Намудай сэцэн хаан

Намудай Чөрүхэ сэцэн хаанЧакраварди Алтан хааны тууж. УБ., 2006. т.76, 77, 82, 84III Далай лам Алтан хаантай анх уулзахдаа Хубилай хааны хойд дүр гэж нийтэд зарлан итгүүлснээс эхлэн Түмэдийн хаад  Сэцэн хаан цолыг хэрэглэж ирсэн нь түүхэн баримттай тул Халхын Махасамади Гэгээн Сэцэн Хантай хамааралгүй зүйл учраас энэ хоёрыг хольж хутгахгүй байх хэрэгтэй. (?-1607) бол Түмэдийн Алтан хааны ахмад хөвүүн Сэнгэдүүрэн хааны ахмад хөвүүн бөгөөд 1586-1607 оны хооронд Түмэдийн хаан сэнтийд заларч байсан. Түүнийг ач хүү Бошигт хунтайж нь залгамжлан баруун гурван түмний Түмэдийн хаан сууринд суусан. 

 Товч намтар 
Түүний нэрийг 1607-1610 оны орчимд бичигдсэн зохиогч тодорхойгүй "Чакраварди Алтан хааны тууж"-д "Намудай сэцэн хаан", Гомбожав гүний 1725 онд бичсэн "Гангын урсгал"-д "Чөрүхэ сэцэн хаан" зэргээр монголын түүхийн сурвалж бичигт байхад хятадын Мин улсын судрын 327-р дэвтэр-Татарын шастирт монгол сурвалж дахь Чөрүхэ гэх нэрийг Чэликэ (撦力克, Chě lì kè) гэж бичжээ. (撦力克/楚噜克) бол Зоригт ноён (卓哩克圖諾音) хэмээх хомофон юм.

Чакраварди Алтан хааны тууж-д өгүүлснээр Гал нохой жилд (1586 он) хаан ор суусан. Түүнийг Түмэдийн хаан болох үед 3-р Далай лам айлчлаж байсанд Цахарын Түмэн засагт хаан, Халхын Автай галзуу тайж нар Түмэдийн нутагт ирж, өргөл барьц өргөн нутагтаа шашин залах, шинэ цол авч, шашин төрийн хэргээр холбоо тогтоох зэрэг шалтгаанаар жил дараалан ирж байв. Шар хулгана жилийн (1588 он) өгөөлжинБилгийн тооллийн хаврын 3-р сарын эртний монгол нэр  сарын 26-наа 3-р Далай лам Түмэдийн Жирмэндэй гэх нутагт таалал төгсөж, 1589 онд Намудай сэцэн хааны дүү Сүмэр тайжийн Байханзул хатнаас төрсөн хөвүүнийг нялхад нь 4-р Далай ламаар тодруулсан нь Түмэд аймгийг монгол даяар төр, шашны хувьд давуу байр суурьтай болоход нөлөөлсөн. 

Түүнийг хаан болсноос хойш баруун 3 түмний доторх улс төрийн бутрал дахин эхлэсний түрүүч нь ордосын Бошигт жонон тэргүүтэй ноёд Түмэдийн хааны зөвшөөрөлгүйгээр 1592, 1594 онд Мин улсын хилд цөмрөн дээрэм тонуул хийсэнд, Мин улсаас жил бүр олгодог цалин мөнгө, хилийн худалдааг хаасан байна. 
Гэр бүл
 Хатад: Юнгэн хатан, Дайчин Бэйжи хатанАлтан ханы хүү Төвөд тайжийн хүү Дайчин тайжийн хатан байсан (1583-1586 он хүртэл хатан нь байсан. 1586 оноос Будашир хунтайжийн хатан болсон.)
 Хүүхэд: Цогт тайж: Бошигт сэцэн хааны аав. Уйгуржинд нутаглаж байсан.Үүшин далай тайж,Мянган тайж,Түмэй тайж, уйгуржинд нутаглаж байсан.Уржансу тайж, уйгуржинд нутаглаж байсан.Эрхэт тайж,Гэрмөнх тайж
Чөрүхэ хааны эдгээр долоон хөвгүүд бүгдээр Датун хотын Шинпин цайзын (新平堡) хилийн гадна нутаглаж, арилжаа наймаа хийдэг байсан.

Эшлэл

Ангилал:Монголын хаан
Ангилал:16-р зуунд төрсөн
Ангилал:1607 онд өнгөрсөн