Оддын нуклеосинтез

Оддын нуклеосинтез

Астрофизикийн хувьд оддын нуклеосинтез нь оддын доторх цөмийн нэгдлийн урвалаар химийн элементүүдийг бий болгох явдал юм. Оддын нуклеосинтез нь Их тэсрэлтийн үеэр устөрөгч, гели, лити анх үүссэнээс хойш үүссэн. Энэ нь таамаглалын онол бөгөөд ажиглагдсан элементүүдийн тоо хэмжээний үнэн зөв тооцооллыг гаргадаг. Мөн элементүүдийн ажиглагдсан тоо хэмжээ цаг хугацааны явцад хэрхэн өөрчлөгддөг, мөн яагаад зарим элементүүд болон тэдгээрийн изотопууд бусдаас илүү их байдаг талаар тайлбарладаг. Энэ онолыг 1946 онд Фред Хойл анх дэвшүүлж, 1954 онд боловсронгуй болгосон.Дараа нь, төмрөөс хүнд элементүүдийн нуклеосинтезийг нейтрон барьж авах замаар сайжруулахад Маргарет, Жеффри Бурбидж, Уильям Альфред Фаулер, Фред Хойл нар 1957 онд гаргасан алдартай B2FH өгүүлэлдээ ихээхэн ахиц дэвшил гаргасан бөгөөд энэ нь астроп физикийн түүхэнд хамгийн их иш татагдсан өгүүллүүдийн нэг болсон.

Одод нь амьдралынхаа туршид (тэдгээрийн бүрдэл элементүүдийн тоо хэмжээ) найрлагадаа өөрчлөлт орох явцад хөгждөг. Эхлээд устөрөгчийг шатааж (гол дарааллын од), дараа нь гелийг (хэвтээ салбарын од) шатааж, аажмаар илүү өндөр элементүүдийг шатаадаг. Гэсэн хэдий ч, энэ нь одод доторх элементүүдийн тоо хэмжээг ихээхэн өөрчлөхгүй, учир нь элементүүд нь одод дотор агуулагдаж байдаг. Амьдралынхаа сүүлд, бага масс бүхий од аажмаар оддын салхины тусламжтайгаар агаар мандлаа хаяж, гаригийн манан үүсгэдэг бол, өндөр масс бүхий од гэнэтийн сүйрлийн үйл явц болох суперновагийн явцад массыг хаядаг. Суперновагийн нуклеосинтез гэдэг нэр томьёо нь том од эсвэл цагаан одой дэлбэрэлтийн үед элемент үүсэхийг тодорхойлоход хэрэглэгддэг.