Борнят

Борнит, мөн "тогосны хүдэр" гэж нэрлэдэг, нь зэсийн сульфидийн ашигт малтмал юм. Түүний химийн томъёо нь Cu5FeS4 бөгөөд орторомб системд талстждаг (гэхдээ заримдаа куб хэлбэртэй мэт харагддаг). Борнит нь зэсийн өндөр агууламжтай тул зэс олборлоход чухал хүдэр гэж тооцогддог.

Энэ ашигт малтмал нь ихэвчлэн гидротермаль судал, эсвэл контакт метаморф чулуулагт үүсдэг бөгөөд ихэвчлэн халькопирит, кальцит зэрэг бусад зэсийн ашигт малтмалтай хамт байдаг. 
Борнит нь зэсийн чухал хүдэр эрдэс бөгөөд порфирын зэсийн ордуудад илүү түгээмэл тохиолдох халькопириттай хамт өргөн тархсан байдаг. Халькопирит ба борнит нь зэсийн ордын суперген баяжуулалтын бүсэд ихэвчлэн халькозин болон ковеллиноор солигддог. Борнит нь мөн мафик магмын чулуулгуудад тархмал байдлаар, контактын метаморфизмын скарн ордуудад, пегматитуудад болон зэс агуулсан тунамал занарт тохиолдоно. Массынхаа ойролцоогоор 63 хувийг зэс эзэлдэг тул борнит нь чухал зэсийн хүдэрт тооцогддог.

228 °C (442 °F)-аас дээш температурт борнитын талст бүтэц нь изометр (куб) хэлбэртэй бөгөөд нэгж эсийн ирмэгийн урт нь ойролцоогоор 5.50 Å байна. Энэхүү бүтэц нь куб ойр багцалсан хүхрийн атомуудад суурилсан бөгөөд кубын октантуудад байрлах найман тетраэдр завсрын байрлалаас зургаад нь зэс ба төмрийн атомууд санамсаргүй байдлаар тархсан байдаг. Хөрөх үед Fe ба Cu атомууд эмх цэгцтэй болж, бүх найман тетраэдр байрлал дүүрсэн 5.5 Å хэмжээтэй дэд эсүүд нь зөвхөн дөрвөн тетраэдр байрлал дүүрсэн дэд эсүүдтэй ээлжилж байрласнаар симметр нь багасч, бүтэц нь орторомб хэлбэрт шилжинэ.