Загдын Түмэнжаргал

Загдын Түмэнжаргал (1953 оны 4 сарын 16 - 2012 оны 3 сарын 18) Монгол улсын Соёлын Гавьяат Зүтгэлтэн, нэрт яруу найрагч, зохиолч, багш сурган хүмүүжүүлэгч, соёл нийгмийн зүтгэлтэн.

"Дууны шүлгийн мастер" хэмээн хүлээн зөвшөөрөгдсөн, хүүхдийн болон нийтийн алдартай олон дуу, зохиолыг туурвисан уран бүтээлч.

 Намтар 
З.Түмэнжаргал 1953 оны 4 сарын 16-ны өдөр Монгол улсын, Төв аймгийн, Угтаалцайдам суманд 10 хүүхэдтэй Загд хэмээх айлын хоёр дахь хүү болон төрсөн. Угтаалцайдам сумын долоон жилийн сургуулийг амжилттай дүүргэн 15 насандаа Улаанбаатар хот руу шилжин суурьшиж, Монгол Улсын Багшийн Сургуульд элсэн суралцжээ. Бага ангиасаа онцгой авъяастай, онц сурлагатан байсан бөгөөд 1962 онд "Пионерын Үнэн" сонинд түүний 9 настайдаа буюу 3-р ангидаа бичсэн "Цаначин" шүлэг нийтлэгдэж байв.

1971 онд Багшийн сургууль, 1980 онд МУИС-ийн Монгол Хэл, Уран Зохиолын ангийг тус тус амжилттай дүүргэсэн.
Улсын тэргүүний 1-р дунд сургуульд багш, Сэлэнгэ аймгийн Ерөө дэхь тусгай сургалттай ТМС-ийн захирал, Ардын эрх, Өнөөдөр сонины тусгай сурвалжлагч, “Би Би”, “Ням гариг” сонины ерөнхий редактор, хэвлэл мэдээллийн “Нэр төр” төвийн эрхлэгчээр тус тус ажиллаж байв.

2000-2004 онд Монгол улсын Ерөнхий Сайд Намбарын Энхбаярын зөвлөх, 2004-2005 онд УИХ Даргын зөвлөх, 2005-2009 онд Монгол улсын Ерөнхийлөгчийн зөвлөхөөр тус тус ажилласан.

2009-2012 онд Франц улсын Парисын -д Монгол хэлний багшаар ажилласан.

 Уран бүтээл 
Загдын Түмэнжаргал 1970 оноос уран зохиол сонирхон оролдож, 1978 онд “Шинэ танил” хүүхдийн шүлгийн, 1977 онд “Бид” яруу найргийн, 1979 онд “Үрийн тэнгэр” яруу найргийн эмхтгэл, 1981 онд “Арван найман нас минь” шүлгийн, 1986 онд “Голын жараахай” өгүүллэгийн, 1988 онд “Нарны хүүхдүүд” хүүхдийн шүлгийн, 1991 онд “Нисдэг алим” үлгэр-туужийн, 1994 онд “Уяхан цэнхэр хавар” дууны шүлгийн, 1997 онд “Ус мөрөн олон чиг” шилмэл зохиолын, 1996 онд “Сонирхолтой математик”,  1997 онд “Унших бичиг-1”, 1998, 2000, 2005 онд “Цэцэрлэгийн сурах бичиг, 2001 онд “Цагаан толгой” сурах бичгүүд, 2002 онд “Чингис хаан” үлгэр-өгүүллэгийн, 2004 онд “Нисдэг алим” цуврал, 2005 онд “108 дуу” ном хэвлүүлж, 2004 онд Монголын уран зохиолын дээж 108 ботийн 104 дүгээр ботид шилмэл бүтээл нь бүрнээрээ орж, тухайн бүтээлүүдээрээ уншигчид, утга зохиол судлаач, мэргэжилтнүүдийн зүгээс өндөр үнэлэлт авснаар ирсэн Монголын нэртэй зохиолчдын нэг, "дууны шүлгийн нэрт мастер" байсан.
#Дууны нэрХөгжмийн зохиолчОн100 цагСамбуу Баатарсүх19982Аав л ээж л хоёр миньЛувсанцэрэн Галмандах20033Агуу дээдсийн сүлд өршөөБямбасүрэн Шарав20094Айсуй жилийн вальсБямбасүрэн Шарав20005Алаг нүд шиг эх оронБямбасүрэн Шарав20026Алгын чинээ үр миньЦэрэндорж Чулуунбат19997Алсын алсын давааСамбуу Баатарсүх19958Алтай таван богдБямбасүрэн Шарав20099Алтан нарЛувсанцэрэн Галмандах200310Амгалан цэнхэр дэлхийЛувсанцэрэн Галмандах198511Амин хайрын эх орон миньЛхагвадорж Балхжав200512Амьдрал надад зүүд шиг санагдсанТогтох Сэр-Од199613Төгсөх сурагчийн уянгаЛувсанцэрэн Галмандах198214Бага нас бидэн хоёрН.Даасүрэн200415Бага насаа би хайрлаж явнаЛувсанцэрэн Галмандах198616Багш таБямбасүрэн Шарав197517БаярлалааБямбасүрэн Шарав199718Би би биСоронзонболд Батболд199819БодролСоронзонболд Батболд199420Бөмбөг битгий хаяарайИшжамц Болоож199121Бөөн баярЛувсанцэрэн Галмандах199222Булган хангайн бүсгүйБямбасүрэн Шарав199923Буурал дээдсийн өлгий миньБямбасүрэн Шарав200524Бүрэнхийг сэмлээд үүр гийх шиг тэр минь ирсэнЛхагвадорж Балхжав200125БүүвэйНагнаадорж Санжаа199926Бүүвэй тэнгэр ээжийБямбасүрэн Шарав200027Ганц ганц ганцАмараа Маадай199728ГанцаарааХалтар Билигжаргал200029Гэгэлгэн блюзГомбо Эрдэнэбаатар199830Гэрэл гэгээSerge Giurchoum201431Гэрэлт орчлонгийн залуусДуламсүрэн Бэхбат197432Далд уянга киноны дууБямбасүрэн Шарав200133Дөчин мянгатын хүүхдүүдЖ.Буянтогтох200334Дурсамжийн борооЦэрэндорж Чулуунбат200235Дурсгалын дэвтэрЦэдэн-Иш Чинзориг199536Дуулахгүй яаж явах юм бэДагва Цэвээнравдан199637Дуулж л явъя дааХалтар Билигжаргал199538Дуулъюу (гэгээн мөрөөдлийн дуулал)Бямбасүрэн Шарав200039Дууны хорвооЦэдэн-Иш Чинзориг199440Дэгдээхэй нас киноны дууЗундуй Хангал197541Дэлхийн цэцэрлэгЛувсанцэрэн Галмандах199642Зууны манлайСамбуу Баатарсүх200243Зүрхний хайртай эх оронБямбасүрэн Шарав200244Зүүдний байшинЛувсанцэрэн Галмандах199845Зүүдэнд уяатай уулП.Ганбат200146ИжийДуламсүрэн Бэхбат199747Ижийгээ баярлуулж яваарайБ.Бямбабаяр199948Ингэн нулимсИшжамц Болоож199949Миний сэтгэл шиг тэнгэр үүТүгзэл Ганболд199650Могжоохон даагатай жогжоохон хүүЛувсанцэрэн Галмандах199251Монголд Тавтай МорилооройБямбасүрэн Шарав200352Монголын Тал НутагБямбасүрэн Шарав200053Мөн ч их саналаа даа, ижийгээЛхагвадорж Балхжав200254МөнгөГаадан Алтанхуяг200055Мөрөөдлийн Арал ДээрГ.Явгаан198756Найрамдал Зуслангийн ВальсБаянмөнх Цогоо198357Намхан Буурал ИжийХ.Балжинням199658Нандин ХайрДуламсүрэн Бэхбат199759Ний НуугүйБалчинжав Долгион200460Нисдэг АлимЛувсанцэрэн Галмандах199261Нөхрийн БлюзАлтангэрэл Батсүх200062Нялх Нарны НутагМижиддорж Хатанбаатар199763ОтгонтэнгэрНацаг Жанцанноров199864Очоод Золгоно ДооБямбасүрэн Шарав198365Өлзий Буянтай Аав миньБямбасүрэн Шарав199666РондоМижиддорж Хатанбаатар199667Сайн ангаахайП.Отгонбаатар198568Сайн байна ууБямбасүрэн Шарав200369Сонин хангайн барааБямбасүрэн Шарав198070Сувдан долгио харааБямбасүрэн Шарав200271Сургууль минь БаяртайБямбасүрэн Шарав198072Сүүлчийн ХонхП.Ганбат200273Тоглоомууд минь Ядраа БайлгүйЛувсанцэрэн Галмандах198174Томчууд Яагаад Нуугдаж Тоглодоггүй Юм БолЛувсанцэрэн Галмандах198275Тэнгисийн Цагаан БорооГомбо Эрдэнэбаатар199676Тэр чинь БиЧ.Тамир200377Увс НуурЧойгив Сангидорж200378Угтаалцайдам Нутаг миньБямбасүрэн Шарав200079Уйтгарт Амьдралын Манан ДундаасБямбасүрэн Шарав200280Улаан НавчЛ.Тайванбат199581Улаанбаатартаа Би ХайртайЛувсанжамба Мөрдорж199582Уртын Уртын ХаргуйЦ.Буян-Орших199783Ус Мөрөн нь Олон чигЦэдэн-Иш Чинзориг199584Уяхан Цэнхэр ХаварДуламсүрэн Бэхбат198085Үр минь, Хүү миньГомбосүрэн Энхбаяр199886Үүр Шөнийн Оддоос АсуугаарайБямбасүрэн Шарав199687Хагацлын Тухай Төсөөлж ЧадахгүйМижиддорж Хатанбаатар200288Хайрын ДуульБямбасүрэн Шарав197689Халтар Манан ХөөрөгСамбуу Баатарсүх199490Ханийн ТэнгэрБямбасүрэн Шарав200791Ханхлын Цагаан ОвооНацаг Жанцанноров199892Харанхуйн БлюзЖ.Энхбаяр200193Харууслын БлюзЖ.Энхбаяр199894Хонгор Халзан МорьЦэдэн-Иш Чинзориг199895Хоосон ХорвооХалтар Билигжаргал199996Хотын БлюзЖ.Энхбаяр199897Хөвсгөл Тунгалагхан Далай миньБямбасүрэн Шарав200398Хөл Нүцгэн БолжморЛувсанцэрэн Галмандах200199ХөөрхийБямбасүрэн Шарав1996100Хөх Монголын Үр СадЛхагвадорж Балхжав1999101Хурмастын Цагаан ТэмээТүгзэл Ганболд1996102Дөрөө Мялаах ЦацалЦэдэн-Иш Чинзориг1995103Хүслээр Болдоггүй ХорвооБямбасүрэн Шарав1996104Цагаан МорьНацаг Жанцанноров2002105Цасан Дээр Ургасан СарнайМижиддорж Хатанбаатар2001106Цэнхэр Сарны ТуяаЛхамжав Тайванбат1996107Цэцгэн ЗүйрлэлСамбуу Баатарсүх1971108Чи Бид Хоёрын ХаварНагнаадорж Санжаа2001109Чингис Хааны ГовьЦэдэн-Иш Чинзориг1994110Чиний Бэлэглэсэн Гэгээн ӨдрүүдГончиг Жаргалсайхан2004111ЧоноСамбуу Баатарсүх2002112Энх Мэндийн ЕрөөлТогтох Сэр-Од2000113Эр Цэргийн Дурсгал ДууЦэдэн-Иш Чинзориг1999114Эрх Хоёр ЗүрхБадарч Бямбабаяр1997115Эх Орны ДуулалБямбасүрэн Шарав2011116Ээж ээЛувсанцэрэн Галмандах1997117Ээлийн Далай Аав миньИшжамц Болоож1997

 Гавьяа, шагнал 
1994 онд “Нисдэг алим” үлгэр-туужийн номоороо Монголын зохиолчдын эвлэлийн шагнал

2001 онд “Монголын тал нутаг” дууны шүлгээрээ утга зохиолын шилдэг бүтээлийн “Алтан Өд” шагнал

2004 онд дууны шилдэг яруу найрагчийн “Алтан микрафон” шагнал

2004 онд шилдэг бүтээлээрээ Д.Нацагдоржийн нэрэмжит шагнал

2007 онд Монгол Улсын Соёлын Гавьяат зүтгэлтэн цол