Булвален

Булвален нь C₁₀H₁₀ гэсэн химийн томьёотой нүүрсустөрөгч юм. Түүний молекул нь нэг циклпропан болон гурван циклогепта-1,4-диен цагираг хоорондоо нэгдэн тогтсон, тор маягийн (cage) бүтэцтэй. Булвален нь органик нэгдлүүдийн дунд онцгой тохиолдолд тооцогддог бөгөөд үүний шалтгаан нь C–C болон C=C холбоонууд Коупын дахин зохион байгуулалтаар маш хурдан үүсэж, тасарч байдагт оршино. Энэ шинж чанараас шалтгаалан булваленийг флюксиональ молекул гэж ангилдаг.

Булвален молекул нь циклпропан суурь дээр, нэг метин бүлэгт холбогдсон гурван винилен “салаа”-наас тогтсон бүтэцтэй. Ийм зохион байгуулалт нь дегенератив Коупын дахин зохион байгуулалтыг боломжтой болгодог бөгөөд үүний үр дүнд NMR-ийн хугацааны масштаб дээр бүх нүүрстөрөгч болон устөрөгчийн атомууд хоорондоо адилхан мэт харагддаг.

“Булвален” хэмээх нэр нь 1963 онд уг молекулын шинж чанарыг урьдчилан таамагласан эрдэмтдийн нэг, валентын таутомеризмын ойлголтыг хөгжүүлсэн Уильям “Булл” Дёрингийн нэрнээс үүдэлтэй. Клэрнерийн 2011 онд дурдсанаар, Дёрингийн зохион байгуулдаг долоо хоног тутмын семинаруудыг докторын оюутнууд болон постдокторууд нууцаар “Bull sessions” хэмээн нэрлэдэг байсан бөгөөд бэлтгэл муутай сурагчид эдгээр семинараас ихэд эмээдэг байжээ.Булвален гэдэг нэрийг 1961 онд Дёрингийн Йелийн их сургуулийн хоёр аспирант оюутан болох Мэйтланд Жонс Жр болон Рон Магид нар өгсөн байна. Энэхүү нэр нь Билл Дёрингийн олонд танигдсан хочийг илэрхийлэхийн зэрэгцээ тухайн судалгааны бүлгийн онцгой сонирхлыг татаж байсан фулвален хэмээх молекулын нэртэй адилхан сонсогдох зорилготой байжээ.