Айгуны гэрээ

Айгуны гэрээ (хятад. 璦琿條約, хялбар. 瑷珲条约, пиньинь Àihún tiáoyuē, дуудлага. Айхунь тяоюэ, орос. Айгунский договор) — 1858 оны 5-р сарын 28-нд Айгун хотод Оросын эзэнт гүрэн болон Манж Чин гүрний хооронд байгуулсан гэрээ юм. Уг гэрээгээр Орос-Чин улсын хилийг Амар мөрний дагуу тогтоосон юм.

Айгуны гэрээг Оросын эзэнт гүрний Николай Муравьёв болон Манж Чин гүрний албан тушаалтан Айсингёро Йишан нар 1858 онд байгуулсан юм. Энэ гэрээгээр Оросын Алс Дорнод болон Хятадын хоорондох орчин үеийн хилийн ихэнх хэсгийг тогтоосон. Хятад Тайпингийн бослогыг дарж байх үед Алс Дорнодын генерал захирагч Николай Муравьев Хятадыг хоёрдугаар фронтод дайн зарлах аюулаар дарамт хийж энэхүү хэлэлцээрийг эхэлсэн. Энэ нь Становой нуруу болон Амур голын хоорондох газрыг Чин гүрнээс Оросын эзэнт гүрэнд шилжүүлснээр 1689 оны Нерчийн гэрээг цуцалсан. Орос улс Гадаад Манжуур гэгддэг 600,000 гаруй хавтгай дөрвөлжин км (231,660 хавтгай дөрвөлжин миль) газрыг авсан. Манж Чингийн засгийн газар анх гэрээний хүчин төгөлдөр байдлыг хүлээн зөвшөөрөхөөс татгалзсан боловч Айгуны гэрээний дагуу Оросын олж авсан олзыг 1860 оны Хятад-Оросын Бээжингийн гэрээний нэг хэсэг болгон баталгаажуулсан.

Гэрээнд гарын үсэг зурсан хүмүүс:

Оросын эзэнт улсын талаас: Зүүн Сибирийн захирагч генерал, дэд генерал гүн Николай Муравьёв-Амурский, Гадаад хэргийн яамны улсын зөвлөлийн гишүүн Пётр Перовский нар;

Чин гүрний талаас: Айгун Амбан, дэд генерал, ордны язгууртан, эзэн хаан Айгун, Амар мөрний ерөнхий командлагч хунтайж Айсингёро Йишан, дивизийн туслах командлагч Жираминг нар.

 Гэрээний нөхцөл 
Энэхүү гэрээ нь Чин улс болон Оросын Хаант улсын хоорондох хилийн талаар анх тохиролцсон 1689 оны Нерчийн гэрээг үндсэндээ шинэчилсэн юм. Гэрээний зорилго нь Орос-Чин улсын хоорондох хилийг гүйцэд тогтоох явдал байв. Талууд Амар мөрний зүүн эргийг Аргун голоос адаг хүртэл Оросын өмч гэж хүлээн зөвшөөрч, Уссури, Амар мөрний бэлчирээс Номхон далай хүртэлх Уссури муж хил хязгаарыг тогтоох хүртэл нийтийн эзэмшилд хэвээр үлдээхээр тохиролцов. Амар, Сунгари, Уссури голуудаар зөвхөн Орос, Манжийн усан хөлөг онгоцоор зорчихыг зөвшөөрч, бусад бүх хөлөг онгоцуудыг хориглосон юм. Зөвхөн Хятад, Оросын хөлөг онгоцууд Амар мөрний адагт орохыг зөвшөөрсөн боловч Бээжингийн эрх баригчид анх Айгуны гэрээг батлахаас татгалзсан байдаг юм.

Тус гэрээг 2 жилийн дараа буюу 1860 онд Бээжингийн гэрээгээр баталгаажуулж, мэдэгдэхүйц өргөжүүлсэн байна. Хятадын түүх судлалд эдгээр хоёр гэрээг харилцан тэгш бус гэж үздэг бөгөөд учир нь Хар тамхины дайн болон Тайпинийн бослогын улмаас суларсан Чин гүрэн Н.Муравёвын хоёр дахь фронт нээх аюул заналхийллийн дор буулт хийхээс өөр аргагүйд хүрсэн байдаг юм.

Энэхүү Айгуны гэрээнд гарын үсэг зурсныхаа төлөө Николай Муравьев "Амурский" цол хүртэж, Муравьев-Амурский болжээ.

Эрхүү хотод Заморская гудамжинд ялалтын Амарын хаалга баригдаж, гудамжийг Амарын /Амурская/ (өнөөгийн В.Лениний гудамж) гэж нэрлэжээ.

Холбоос

 Нерчийн гэрээ (1689)
 Бээжингийн гэрээ (1860)