Шинжлэх ухааны судалгаа

Шинжлэх ухааны судалгаа (англи. Scientific research, орос. научное исследование) гэдэг нь шинжлэх ухааны мэдлэгийг олж авах зорилгоор байгаа онолыг туршиж, шалган судлаж, үзэл баримтлал гаргах үйл явцыг хэлнэ. 

Шинжлэх ухааны судалгааны объект нь биет буюу биет бус идеал зүйл байдаг юм.

 Түүх 
16-р зуунд Английн улс төрч, эрдэмтэн Фрэнсис Бэкон шинжлэх ухааныг байгалийг судлах, улс үндэстнийг хөгжүүлэх зорилгоор зохион байгуулж болох бөгөөд ингэж зохион байгуулах ёстой гэсэн санааг дэвшүүлсэн. Ийнхүү Бэкон шинжлэх ухааны ололт амжилтыг эдийн засаг, улс төрийн ашиг сонирхол, эрх баригчид эрдэмтдийн үнэ цэнийг ойлгох хэрэгцээг баталж, шинжлэх ухааны судалгааны үндэс суурийг тавьсан юм.

17-р зуун, яг 18-р зуунд Академи болон судалгааны хүрээлэнгүүд үүсч хөгжсөн нь ивээн тэтгэгчдийн хүсэл зоригоор зохион байгуулагдсан эрэл хайгуул, судалгааны институцичлэлийн анхны бодит жишээ болсон байна. Анхны мэргэжлийн шинжлэх ухааны судлаачид 19-р зуунд гарч ирсэн. 

 Судлагааны төрлүүд: 

 Суурь судалгаа нь хэрэглэх төлөвөөс үл хамааран шинэ мэдлэгийг бий болгох зорилгоор хийгддэг байна.
 Хэрэглээний судалгаа- юуны түрүүнд практикт хэрэглэх зорилгодоо хүрэх, тодорхой асуудлыг шийдвэрлэхийн тулд шинэ мэдлэгийг ашиглахад чиглэгддэг.

 Нэг салбарын судалгаа нь тусдаа шинжлэх ухааны нэг салбарын хүрээн дотор явагддаг.
 Салбар хоорондын судалгаа нь янз бүрийн салбарын мэргэжилтнүүдийн оролцоог шаарддаг бөгөөд хэд хэдэн шинжлэх ухааны салбаруудын уулзвар дээр хийгддэг.
 Цогц судалгаа- эрдэмтэд судалж буй бодит байдлын чухал параметрүүдийн хамгийн их (эсвэл оновчтой) тоог хамрахыг эрмэлздэг арга, техникийн системийг ашиглан хийдэг судалгаа.
 Нэг хүчин зүйл буюу аналитик судалгаа нь судлаачийн үзэж байгаагаар бодит байдлын хамгийн чухал нэг талыг тодорхойлоход чиглэгддэг.
 Эрэл хайгуулын судалгаа нь тухайн сэдвээр ажиллах хэтийн төлөвийг тодорхойлох, шинжлэх ухааны цаашдын асуудлыг шийдвэрлэх арга замыг олоход чиглэгддэг.
 Шүүмжлэлийн судалгаа- өнөө үед байгаа онол, загвар, таамаглал, хууль гэх мэтийг няцаах эсвэл хоёр өөр таамаглалын аль нь бодит байдлыг илүү нарийвчлалтай урьдчилан таамаглаж байгааг шалгах зорилгоор хийдэг судалгаа. Онолын болон эмпирик мэдлэгийг хуримтлуулсан, туршилт хийх батлагдсан аргууд байгаа газруудад шүүмжлэлтэй судалгаа явуулдаг.
 Тодруулах судалгаа- Энэ нь хамгийн түгээмэл судалгааны төрөл юм. Тэдний зорилго бол онол нь баримт, эмпирик хэв маягийг урьдчилан таамаглах хил хязгаарыг тогтоох явдал юм. Ихэвчлэн анхны туршилтын түүвэртэй харьцуулахад судалгааны нөхцөл, объект, арга зүй өөрчлөгддөг. Тиймээс өмнө нь олж авсан онолын мэдлэг бодит байдлын аль талбарт хүрч байгааг тэмдэглэдэг.
 Дахин сэргээх судалгааны зорилго нь олж авсан үр дүнгийн үнэн зөв, найдвартай, бодитой байдлыг нарийвчлан тодорхойлохын тулд өмнөх үеийн туршилтыг үнэн зөв гэдгийг давтах явдал юм. Аливаа судалгааны үр дүнг зохих чадвартай өөр шинжлэх ухааны ажилтны хийсэн ижил төстэй туршилтаар давтан гүнзгийрүүлэн хийх ёстой. Тиймээс шинэ үр дагвар, хэв маяг, шинэ техникийг бий болгох гэх мэт зүйлийг олж илрүүлсний дараа нээгчдийн үр дүнг баталгаажуулах зорилготой нөхөн үржихүйн судалгааны нуранги үүсдэг. Дахин сэргээх  судалгаа бол бүх шинжлэх ухааны үндэс суурь гэж үздэг юм. Иймээс туршилтын арга, тодорхой техник нь субьект хоорондын шинж чанартай байх ёстой, өөрөөр хэлбэл судалгааны явцад хийсэн үйлдлүүдийг ямар ч мэргэшсэн судлаач хуулбарлах ёстой.
 Нэвтрүүлэх судалгаа гэдэг нь тодорхой суурь болон хэрэглээний судалгааны үр дүнг практик амьдралд нэвтрүүлэн хэрэгжүүлэх шинжлэх ухааны судалгаа юм.