Фенестран

Органик химийн салбарт фенестран гэдэг нь дөрвөн нүүрстөрөгчийн цагирагийн дундын орой болдог төв дөрөвдөгч нүүрстөрөгчийн атом бүхий химийн нэгдлийн төрөл юм. Эдгээрийг хоёр дахин нэмэгдүүлсэн спиро нэгдэл гэж үзэж болно. Дотоод хүчдэл болон тогтворгүй байдлын улмаас фенестранууд нь химичдийн онолын сонирхлыг ихэд татдаг.

Энэ нэрийг 1972 онд Власиос Жоржиан болон Мартин Зальцман нар санал болгосон бөгөөд "цонх" гэсэн утгатай латин хэлний fenestra гэх үгнээс гаралтай. Жоржиан "фенестран" гэх нэршлийг зөвхөн араг бүтцийн хувьд цонхтой төстэй [4.4.4.4]{фенестранд} зориулахыг зорьсон бөгөөд Кеннет Б. Виберг тухайн бүтцийг "цонхны шил" (windowpane) гэж нэрлэжээ. Түүнээс хойш фенестран гэх нэр томьёо нь янз бүрийн хэмжээтэй цагираг бүхий молекулын бүхэл бүтэн ангиллыг илэрхийлэх ерөнхий нэршил болсон.

Жоржиан уг ангиллыг цэцгэн хээ (rosette) шиг харагддаг бүтэц дээр нь үндэслэн "розеттан" гэж нэрлэхийг санал болгосон байдаг. Энэ төрлийн химийн нэгдлийн бүтцүүдийг IUPAC-ийн системчилсэн нэршлээс гадна цагираг тус бүр дэх атомын тоогоор нь нэрлэж болно. Тус бүлийн хамгийн жижиг гишүүн болох дөрвөн циклопропаны цагиргаас бүрдсэн [3.3.3.3]фенестран нь системчилсэн нэрээрээ [2.1.0.01,3.02,5] бөгөөд пирамидиан гэж нэрэлдэг.