Ромын Бүгд Найрамдах Улс

Ромын Бүгд Найрамдах Улс (латин. Res publica Populi Romani «Ромын ард түмний нийтийн хэрэг») — Эртний Ромын хаант улс болон Ромын Эзэнт гүрний хоорондох (МЭӨ 509—27 онууд) түүхэн үе. Бүгд Найрамдах Улсын төр, улсын тогтолцоо нь ардчилсан, язгууртны болон хаант засаглалын (өмнөх хаадын үеийн уламжлалын дагуу) элементүүдийг хослуулсан улс байв.

 Түүх 
Ромчуудад харьяалагддаг хамгийн эртний газар нутаг нь жижиг байсан: энэ нь Тибер голын баруун эрэгт буюу баруун тийш 5 Ромын миль (1000 алхам), голын зүүн эрэгт (зүүн) 6 миль, өмнөд зүгт 5 миль, Альба руу чиглэж байжээ. Лонгет, хойд зүгт 2 миль. Ром хэд хэдэн хотын захын бүлгүүдийг өөртөө шингээж авсны дараа Ромын нутаг дэвсгэр (ager Romanus) ойролцоогоор 870 км² байв. Сүүлийн хаадын үед Ромчууд хэд хэдэн колони байгуулж, давсны уурхайнуудтай Тиберийн амыг хяналтандаа авч, голын дээгүүр гүүр барьж чадсан. Эзлэн байлдан дагуулалтаар колони байгуулж байжээ. Эхлээд Италийн жирийн хот байсан тул хааны эриний төгсгөлд Ром Латиумд (латин. Latium) давамгайлах байр суурийг эзэлдэг байсан нь латинчуудтай харилцах харилцаанд нөлөөлж байв. Бүгд найрамдах улс байгуулагдсанаас эхлээд Итали улсыг бүрэн эзлэх хүртэл 240 жил өнгөрчээ. Энэ эриний эхний хагасыг хөршүүдтэйгээ бага зэргийн мөргөлдөөнд өнгөрөөсөн. Дараа нь Галлчуудын довтолгоо, Ромыг шатаахад тэд ихээхэн хохирол амссан боловч хот удалгүй сэргэж, зуун гаруйхан жилийн дотор бүх Италийг бүхэлд нь захирч чаджээ.

Улмаар Ромын Латинчуудтай харилцах харилцаа муудаж, Латин холбооны улсуудтай хийсэн нэгдүгээр дайн МЭӨ 493 онд дуусч энхтайвны гэрээнд гарын үсэг зурсны дагуу Ром тэдний дотоод хэрэгт хөндлөнгөөс оролцохгүй, цэргийн тусламж үзүүлж, олзоо хуваалцахаа амлаж, мөн тэдэнтэй эвсэлд оржээ. Гэрээ байгуулах хэрэгцээ нь Ромчууд болон Латинчуудад Волскчууд, Аквианчууд, Херникчууд, Сабинуудын нийтлэг аюулаас үүдэлтэй байв. Тэдэнтэй хийсэн дайнууд янз бүрийн амжилттай өрнөж, Герникачууд Ром-Латин холбоонд нэгдсэн үед л (МЭӨ 5-р зууны 80-аад он) ялалтад хүрсэн байна.