Цацраг идэвхт бодис

Цацраг идэвхт бодис (цацраг идэвхт нуклид, цацраг идэвхт нуклид) гэдэг нь нейтрон эсвэл протоны илүүдэлтэй атом бөгөөд энэ нь илүүдэл цөмийн энерги агуулдаг тул тогтворгүй байдаг. Энэхүү илүүдэл энерги нь дараах гурван аргаар ашиглагдаж болно. 

 Цөмөөс гамма цацрагийн хэлбэрээр ялгарах
 Электроныг шилжүүлэн өгөх замаар шинэ бөөм (альфа бөөм эсвэл бета бөөм) үүсгэх
 Электрон гаргах 

замаар цацраг идэвхт задралд ордог. Эдгээр үйл явцад цацраг идэвхт задралын үед ионжуулагч цацраг ялгардаг бөгөөд эдгээр нь хангалттай энергитэй тул өөр нэг атомоос электроныг чөлөөлдөг. 

Цацраг идэвхт задралын үр дүнд тогтвортой нуклид эсвэл дахин задрах боломжтой шинэ тогтворгүй цацраг идэвхт нуклид үүсдэг. Цацраг идэвхт задрал нь атомын түвшинд санамсаргүй явагддаг процесс бөгөөд нэг атом яг хэзээ задарч эхлэхийг урьдчилан таамаглах боломжгүй. Гэсэн хэдий ч олон тооны нэгэн төрлийн атомын хувьд задралын хурд, хагас задралын хугацааг (t1/2) тооцоолж болох хэмжигдэхүйц задралын тогтмолтой байдаг. Цацраг идэвхт атомын хагас задралын хугацааны хүрээ нь ямар ч хязгааргүй бөгөөд 55 орчим хэмжээний логарифм хүрээтэй байдаг. 

Цацраг идэвхт нуклидууд нь байгалиасаа оршиж байдаг эсвэл цөмийн реактор, циклотрон, бөөмийн хурдасгуур эсвэл цацраг идэвхт үүсгүүрээр зохиомлоор үүсгэгддэг. Хагас задралын хугацаа нь 60 минутаас урт байдаг. 730 гаруй цацраг идэвхт нуклид байдаг. Эдгээрийн 32 нь Дэлхий үүсэхээс өмнө байсан бөгөөд эдгээр нь байгалийн гаралтай нуклидуудын охин нуклид эсвэл сансрын цацрагийн нөлөөгөөр үүсдэг. Үүнээс гадна 2400 орчим цацраг идэвхт нуклид зохиомлоор үүсгэгдсэн бөгөөд тэдгээр нь маш богино хагас задралын хугацаатай байдаг. Харин тогтвортой нуклидууд 251 орчим байдаг.

Ангилал:Цацраг идэвхт задрал
Ангилал:Нуклид
Ангилал:Цөмийн физик
Ангилал:Цөмийн хими