Цүшимагийн тулалдаан (1274)

Цүшимагийн тулалдаан (1274) нь Монголчуудын Япон руу хийсэн довтолгооы анхны тулалдаан бөгөөд 1274 оны 10 сард Цүшима арал дээр болжээ. Юань улсын цэргүүд Гүрёгоос далайгаар ирж газардсан бөгөөд зохион байгуулалттай тактик, бөөнөөр харвасан сумны галын хүчээр арлын гарнизоныг хурдан бут цохисон. Цүшима унасны дараа Ики арал эзлэгдэж, үүний улмаас Камакүрагийн шогун эргийн хамгаалалтаа бэхжүүлэхэд хүрсэн.

Түүхэн суурь
1269 оны эхээр 70 гаруй гүрё болон монгол хүмүүсээс бүрдсэн өөр нэгэн элч төлөөлөгчид Цүшима аралд ирж, хааны захидалд Японоос хариу өгөхийг шаардсан. Эзэн хааны ордон хариу илгээхийг хүссэн боловч Камакүрагийн шогүн үүнийг эсэргүүцэн зогсоосон. Хааны шаардлагад өгсөн хатуу хариуг боловсруулсан ч эцэст нь илгээгээгүй. Юань улсын хөлөг онгоц Японы эсэргүүцэлтэй тулгарч Японы уснаас ухарсан боловч ухрах замдаа Цүшимагийн хоёр загасчныг олзолсон. Эдгээр олзлогдогсдыг Хубилай хааны ордонд авчирч, 1269 оны 8 сард гүрё элч нартай хамт Япон руу буцаан илгээж, дахин дипломат харилцаа тогтоох оролдлогын нэг хэсэг болгосон.

1274 онд Хубилай хаан Гүрёгийн боомтуудад хөлөг онгоцууд цуглуулахыг тушаав. Орчин үеийн зарим тооцоогоор ойролцоогоор 900 хөлөг онгоц цугларч, 40,000 хүртэл цэрэг тээвэрлэсэн байж магадгүй гэж үздэг. Өөр эх сурвалжуудад бодитоор далайд гарсан хүчийг илүү нарийвчлан дурддаг бөгөөд Хол-Тун, Хун-Ца-Киу, Ю-Пук Хён нарын удирдлагад байсан ойролцоогоор 23,000 монгол, хятад, гүрё цэрэг болон 6,700 орчим усан цэргүүд “гурван жигүүрт цэрэг” хэмээн хамтад нь нэрлэгдэж байжээ. Цэргийн ихэнх нь монголчууд байсан бөгөөд гүрё, хятад дэмжих анги нэгтгэлүүд дагалджээ. Хубилай хаан 1274 оны зуны улиралд хөдөлгөхийг тушаасан ч флот 10 сарын 3-нд л өнөөгийн Пүсань орчмын Хапподоос гарч, Солонгосын хоолойг гаталсан байна. Энэ аян дайн бүрэн хэмжээний довтолгоо байсан уу, эсвэл тагнуулын шинжтэй ажиллагаа байсан уу гэдэг нь тодорхой бус хэвээр байна. 1274 оны довтолгоо нь Японыг бүрэн эзлэхээс илүүтэйгээр туршин шалгах ажиллагаа байсан байж магадгүй. Гэсэн ч Юань улсын авсан арга хэмжээ нь довтолгоо гэж үзэхэд хангалттай хүчтэй байв. Эхний бай нь Солонгосын өмнөд эрэг ба Японы Кюүшюү арлын дунд оршдог Цүшима арал байлаа.

Тулалдаан
Юань улсын флот 1274 онд Цүшима арал руу хүрч цэргүүдээ буулгав. Гүрёгоос гарснаас хоёр хоногийн дараа флот Цүшимад хүрч, цэргийн захирагч Со Сүкэкунигийн удирдсан ойролцоогоор 80 самурайгаас бүрдэх цөөн гарнизонтой тулгарсан. Со Сүкэкуни нь эрэлхэг дайчин байсан бөгөөд түүний угсаа Японы Антоку хаанд хүрдэг хэмээн тэмдэглэгдсэн байдаг. Түүний овог үе үеэрээ арлыг хамгаалж иржээ.

Монголын хүч арлын цөөн хамгаалагчдыг хурдан ялсан. Хамгаалагчид эхэндээ далайн эрэг дээр тулгарсан ч Японы эх сурвалжид “бороо мэт асгарсан” хэмээн дүрслэгдсэн нягт суман харваанд шахагдан ухарчээ. Зарим мэдээнд хор түрхсэн сум хэрэглэсэн гэж өгүүлдэг. Цүшимаг эзэлсний дараа Юань улсын цэрэг Кюүшюүгээс ойролцоогоор арван хоёр милийн зайд орших Ики арал руу шилжив. Флот 10 сарын 14-нд Икид хүрч, арлын захирагч Тайра Кагэтака дөнгөж зуу орчим морьт самурай болон түр зэвсэглэсэн нутгийн оршин суугчдаар хамгаалалт бэлтгэсэн байв. Икигийн хамгаалалт Цүшимагийнхаас ч сул байсан бөгөөд хожмын Японы домогт самурайн эр зориг нь хүндлэл хүртээгүй, харин монгол цэргүүдийн уурыг хүргэсэн хэмээн өгүүлдэг.

Үр дагавар
Монголчууд Цүшимаг удаан хугацаанд эзлэн суурьшаагүй ч далай болон газраар хатуу хяналт тогтоож, гадаадтай харилцах бүх холбоог тасалжээ. Цэргийн дэг журмыг сэргээсний дараа Юань улсын флот урагшлан Ики арал руу довтлов. Цүшимад анх довтолсноос ойролцоогоор 14 хоногийн дараа, 1275 оны 10 сарын 14-нд Монголын цэрэг Икид халдан орж, дахин ширүүн тулалдаан болов. Цүшима болон Икид болсон тулалдаануудын дараа Японы засгийн газар эргийн хамгаалалтыг бэхжүүлэхээр шийдэв. Мөн шогун Юань улсын довтолгоонд хариу барихын тулд өөрийн усан цэргийг байгуулж эхэлсэн.

Эшлэл

Ангилал:Юань улсын тулалдаан
Ангилал:Японы түүхэн дэх тулалдаан
Ангилал:1274 оны зөрчилдөөн