Шилжилтийн металл

Шилжилтийн металл 
Химийн хувьд шилжилтийн металл (эсвэл шилжилтийн элемент) нь үелэх системийн d-блок (3-аас 12-р бүлэг) дэх химийн элемент боловч 12-р бүлгийн элементүүдийг (мөн ихэвчлэн 3-р бүлэг) заримдаа оруулдаггүй. Лантанид ба актинидын элементүүдийг (f-блок) дотоод шилжилтийн метал гэж нэрлэдэг бөгөөд заримдаа шилжилтийн металл гэж үздэг.

Эдгээр нь метал учраас гялалзсан, цахилгаан, дулаан дамжуулалт сайтай байдаг. Ихэнх нь (11, 12-р бүлгээс бусад) хатуу, бат бөх бөгөөд хайлах, буцлах температур өндөр байдаг. Тэд хоёр ба түүнээс дээш янз бүрийн исэлдэлтийн төлөвт нэгдлүүд үүсгэж, олон төрлийн лигандуудтай холбогдож, ихэвчлэн өнгөт зохицуулалтын цогцолборыг үүсгэдэг. Эдгээр нь олон ашигтай хайлш үүсгэдэг бөгөөд ихэвчлэн элемент хэлбэрээр эсвэл зохицуулалтын цогцолбор, исэл зэрэг нэгдлүүдэд катализатор болгон ашигладаг. Ихэнх нэгдлүүд нь хосгүй d электронуудаараа хүчтэй парамагнит шинж чанартай байдаг. Өрөөний температурын ойролцоо ферросоронзон шинж чанартай бүх элементүүд нь шилжилтийн металууд (төмөр, кобальт, никель) эсвэл дотоод шилжилтийн металууд (гадолиниум) юм.

Английн химич Чарльз Ругели Бери (1890-1968) 1921 онд электронуудын дотоод давхарга тогтвортой 8-аас 18-ын нэг рүү, эсвэл 18-аас 32-т шилжих үед шилжилтийн цуваа элементүүдийн тухай ярихдаа (жишээ нь үелэх хүснэгтийн 4-р эгнээн дэхь n=3)энэ хүрээнд шилжилт гэдэг үгийг анх хэрэглэжээ. Эдгээр элементүүдийг одоо d-блок гэж нэрлэдэг.

Шинжлэх ухаан, Хими