Тамгагүй төр

Тамгагүй төр (Монгол хаан) нь 1998 онд Ардын уран зохиолч Бавуугийн Лхагвасүрэнгийн бичсэн, 3 бүлэг 6 үзэгдэлтэй эмгэнэлт түүхэн жүжиг юм. Тамгагүй төр (Монгол хаан) театр нь Монгол улсын соёл урлаг, театрын урлагийн хөгжил, олон мянганы уламжлалтай үндэстний өв соёлыг олон улсын соёл урлагийн ертөнц, үзэгчдэд, танилцуулан сурталчлах, үндэстний өв соёлын дархлааг бэхжүүлэх зорилготойгоор Hero Entertainment Group ээс хэрэгжүүлж буй төслүүдийн нэг болно.

Монгол Хаан төслийн хүрээнд үүсгэн байгуулагдсан “Монгол Хаан” театр нь уран бүтээлийн гараагаа, Ардын уран зохиолч, төрийн соёрхолт Бавуугийн Лхагвасүрэнгийн зохиол “Тамгагүй төр” жүжгээр эхлүүлсэн нь Монгол улсын театрын урлагийн түүхэн дэхь маш амжилттай үйл явдлуудын нэг болжээ. 2022 онд “Тамгагүй төр” буюу Монгол Хаан жүжгийн зохиолыг Херо Энтертайнмент Группын найруулагч Бат-Өлзийн Баатар буюу Hero Baatar физикл буюу бүжгийн илэрхийлэмжтэй драмын жүжиг хэлбэрээр шинэчилэн найруулсан нь өнөөдрийн байдлаар Улсын Драмын Эрдмийн Теарт 180 удаа тоглогдоод байна.

 Агуулга 
 Түүхэн тойм
 Жүжгийн баг
 Жүжгийн үйл явдал
 БНХАУ дахь тоглолт
 ИБУИНХУ дахь тоглолт
 Олон улсын аялан тоглолтууд
 График Комик ном
 Хувцас чимэглэл дизайн
 Хөгжим, гэрлийн технологи
 Олон улсын хэвлэлийн үнэлгээ ба шүүмжлэл
 Гадаад холбоос

 Түүхэн тойм 
1998 онд Улсын драмын эрдмийн театрын тайзнаа тавигдаж байв. Найруулагч Чойнхорын Найдандорж /МУСГЗ/ анх тайзнаа тавихад Арчуг хааны дүрийг ардын жүжигчин Л.Жамсранжав, Эгэрэг түшмэлийн дүрийг ардын жүжигчин П.Цэрэндавга нар амилуулж байв. Б.Лхагвасүрэн энэхүү жүжгийн зохиолоо бичихдээ Арчуг хааны дүрийг Ардын жүжигчин Лоолийн Жамсранжавт зориулав хэмээн тэмдэглэн үлдээснийг найруулагч Ч.Найдандорж дурссан байдаг. 

2008 оны үес буюу "Тамгагүй төр" жүжиг тайзнаа тавигдсанаасаа хойш арван жил завсарлаж дахин тайзнаа тавигдахад гол дүрд уран уншлагын нэрт мастер Гомбын Равдан /АЖ/, улмаар 2015 оноос Бэх-Очирын Жаргалсайхан /МУГЖ/ тоглож эхлэв. Мөн Эгэрэг түшмэлд Пүрэвдоржийн Цэрэндавга /АЖ/, Цэцэр их хатанд Батсүхийн Нармандах /МУГЖ/, Гүргэл бага хатан М.Тогтохжаргал /МУСТА/, А.Алтантөр /МУСТА/,  Б.Тамир /МУСТА/ нар тогложээ.

2022 онд  Улсын драмын эрдмийн театрын тайзнаа найруулагч Бат-Өлзийн Баатар мюзикл драмын хэлбэрт оруулан найруулж толилуулсан юм. 2022 оны 4-р сарын 17-нд Улсын Драмын Эрдмийн Теарт анх нээлтээ хийжээ. Түүнээс хойш Монголын театрын түүхэнд анх удаа 180 удаа тасралтгүй тоглож, 75 мянга орчим үзэгчдэд хүргэсэн байна.

 Жүжгийн баг 

 Зохиолч: Б.Лхагвасүрэн / Хөдөлмөрийн баатар, Төрийн шагналт, Ардын уран зохиолч

 Ерөнхий найруулагч: Б.Баатар / СТА
 Ерөнхий зураач: Д.Ганзориг / СТА
 Хөгжмийн зохиолч: М.Бирваа / МУУГЗ
 Хөгжмийн зохиолч: Б.Одбаяр / СТА
 Бүжиг дэглээч: Д.Баярбаатар / МУУГЗ
 Бүжиг дэглээч: Х.Хашхүү / СТА
 Хувцасны зураач: Д.Болд / СТА
 Ерөнхий продюсер: М.Есөнмөнх / МУАҮГА, А.Амундра
 Гүйцэтгэх продюсер: Б.Баярцэцэг
 Уран сайхны удирдагч: Г.Цоггэрэл / МУУГЗ
 Зохион байгуулагч: Б.Отгонбат / МУУГЗ
 Редактор: Л.Хасар
 Асс. Найруулагч: Э.Ёндоншарав / СТА

 Дүрүүдэд 
 Арч хаан: Г.Эрдэнэбилэг / МУГЖ
 Эгэрэг түшмэл: С.Болд-Эрдэнэ / МУГЖ
 Цэцэр хатан: У.Уранчимэг / МУГЖ
 Гүргэл хатан: О.Дөлгөөн / СТА
 Том хүү Ачир: Ш.Доржсүрэн / МУГЖ
 Бага хүү Хүчир: О.Самданпүрэв / СТА
 Бөө: Х.Хашхүү / СТА

 Жүжгийн үйл явдал 
Евро-Азийн газар нутгийг дамнан эрхшээсэн Хүннү гүрэн нь НТӨ III зуунаас НТ I зууны хооронд оршин тогтнож байсан нүүдэлчдийн төрт улс бөгөөд эрхшээсэн газар нутаг нь өргөн уудам тул олон үндэс, угсаатантай, ноёлох аймаг нь эртний Монгол угсаатнууд байсныг археологийн нээлтүүд нотолсоор байна. 

Тус жүжгийн үйл явдал нь Хүннүгийн хүчирхэг төр ёс сулран доройтож буй үеийн нэгэн хааны хувь хүний алдаа, буруу шийдвэрүүд нь төрийг нь мөхөлд хүргэх аюулыг үүсгэдэг.

Улмаар Хүннү төрийн эрхийг балмад, хэрцгий хүмүүст алдахгүйн тулд золих золиос, төлөх төлөөсөө төлж, хүчирхэг Хүннү төрийг үлдээх шийдвэрийг гаргаж буй Арчуг хааны амьдралаар, Монголчуудын төрт ёсыг эрхэмлэх үзлийг өгүүлнэ.

Нийтийн эрх ашгийг, өөрийн хувийн эрх ашгаас илүүд эрэмблэх Монголчуудын үзэл нь өрнө дорно дахины соёл, шашны ялгаатай олон үндэстнүүдийг нэгтгэж, Монголын төрт ёсонд үндэслэсэн гурван их гүрнүүдийг байгуулсан, ялгуусан түүхийг хүн төрөлхтний түүхэнд үлдээсэн байна.

“Тамгагүй төр” жүжиг нь энэ гурван их гүрний нэг болох Хүннү гүрний тухай өгүүлэх зохиол болно.

Хаан Арчугт их хатан Цэцэр, бага хатан Гүргэл нар нэг өдөр хоёр нуган үр төрүүлэн өгсөнд хаантан хурмаст тэнгэр, хувь заяаны даажигналыг хэрхэхээ мэдэхгүй балмагдана. Үр заяах битгий хэл үнэрийг нь мартсан их хатныхаа хүүг өөрийн хүү биш тул бага хатан Гүргэлээс төрсөн хүүгээ өлгийтэйд нь хаанд өргөмжлөхөөр зарлиг буулгаж эхэлнэ. 
Хааны итгэлт шадар Эгэрэг энэ зарлигийг нь эсэргүүцэвч яаж ч чадахгүй буцна. Эгэрэг их хатан Цэцэрийн хэвлийгээс төрсөн өөрийн нууц хүүхдээ хааны сэнтийд суулгахаар заль мэх зохионо. Их хатан Цэцэр өөрөөс төрсөн нялх үрээ солихыг үл хүсэвч ёсоор болгож, бага хатны хүүг өөрийн хүүтэй солино. Хаан Арчуг хүүгээ татаж унадаг өвчтэй, санаа муутай болохыг нь өсөж том болоход нь мэдэн гуниглаж, хаан ширээнд тохирох хүн биш хэмээн яллаж, нугасыг нь таслан, хайрт хатан Гүргэлээ хүүгээ алдан энэ хорвоод шаналж амьдрахыг нь харахгүйн тулд мөн егүүтгэнэ. Харин хааны шадар Эгэрэг хүүгээ үхсэнд хорсож, хааны жинхэнэ хүүг хорооно. Эгэрэг өөрөө хаан ширээнд суухаар завдан хаантай тэрсэлдэж төрийн тамга, түмний эрхийг нэхэн тулалдаж их хаанд ялагдаж байгаагаар төгсөнө.  

 Монгол Хаан жүжиг 
“Монгол хаан” театр нь Монгол улсын соёл урлаг, театрын урлагийн хөгжил, олон мянганы уламжлалтай үндэстний өв соёлыг олон улсын соёл урлагийн ертөнц, үзэгчдэд, танилцуулан сурталчлах, үндэстний өв соёлын дархлааг бэхжүүлэх зорилготойгоор Hero entertainment group ээс хэрэгжүүлж буй төслүүдийн нэг болно. 

“Монгол хаан” төслийн хүрээнд үүсгэн байгуулагдсан “Монгол хаан” театр нь уран бүтээлийн гараагаа, Ардын уран зохиолч, төрийн соёрхолт Бавуугийн Лхагвасүрэнгийн зохиол “Тамгагүй төр” жүжгээр эхлүүлсэн нь Монгол улсын театрын урлагийн түүхэн дэхь маш амжилттай үйл явдлуудын нэг болжээ.

 БНХАУ дахь тоглолт 
Монгол хаан театрын “Тамгагүй төр” жүжгийг 2023 оны 9-р сарын 19-23-нд БНХАУ-ын Өвөр Монголын Өөртөө Засах Орны Ордос хотын Эзэн хороо театрт тоглохоор хоёр тал гэрээ байгуулсан байсан боловч тоглолт эхлэхээс хэдхэн минутын өмнө “цахилгаан тасарсан” шалтгаар Хятадын эрх баригчид тоглолтыг цуцалжээ.

Radio Free Asia агентлагийн мэдээлснээр, “Тамгагүй төр” монгол жүжгийг ӨМӨЗО-ы Ордос хотын Эзэн хороо хошууны их театрт есдүгээр сарын 19-нөөс 21-ний хооронд тоглохоор төлөвлөж байсан ч олон зуун үзэгчид цугларч тоглолтын танхим руу орохоос өмнө техникийн саатал шалтгаар, тоглолтыг зогсоосныг мэдэгдсэн боловч, тоглолтыг зогсоосон шалтгаан нь эрх баригчдын шийдвэр байжээ. Монгол хаан театрын “Тамгагүй төр” жүжгийн багийнхан тоглолтоо гаргах найдлага тээж холбогдох хүмүүстэй уулзаж ярилцсаар байв.

Энэ талаар Ордос хотын сургуулийн нэгэн багш  “Өвөр Монголын өнцөг булан бүрээс ирсэн үзэгчид тасалбар худалдаж авсан ч хотын засаг захиргааны зүгээс тоглолтыг түр зогсоосон. “Монгол хаан” театрын уран бүтээлчид тоглолтоо нээхтэй зэрэгцэж "Эзэн хороо хошуу" их театрын цахилгаан тасарч, цахилгаангүйн улмаас тоглолтыг хойшлуулах тайлбар гарсан. Энэхүү жүжгийг Монголд маш олон удаа тоглосон нь Өвөр Монголчуудын анхаарлыг татаж зорьж ирэхэд нь ихээхэн нөлөө үзүүлсэн. Жүжгийг үзэхээр Шилийн голын үзэгчид болон Хөлөн Буйр, Бор тал, Ховог сайр, Хөхнуур, Цайдам зэрэг Өвөр Монголын бараг хошуу бүрээс, Японы иргэншилтэй Өвөрмонголчууд хүртэл Японоос үзэхээр ирцгээж, тасалбараа худалдаж авчихсан байсан” гэжээ.

Түүнчлэн “Тамгагүй төр” жүжгийг тоглохыг хориглосон гол шалтгаан нь ӨМӨЗО-д үндэстний цөөнхийн боловсон хүчин, эрдэмтэн судлаачдыг онилсон "Монголын ерөнхий түүх"-ийг тавиур дээрээс хасаж, худалдаалахыг хориглосон, Өвөрмонголд соёлын цэвэрлэгээ эрчимжиж, эрх баригчид бага, дунд сургуулийн түүхийн сурах бичгүүдэд арга хэмжээ авч байгаа энэ үед баатарлаг, улс төрийн гүнзгий агуулгатай Монголын түүх, соёл нэвт шингээсэн бүтээл тоглогдох гэж байсан тул Монгол үндэстний үзэл баримтлал нь Өвөрмонголд тогтоосон хяналтад нөлөөлнө гэж Хятад улс санаа зовж байна гэж албаны эх сурвалжууд мэдээлснийг RFA агентлаг эш татан мэдээлэв.

 ИБУИНХУ дахь тоглолт 
"Монгол Хаан" жүжиг нь Английн продюсерын багтай хамтран зохион байгуулж буй гадаадын хөрөнгө оруулалтаар Монголын соёл урлагийг дэлхийн тайзнаа гаргасан төсөл юм.
Их Британи, Умард Ирландын Нэгдсэн Хаант Улсын нийслэл Лондон хотноо Колисиум театрт 2023 оны 11 дүгээр сарын 17-ны өдрөөс 12 дугаар сарын 2 хүртэл 15 өдрийн турш 17 удаа тоглож, нийт 40 мянга орчим үзэгчдэд толилуулжээ.
Тоглолтын өмнө "Монгол хаан" жүжгийн уран бүтээлчид 2023 оны 11-р сард Лондон хотод болсон "The Lord Mayor's" шоунд оролцож, жүжгийн хувцас хэрэглэл болон “Өв” брэндийн монгол дээлээр гоёж, Лондон хотын гудамжаар морьтой явсан билээ.

Theatreweekly хэмээх мэргэжлийн хэвлэл “Лондон Колисиум бол Лондонгийн хамгийн том тайзуудын нэг. Гэвч Монгол Хаан жүжиг энэ театрын өнцөг булан бүрийг дүүргэж чадаж байна. Өмнө нь Лондонд ийм зүйл болж байгаагүй юм. Монголын зөвхөн театрын урлагийг таниулж байгаагийн хувьд ч бус, Монголын соёл, уламжлалын хаалгыг нээж байгаагийн хувьд энэ бол ялалт байлаа. Монгол Хаан бол үзсэн үзэгчид нь өөрсдийгөө азтайд тооцож болох, урьд өмнө байгаагүй тийм үзэгдэл, үйл явдал болж байна.” гэж дүгнэжээ.

 Чарльз хааны захидал 
2024 оны 3-р сард Их Британи, Умард Ирландын Нэгдсэн Хаант Улсын Цог Жавхлант хаан III Чарльз Лондон хотын Уэст Эндийн Колисиум театрт тоглолтоо толилуулсан “Монгол хаан” жүжгийн багт талархлын захидал илгээж, мэндчилгээ дэвшүүлснийг Эзэн хааны хувийн нарийн бичгийн даргын туслах Муна Шамсуддин Монгол Улсаас тус улсад суугаа Элчин сайдын яамаар дамжуулан уламжилжээ. Энэхүү захидалд:

Букингемын ордон

2024 оны 3 дугаар сарын 18

Эрхэм дээдэст өгөөмөр бэлэг болгон сайн сайхныг ерөөн илгээсэн уран зураг, санаа тавьж бичсэн захидалд талархал илэрхийлэхийг Эзэн хаан надад даалгасан билээ.

Та бүхний сэтгэл гарган илгээсэн захидалд ихэд талархаж байна. Эзэн хааны зүгээс Та бүхэнд ч бас Зул сарын баярыг сайхан тэмдэглэж, шинэ ондоо үлэмж амжилт гаргахыг хүссэнийг хүлээн авна уу.

Эрхэм дээдэс “Монгол хаан” жүжгийн баг, Монгол Улсын Элчин сайдын яамны хамт олонд эл мэндчилгээг хүргэхийн ялдамд чин сэтгэлийн талархал, хамгийн сайн сайхныг хүсэн ерөөж байна.

Муна Шамсуддин, Эзэн хааны хувийн нарийн бичгийн даргын туслах

 Олон Улсын Аялан тоглолтууд 

 Сингапур улс дахь тоглолт 
2024 оны 3-р сарын 19-нд Сингапурын соёлын тэргүүлэх компани Base Entertainment “Монгол хаан” жүжгийг Сингапур улсад хамтран продюсер хийж, хөрөнгө оруулахаар тохиролцон гэрээгээ албан ёсоор байгуулжээ. Энэ нь Монголын уран бүтээлчид анх удаа гадаадын продюсинг компанитай зах зээлийн зарчмаар хамтран ажиллаж, хилийн чанадад уран бүтээлээ толилуулж байгаа тохиолдол болж байна.

Base Entertainment-ын гүйцэтгэх захирал Chantal Prud’homme “Бродвэйн түвшний маш өндөр чанартай Азийн шилдэг бүтээлийг Сингапурт авчрахыг бид удаан хугацаанд мөрөөдсөн. Өнгөрсөн 11 дүгээр сард Лондонгийн Колисиумд энэхүү гайхалтай жүжгийг үзсэнийхээ дараа энэ бол бидний хайж байсан зүйл мөн гэдгийг шууд ойлгосон” гэж онцолсон байна.

2024 онд Марина Бэй Сэндс цогцолборын Сэндс театр нь Matilda, Hamilton, Miss Saigon, Монгол Хаан гэсэн дэлхийн театрын дөрвөн томоохон уран бүтээлийг тоглуулахаар сонгожээ.

Сингапур улсад, тус цогцолборт анх удаа Азийн жүжгийг дөрвөн долоо хоногийн турш толилуулахаар болсон нь жүжгийн өгүүлэмж, илэрхийлэл нь ямарваа нэгэн үндэстэн, соёл, шашин шүтлэгээс үл хамааран дэлхийн нийт үзэгчдийн таалалд нийцэхийг илэрхийлжээ.
+№Театрын нэрХот, улсОгноо1Ulan Cia Grand TheatreХөх хот, БНХАУ2023 оны 9-р сар
Хятад улсын албан тушаалтнуудаас хориглогдсон тул тоглолт цуцлагдсан.2Ordos Grand TheatreХөх хот, БНХАУ2023 оны 9-р сарын 19-оос 21н хүртэл
Хятад улсын албан тушаалтнуудаас хориглогдсон тул тоглолт цуцлагдсан.3London Colesium TheatreЛондон хот, ИБУИНХУ2023 оны 11-р сарын 17-оос 
2023 оны 12-р сарын 2н хүртэл тоглосон4Sands Theatre, Marina Bay SandsСингапур улс2024 оны 10-р сарын 17-оос
2024 оны 11-р сарын 3н хүртэл тоглосон5Tokyo International Forum Hall Токио, Япон2025 оны 10-р сарын 10-аас
2025 оны 10-р сарын 20н хүртэл тоглоно6Aichi Prefecture Art TheatreНагоя, Япон2025 оны 10-р сарын 24-оос
2025 оны 10-р сарын 26н хүртэл тоглоно7Dolby TheatreЛос Анджелес, АНУТун удахгүй8Broadway TheatreНью Йорк, АНУТун удахгүй

 График Комик Ном 
“Монгол хаан” жүжгээс сэдэвлэсэн “Монгол хаан” комик номыг Монголд анх удаа олон улсын стандартад нийцүүлэн англи, монгол хэлээр хэвлэсэн байна.
2023 оны 11-р сарын 8-нд ИБУИНХУ-ын нийслэл Лондон хотноо Колисиум театрт “Монгол хаан” комик номын англи хувилбар анх нээлтээ хийжээ.

2024 оны 2-р сарын 24-нд Монгол Улсын нийслэл Улаанбаатар хотноо “Монгол хаан” комик номын монгол хувилбар нээлтээ хийсэн юм.

2024 оны 7-р сарын 30-нд Сингапур Улсад мөн нээлтээ хийж, Сингапурын Times Distribution компани борлуулахаар болсон бөгөөд Азийн алдарт Kinokuniya сүлжээ номын дэлгүүрт зарагдаж байна. “Монгол хаан” жүжгийн продюсер, Base Entertaiment-ийн захирал Шантал ярилцлага өгөхдөө “Номын нээлтээ Сингапурт хийсэн нь үнэхээр зөв алхам болсон. Яагаад гэвэл удахгүй тоглох жүжгийн маань томоохон сурталчилгаа болсон. Миний хувьд энэ жүжиг шууд сэтгэлд минь хүрсэн. Би сэтгэл зүрхээрээ мэдэрсэн. Би бол Францын Канад гаралтай иргэн. Надад ийм мэдрэмж төрүүлж байхад сингапурчуудад ямар сэтгэгдэл төрөх нь тодорхой.” гэж онцолжээ.

Испанийн "Amok Ediciones Publishing" хэвлэлийн газар уг номыг испани хэлээр орчуулан гаргаж, улсынхаа номын дэлгүүрүүдээс гадна Латин Америкийн 18 оронд борлуулахаар болжээ.

 Хувцас чимэглэл дизайн 
“Монгол хаан” театрын уран бүтээлчдийн жүжгийн хувцас чимэглэлийг евразийг дамнасан Хүннү гүрний нутаг дэвсгэр, одоогийн Монгол, ОХУ, Хятад, Казахстан, Унгар, Турк зэрэг улсуудын нутаг дэвсгэрээс олдсон археологийн олдворуудад тулгуурлан урлажээ. Мөн хүннүгийн өмнөх үеийн Дөрвөлжин булш, Хиргисүүр, Скиф-Сибирийн соёл, Алтайн бажираг, Грек-Бактрийн соёлын нүүдэлчдийн хувцас өмсгөлийн түүхэн олдворууд, хэв загвар, хээ угалз, гоёл чимэглэлд үндэслэн бүтээсэн байна.

 Тухайлбал, “Монгол хаан” жүжгийн гол дүр, хааны бага хатан Гүргэлийн гутлыг урлахдаа 2015 онд Монгол улсаас олдсон 1000 гаруй жилийн өмнөх Х зууны Хятан улсын үед амьдарч байсан эмэгтэйн “адидас гутал” гэж алдаршсан эсгий гутлыг дууриан сэргээжээ.

 Арчуг хааны алтан титмийг урлахдаа Хүн төрөлхөтний түүхэн дэхь Монголчуудын байгуулсан төр улсуудын нэг болох  Хүннү гүрний Шаньюйн алтан титмийн олдвороос сэргээн үйлдсэн байна.

 2008 онд Монголын археологчдын олсон 1400 орчим жилийн тэртээх Монголын эртний чавхдаст хөгжмийн олдвороос ятга хөгжмийг сэргээн урлаж, жүжгийн үйл явдал, өрнөлүүдэд эгшиглүүлжээ.

 2010 онд Монголын археологичид илэрүүлж олсон Нийтийн тоололын өмнөх III зуунаас Нийтийн тоололын I зууны үед Хүннүгийн язгууртнуудын хэрэглэж байсан Ромын шилэн аягыг сэргээн ашиглажээ.

 Тус олдвор нь Хүннү-Ромын харилцааг нотолдог.
 МӨН НТӨ XII-VII зууны үеийн Хүннүгийн металл боловсруулах тенхологийн тод баримт болох хүрэл илдийг сэргээн урласан байна.
 2019 онд Монголын археологчдын олж, Дэлхийн шилдэг 10 археологийн нээлтэд бүртгэгдсэн хос мөнгөн лууны загвараар Хүннүгийн хааны бэлгэдэл лууг сэргээн урлажээ.

Тус жүжгийн хувцасны зураачаар Торго салоны зураач Д.Болд ажилласан ба хувцсыг Торго салоны урлаачид оёж чимэглэлийг дархан Самбуу урласан.

 Хөгжим, гэрлийн технологи 
“Монгол хаан” жүжгийн хөгжим, аудио нь технологийн хувьд Монголын анхны 5.1 surround (dolby digital) буюу орчин үеийн dolby digital дуугаралттай кино театрын стандарт дуугаралтыг амжилттай нэвтрүүлсэн тохиолдол юм. Мөн жүжигчдийн микрофон нь хамгийн сүүлийн үеийн технологи болох жүжигчдийн духны дээр байршуулах зориулалттай DPA 6060 Omni Lavaliere микрофоныг утасгүй аудио дамжуулалтын дэлхийд өндөр чанартай (1. Sennheiser EM 6000 Digital 2 Channel Receiver Sennheiser SK 6212 Ultra-Light Digital Mini-Bodypack) wireless системтэй хослуулан ашигласан нь үзэгчдээс төдийгүй мэргэжлийн ажилтнуудаас өндөр үнэлэлт авсан.

Гэрлийн техникийн хувьд дэлхийн өндөр зэрэглэлийн том театруудад л хэрэглэгддэг хамгийн олон тооны гэрлийн төхөөрөмжүүдийг нэг зэрэг ашиглаж, бүжгийн хөдлгөөнийг тод илэрхийлэхэд зориулсан хурдан удааны хосолмол, хөдөлгөөнтэй гэрлийн найруулга хийснээрээ онцлогтой.
Герман, Япон улсын мэргэжлийн продюсерүүдийн дүгнэснээр “Монгол хаан” бүтээл нь дуу хөгжим, гэрлийн технологийн хувьд дэлхийн өндөр зэрэглэлийн бүтээлтэй эн зэрэгцэж байна.

 Хөгжмийн бүтээл 
Тус жүжгийн хөгжим нь үндсэндээ сонгодог симфони найрал хөгжим ба үндэсний их найрал хөгжимд зориулагдан бичигдсэн cinematic шинжтэй бөгөөд үндэсний болон сонгодог эрэгтэй, эмэгтэй, хүүхдийн зэрэг найрал дуу, Монгол улсаас ЮНЕСКО Соёлын биет болон биет бус өвд бүртгэлтэй Монгол уртын дуу, морин хуур, лимбийн битүү амьсгаа, хөөмий зэргээс гадна Торгоны зам дагуух улс орнуудын хөгжмийн зэмсгийн баялаг дуугаралтыг хамруулсан маш өргөн баялаг хөгжмийн бүрэлдэхүүнтэй. Тус бүтээлд Монгол улсын Үндэсний урлагийн их театрын Монгол төрийн үндэсний хөгжмийн их найрлын хөгжимчид, симфони найрал хөгжим, халимаг, солонгос, хятад улсын хөгжимчид зэрэг өндөр зэрэглэлийн хөгжмийн бүрэлдэхүүнүүд оролцон тоглосон.

Энэхүү жүжгийн турш special effects, ambience -г уран сайхны кино шиг өргөн ашигладаг тул хөгжмийн бичлэгийн mix, master формат нь 5.1 surround дуугаралттай, олон тооны cinematic midi programming sound ашигласан болно.

Товчхондоо Торгоны зам дагуух өрнө дорнын их найрал хөгжмийн уламжлалт хослол дээр хамгийн сүүлийн үеийн хөгжмийн дуугаралтын программыг амжилттай хослуулсан cinematic арга барилтай бүтээл юм.thumb|Монгол Хаан жүжгийн Олон Улсын нийтлэлийн шүүмж
 Монгол Хаан жүжгийн дуу 
Жүжгийн дууг Б.Лхагвасүрэнгийн үг, хөгжмийн зохиолч Б.Одбаярын хөгжим, Өвөр Монголын алдарт дуучин Тэнгэр дуулжээ.

 Олон улсын хэвлэлийн үнэлгээ ба шүүмжлэл 
+

 Лондон Колисиум театрт тоглосноор театрын мэргэжлийн шүүмжлэгчид болон хэвлэл нийтлэлээс одоор дараах үнэлгээ ба шүүмжлэл өгсөн 
#ОдНийтлэл, хэвлэлүүдХэвлэсэн огнооХолбоос15The art desk24/11/202325The spy in the stalls20/11/202335Seeing dance21/11/202345The arts dispatch22/11/202355British Theatre Guide05/01/202465London reviews75The Mancunion29/11/202385Yup voted05/12/202395The fairy powered productions21/11/2023104.5The QR21/11/2023114The Guardian21/11/2023124Culture whisper134First night22/11/2023144London living large11/2023154Everything theatre22/11/2023164Broadway world21/11/2023174London Box Office21/11/2023184The upcoming21/11/2023194Theatre weekly20/11/2023204West End evenings22/11/2023214A yougish perspective22/11/2023224Stage to page21/11/2023234Morning star04/12/2023244Jadar28/11/2023254Mark as pen24/11/2023264London Theatre 121/11/2023274The Strand14/12/2023284All that dazzles21/11/2023293The Times21/11/2023303Time Out21/11/2023313Daily Mail24/11/2023323Express28/11/2023333Whats on the stage21/11/2023343Upstage Reviews20/11/2023353The Spectator25/11/2023363Afridiziak Theatre news27/11/2023372Financial Times382The Telegraph21/11/2023392The Stage21/11/2023402The reviews hub21/11/2023

Марина Бай Сандс театрт тоглосноор хэвлэл нийтлэлээс дараах шүүмжлэл өгсөн
+#Нийтлэл, хэвлэлүүдХэвлэсэн огнооХолбоос1RED HOT SG print01/10/20242The Straits Times print01/11/2024Show Picks: Concerts by Asen, d4vd and The Mongol Khan3Berita Harian22/10/2024The stage of the theater turns into a battlefield for power4Lianhe Zaobao03/11/20245Berita Harian28/10/202468Days01/11/20247Justswipelah8CNA lifestyle - Mongolian culture06/10/20249CNA lifestyle - Mongolian culture06/10/202410CNA lifestyle - Mongolian culture15/10/2024118world02/09/2024128world20/10/2024138world03/10/202414The New Paper17/09/202415Catch16/10/202416Nylon Singapore19/10/202417Must Share news24/10/202418City Nomads25/10/202419Broadway World Singapore27/10/202420Esquire27/10/202421Weekender31/10/202422AsiaOne31/10/2024

 Гадаад холбоос 
Роман, тууж: Б.Лхагвасүрэн : Тамгагүй төр /жүжиг /
“Тамгагүй төр”-ийн тамгагүй тэмдэглэл
"Тамгагүй төр"-ийг 40 мянган хүн үзэж, 4 тэрбумын ашиг олжээ
Тамгагүй төр / Б. Лхагвасүрэн/
“Тамгагүй төр”-ийг тамлаж уу, тамгалж уу!

Ангилал:Бавуугийн Лхагвасүрэн
Ангилал:Монголын жүжиг