Анжэй Вайда

Анжэй Витолд Вайда (; 1926 оны 3-р сарын 6-нд Польшийн зүүн умардад орших Сувалки хотод төрж 2016 оны 10-р сарын 9-нд Варшав хотод нас барсан) нь Польшийн театр болон киноны алдарт найруулагч. Европын киноны сонгодог найруулагч гэж үздэг.

Түүний эцэг Якуб Вайда морин цэргийн артиллерын офицер байсан бөгөөд 1939 онд Зөвлөлтийн цэрэгт олзлогдож Старобельскийн лагерьт хоригдож байгаад 1940 онд Харьковын ойролцоо буудуулж алуулсан. Анжэйгийн эх Анеля нь дунд сургуулийн багш байжээ. 

Польшийг Герман эзлэх үед буюу 1939 оны 9-р сард тэрээр дунд сургуулийн 7 дугаар ангиа төгссөн байв. Дайны үед зураач, ачигч, модон сав суулганы мастерын туслах зэргийг хийж байсан тул Герман руу цөлж ажилд яваагүй үлдэж чаджээ. 

Польшийн Крайова Армид орсон боловч байлдааны үйл ажиллагаанд оролцоогүй байна. 

Дайны дараа Краков хотын Урлагийн Академид суралцаж байсан боловч төгсөлгүй, Лодзь хотын киноны сургуулийн найруулагчийн ангид элсэн орсон байна. 

1954 онд тэрээр киноны сургуулиа төгсөөд анх «Pokolenie» /Нэгэн үе/ кино хийжээ. Уг кино Польшийн кино урлагийн "дэг сургуулийн" эхлэл болсон гэж үздэг. Дайны тухай түүний гурвалсан кино бол "Kanał"  /Суваг/ (1957), "Үнс ба алмаз" (1958) гэж үздэг.

А.Вайдагийн 1970-1980-аад оны "Гантигаар хийсэн хүн", "Төмрөөр хийсэн хүн", "Дантон", "Мэдээ алдуулах тариагүй" зэрэг кино уран бүтээлүүд зөвхөн Польшид биш дэлхийд нийгэм, улс төрийн шуугиан тарьсан юм. Тэрээр уран бүтээлээрээ Зүүн Европын орнууд дотроос анх Сталинизмыг хурцаар шүүмжилж эхэлсэн юм.

1950-аад оны сүүлчээс зөвхөн кино хийгээд зогсохгүй сонгодог «Гамлет», «Гэм зэм» зэрэг жүжгийг театрын тайзнаа хэдэн хувилбараар тавьжээ. 

А.Вайдагийн "буянаар" Польшийн Збигнев Цибульски, Даниэль Ольбрыхский, Ежи Радзивилович, Войцех Пшоняк, Беата Тышкевич болон Богуслав Линда, Збигнев Замаховски, Збигнев Запасевич, Ольгерд Лукашевич, Анжэй Северин, Ежи Штур, Кристина Янда нар түүний кинонд тоглож алдар цуутай жүжигчид болсон юм. 
Тэрээр Польшийн кино урлагийн Холбооны дарга (1977—1982), Польшийн Сеймийн /парламент/ сенаторч (1989—1990), Ерөнхийлөгчийн дэргэдэх Соёлын Зөвлөлийн дарга (1992—1994) байсан. 

2000 оноос хойш өөрийн нэрэмжит Варшав хотын кино урлагийн сургуулийг удирдаж байсан. Вайда коммунизын эсрэг хатуу байр суурьтай байсан бөгөөд ЗХУ-ын эсрэг үзэлтэн байснаа нуудагүй байжээ. "Катынь" кино бол Зөвлөлт засаг, түүний төлөөлөл болсон Сталины эсрэг болохоос биш зөвлөлтийн ард түмний эсрэг биш юм гэж тэр хэлж байжээ. 

Анжэй Вайда өвчин тусаад удалгүй 90 насандаа 2016 оны 10-р сарын 6-нд Варшав хотод нас баржээ.  Түүний чандрыг 10 хоногийн дараа өөрийнх нь захиасын дагуу эхийнх нь дэргэд Краков хотын Сальватор оршуулгын газар оршуулахад Польшийн Ерөнхийлөгч асан Александр Квасньевски, Бронислав Коморовски болон Ерөнхийлөгч Анжэй Дуда нар болон Польшийн тэргүүний сэхээтнүүд, алдартнууд, жирийн иргэд олон мянгаараа ирж хүндэтгэл үзүүлсэн байна. 

Бүтээсэн кинонууд

 1954 — Нэгэн үе / Pokolenie
 1957 — Суваг / Kanał
 1958 — Үнс ба алмаз / Popiół i diament
 1959 — Лотна / Lotna
 1960 — Гэмгүй элбэчид / Niewinni czarodzieje
 1961 — Самсон / Samson
 1961 — Сибирийн хатагтай Макбет / Sibirska Ledi Magbet
 1962 — Хорин настнуудын дурлал / Miłość dwudziestolatków
 1965 — Үнс / Popioły
 1967 — Диваажингийн хаалга / Gates to Paradise
 1968 — Бүгдийг зарна / Wszystko na sprzedaż
 1968 — Үеэлсэн бялуу / Przekładaniec
 1969 — Ялаатай зарласан дайн / Polowanie na muchy
 1970 — Тулааны дараах дүрс / Krajobraz po bitwie
 1970 — Хус мод / Brzezina
 1971 — Пилат ба бусад / Pilatus und andere
 1972 — Хурим / Wesele
 1974 —  Амласан газар / Ziemia obiecana
 1976 — Сүүдрийн зурвас / The Shadow Line
 1976 — Гантигаар хийсэн хүн / Człowiek z marmuru
 1978 — Мэдээ алдуулах тариагүй / Bez znieczulenia
 1979 — Вилькогийн хатагтай нар / Panny z Wilka
 1979 — Хөгжмийн удирдагч / Dyrygent
 1981 — Төмрөөр хийсэн хүн / Człowiek z żelaza
 1982 — Дантон / Danton
 1983 — Германд болсон нэгэн хайр / Eine Liebe in Deutschland
 1986 — Хайрын үйл явдлууд / Kronika wypadków miłosnych
 1988 — Чөтгөрүүд/ Les Possédés
 1990 — Корчак / Korczak
 1992 — Бүргэдэн шигтгээтэй бөгж  / Pierścionek z orłem w koronie
 1994 — Настасья / Nastasja
 1995 — Ариун долоо хоног / Wielki tydzień
 1996 — Хэн ч биш охин / Panna Nikt
 1999 — Пан Тадеуш / Pan Tadeusz
 2000 — Франтишек Клост оноосон ял / Wyrok na Franciszka Kłosa
 2002 — Өшөө авалт / Zemsta
 2007 — Катынь / Katyń
 2009 — Аир гол /Tatarak
 2013 — Валенса / Wałęsa. Człowiek z nadziei
 2016 — Зургийн дараах дүр / ''Powidoki" - сүүлчийн кино нь байсан бөгөөд нас барснаас нь хойш гарсан.

Ангилал:Польшийн кино найруулагч
Ангилал:1926 онд төрсөн
Ангилал:2016 онд өнгөрсөн
Ангилал:Польшийн сенатч