Орос-Туркийн дайн (1686-1700)

Орос-Туркийн дайн (1686-1700) - (Туркийн түүхэнд «1686—1700 оны Осман-Оросын дайн» (турк. 1686-1700 Osmanlı-Rus Savaşı) гэж нэрлэдэг) - Европ дахь томоохон цэргийн мөргөлдөөн болсон Туркийн Их дайны нэг хэсэг байсан юм. Османы эзэнт гүрний эсрэг "Ариун лиг" (Ариун Ромын эзэнт гүрэн, Польш-Литвын хамтын нөхөрлөл, Венецийн Бүгд Найрамдах Улс ба Орос) тулалдсан дайн юм. 

 Урьдчилсан нөхцөл байдал 
1672-1681 оны Орос-Туркийн дайн янз бүрийн байдлаар өрнөж, 1681 оны Бахчисарайн энх тайвны гэрээгээр 20 жил үргэлжилсэн дайн "статус квог" сэргээсэн байв. Дайны дараа жинхэнэ Бага Оросын баруун хэсэг, Подолиа нь османчуудын гарт үлджээ. Османы эзэнт гүрэн Австритай дайн хийж байсан тул энх тайвны гэрээг амархан зөвшөөрсөн байна. Османчууд Вена хот руу нэвтэрч, бүслэн авч чадсан (1683 оны 7-р сарын 24-өөс 9-р сарын 12 хүртэл) боловч Польшийн хаан III Ян Собиески Австритай холбоотон болж, Вена хот руу яаран тусламж үзүүлээд Османы армийн эсрэг гайхалтай ялалт байгуулжээ. Белградад Австритай хийсэн дайныг удирдсан Кара-Мустафаг Султаны элч нар угтан авч, ялагдсан командлагчийн толгойг Истанбул руу хүргэх тушаалыг биелүүлжээ. 

София гүнжийн үед Оросын Османы эзэнт гүрэнтэй харилцах харилцаа шинэ шинж чанартай болсон байна. Орос өмнөд чиглэлд (Крым) тэр үеийг хүртэл голчлон хамгаалалтын шинж чанартай байсан бол довтолгооны ажиллагаа явуулж эхэлсэн юм. Үүний шалтгаан нь 1683 онд Польшийн хаан Ян Собиески, Австрийн эзэн хаан Леопольд нарын байгуулсан Османы эсрэг Ариун лигт Орос нэгдэн орсон явдал байв. Энэ холбоонд Венец элсэж, Пап лам XI Иннокент холбоог ивээн тэтгэгчээр зарласан байна. Холбоотнууд османчуудыг Европоос хөөн гаргахыг хүртэл мөрөөдөж, бусад тусгаар тогтносон орнуудыг, ялангуяа османтай эвлэрсэн Москвагийн хаадыг энэ холбоонд татан оролцуулахаар шийдээд байсан юм. 

1686 онд Лотарингийн ван/герцог Буда хотыг эзлэн авч, 1687 онд Османы сайд Сулейман Мохац (унгар. Mohács) орчмын тулаанд бүрэн ялагдсан юм. Дайн Сулейман болон түүний дүү II Ахмед (1691-1695), II Мустафа (1695-1703) нарын удирдлага дор цааш үргэлжилсэн байна. Венецичууд Балканыг, австричууд Белградыг (удалгүй дахин османчуудад өгсөн), Унгар Славони, Трансильвани зэргийн бүх чухал цайзуудыг эзлэн авсан байна. Польшууд мөн Молдавын нэлээд хэсгийг эзэлжээ.

 Оросуудын Крым руу хийсэн аян 
1687 онд хунтайж Василий Голицын удирдлага дор Оросын цэргүүд Крымыг чиглэв. Гетман Иван Самойловичийн удирдлага дор Бага Оросын казакууд тэдэнтэй хамт явжээ. Оросын цэргүүд Крымд хүрч чадаагүй буцсан байна. 1689 оны хавар Голицын 112 мянган хүнтэй армитай Крым руу хоёр дахь кампанит ажил хийв. Голицын "Ногоон хөндий" тосгоны ойролцоо Крымын цэргийг ялж, Крымд хүрсэн боловч гэнэтийн өвчний дэгдэлт цэргүүд дунд гарч, тэрээр ямар ч үр дүнд хүрээгүй тул Москва руу буцжээ. 

1695 онд Днепр мөрний доод хэсэгт томоохон армитай кампанит ажил зохион байгуулжээ. Шереметьев 28,841 хүнтэй (25,273 хүн цайз руу ойртсон), 35 мянга орчим Мазепа казак, түүнчлэн казакууд байв. Дөрвөн сарын кампанит ажлын үеэр Днепр муж дахь Туркийн цайзуудыг авч, гарнизонуудыг үлдээж, 58 их буу олзолжээ.

1697 онд Савойн хунтайж Евгенийн байгуулсан, Австрийн гайхалтай ялалтын дараа 1698 оны 10-р сард Карловичи хотод дайныг зогсоох зорилготой хэлэлцээ нээгдэв.

Карловиц хотод байгуулсан энхийн гэрээний дагуу Австри улс Унгар, Трансильванийг авсан, Мора Венец рүү шилжиж, Польш Подолиа, Украиныг авчээ. Карловицын гэрээ нь Османы эзэнт гүрэн алба гувчуур, түр нөхөн төлбөр авч байгаагүй анхны гэрээ юм. Ач холбогдлын хувьд Карловицын гэрээ нь Житваторокийн энх тайвны гэрээнээс хамаагүй давуу байсан бөгөөд энэ нь османчуудын цэргийн хүч тийм ч их биш байсан бөгөөд дотоод үймээн самуун нь тэдний төрийг улам бүр сулруулж байгааг харуулсан байна.

Ангилал:Оросын түүх
Ангилал:Туркийн түүх