АНУ дахь польшууд

АНУ дахь польшууд (польш. Polscy Amerykanie) - бүрэн буюу хагас Польш гаралтай Америкчуудыг хэлнэ. Америк дахь польшууд АНУ-ын мужуудаар тархан байрладаг. Зөвхөн Иллиной, Нью Йорк мужуудад Польш Америк дахь польшуудын 10.0%-иас дээш хувь нь амьдардаг боловч бусад аль ч мужид үүнээс илүү байдагүй ажээ. Гэсэн хэдий ч оршин суугаа бүс нутгаар нь авч үзвэл Их нуурууд болон Дунд Атлантын далай орчимд төвлөрдөг байна.
Польш Америкчууд шашин шүтлэг, ялангуяа Христийн шашин, Иудаизмын шашинд маш идэвхтэй оролцдог.

Америк дахь польшууд Польш улсын тусгаар тогтнолд ихээхэн сонирхолтой байж ирсэн. Дэлхийн нэгдүгээр дайны үеэр олон тооны америкийн Польшууд тусгаар тогтносон Польш улсыг дахин байгуулах зорилгоор АНУ-ын Зэвсэгт хүчин эсвэл Цэнхэр армид элсэж байсан. Дэлхийн хоёрдугаар дайны үед тусгаар тогтносон Польш улсын төлөө тэмцэх зорилгоор Америк дахь польшуудын Конгрессыг байгуулсан юм. Уг Конгресс 1999 онд Польшийг Хойд Атлантын гэрээний байгууллагад буюу НАТО-д элсүүлэхийн төлөө амжилттай лобби хийсэн юм.

Польш Америкчууд хуучин төрлөх орныхоо олон төрлийн хоол хүнсийг үйлдвэрлэж, хэрэглэсээр байдаг юм. Хоол хүнс, шашин шүтлэг, урлаг, эх оронч үзлийг онцолсон баяр наадам АНУ даяар олон газар зохион байгуулдаг. Мэдээллийн хэрэгслүүдийг Польш болон Англи хэл дээр гаргадаг. Мөн хэд хэдэн польш музей байдаг.

 Түүх 
АНУ руу Польшуудын цагаачлалын түүхийг үндсэн 3 үе шатанд хувааж болох бөгөөд эхний үе шат нь колоничлолын эрин үеэс 1870 он хүртэл үргэлжилсэн бөгөөд цөөн тооны Польшууд болон Польшийн иргэд Америкт хувь хүн болон жижиг гэр бүлийн бүлгүүдээр ирж, хурдан уусаж, тусдаа нийгэмлэг байгуулаагүй (1850-иад онд байгуулагдсан Техас мужийн Панна Мария хотоос бусад). Жишээлбэл, Жеймстаун Польшийн гар урчууд гэгддэг Польшийн суурьшигчид 1608 оны эхээр Виржиниа колонид чадварлаг гар урчууд болсон юм. 

1870-1914 он хүртэлх хоёр дахь үе шатанд Герман, Эзэнт Орос, Австри-Унгараас ирсэн цагаачлалын давалгааны чухал хэсгийг Польшийн иргэд бүрдүүлжээ. Польшууд, ялангуяа Польшийн еврейчүүд гэр бүлийн бүлгээрээ ирж, ихэвчлэн Польшийн хорооллууд болон бусад Слав хэсэгт суурьшиж, уусч, Европт олж байснаасаа илүү өндөр цалин авахыг эрмэлздэг байсан тул олон хүн аж үйлдвэр, уул уурхайн салбарт мэргэжлийн бус биеийн хөдөлмөр эрхлэх олон боломжийг ашиглаж байжээ. Үндэстний хувьд Америкийн польшуудын гол байгууллагууд нь Польшийн Католик сүм, сүм хийдийн дэргэдэх сургууль, орон нутгийн олон нийтийн асуудалд өндөр анхаарал хандуулдаг байсантай холбоотойгоор байгуулагдсан. Харьцангуй цөөхөн тооны цагаачид нь улс төрийн идэвхтэй байв.

1914 оноос өнөөг хүртэлх гурав дахь үе шатанд АНУ-д Польшоос олноор цагаачилж, бүрэн ууссан Америкийн польшууд хэдэн үе өнгөрөөж олуулаа болсон юм. Польшоос цагаачлал 2000-аад оны эхэн үе хүртэл үргэлжилж, 2004 онд Польш Европын Холбоонд элссэний дараа буурч эхэлсэн байна. Орлогын түвшин дунджаас хамаагүй доогуур байсан бол дунджаас дээгүүр болж өссөн. Польшууд 1930-аад оноос 1960-аад он хүртэл либерал Шинэ хэлэлцээрийн эвслийн идэвхтэй гишүүд болсон боловч түүнээс хойш олон хүн хотын зах руу нүүж, илүү консерватив болж, Ардчилсан намд санал өгөх нь багассан байна.

Америкт польшийн хүн ам Холбооны улс даяар тархан байрладаг ч 4 муж онцгой анхаарал татаж байна. Иллиной муж нь дангаараа болон хосолсон ангиллын аль алиных нь польшууд суурьшсан хамгийн их хүн амтай юм. 2020 онд польшууд 352,882 хүн байсан нь АНУ-ын нийт хүн амын 13.1%-ийг эзэлж байжээ. Дангаараа эсвэл хосолсон байдлаар 857,583 хүн ам нь улсын нийт хүн амын 10.0%-тай тэнцэж байна. Иллиной мужид мөн Кук тойрогт Америк дахь польшуудын хүн амын өндөр төвлөрөл байгааг онцлон тэмдэглэх нь зүйтэй.

2020 оны хүн амын тооллогоор Нью-Йорк мужид Польшуудын хоёр дахь том хүн амтай мужаар бүртгэгдсэн. Дангаараа цэвэр польшууд 274,580 хүн байсан бол хосолсон буюу холимог польшууд 788,624 хүн байв. Эдгээр тоо нь улсын нийт хүн амын 10.2% болон 9.2%-тай тэнцэж байна. Тус мужид хоёр зангилаа байдаг. Эри тойрогт хамгийн олон хүн амтай бөгөөд дангаараа 58,949 хүн амтай, нийлээд 147,201 хүн амтай тул муж улсынхаа хамгийн том, улсынхаа хоёр дахь том муж болжээ.

Гурав дахь хамгийн өндөр эрэмбэлэгдсэн муж бол Мичиган юм. Тус мужид дангаараа 256,398 хүн ам нь 2020 оны улсын тоон үзүүлэлтийн 9.5%-ийг эзэлж байна. Нийт 752,515 хүн ам нь улсын нийт хүн амын 8.8%-ийг эзэлж байна. Хүн ам нь Макомб, Уэйн, Окленд гэсэн гурван зэргэлдээ тойрогт төвлөрдөг ажээ. 

Пеннсилвани муж 2020 онд хүн амын тоогоороо дөрөвдүгээрт бичигдсэн. Тус мужийн хүн ам дангаараа 206,264 байсан бөгөөд нийт хүн ам нь 710,565 байв. Польшууд тус мужид маш тархай бутархай амьдардаг байна.