Энэтхэгийн соёл иргэншил

Энэтхэгийн, Инд мөрний хөндийн бөгөөд Хараппын соёл иргэншил  (англи. The Indus civilization)— Хүрэл зэвсгийн үеийн бөгөөд цаг хугацааны хувьд Эртний Египт болон Месопатамын дараах эртний дорнын гуравдахь соёл иргэншил юм. Пакистан, баруун хойд Энэтхэг, зүүн хойд Афганистан зэрэг газар нутгийг хамарсан хамгийн өргөн тархсан гурван соёл иргэншлийн нэг байв. Эдгээр гурвын эртний соёл иргэншил дотроос хамгийн том талбайг эзэлж, нөгөө хоёроосоо хоёр дахин их талбай газар нутаг эзэлж байжээ. Соёл иргэншил Пакистаныг дайран өнгөрдөг Инд мөрний аллювийн тэгш тал болон Энэтхэгийн баруун хойд хэсэг, Пакистаны зүүн хэсэгт орших улирлын чанартай Гаггар-Хакра голын эргэн тойронд урсдаг олон наст муссон голуудын системийн дагуу аль алинд нь цэцэглэн хөгжиж байв. Инд мөрний хөндий дахь соёл иргэншил МЭӨ 2600-1900 оны хооронд цэцэглэн хөгжиж байгаад МЭӨ 2200 оны гантай холбоотой харьцангуй хурдан буурсан байна. 

 Цаг хугацааны үе 
Он жилҮндсэн үе Хараппын үеХараппын дараах үеЭринМЭӨ 7000—5500 онХараппын өмнөх үеХөдөө аж ахуйн эхэн үеМЭӨ 5500—3300 онХараппын эхэн үе — шилжилтийн үеӨөрчлөн байгуулалтын үе— зарим улс бүс нутаг үүссэн үе
МЭӨ 4000—2500/2300 он (Шаффер) МЭӨ 5000—3200 он. (Коннингэм болон Янг)МЭӨ 3300—2800 онХараппын эхэн үе МЭӨ 3300—2800 он (Мугхал)
МЭӨ 5000—2800 он (Кенойер)Харапп 1МЭӨ 2800—2600 онХарапп 2МЭӨ 2600—2450 онХараппын соёл иргэншлийн дээд үе буюу Инд мөрний соёл иргэншилХарапп 3 АНэгдэлийн үеМЭӨ 2450—2200 онХарапп 3 BМЭӨ 2200—1900 онХарапп 3 СМЭӨ 1900—1700 онХараппын сүүл үеХарапп 4Н булшны соёл
Шаазан бааранд дахь зургны соёлын үеБүс нутагт хуваагдлын үеМЭӨ 1700—1300 онХарапп 5МЭӨ 1300—600 онХараппын сүүл үе буюу Энэтхэгийн Төмөр зууны үеВедийн соёл иргэншил (МЭӨ 1500—500 он)Бүрэн хуваагдлын үе
МЭӨ 1200—300 он (Kenoyer) МЭӨ 1500—600 он (Coningham & Young)МЭӨ 600—300 онУмардын вааран дээрх хар зургийн үе (Төмөр зууны үе) (МЭӨ 700—200 он)
Энэтхэг (МЭӨ 500—200 он)Нэгдэлийн хоёр дахь үе