Булнайн газар хөдлөлт

Булайн газар хөдлөлт нь 1905 онд Монгол оронд болсон өргөн хэмжээний талбайг хамарсан маш хүчтэй газар хөдөлт юм. 

1905 оны долоодугаар сарын 9 болон 23-нд Булнайн нуруу, Хангайн нуруу, Хан Хөхий нуруунд 8 баллын хүчтэй газар хөдөлж газрын гадаргууд 130 км хагарал үүссэн.
Булнайн газар хөдлөлтийг 8.4, нөгөө нь 7.8 магнитудын хүчтэй байсан гэж одоогийн судлаачид хэлдэг. Үүний ул мөр болох 370, 190 км үргэлжилсэн хагарал нь одоо ч хадгалагдан үлдсэн. Тухайн үед 30 орчим сүм хийдийн барилгад ан цав сууж, гажиж, бурхны гүнгэрвааны шил хагарч, Хятадын хоёр шавар тагз нурсан бөгөөд Улиастай хотод хэд хэдэн байшин сүйдсэн тухай Өргөөд сууж байсан Хаант Оросын консул Люба мэдээлж байсан байна. Өнгөрсөн зуунд найман магнитудын хүчтэй газар хөдлөлт дэлхийд 33 болсны дөрөв нь Монголд болсон гэж үздэг. Булнайн хагарал бол тэрхүү хүчтэй газар хөдлөлтийн ул мөр юм. Уг гамшгийн үеэр 10 хүн амиа алдсан гэж монголчууд мэдээлдэг бол олон улсад 30 орчим гэж бүртгэсэн байна. “Харин хохирлын хэмжээ тухайн үеийн төгрөгийн ханшаар 10 сая орчим бөгөөд тэр үед нэг ам.доллар 4-5 төгрөгтэй тэнцэж байсан” хэмээн Одон орон, геофизикийн хүрээлэнгийн Газар хөдлөл судлах секторын эрхлэгч М.Өлзийбат ярилаа. Хохиролыг өнөөгийн ханшаар тооцвол 4.7-6 тэрбум төгрөгийн хохирол учирсан гэж багцаалж болно.
 Баримтууд  
1905 оны зун. Тагнын нурууны өмнөд хэсэгт хэдэн өдөр үргэлжилсэн газар хөдлөлтийн улмаас Алтан хөхийн нурууны гурван нуурын хоёр нь алга болжээ. Уулын модод үндсээрээ сугаран, тэр чигтээ хиаран унаж, доороос нь ус олгойдож, Тэсийн голын зүүн эрэгт ус цалгин, далайн давалгаа мэт болж, хавь ойроо усанд автуулжээ. Хөвсгөл нуурын ойролцоох голын хавцал нуран унаж, уулын чулуу нурж, газар доогуур айдас төрүүлэм их чимээ нүргэлж, дайвалзсаар, хагарахад морьтой хүн, хонио хариулж явсан хүү унаж амиа алдсан тухай баримтыг Хаант Оросын газар зүйн хүрээлэнгийн эрдэмтэн А.В.Вознесенский бичиж үлдээжээ. Газар хөдөлснөөс хойш сар гаруйн дараа нутгийн хүмүүсийн яриаг тэмдэглэж авсан түүний баримтад газрын хагарал зарим хэсэгтээ 60 гаруй метр гүн, 6.4 метр өргөн хавцал үүсэж байжээ. Аймшигт гамшгийн гэрч болсон хүмүүс газар доорх чимээг их бууны дуутай зүйрлэж байсан бөгөөд газрын ангал руу морьтой хоёр ч хүн унахыг харснаа гэрчилж байсан тухай А.В.Вознесенский тэмдэглэн үлдээсэн байна.

 Цахим холбоос 

 Earthquake Information from the Deep Ocean Exploration Institute - Газар хөдлөлтийн талаарх мэдээлэл
 Earthquakes — Kaye M. Shedlock & Louis C. Pakiser нарын товхимол
 HowStuffWorks — How Earthquakes Work - Газар хөдлөлт яаж явагддаг вэ
 Natural Disasters - Earthquake - (Хялбаршуулсан) 
 Latest Earthquake News and Earthquake Map - Газар хөдлөлтийн талаарх сүүлийн үеийн мэдээлэл
 Photos/images of historic earthquakes - Зургууд

Ангилал:Байгалийн гамшиг