ယန် (တၞံ)

တၞံယန် နကဵုယၟု ရုက္ခဗေဒမ္ဂး Clitoria ternatea ယၟုဓမ္မတာ နကဵု ဘာသာအေင်္ကလိက် Asian pigeonwings bluebellvine, blue pea, butterfly pea, cordofan pea ဟွံသေင်မ္ဂး Darwin pea ဂှ် ဒှ် တၞံမလုပ်လၟိဟ် ပ္ဍဲတၞောဝ် Fabaceae ကေုာံ endemic တုဲ တမ်မူလဇာတိဍေဟ်ဂှ် ကၠုင် နူတကအ်တာနတေ (Ternate) ရးနိဂီု အေန္ဒောနိသျှာ။

ပ္ဍဲအိန္ဒိယ တၞံဏအ် မဂွံဒုင်စၟတ်သမ္တီ တၞံပရဲတုဲ စကာ ပ္ဍဲအရာမပူဇဴ ကေုာံ ကမၠောန်သာသနာဂမၠိုင်ရ။ 

 ဂမ္စာဲ 
တမ်မူလ တၞံယန်ဝွံ ဒှ်ဒေသအဳကွေတာအာရှ၊ သီုကဵု ဒေသအာရှသၠုင်ကျာ ကေုာံ အာရှအဂၞဲ၊ ဆဂး တၞံဏအ် ပြးဇးအာ သီုကဵု တိုက်အဖရိက၊ အဝ်သတေလျ ကေုာံ အမေရိက ကီုရ။

 လက်သန် 
တၞံယန်ဝွံ ဒှ်တၞံဍာ်ဇမၠိင်တုဲ ဒှ်တၞံမလုပ်ဂကောံမွဲ မနွံ တၞံသန္ထာန် ခၟာဲစာင်၊ တုဲ ဒှ်တၞံဇုက်ရ။ တၞံဏအ် ဒးဂၞပ် ဒၞာဲတိဍုက်ဍုက် တုဲပၠန် တိဓမ္မတာရ။ ပ္ကဴဍေဟ်ဂှ် နွံကဵု အသာ် သင္ၚေက်တၟးတၟးတုဲ နွံဒၟံင် ကုကၞင် ဍာ်မိတ်ၜတ်ၜတ်ရ။ ဍောင်ပ္ကဴဍေဟ်ဂှ် နွံ ဇမၠိင်ၜိုတ် ၄ သေန္တဳမဳတာ (တုဲ အနာံ နွံၜိုတ် ရ။ ဂကူလ္ၚဵုဂှ် ပ္ကဴဍေဟ် အသာ်ဗု၊ အသာ်ပေန် (ဗကေတ်ၜတ်ၜတ်)။

သတ်ဍေဟ်ဂှ် နွံ ဇမၠိင်၊ ခပေဟ်တုဲ ပ္ဍဲမွဲမွဲ ဒကေင်ဂှ် နွံမ တြဴ စဵုကဵု စှ်မရ။ သတ်တအ်လေဝ် အခိင်ၜတ်ၜတ်ဂှ် စဂွံကီုရ။ 


ပွမတဵုလွဳ
တၞံယန်ဂှ် ဟွံလေပ် က္တဵုဒှ် ယဲဝေဒနာမွဲမွဲ ဆဂး တၞံဍေဟ် ဒးဒုင်ကိတ် ကုစၟဗာန်တှ် ဠော်ဠေဝ် ကဵု စဲတအ်ရ။
 ယဲ 
ယဲမဒှ်စမာန်တအ်ဂှ် ဗီုကဵု တၞံသြ မဒှ်သရ၊ ရိုဟ်အုဲ တအ်မာန်ရ။

 လွပ် 
 စၞ 
ပ္ဍဲအာရှအဂၞဲ ပ္ကဴဍေဟ်ဂှ် ကေတ်တုဲ ဖျုန်ဍာ်အသာ် စၞစ၊ သီုကဵု မပဂဥုဲကီုရ။ ကောန်ဍုင်မန် ကေုာံ သေံတအ်ဂှ် ပ္ကဴကီု သီုကဵု တၞးဂှ် ဍုန်စဒၟံင် သွသောတ်။  ပ္ကဴဍေဟ် ပကှ်တုဲ ကၠောန်လက်ဖက်။ 

 ဂဥုဲသရက် 
နကဵု လညာတ် ဂဥုဲပြဝေဏဳအိန္ဒိယမ္ဂး တၞံဝွံ နွံဂုဏ်ဖိုလ်နာနာ မပ္တံ ကုပခိုဟ်ကဵု က္ဍဟ်၊ ပခိုဟ်ကဵု ညာဏ်၊ ပၜိုဟ်ကဵုစိုတ်၊ ဖအောန်ကဵု စိုတ်ပဟေက်တအ်ရ။ နကဵု လညာတ် ဂဥုဲပြဝေဏဳကြုက်မ္ဂး ဟိုတ်နူ ပ္ကဴဂှ် တုပ်ဒၟံင် ကုအင်္ဂမၞိဟ်ဗြဴတုဲ ဍေဟ်ပခိုဟ်ကဵု စိုတ်လိင်ဗြဴတအ်ရ။ 

 လဒက်ပ္တန်ဓါတု 
ပ္ဍဲကဵု တၞံယန်ဂှ် နွံကဵု ဓါတ်နာနာသာ် မပ္တံ ကု triterpenoid, flavonol glycoside, anthocyanins ကေုာံ steroid.  Cyclic peptides known as cliotides have been isolated from the heat-stable fraction of C. ternatea extract.  အသာ်သ္ၚေက် ပ္ကဴယန်ဂှ် နွံကဵု Anthocyanin ဗွဲမဂၠိုင်ရ။

 ဗီုရုပ်ဂမၠိုင် 

နိဿဲ

ကဏ္ဍ:ရုက္ခဗေဒ
ကဏ္ဍ:BEHM