂိုလ်မွဲတၠဓဝ်ရ။

ဒၞာဲ E မဆက်ပ္တိတ် နူ C ဂှ် ဒှ်လဝ် ဘာဆု ကၟဳ ကြောပ်။ ဒၞာဲဘာဆု (E) ဂှ် ဒှ် ဖဴ ကောံ ကု ရုင်ကဵုပိုန်ရ။ သၞာံ ၁၉၇၉ ဂိတုဒဳဇြေမ္ဗာ ၂၇ (သက္ကရာဇ် ၁၃၄၁ ဂိတုပုဟ် ၁၀ မၟံက်) တ္ၚဲသိုက်ဂှ် စကၠောန်ပ္တိတ် သ္ၚိဍာ်၊ ခဒမ်ဍာ် (ကျာ်ဇၞော်)၊ သၞာံ ၁၉၈၀ ဂိတုမာတ် ၂၅ (သက္ကရာဇ် ၁၃၄၂ ဂိတုစဲ ၁၀ မၟံက်) တ္ၚဲအင္ၚာဂှ် အာစိုပ်ဒတုဲ။ အိုတ်သြန် ၂၁၃၅၆ ဒကေဝ် ၈၀ ဂတှ်ေ။ သ္ၚိဍာ်ဏအ်ဂှ် ဟိုတ်နူ မကြပ် ကုပလိုင် ဗွဲမလောန်တုဲ ဗွဲကြဴ ဟွံဒှ်စကာရ။

သၞာံၜိုတ် ၁၉၈၅ (သက္ကရာဇ် ၁၃၄၇) ဂှ် ဒါယကာဘာတအ် သြိုင် ဘာတိုက်ဇမၠိင်မွဲ ပ္ဍဲ ဒၞာဲ F ဂှ်ရ။ ဖျေဟ်ကၞက် ပစူ ဒယိုင်တိုက်တုဲ၊ ဒေါအ်ဒၟံင် အတိုင်ဂှ် ဂွံၜိုတ် ဗဒါယ်မွဲသၞာံရ။ ကမၠောန်မသြိုင်ဘာဂှ် ဒှ် ကမၠောန် ဒါယကာ ညးမဒုင်ပစ္စယ် သာသနာတအ်တုဲ နကုလကျာ် ဟွံလုပ် ရေင်တၠုင်ရ။ ဒါယကာတအ် ချပ် ရေင်သကအ်တုဲ ကမၠောန်မသြိုင်ဘာ ဏအ် ယဝ်ရ ကျာ်ဇၞော် ဗိုင် ရေင်တၠုင်ကဵုကီုမ္ဂး ဒှ် ကမၠောန် ပြဟ်ရောင် ညာတ်ကေတ်ရ။ အခိင်ဂှ် နာဲဍောတ် ဒှ် ဒါယကာဘာဇၞော်။ သ္ၚိနာဲဍောတ်ဂှ် ဒှ် သ္ၚိဖျာ၊ တုဲပၠန် ဒရိပ်စ ကွဳစက် မတ်မလီု-ဇြပ်ဗု။ ရန်တၟအ် မိက်ဂွံဒှ် ကမၠောန်တုဲ ဒါယကာဘာဇၞော် နာဲဍောတ်လေဝ် ညာတ်ကေတ် ကမၠောန်ဂှ် ကျာ်ဇၞော် ဗိုင် ရေင်တၠုင်ကဵုကီုမ္ဂး စိုပ်တရဴပြဟ်ကီုရ။ ဒါယကာတအ် ချပ်စ ကုကျာ်ဇၞော်အစာဝိလာသတုဲ ကျာ်ဇၞော် ဝိလာသလေဝ် ဗိုင် ရေင်တၠုင် ဆဝ်မ္ၚုဟ် သဒ္ဓါဒါယကာတအ် ပ္ဍဲ ကမၠောန်မသြိုင်ဘာဂှ် ကီုရ။

ဘာဆု ဒၞာဲဖဴ ကု ရုင်ပုင် (E )ဂှ် တြေံဒၟံင်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ စၞး မသြိုင်ဘာ တၞဟ်မွဲမဂှ် ဖဴတြေံဂှ် ရိုဟ်တုဲ သြိုင်မွဲစွံ မွဲအဆက် ကုဘာဇၞော်ဂှ်ရ။ ဒယိုင် တိုက် မပစူလဝ်ဂှ် သၠုင် နူ ဘာတြေံတုဲ ဒးကလေင်ကုတ်ပညဳရ။ ဒးသြိုင် ၜိုတ်ၜါသၞာံ ဘာဂှ် အာစိုပ်ဒတုဲရ။ ဟိန်မသြိုင် အခိင်မစဵုဗဒင် စုတ်ဗတင် တအ်ဂှ် ဇိုင်တၞိန်ဆုတြေံဂှ် ပတိတ်တုဲ သၞာံ ၁၉၈၇ ဖေဖဝ်ဝါရဳ ၂၅ (သက္ကရာဇ် ၁၃၄၈ ဂိတုမာဃ် ၁၂ စွေက်) တ္ၚဲဗုဒ္ဓဝါဂှ် ဒက် ဇိုင်တၞိန် တိုက်တၟိရ။ ကာလသြိုင်တုဲဒှ်ဂှ် ဒၞာဲ E ဂှ် ဒှ် ဒၞာဲမတွဟ်ဓရ်၊ သဘင်ဓရ် မနွံ ၈၀ ပေ၊ အနာံ ၃၇ ပေ၊ ဒၞာဲ F မဂၠိင်တိတ်ဒၟံင် လပါ်ဗမံက်ဂှ် ဒှ် ဒၞာဲမကဵုပိုန် မနွံ ၂၇ ပေ၊ အနာံ ၂၅ ပေ၊ တုဲပၠန် ဖဴဂှ် ဆက်ကၠောန်ပ္တိတ်ပၠန်ရ။

ပ္ဍဲ လက်ထက် ကျာ်ဇၞော်ဇဝန သၞာံ ၂၀၁၆ ဂိတုနဝ်ဝေမ္ဗာ ၃၀ (သက္ကရာဇ် ၁၃၇၈ ဂိတုမြေက္ကသဵု ၁ မၟံက်) တ္ၚဲဗုဒ္ဓဝါဂှ် ပလေဝ် ဘာဇၞော် (B,C,E,F) တုဲပၠန် ဆက်ပ္တိတ် စၟေင်ကျာ ဗၞတ် ၁၀ ပေရ။ 

 ဘာကုဋ် 
သၞာံ ၁၉၄၇ (သက္ကရာဇ် ၁၃၀၈) ဂှ် ဒါယကာ နာဲယှောန် ကောံ ကုဂကောံဂြဝ်ဇတာညးတအ် ကဵုဒါန် ဘာကုဋ်ဆုမွဲမ မနွံ ဇမၠိင် ၁၄,၅ပေ၊ အနာံ ၁၂,၅ ပေ ပ္ဍဲ ဂတမုက် ဘာဇၞော် မစှ်ေကၠုင် နူ ဇိုင်တၞိန် ပ္ဍဲဒၞာဲ ဖိုင်ကျာ် ဇြပ်သဘင်ဓရ် လၟုဟ် (16°08'25"N 97°43'25"E)ဂှ်ရ။ နာဲယှောန်တအ်ဂှ် ဒှ် မၞိဟ်တၠဒြပ် သ္ၚိညးတအ် နွံ ပလိုတ် ဘာထံင်ကှ်ေ ၜိုတ် ၄၅ မဳတာ (16°08'23"N 97°43'24"E)။ ဗွဲကြဴ ဂကောံသ္ၚိကၟိန်ညးတအ် ပြံင်တိုန်မံင် ဍုင်မတ်မလီု တုဲ သ္ၚိညးတအ်ဂှ် နာဲပၠံက် ရာန်ကေတ်ရ။ 

ကိုပ်ကၠာ ကျာ်ဇၞော်ဝိလာသ ဟွံပြံင်တိုန်မံင် ပ္ဍဲဘာဇၞော်ဂှ် ပဒတဴလဝ် ပ္ဍဲ ဘာကုဋ်ဏအ် သၞာံဗွဲမလအ်ရ။ သၞာံ ၁၉၉၁ ဂှ် ဒါယကာ မိစိင်မေဝ် ကဵုဒါန် စက်ပၟတ်။ ဘာကုဋ်ဂှ် ယိုက်သၠုင်ပ္တိုန်တုဲ သၟဝ်ဂှ် စွံ စက်ပၟတ်ဂှ်ရ။ အခိင် မသြိုင် ဇြပ်သဘင်ဓရ်ဂှ် ဘာကုဋ်ဏအ် ပဆုဲစွံ ဗွဲနေရတိတေအ်ရ။ 

ဒါယကာဗျဉ် မိစိင်မေဝ် လေဝ် သဒ္ဓါ စေတနာဇၞော် လတူသာသနာ၊ ကၠုင် ပ္တုဲဝတ် ကၠောန်ၜိုတ် ပ္ဍဲဘာ ရိုဟ်ဒဒှ်တ္ၚဲ။ ဗွဲကြဴ သ္ၚိကၠအ်ညး သီုဖအိုတ် သွံတုဲ လှုဲတအ်ဂှ် ကဵု ဒါန်ဘာဖအိုတ်။ မၞိဟ်ဂှ် အာမံင် ပ္ဍဲဇြပ်ဇၞူဗယု (ဖိုးဖွားရိပ်သာ)မုဟ်ဍုင်။ ဆဂး ဗွဲကြဴ မံင်ဟွံမိပ်သၠောင်တုဲ ကျာ်ဇၞော်ဝဳရိယ ကော်ဖျဴတုဲ ကၠုင်ပဒတဴ ပ္ဍဲ ဇြပ် (ဗမံက်) ဘာထံင်ကှ်ေ စဵုလအိတ်လမျီု။

 သ္ၚိဝစ်သင် 
အခိင်ကျာ်ဇၞော်ဝိလာသ မစစိုပ်ကၠုင် ဘာထံင်ကှ်ေဂှ် သ္ၚိဝစ်သင် မနွံ လပါ်ပလိုတ်ဂှ် ဒှ်ဒၟံင် သ္ၚိဝစ် အခိုက်တြေံ မစကာ ကၞေဟ်၊ သြိုင်လဝ် နကုတိုက်သၠုင်သၠုင်၊ ကတိုင်အသုဘဂှ် နွံ လပါ်မ္ၚး။ အသုဘ မတိတ် ကၠုင်ဂှ် ပၠဴတိတ်စှ်ေအာ ကတိုင်။ ကၞေဟ် မဗိုင်လဝ်တုဲ ဟွံကၠဟ်ဖျေဟ်၊ စွံလဝ် မွဲလပါ်။ ကၞေဟ်တၟိတၟိဂှ် စွံလဝ် မွဲလပါ်။ ကၞေဟ် မစကာလဝ်တုဲဂှ် ကောန်ထပိုယ်တအ် ကြာတ်၊ တုဲ စွံ ဒၞာဲကၞေဟ်တၟိ။ နဲဏအ်ဂှ် အခိင် မအာဒၟံင်သ္ၚိဝစ်ဂှ် သၟူ ဟွံပသ၊ တုဲပၠန် သၟူပသဂှ် ဟွံတက်တိုန် ဒးမၞိဟ်။ ကၞေဟ်ဂှ် ဟွံကၠဟ်ဖျေဟ်မ္ဂး ကတိုင်ဂှ် ဟွံပေင်ပြဟ်ရ။ 

ကျာ်ဇၞော်ဝိလာသ စိုပ်ကၠုင်တုဲ သၞာံ ၁၉၈၄ (သက္ကရာဇ် ၁၃၄၅) ဂှ် ညး သြိုင် သ္ၚိဝစ်ဍာ် နူ သ္ၚိဍာ်တြေံ ပရပ်ဏာ လပါ်ၜဳတေအ်ရ။ သ္ၚိဝစ်တြေံဂှ် ညး ရိုဟ်ပလီုထောအ်တုဲ ဒၞာဲဂှ် စွံလဝ် ဒၞာဲမအာပဿဴဍောတ်ဍောတ်မွဲရ။

 ပါင်မုက် 
သၞာံ ၁၉၈၉ ဂိတုနဝ်ဝေမ္ဗာ (သက္ကရာဇ် ၁၃၅၁ ဂိတုကထိုန်) ဂှ် သြိုင် ခဒမ်ဍာ်၊ ပါင်မုက်ဘာတအ်ရ။ ပါင်မုက်ဘာတြေံ မကၠောန်လဝ် ပ္ဍဲ လက်ထက် ကျာ်ဇၞော်ဝိလာသ ဂှ် စိုပ် သၞာံ ၂၀၂၁ ဂိတုအဝ်ဂေတ် ၃၀ (သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ ဂိတုခ္ဍဲသဳ ၈ စွေက်) ပ္ဍဲလက်ထက် ကျာ်ဇၞော်ဇဝန ဂှ် နာဲသောဲ၊ မိဟရဳ ကောံ ကုကောန်ဇာတ်ဂမၠိုင် ကၠောန် ပါင်မုက်ဘာတၟိရ။

 ဇြပ်ကၟင်သဳလ်ဂမၠိုင် 
ဇြပ်ကၟင်သဳလ်တြေံတအ်ဂှ် ပ္ဍဲလက်ထက် ကျာ်ဇၞော်ဝဳရိယ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၉၉ ဂိတုအံက်တဝ်ဗာ ၉ (သက္ကရာဇ် ၁၃၆၈ ဂိတုဘတ်ပေင်) တ္ၚဲသ္ၚိသဝ်ဂှ် သြိုင် ဇြင်ကၟင်သဳလ် (ပလိုတ်) မွဲထပ် မနွံ ဇမၠိင် ၅၀ ပေ၊ အနာံ ၄၀ ပေ၊ ပ္ဍဲဒၞာဲ ဇြပ်တြေံ ကောံ ကုဒၞာဲသမၠးဂှ်ရ။ သၞာံ ၂၀၁၂ ဂိတုမာတ် ၇ (သက္ကရာဇ် ၁၃၇၃ ဂိတုဖဝ်ရဂိုန်ပေင်) တ္ၚဲဗုဒ္ဓဝါ သြိုင် ဇြိုင်ကၟင်သဳလ် (ဗမံက်) ၜါထပ် မနွံ ဇမၠိင် ၅၁ ပေ၊ အနာံ ၄၅ ပေ။

အခိင်ကိုပ်ကၠာတေအ် သ္ၚိဝစ်ခရှ် သီုကဵု ကွးဘာတအ်ဂှ် သြိုင်စွံလဝ် ဇိုင်ၜဳ ပ္ဍဲ ရာံဂဇာင်။ သ္ၚိဝစ်တအ်ဂှ် ကၟာတ်လဝ်ကၠက်ကၠက် ဟွံသေင်၊ ဆၜိုတ် စဵုလဝ် နသောတ် ညိညဓဝ်ရ။ သၞာံ ၂၀၁၃ ဂိတုမေ ၂၄ (သက္ကရာဇ် ၁၃၇၅ ဂိတုပသာ်ပေင်) တ္ၚဲသိုက်ဂှ် သြိုင် ခဒမ်ဍာ် ၜါထပ် သၟဝ်ဂှ် ဒၞာဲဟုံဍာ် လတူဂှ် ဒၞာဲမံင်။ ဗဒါယ်ဂှ် သ္ၚိဝစ်ယောဂဳ နကုတိုက် သီုဖအိုတ် ၆ ပၞော်ရ။

 ဇြပ်သဘင်ဓရ် 
ဇြပ်သဘင်ဓရ် မနွံ ဇမၠိင် ၁၁၃ ပေ၊ အနာံ ၄၇ ပေ ဂှ် သၞာံ ၂၀၁၈ နဝ်ဝေမ္ဗာ ၈ (သက္ကရာဇ် ၁၃၈၀ ဂိတု ကထိုန် ၁ မၟံက်) တ္ၚဲဗြဴဗတိဂှ် ဖျေဟ် ရိုဟ်ကၞက်၊ တုဲ သၞာံ ၂၀၂၄ ဂိတုဇာန္နဝါရဳ ၂၈ (သက္ကရာဇ်၁၃၈၅ ဂိတုပုဟ် ၃ စွေက်) တ္ၚဲအဒိုတ်ဂှ် ကၠောန် မ္ၚဵုစရိုဟ်ဍာ် ဇြပ်သဘင်ဓရ်ဂှ်ရ။ ဇြပ်သဘင်ဓရ်ဝွံ သြိုင်လဝ် နကုဒါယကာဂမၠိုင် င္ၚုဟ်သြန်အိုတ် ၂၀၉၆၉၀၀၀၀ ဒကေဝ်။ သၞာံ ၂၀၂၁ ဂိတုဖေဖဝ်ဝါရဳ ၁၁ (သက္ကရာဇ် ၁၃၈၂ ဂိတုပုဟ် ၁၅ စွေက်) တ္ၚဲဗြဴဗတိ ဂှ် ကၠောန်စၠောအ် စင်္ကြံ ဇြပ်သဘင်ဓရ် ကု ဘာတြေံ မနွံ ဇမၠိင် ၈၁ ပေ၊ အနာံ ၂၃ ပေ။

 ဘာပိဋကတ် 
သၞာံ ၂၀၂၁ ဂိတုမာတ် ၂၅ (သက္ကရာဇ် ၁၃၈၂ ဂိတုဖဝ်ရဂိုန် ၁၃ မၟံက်) တ္ၚဲဗြဴဗတိဂှ် ဒါယကာဘာ နာဲသောဲ (နိုင်မင်းအောင်)၊ မိဟရဳ (မိတင်နွယ်) သြိုင်ကဵုဒါန် ဘာပိဋကတ် မနွံ ဇမၠိင် ၂၉ ပေ၊ အနာံ ၁၆ ပေ၊ မနွံ အကြာ ဘာဇၞော် ကု ဇြပ်သဘင်ဓရ်ဂှ်ရ။  

 ကျာ်စေတဳ ထံင်ကှ်ေ 
ပ္ဍဲ အရှာမ်ဘာထံင်ကှ်ေ လပါ်သၟဝ်ကျာဂှ် နွံ စေတဳမွဲတၞုင်။ စေတဳဝွံ ပ္တန်လဝ် နူ အခိင်လဵုရောဂှ် ဟွံဂွံဆဵုကေတ် လိက်စၟတ်သမ္တီရ။ စေတဳတြေံ ကလေင်လဟဵုလဝ်တၟိဟာ၊ ဟွံသေင်မ္ဂး စေတဳ မပ္တန်လဝ် တၟိဟာဂှ် ဟွံတီကေတ်ရ။ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၈၁ ဂှ် တၞံရိုတ်မွဲ မနွံ ဒကဴအရှာမ်ဘာ (ဗွဲဒိုဟ် အဂၞဲ ကုဘာ) ဂှ် ဒေါမ်စှ်ေ ဒး ကျာ်စေတဳဝွံ တုဲ စေတဳမွဲကရေက်ဂှ် လီုအာညိည၊ ဇြပ်လ္ၚောဝ်ကျာ် ဂှ်လေဝ် လီုသရိုဟ်အာတုဲ ကျာ်ဇၞော်ပုပ္ဖ ကု တၠဂုဏ်အစာဝိလာသ အာဂတ ပၠတရဴ ဒါယကာဂမၠိုင် ကလေင် လဟဵုပလေဝ်၊ သြိုင်ဇၞော်ပ္တိုန် ဇြပ်လ္ၚောဝ်ကျာ်ဝွံရ။ ကျာ်ဇၞော်ပုပ္ဖ ကဵု ဒါန် က္ဍိုင်ကျာ်တၟိ။ သမၠုင်ကျာ် နွံ ၁၉ ပေ၊ ဗွိုက်ကျာ် နွံ ၇၂ ပေ၊ သမၠုင်ပလ္လင်ကျာ် ၃ ပေ။

စတမ် နူ သၞာံ ၁၉၈၃ ဂိတုဇာန္နဝါရဳ (သက္ကရာဇ် ၁၃၄၄) ဇၟာပ်မစိုပ် ဂိတုပုဟ် ၁၃၊ ၁၄၊ ၁၅ မၟံက် ဂှ် ကၠောန်ဗဒှ် သဘင်ကျာ်စေတဳဝွံ နကဵု သဘင်ဓရ် ကောံ ကုပူဇဴကျာ် ပွိုင် ၃ တ္ၚဲ ၃ ဗတံ၊ ကဏ္ဍပေါယ်ဇာတ် ဂဳတတအ် ညိဟွံဂွံပါ သက်သက်ရ။

ပ္ဍဲ လက်ထက် ကျာ်ဇၞော်ဇဝန၊ သၞာံ ၂၀၁၅ သေတ္တေမ္ဗာ ၂၆ (သက္ကရာဇ် ၁၃၇၇ ဂိတုဘတ် ၁၃ မၟံက်) တ္ၚဲသ္ၚိသဝ်ဂှ် ဖျေဟ် က္ဍိုင်ကျာ် သွက်ဂွံ လဟဵုပ္တိုန် ကျာ်စေတဳဝွံ မွဲဝါပၠန်ရ။ ဗွိုက်ဇံင်ဒေဝတဴ (ပလ္လင်) မနွံ ဒစာံတလင်ဂှ် မွဲမွဲတလင် ၁၆ ပေ ဒှ်အာ ၁၂၈ ပေ၊ သမၠုင် ၅ ပေ။ သမၠုင်ကျာ် ဒှ်အာ ၂၆ ပေ။ ဗွိုက်ကျာ် ၉၀ ပေ။ လတူ ဇံင်ဒေဝတဴဂှ် နွံ ကျာ်စရောတ် ပန်တၞုင်။ ကျာ်စရောတ်တအ်ဂှ် နွံ သမၠုင် ၉ ပေ၊ ဗွိုက် ၂၀ ပေ။  တုဲပၠန် ပ္ဍဲ တလင် (ဝါ) ဒိုဟ်တအ်ဂှ် စုတ်လဝ် သီု ဂြိုဟ်ဒစာံရ။
အစာပရန် မလဟဵုကျာ်ဝွံ ဒှ် နာဲသောင်စိင် (သောင်းစိန်) နူ ကွာန်သေံ။ 

င္ၚုဟ်မးဂမၠိုင်ဂှ် ဇြပ်လ္ၚောဝ်ကျာ်၊ ဇံင်ဒေဝတဴ ကောံ ကုစေတဳဇၞော် ဂှ်၂၀ ကိုဋ်၊ ကျာ်စရောတ် ပန်တၞုင် ၆ ကိုဋ်၊ ကျာ်ဂြိုဟ် ဒစာံ မနွံ ပ္ဍဲ ဒစာံတလင် ၆ ကိုဋ်၊ လးတိသမ်ကထိုတ် ၄ ကိုဋ်၊ လံက်ဍာ်ဂဥုဲ ၂ ကိုဋ်၊ က္ဍိုင်ကျာ် ၂ ကိုဋ်၊ ပလ္လင်ကျာ် ပ္ဍဲ ဇြပ်လ္ၚောဝ်ကျာ် ၂ ကိုဋ်၊ ဍာ်ဂဥုဲထဝ် ၁ ကိုဋ် သီုဖအိုတ် အိုတ်သြန် ၄၂ ကိုဋ်။ 

 ခဏ္ဍသိမ် 

ခဏ္ဍသိမ် ဘာထံင်ကှ်ေဂှ် ကျာ်ဇၞော် မနွံပိုန် ဘာထံင်ကှ်ေ ဘဒ္ဒန္တပညာဒိပ္ပ ထ္ၜုတ်လဝ် ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၄၈ ဂိတုမာတ် ၁၅ (သက္ကရာဇ် ၁၂၉၉ ဂိတုဖဝ်ရဂိုန် ၁၅ မၟံက်) တ္ၚဲအင္ၚာ ပယာံ ၁၂ နာဍဳ။ သက္ကရာဇ် ၁၃၁၀ ဂှ် သိမ်ဂှ် သြိုင်အာစိုပ်ဒတုဲရ။  

သိမ်တြေံဏအ်ဂှ် ဟိုတ်နူ နွံဒၟံင် မွဲထပ်ဓဝ် သင်ဂကောံဂိုဏ်တအ် ကၠုင်သှ် ပဝါမ္ဂး ဒၞာဲ ဟွံရုမ်ဂပ်တုဲ သၞာံ ၂၀၂၄ ဂိတုနဝ်ဝေမ္ဗာ ၁ (သက္ကရာဇ် ၁၃၈၆ ဂိတုကထိုန် ၁ မၟံက်) တ္ၚဲသိုက် ဂှ် ကျာ်ဇၞော်ဇဝန သြိုင်ဗဒှ်ပ္တိုန် ၜါထပ်။ သိမ်ဝွံ ဇမၠိင် နွံ ၂၇ ပေ၊ အနာံ ၂၀,၅ ပေ ။

 သင်မလုပ်ဒဂိုန် 
သၞာံ ၂၀၂၄ (၁၃၈၆) သင်မလုပ်ဒဂိုန် ခမဳ ၆ ဇကု။

ကျာ်ဇၞော်ဂမၠိုင် မနွံပိုန်ဘာ
ကျာ်ဇၞော် မနွံပိုန်ဘာ ၜိုတ်မဂၠာဲဆဵုဂှ် ဗၟံက်ထ္ၜးကဵု ဗွဲသၟဝ်ဝွံရ

 ဘဒ္ဒန္တ ပညာဒိပ္ပ ၁၂၉၉ (အတိုင်မဂွံဆဵုကေတ် နူတိုင်တၟအ်သိမ်)။
 ဘဒ္ဒန္တခေမာ (၁၃၀၆ - ၁၃၀၈) အခိင်ကျာ်ဇၞော်ခေမာ မဂွံဒှ် ကျာ်ဇၞော်ဂှ် ကလိဂွံ အာယုက် ၂၃၊ သိက္ခာ ၃ ဝှ်။ ကျာ်ဇၞော်ဏအ် ဒှ် ကျာ်ဇၞော် ဂွံ ၂ သၞာံတုဲ ရာံတိတ်။ ကျာ်ဇၞော်ဝွံ ဒှ် ကောန်ကၟာဝက် အရာပ်ဝါယာပ်၊ မဒှ် ကောန် နာဲယံင် (ရွှေယောင်)၊ မိငွေ ။
 ဘဒ္ဒန္တမဒ္ဒဳ (၁၃၀၉ - ၁၃၁၀) အခိင် ကျာ်ဇၞော်မဒ္ဒဳ မဂွံဒှ် ကျာ်ဇၞော်ဂှ် ကလိဂွံ အာယုက် ၃၀ သိက္ခာ ၁၀ ဝှ်။ ဗွဲကြဴ ပြံင်အာ ဘာတၞဟ်။ ကျာ်ဇၞော်ဝွံ ဟိုတ်မဒှ် မၞိဟ် ဇာတိ နူ ကွာန်ခလာတ် ပွိုင်ဍုင်ပံင်တုဲ ညးဂမၠိုင် ကော် ညး တၠဂုဏ်ခလာတ်။
 ဘဒ္ဒန္တဥတ္တမ (၁၃၁၁ - ၁၃၁၃) (အလန်ပထမ) အခိင် ကျာ်ဇၞော်ဥတ္တမ မဂွံဒှ်ကျာ်ဇၞော်ဂှ် ကလိဂွံ အာယုက် ၄၁၊ သိက္ခာ ၉ ဝှ် ။ ကျာ်ဇၞော်ဥတ္တမဝွံ ဒှ် ကောန်ကၟာဝက် အရာပ်ဍုင်ဇြာ နူ ဘာလွဳမာန်ထဝ်။ ဟိုတ်ယၟုခရှ်ညး နာဲကောန်ဒဵုတုဲ ညးဂမၠိုင် ကော်ဒၟံင် ညး တၠဂုဏ်ဒဵု။ ညး ပဒတဴ ဟွံတန်ကြန်တုဲ ကလေင်စဴအာ ဘာလွဳမာန်ထဝ် ပၠန်။
 ကျာ်ဇၞော်ပဏ္ဍိတ (၁၃၁၄ - ၁၃၁၄) ကျာ်ဇၞော်ပဏ္ဍိတဝွံ အခိင်ဂှ် ဒှ်ဒၟံင် သီု ကျာ်ဇၞော် ဘာလွဳမာန်ထဝ်၊ ပဒတဴ မွဲဝှ်တုဲ ကလေင်စဴ ဘာလွဳမာန်ထဝ် ပၠန်။။
 ကျာ်ဇၞော်ဥတ္တမ (၁၃၁၅ - ၁၃၄၁) (အလန်ဒုတိယ)။ ကျာ်ဇၞော်ပဏ္ဍိတ က္ညစဴ ပဒတဴ ဘာလွဳမာန်ထဝ်တုဲ ကျာ်ဇၞော်ဥတ္တမ ကလေင်ပြာပ်ကၠုင် ပ ကျာ်ဇၞော် ပ္ဍဲ ဘာထံင်ကှ်ေ မွဲဝါပၠန်ရ။ သၞာံ ၁၉၇၄ ဂိတုဇာန္နဝါရဳ ၉ (သက္ကရာဇ် ၁၃၃၅ ဂိတုပုဟ် ၂ စွေက်) တ္ၚဲဗုဒ္ဓဝါဂှ် ဂဥုပ်သကိုပ်ဗိုလ်တေန်ဥူ (ဗိုလ်မှူးချုပ်တင်ဦး) ညးမဒှ် သကိုပ်စၞောန် ကမၠောန်ထံင်ပရိုင်ဍုင် (အမျိုးသားထောက်လှမ်းရေး ညွှန်ကြားရေးမှူး)၊ ကၠုင် ကဵုဒါန် ကျာ်ဇၞော်ဥတ္တမ။ ဗီုရုပ် ဗိုလ်တေန်ဥူ မဗ္ဂိန်ကဵုဒါန်သ္ၚာ ကုကျာ်ဇၞော်ဂှ် မွဲအခိင်တေအ် ထ္ၜးစွံလဝ် ပ္ဍဲ ဘာထံင်ကှ်ေဂှ် သၞာံဗွဲမလအ်။ ဗွဲကြဴ မၞိဟ်မွဲမွဲ ခေပ်ထောအ်လဒေါဝ်ရ။  ဂဥုပ်ဗိုလ် တေန်ဥူဂှ် ဒှ် ရဲမုဟ်ဍုင်၊ ပ္ဍဲခေတ်အလဵုအသဳ နေဝေန်မ္ဂး ဒှ် မၞိဟ်ယၟုပြာကတ်၊ တုဲပၠန် သြဇာဇၞော်မွဲရ။ ဟိုတ် နေဝေန် ဂွံဇၞးကေတ် ဒပ်ကောန်မျူနေတ် ကောံကုရဲပၠန်ဂတးဂမၠိုင်ဂှ် ဒၟာနူ ဌာနထံင်ပရိုင်ညး ခိုဟ် ဗီုဏအ် ဟီုဂးစလဝ် နွံရ။ တုဲပၠန် ဘာဇၞော်ဇၞော်၊ ဘာမနွံ ကုဒါယကာဂၠိုင်ဂၠိုင်တအ်ဟေင် ဗွဲတၟေင် ရံင် ကုပရေင်စန်ဒက်တုဲ မလေပ် ကၠုင် ကဵုဒါန်ရ။ ကျာ်ဇၞော်ဥတ္တမဝွံ ဂွံဒှ် ကျာ်ဇၞော် ၂၉ သၞာံတုဲ စုတိစဴအာသွဝ် နယဲခယျာဍာတ်။
 ဘဒ္ဒန္တပုပ္ဖ (၁၃၄၁ - ၁၃၄၅) ဝွံ ဒှ် ကောန်ကၟာဝက် အရာပ်ဍုင်ဇြာ (ရတ်ရတ် ၂၀၂၄)။ အခိင် ကျာ်ဇၞော်ပုပ္ဖ မဂွံဒှ် ကျာ်ဇၞော်ဂှ် ကလိဂွံ အာယုက် ၅၁၊ သိက္ခာ ၂၇ ဝှ်<ref name=viriya>။ ကျာ်ဇၞော်ဝွံ ညးဂမၠိုင် ကော်စ ဂုဏ်ကုတ်၊ လ္ၚဵုကော် ကျာ်ဇၞော်ခေအ်။ ပ္ဍဲအခိင်ညးမဒှ် ကျာ်ဇၞော်ဂှ် ညး ကဵုဒါန် က္ဍိုင်တၟိ ကုကျာ်စေတဳထံင်ကှ်ေ နကုသြန် ညးမပံက်လဝ်ထဳ သြန် ၃၀၀၀ ဒကေဝ်ရ။ ကျာ်ဇၞော်ဏအ် ဂွံဒှ် ကျာ်ဇၞော် ပွိုင် ၄ သၞာံတုဲ စဴအာသွဝ် နကုယဲကေန်သာကအ် ။
 ဘဒ္ဒန္တဝိလာသ (၁၃၄၅ - ၁၃၅၂) (သိန်းညွန့် ၂၀၀၄) အခိင် ကျာ်ဇၞော် ဝိလာသ မဂွံဒှ် ကျာ်ဇၞော်ဂှ် ကလိဂွံ အာယုက် ၅၁၊ သိက္ခာ ၂၉ ဝှ်။ ကျာ်ဇၞော်ဏအ် ပ ကျာ်ဇၞော် ပ္ဍဲ ဘာဏအ် ပွိုင် ၇ သၞာံတုဲ ဘာဂှ် ပအပ် ကုကောန်ကွးဇကု တၠဂုဏ်ဝဳရိယ တုဲ အာပဒတန်၊ ဇရေင် ဘာလွဳမာန်ရတ် မနွံဗဒါယ် ကျာ်ဘင်ဍင်၊ ဗၟံက် ကွာန်ကအ်ခပုင်။ ဗွဲကြဴ အာယုက် ဇၞော်တုဲ ကလေင်ကၠုင် ပဒတဴ ပ္ဍဲ ဘာထံင်ကှ်ေဝွံပၠန်။ ကျာ်ဇၞော်ဝိလာသဝွံ ဒှ် မၞိဟ်ဇာတိ ကွာန်ကအ်ခပုင်၊ ဓမ္မကထိုက်ဒယှ် နွံပညာ တန်ဒေါဝ်။
 ဘဒ္ဒန္တဝဳရိယ (၁၃၅၂ - ၁၃၇၆) အခိင် ကျာ်ဇၞော်ဝဳရိယ မဂွံဒှ် ကျာ်ဇၞော်ဂှ် ကလိဂွံ အာယုက် ၃၀၊ သိက္ခာ ၁၀ ဝှ်။ ကျာ်ဇၞော်ဝဳရိယ ပ ကျာ်ဇၞော် ပွိုင် ၂၄ သၞာံတုဲ စုတိစဴအာ သွဝ်။ ကျာ်ဇၞော်ဝဳရိယဝွံ ဒှ် ကောန်ကွာန် ကအ်ဒုန်မြင်၊ ညးဂမၠိုင်ကော်စ တၠဂုဏ်အုန်းသီး၊ ဒှ် အစာလိက်၊ အစာဓရ်၊ နွံ ကဆံင်ပညာ တန်ဒေါဝ် (အလဵုအသဳ)။
 ဘဒ္ဒန္တဇဝန (၁၃၇၆ - လၟုဟ်) ကောန်ကွာန်ကၟာဝက် အရာပ်ထံင်ကှ်ေ နွံ ကဆံင်ပညာ ဓမ္မာစရိယ။

 ဘာကောန်ဂကူမန်
ဘာကောန်ဂကူမန်ဂှ် စဒက်ပ္တန်လဝ် နကု ဗော်ဍုင်မန်တၟိ နူ သၞာံ ၁၉၇၂ တေအ်ရ။ သွက်ဂွံပကင်ရင် ရေင်တၠုင် ကမၠောန် ပရေင်ပညာ ကောန်ဂကူမန်ဏအ်ဂှ် နကုဗော်ဍုင်မန်တၟိ ပံက်လဝ် ဌာနပရေင်ပညာ ကောန်ဂကူမန် (MNEC) နူ သၞာံ ၁၉၉၂။ သၞာံ ၁၉၉၅ ဂှ် ဗော်ဍုင်မန်တၟိ ဒေါအ်ပန်ပှ်ော ကုအလဵုအသဳပၞာန်တုဲ စပ်ကုပရေင်ပညာတုဲ ဂွံလဝ် တင်တုပ်စိုတ် ကုအလဵုအသဳဗၟာ မသုန်တင် သွက်ဂွံဗတောန်လိက်မန် ပ္ဍဲ ဘာတန် (ဂွံဗတောန် အခိင်မ္ၚးဘာ)၊ ကွးဘာ နူ ဘာကောန်ဂကူမန် လုပ်သှ် လိက် တန်အခေါင် မတိုန်တက္ကသိုလ် (စှ်တင်)ဂွံ။ စနူသၞာံ ၁၉၉၆ ဂှ် ကွးဘာတန်သမၠုင် နူ ဘာကောန်ဂကူမန် စလုပ်သှ် စှ်တန် ပ္ဍဲ အလဵုအသဳဗၟာရ။ ဗွဲကြဴဏအ် ပ္ဍဲ ဒေသနာနာ ဒၞာဲဘာအလဵုအသဳဗၟာ မနွံတအ်လေဝ် စပံက်ကၠုင် ဘာကောန်ဂကူမန်ကီုရ။ ဟိုတ်နူ ဘာကောန်ဂကူမန်ဂှ် ဟွံဒးကဵု လှုဲ၊ ဟွံဒးကဵု င္ၚုဟ်တေအ် င္ၚုဟ်ဏအ်တုဲ ကောန်င္ၚာ် ဂကူဗၟာ နူ ရးဨရာဝတဳ၊ ရးဗဂေါ မိမဍေဟ်တအ် မကၠုင်ကၠောန်စ ပ္ဍဲဒေသမန်တအ်လေဝ် ကၠုင်တိုန်ကီုရ (Irrawaddy 2019)။ 

ပ္ဍဲ ဍုင်ကၟာဝက်လေဝ် စပံက်ကၠုင် ဘာကောန်ဂကူမန် ဂၠိုင် ကုဒၞာဲကီုရ။ ပၞောဝ်တအ်ဂှ် နူ သၞာံ ၁၉၉၆ ဂှ် စပံက် ဘာကောန်ဂကူမန် ပ္ဍဲ ဘာအံင်မ္ၚဵု၊ ကွာန်သေံ၊ ဍုင်ကၟာဝက် ရးဇြာ။ သၞာံ ၁၉၉၇ ဂှ် စပံက် ဘာကောန်ဂကူမန် ပ္ဍဲ ဘာထံင်ကှ်ေ၊ ကွာန်ထံင်ကှ်ေ၊ ဍုင်ကၟာဝက်ရးဇြာ (ဇဝန၊ ၂၀၂၄)။ 

ပ္ဍဲ ဘာအံင်မ္ၚဵုဂှ် ပံက်ဂွံ ၜါသၞာံတုဲ သွက်ဂွံ ဆက်ပံက်အာဂှ် ဟွံသၟဟ်ရထ၊ တုဲ ကွးဘာ နူ ဘာအံင်မ္ၚဵုဂှ် ပြံင်ကၠုင် ပ္ဍဲ ဘာထံင်ကှ်ေ။ ဘာကောန်ဂကူမန် ပ္ဍဲ ဘာထံင်ကှ်ေဂှ် ဗ္တောန်ဒၟံင် ပ္ဍဲ ဇြပ်ဇိုင်ၜဳ။ သၞာံ ၂၀၂၀ ဂှ် ကောန်ဍုင် ကၟာဝက်တအ် ဒက်ပ္တန် ဂကောံဒက်ပ္တန်သိုင်ခၞံ ဘာကောန်ဂကူမည် (ဍုင်ကၟာဝက်ရးဇြာ)၊ နကုဂကောံဏအ် သြိုင်ဘာကောန်ဂကူမန်တၟိ ဗဒါယ် ဘာဒယိုင်ဇၞောဝ်ရ။ သၞာံ ၂၀၂၃ ဂှ် ဘာကောန်ဂကူမန် နူ ဘာထံင်ကှ်ေ၊ ကု ဘာတိုက်တၟိ ပံင်ပ္ကောံတုဲ ပြံင်အာ ဇရေင် ဘာတၟိ ဗဒါယ် ဘာဒယိုင်ဇၞောဝ်ဂှ်ရ။

 သၞာံပညာ ၁၉၉၆-၉၇ ဂအုပ်ဘာ မိခင်သီတာထွန်း ၊ လၟိဟ်ကွးဘာ (၁၉) တၠ၊ ဌာန ဘာအံင်မ္ၚဵု။
 သၞာံပညာ ၁၉၉၇-၉၈ အစာ မိအးသြန်၊ လၟိဟ်ကွးဘာ ၁၃ တၠ၊ ဌာန ဘာအံင်မ္ၚဵု။
 သၞာံပညာ ၁၉၉၇-၉၈ ဂအုပ်ဘာ မိခင်သီတာထွန်း၊ လၟိဟ်ကွးဘာ ၁၀ တၠ၊ ဌာန ဘာထံင်ကှ်ေ။ 
 သၞာံပညာ ၁၉၉၈-၉၉ ဂအုပ်ဘာ မိအးသြန်၊ လၟိဟ်ကွးဘာ ၂၀၊ ဌာန ဘာထံင်ကှ်ေ။
 သၞာံပညာ ၁၉၉၉-၂၀၀၀ ဂအုပ်ဘာ မိအးသြန်၊ လၟိဟ်ကွးဘာ ၃၀ တၠ။
 သၞာံ ပညာ ၂၀၀၀-၂၀၀၁ ဂအုပ်ဘာ မိအးသြန်၊ အစာ မိစမ္ပာသြန်၊ မိဆာန်သဇင်၊ လၟိဟ်ကွးဘာ ၃၅ တၠ။
 သၞာံပညာ ၂၀၀၁-၀၂ ဂအုပ်ဘာ မိအးသြန် အစာ မိဆာန်သဇင်၊ မိစမ္ပာသြန်၊ လၟိဟ်ကွးဘာ ၅၃ တၠ။
 သၞာံပညာ ၂၀၀၂-၀၃ ဂအုပ်ဘာ မိအးသြန် ၊ အစာ မိစမ္ပာသြန်၊ မိဆာန်သဇင်၊ လၟိဟ်ကွးဘာ ၆၀ တၠ။
 သၞာံပညာ ၂၀၀၃-၀၄ ဂအုပ်ဘာ မိအးသြန်၊ အစာ မိစမ္ပာသြန်၊ မိဆာန်သဇင်၊ လၟိဟ်ကွးဘာ ၆၁ တၠ။
 သၞာံပညာ ၂၀၀၄-၀၅ ဂအုပ်ဘာ မိစမ္ပာသြန်၊ အစာ မိနန်အာဲ၊ မိကျေဝ်ရတ်၊ လၟိဟ်ကွးဘာ  ၅၀ တၠ။
 သၞာံပညာ ၂၀၀၅-၀၆ ဂအုပ်ဘာ မိစမ္ပာသြန်၊ အစာ မိနန်အာဲ၊ မိကျေဝ်ရတ်၊ လၟိဟ်ကွးဘာ ၈၀ တၠ။
 သၞာံပညာ ၂၀၀၆-၀၇ ဂအုပ်ဘာ မိကျေဝ်ရတ်၊ အစာ စမ္ပာသြန်၊ မိနန်အာဲ၊ လၟိဟ်ကွးဘာ ၇၅ တၠ။
 သၞာံပညာ ၂၀၀၇-၀၈ ဂအုပ်ဘာ မိကျေဝ်ရတ်၊ အစာ မိစမ္ပာသြန်၊ မိနန်အာဲ၊ မိအးမောဝ် လၟိဟ်ကွးဘာ ၇၃ တၠ။
 သၞာံပညာ ၂၀၀၈-၀၉ ဂအုပ်ဘာ မိကျေဝ်ရတ်၊ အစာ မိစမ္ပာသြန်၊ မိနန်အာဲ၊ မိအးမောဝ် လၟိဟ်ကွးဘာ ၁၀၅ တၠ။
 သၞာံပညာ ၂၀၀၉-၁၀ ဂအုပ်ဘာ မိကျေဝ်ရတ်၊ အစာ မိစမ္ပာသြန်၊ မိနန်အာဲ၊ မိအးမောဝ် လၟိဟ်ကွးဘာ ၈၅ တၠ။
 သၞာံပညာ ၂၀၁၀-၁၁ ဂအုပ်ဘာ မိကျေဝ်ရတ်၊ အစာ မိစမ္ပာသြန်၊ မိနန်အာဲ၊ လၟိဟ်ကွးဘာ ၆၉ တၠ။
 သၞာံပညာ ၂၀၁၁-၁၂ ဂအုပ်ဘာ မိကျေဝ်ရတ်၊ အစာ မိစမ္ပာသြန် ၊ မိနန်အာဲ၊ မိသိုက်ဆာန် လၟိဟ်ကွးဘာ ၆၅ တၠ။
 သၞာံပညာ ၂၀၁၂-၁၃ ဂအုပ်ဘာ မိကျေဝ်ရတ်၊ အစာ မိစမ္ပာသြန်၊ မိနန်အာဲ၊ မိသိုက်ဆာန် လၟိဟ်ကွးဘာ ၆၅ တၠ။
 သၞာံပညာ ၂၀၁၃-၁၄ ဂအုပ်ဘာ မိကျေဝ်ရတ်၊ အစာ မိစမ္ပာသြန်၊ မိနန်အာဲ၊ မိသိုက်ဆာန် လၟိဟ်ကွးဘာ ၇၇ တၠ။
 သၞာံပညာ ၂၀၁၄-၁၅ ဂအုပ်ဘာ မိကျေဝ်ရတ်၊ အစာ မိစမ္ပာသြန်၊ မိနန်အာဲ၊ မိဆာန်မန် လၟိဟ်ကွးဘာ ၆၉ တၠ။
 သၞာံပညာ ၂၀၁၅-၁၆ ဂအုပ်ဘာ မိကျေဝ်ရတ်၊ အစာ မိစမ္ပာသြန်၊ မိနန်အာဲ၊ မိဆာန်မန် လၟိဟ်ကွးဘာ ၆၇ တၠ။
 သၞာံပညာ ၂၀၁၆-၁၇ ဂအုပ်ဘာ မိကျေဝ်ရတ်၊ အစာ မိစမ္ပာသြန်၊ မိနန်အာဲ၊ လၟိဟ်ကွးဘာ ၅၂ တၠ။
 သၞာံပညာ ၂၀၁၇-၁၈ ဂအုပ်ဘာ မိကျေဝ်ရတ်၊ အစာ မိစမ္ပာသြန်၊ မိနန်အာဲ၊ လၟိဟ်ကွးဘာ ၅၀ တၠ။
 သၞာံပညာ ၂၀၁၈-၁၉ ဂအုပ်ဘာ မိကျေဝ်ရတ်၊ အစာ မိစမ္ပာသြန်၊ မိနန်အာဲ၊ မိကျေဝ်သြန် လၟိဟ်ကွးဘာ ၄၅ တၠ။
 သၞာံပညာ ၂၀၁၉-၂၀ ဂအုပ်ဘာ မိကျေဝ်ရတ်၊ အစာ မိစမ္ပာသြန်၊ မိနန်အာဲ၊ မိစမ္ပာထဝ် လၟိဟ်ကွးဘာ ၄၅ တၠ။
 သၞာံပညာ ၂၀၂၀-၂၁ ဂအုပ်ဘာ မိကျေဝ်ရတ်၊ အစာ မိစမ္ပာသြန်၊ မိနန်အာဲ၊ မိစမ္ပာထဝ် လၟိဟ်ကွးဘာ ၃၉ တၠ။
 သၞာံပညာ ၂၀၂၁-၂၂ ဂအုပ်ဘာ မိကျေဝ်ရတ်၊ အစာ မိစမ္ပာသြန်၊ မိနန်အာဲ၊ မိစမ္ပာထဝ် လၟိဟ်ကွးဘာ ၆၅ တၠ။
 သၞာံပညာ ၂၀၂၂-၂၃ ဂအုပ်ဘာ မိကျေဝ်ရတ်၊ အစာ မိစမ္ပာသြန်၊ မိနန်အာဲ၊ မိစမ္ပာထဝ် လၟိဟ်ကွးဘာ ၈၃ တၠ။

နိဿဲ

ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန်
ကဏ္ဍ:BEHM