Теодор Хойс

thumb
Теодор Хойс (мөн Хейс, герман. Theodor Heuss; 1884 оны 1-р сарын 31-нд Германы эзэнт улсын Бракенхаймд төрсөн — 1963 оны 12-р сарын 12-нд ХБНГУ-ын Штутгарт хотод нас барсан) — германы либерал улс төрч, сэтгүүлч бөгөөд улс төр судлаач, баруун Германы төрийн зүтгэлтэн. 1949-1959 онд ХБНГУ-ын анхны Холбооны Ерөнхийлөгч.

 Намтар 
Тэрээр барилгачин, архитектор Людвиг Хойс (1853-1903) болон түүний эхнэр Элизабет Хойс (1853-1927) нарын хүү болж төрсөн байна. Тэрээр Хайлбронн хотод ахлах сургуульд суралцаж, хожим нь тус сургууль түүний нэрэмжит болсон юм. Мөрний архаг гэмтэл нь түүнийг цэргийн алба хаахад саад болсон.

Тэрээр Мюнхен, Берлиний их сургуулиудад улс төрийн эдийн засаг, уран зохиол, түүх, философи, урлагийн түүх, улс төрийн шинжлэх ухааны чиглэлээр суралцсан. Тэрээр судалгаагаа эдийн засагт төвлөрүүлжээ. Хоёрдугаар семестрээ дуусгасны дараа Мюнхены их сургуулийн эдийн засагч Лухо Брентано түүнд диссертацийн сэдвийг санал болгосон байна. Эх сурвалжуудаа цуглуулж, баримт бичиг дээр ердөө 3 долоо хоног ажилласны дараа тэрээр "Неккар дахь Хайлброннд усан үзмийн тариалалт ба дарс үйлдвэрлэл" нэртэй диссертаци бэлтгэж, докторын зэрэг хамгаалжээ (1905).

Оюутан байхдаа тэрээр Протестант ламтан Фридрих Науманны улс төрийн сургаалд татагдсан. Төгссөнийхөө дараахан тэрээр 1896 онд Науманн, Хойс нар хамтран Үндэсний Нийгмийн Холбоо байгуулжээ. 

Т.Хойс сэтгүүлд улс төрийн редактороор ажлын гараагаа эхэлсэн. 1905-1912 онд тэрээр Үндэсний Нийгмийн Холбооны гол хэвлэл болох "Тусламж" сэтгүүлийг редакторлож байжээ. 1912 онд Науманны хүсэлтээр тэрээр Үндэсний Социалистуудтай ойр, бүс нутгийн хэмжээнд ач холбогдолтой "Heilbronn Neckar" сонины ерөнхий редактор болжээ. 1913 онд Heilbronn руу нүүснийхээ дараахан тэрээр улс төр, утга зохиолын долоо хоног тутмын "Marsch" сонины редакцийн зөвлөлийг тэргүүлж байжээ. Тэрээр намын өрсөлдөөнд суурилсан парламентын ардчиллыг дэмжиж, өргөн эрх мэдэлтэй сонгогдсон засгийн газрыг бүрдүүлдэг байхыг эрмэлзэж байжээ. Үүний зэрэгцээ, ардчилал нь амьдралын хэв маяг болох улс төрийн харилцаанд шударга ёс, хүлээцтэй хандах соёлд суурилдаг гэж үзэж байв. Тэрээр эцэст нь өөрийгөө ардчилсан улс төрч гэж зарласан. 1918 оны сүүлээр тэрээр Германы Ардчилсан Нам (DDP)-г үүсгэн байгуулагчдын нэг болсон. 1919 онд тэрээр Берлин-Шөнеберг хотын зөвлөлийн гишүүн (1920 оноос дүүргийн зөвлөлийн гишүүн) болжээ. 1924-1928, 1930-1933 онд тэрээр Германы Рейхстагийн гишүүн байв.

1936 онд Нацист германы эрх баригчид түүнийг хэвлэн нийтлэхийг хориглож, багшлах эрхийг нь цуцалжээ. 1936 онд тэрээр Хил ба Гадаад судлалын хүрээлэнд ажилд орсон.

1941 онд тэрээр либерал "Frankfurter Zeitung" сонинд тогтмол нийтлэл бичиж, голчлон түүх, соёл-улс төрийн эссэ хэвлүүлжээ. 1942 онд Гитлерийн тушаалаар Германы сонинуудад түүний бичвэрийг нийтлэхийг хориглосон. Тэрээр Томас Брахайм гэсэн нууц нэрээр үргэлжлүүлэн бичиж, Германы алдарт эрдэмтдийн хэд хэдэн намтрыг хэвлүүлжээ.

Дайны дараа 1945 онд тэрээр Рудольф Агрикола, Херманн Норр нарын хамт АНУ-ын эрх баригчдаас анхны сонин хэвлүүлэх  Rhein-Neckar-Zeitung сонины лицензийг авсан. 1945 оны 9-р сард Америкийн цэргийн захиргаа түүнийг Баден-Вюртемберг мужийн анхны Соёлын сайдаар томилсон. 1946-1949 онд тэрээр мужийн парламентын гишүүн байсан бөгөөд эхлээд Ардчилсан Ардчилсан Нам, дараа нь 1948 онд үндэсний либерал болон зүүний либерал бүлгүүдийн нэгдлээс үүссэн Чөлөөт Ардчилсан Нам (FDP)-д сонгогджээ. Тэрээр мөн Соёлын сайдын албан тушаалаасаа огцорсон байна.

1946, 1947 онд тэрээр Штутгартын Техникийн Их Сургуульд түүхийн профессороор ажиллаж байсан бөгөөд 1948 онд энэ байгууллагад хүндэт профессор болжээ.

1948 онд тэрээр Холбооны Бүгд Найрамдах Герман Улсын Үндсэн хуулийг боловсруулж, баталсан Парламентын Зөвлөлийн гишүүн байв.

1949-1959 онд тэрээр Холбооны Бүгд Найрамдах Герман Улсын Ерөнхийлөгчөөр ажиллаж байжээ. Германы ардчилсан, либерал, соёлын уламжлалыг төлөөлөн тэрээр дайны дараах бүгд найрамдах улсын дотоод болон гадаадад итгэлийг хүлээсэн. 1958 онд тэрээр АНУ, Канад, Их Британид албан ёсны айлчлал хийжээ.

Тэрээр илтгэлээ өөрөө бичдэгээрээ алдартай байв. Ард түмэн түүнийг хүлээн зөвшөөрч буйн тэмдэг болгон түүнийг "Хойс аав" гэх дууддаг болсон юм.