Хар Усны тулалдаан

1716 оны 10 сард Цэвээнравдан хааны зарлигаар, Манжийн нөлөөнд орж эхэлсэн Төвөдийг эзлэхээр Их Цэрэндондов, Дугар зайсан нарын захиргаанд Урианхайгаас голчилж татсан 6000 цэрэг бүхий Зүүнгарын их цэрэг дайнд морджээ.
Тэд дунджаар 4000 метр, хамгийн өндөр оргил нь 7000 метрээс дээш Тэнгэр уулыг гаталж, 500 км Такламаканы цөлийг тойрч, дэлхийн хамгийн өндөр уулсын нэг Кунлуны нурууг даваад, 1200 километрийн мөсөн, цаст хөндийгөөр бэдчин 1717 оны 7 сард сая нэг Төвөдөд хүрч монгол хүний асар их тэсвэр тэвчээрийг батлан харуулсан түүхтэй.
Зүүнгарын цэрэг Хошуудын Лхазан хаан, Төвөдийн 10,000 цэргийг ялж Зүүнгарын тугийг Лхаст мандуулсан байна. Үүнийг сонссон Манжийн Энх-Амгалан хаан 1718 оны 2 сард өөрийн бие хамгаалах торгон цэргийн ангийн 2400 цэргийг Цэрэнгийн удирдлага дор, манж найман тугийн 4000 шилдэг цэргийг жанжин Эринтийн удидлагад Төвөд рүү илгээсэн байна. Сичуанаас Кан Тай жанжны 2000 цэрэг нэмэлт хүч болон дайран орох төлөвлөгөөтэй байжээ. Өнөөгийн Төвөдийн Нагцуд 7 сард хүрэлцэн ирсэн Манжийн цэрэг рүү Цэрэндондовын толгойн анги шөнөөр гэнэт дайраад зугтсан байдаг. Хойноос нь Эринтийн их цэрэг нэхэж хөөсөн ба Хар ус голын хойд тал хүргээд алджээ. Энэ нь дайсан этгээддээ тулааны талбарыг нь бэлдэж өгсөн уран арга байсан бөгөөд тус голын өмнө талд өндөр уулан дээр ойрадууд шивээ барьж буудалласан байв. Ийнхүү нам дор газар манжууд цэргээ байрлуулахаас өөр аргагүй болж голыг гатлаж довтолбоос отоонд орох магадлалтай хэмээх сэтгэн ихэд болгоомжилж тулаанд бэлдэж эхэлсэн. Удалгүй хоёр тал их буугаар ээлжлэн гал нээсэн бөгөөд өндөр уулан дээр байрласан Зүүнгарын буу тусгал оновч хамаагүй илүү байж Манжийн цэргийг ихээр хиаруулжээ. 7 сарын дундаар Сичуанаас ирж явсан Кан Тай жанжны хүнсний хангалтын цувааг Дугар зайсны баг цэрэг төвөдүүдтэй нийлж устгав. Удалгүй Сартаг тэргүүт баатрууд Манжийн их цэргийн агтыг нь шөнөөр дээрэмдэн одов. Ийн манжууд Цэрэндондов өрлөгийн тооцсоноор 9 сар гэхэд хүнс хоолгүй, агт морьгүй амилсан чөтгөр болох байсан аж. 8 сарын эхээр Цэрэндондов өөрийн армиа авч уулнаас буун голын гаталж Манжийн цэргийг бүсэлж эхэлсэн байна. 9 сарын 28-нд товлосон цаг ирэхэд Эринт, Цэрэн нарын их цэрэг рүү ойрадууд давшин орж хяджээ. Тулааны талбараас 428 манж олзлогдон амьд гарсан ба Ванчин Богдын зуучлалаар нутаг буцсан түүхтэй.

 Мөн үзэх 
 Лхазан хаан

Ангилал:1718 он
Ангилал:18-р зууны тулалдаан
Ангилал:18-р зууны Монголын түүх
Ангилал:Дундад зууны Монголын түүх
Ангилал:Монголчуудын тулалдаан
Ангилал:Манжийн түүхэн дэх тулалдаан
Ангилал:Монголын зэвсэгт хүчний түүх
Ангилал:Монгол Улсын оролцсон дайн тулаан