Израилын шинэ шекель

Шинэ израилын шекель (еврей. שֶׁקֶל חָדָשׁ; араб. شيكل جديد‎;мөнгөн тэмдэгтийн код ILS) нь Израилын мөнгөн тэмдэгт юм. Нэг Шинэ израилын шекель нь 100 агорад хуваагддаг. Шинэ шекель нь 1986 оны 1 сарын 1-ээс хойш гиперинфляцитай хуучин шекелийг 1000:1 харьцаатайгаар сольсноос хойш ашиглагдаж эхэлсэн. 

Шинэ шекелийн валютын тэмдэг ⟨₪⟩ нь еврей хэлний шекель (ש) ба хадаш (ח) гэсэн хоёр үсгийн нэгдэл юм. NIS (ש"ח ба ش.ج) гэсэн албан бус товчлолыг дотооддоо үнийг илэрхийлэхэд түгээмэл хэрэглэгддэг бөгөөд Израилын Банкны вэбсайт дээр гардаг. Гэсэн хэдий ч Израилын шинэ шекелийн олон улсын албан ёсны валютын код нь ISO 4217 стандартын дагуу Олон Улсын Стандартчиллын Байгууллагын тогтоосноор ILS юм. 

 Түүх 
"Шекель" (שֶׁקֶל) нэрний гарал үүсэл нь эртний Библид гардаг ижил нэртэй мөнгөн тэмдэгтээс гаралтай. Шекель бол эртний Израилын жингийн хэмжүүр юм. Эхэндээ энэ нь арвайн жинг хэлж байсан байх магадлалтай. Эртний Израилд шекель нь 180 орчим үр тариа (11 грамм) гэдэг байсан.  

1948 оны 5 сарын 14-нд орчин үеийн Израил улс байгуулагдсанаас 1952 он хүртэл Англи-Палестины банкны хэвлэдэг Палестины фунтийг хэрэглэсээр байв. 1952 онд Англи-Палестины банк нэрээ өөрчлөн Израилын үндэсний банк болж мөнгөн тэмдэгтийн нэр Израилын фунт болсон. 

 Израилын фунт (1952–1980) 

Израилын фунт (לירה ישראלית‎, "лира исраэлит") нь 1952 оны 6-р сараас 1980 оны 2 сарын 23-ны хооронд Израил улсын мөнгөн тэмдэгт байсан ба 1980 оны 2 сарын 24-нд шекелиэр солигдсон. 1955 онд Израилын банк байгуулагдаж, мөнгөн тэмдэгт гаргах үүргийг хүлээн авсны дараа зөвхөн еврей нэр "I£" тэмдгийн хамт хэрэглэгдэж эхэлсэн. 1954 оны 1 сарын 1-нээс Британийн фунт стерлингтэй байсан холбоог цуцалж, 1960 онд Израилын фунтийн бутархай нэгжийг 1000 прутот байсныг 100 агорот болгон өөрчилсөн.

1960-аад оны үед Израилын мөнгөн тэмдэгтийн еврей бус нэрийг тойрсон мэтгэлцээний үр дүнд фунтийг еврей нэр, шекель (שקל) болгон өөрчлөхийг Сангийн сайдад даалгасан. Хуульд зааснаар сайд тухайн өөрчлөлтийг оновчтой он сар өдрөөр шийдэх боломжтой байв. Энэ хууль нь 1980 оны 2-р сар хүртэл хэрэгжиж чадаагүй бөгөөд Израилын засгийн газар мөнгөний системийг өөрчилж, 1 шекель = I£10 ханшаар шекелийг нэвтрүүлэхээр шийдсэн.

 Шекель 

Хуучин шекель буюу шекель нь 1980 оны 2 сарын 24-ээс 1985 оны 12 сарын 31-ний хооронд Израил улсын мөнгөн тэмдэгт байсан. 1960 болон 70-аад оны үед шекель ба түүний өмнөх Израилын фунт хоёулангийнх нь ханш байнга унаж, улмаар гиперинфляцид нэрвэгджээ. 1985 оны эдийн засгийг тогтворжуулах төлөвлөгөөний үр дүнд инфляцийг тогтоосны дараа 1986 оны 1 сарын 1-нд хуучин шекелийг орлуулж, 1000 шекель = ₪ 1 ханшаар шинэ шекелийг нэвтрүүлсэн.

 Шинэ шекель 
1980-аад оны эдийн засгийн хямрал, дараа нь 1985 онд шинэ шекелийг нэвтрүүлснээс хойш Израилын банк ба Израилын засгийн газар илүү болгоомжтой ба консерватив төсөв, мөнгөний бодлогыг баримталж, зах зээлд суурилсан янз бүрийн эдийн засгийн шинэчлэлийг аажмаар хэрэгжүүлж эхэлсэн. Нэмж дурдахад, чөлөөт худалдааны хэлэлцээр хийснээр Израйлын эдийн засаг өрсөлдөх чадвартай болгож, тус улсын аж үйлдвэр, шинжлэх ухааны баазад оруулсан их хэмжээний хөрөнгө оруулалт нь дэлхийн мэдлэгийн эдийн засгийн өсөлтийг ашиглах боломж олгож, улмаар экспортыг эрс нэмэгдүүлж, бүтээгдэхүүн, үйлчилгээний шинэ зах зээлд нэвтрэх боломж олгосон. Эдгээр хүчин зүйлсийн үр дүнд инфляци харьцангуй бага байсан бөгөөд одоо төлбөрийн тэнцэл эерэг түвшинд хадгалагдаж, 2010 оны ДНБ-ий 3 орчим хувьтай тэнцэх урсгал дансны ашиг гарчээ.

2003 оны 1 сарын 1-ээс хойш шинэ шекель нь чөлөөтэй хөрвөх валют болсон. 2006 оны 5 сарын 7-оос хойш Чикагогийн худалдааны бирж дээр шинэ шекелийн дериватив арилжаа явагдаж эхэлсэн. Энэ нь шинэ шекелийг валютын зах зээл дээр өргөн хэрэглэгддэг валютын фьючерс хэлцлүүд нээлттэй дэлхийн хорин хэдэн валютын нэг болгосон. Энэ бол дэлхийн олон орны хэрэглэгчид солилцож болох валют юм. 2008 оны 5 сарын 26-ны өдөр CLS Банк Интернэшнл төлбөрийн зааврыг шинэ шекелээр тооцоо хийх боломжийг нээснээр, валютыг бүрэн хөрвөх чадвартай болгосон.

Зоос
1985 онд 1 агора, 5 агорот, 10 агорот, 1/2, 1 шекелийн зоосон мөнгө гүйлгээнд гарсан. 1990 онд ₪5 зоос, 1995 онд 10 шекелийн зоос гүйлгээнд гарсан. 1990 онд 1 агорагийн зоосны үйлдвэрлэл зогссон бөгөөд 1991 оны 4 сарын 1-ээс гүйлгээнээс гарсан. 2 шекелийн зоос 2007 оны 12 сарын 9-нд гүйлгээнд орсон. Хамгийн сүүлд 2007 онд үйлдвэрлэгдсэн 5 агорагийн зоос 2008 оны 1 сарын 1-нд гүйлгээнээс гарсан.

2011 оны 4-р сард зоос үйлдвэрлэхэд металлыг бага зарцуулж, улмаар өртөг зардал багатай шинэ зоосон мөнгө гаргана гэдгээ мэдээлсэн. Израилын банк төлөвлөсөн зоосны цуврал дээр "шинэ" гэсэн үгийг хасахаар төлөвлөж байгаа. Хэрэв батлагдвал энэ нь 1985 оны 9-р сард шинэ шекелийн зоос гүйлгээнд орсноос хойшхи бүх зооснуудын солих анхны ажил болох юм.Gad Lior's report in Ynet, 21 April 2011 Зооснуудыг Солонгосын зоос үйлдвэрлэх ба Мөнгө Хэвлэх Корпораци (KOMSCO) үйлдвэрлэсэн юм.
+ Шинэ шекелийн зоос Зураг  Утга  Үзүүлэлт  Мэдээлэл  Огноо Диаметр  Зузаан  Жин  Найрлага  Ирмэг  Нүүрэн тал  Ар тал  Орсон  Гарсан 250px 1 агора 17 мм 1.2 мм 2 гр Хөнгөн цагаантай хүрэл:92% зэс6% хөнгөн цагаан 2% никель Энгийн Эртний завь, төрийн сүлд, "Израил" гэсэн үг еврей, араб, англи хэлээр. Хэмжээ, огноо 1985 оны 
9 сарын 4 1991 оны 4 сарын 1 250px 5 агорот 19.5 мм 1.3 мм 3 гр Еврейчүүдийн Ромын эсрэг дайны дөрөв дэх жилийн зоосны хуулбар, хоёр этрогимын хоорондох лулавын дүрслэл, төрийн сүлд, "Израил" гэсэн үг еврей, араб, англи хэлээр. 2008 оны 1 сарын 1 250px 10 агорот 22 мм 1.5 мм 4 гр II Антигон долоон салаалсан меноратай хамт гаргасан зоосны хуулбар, төрийн сүлд, "Израил" гэсэн үг еврей, араб, англи хэлээр. - 250px  26 мм 1.6 мм 6.5 гр Лир, төрийн сүлд  Хэмжээ, огноо, "Израил" гэсэн үг еврей, араб, англи хэлээр. 250px  18 мм 1.8 мм 3.5 грЗэс-никель:75% зэс 25% никель (1985-1993)<br/ >Никель-бүрсэн ган (1994–present)Note that nickel-clad steel 1 new sheqalim coins were issued in 1994 and 1995Энгийн Лили, "Йехуд" гэсэн үг эртний еврей хэлээр, төрийн сүлдХэмжээ, огноо, "Израил" гэсэн үг еврей, араб, англи хэлээр1985 оны 9 сарын 4 - 250px  21.6 мм 2.3 мм 5.7 гр Никель-бүрсэн ган Бүсчилсэн (Энгийн ба зэгс хэсэг) Хоёр эрдэнэ шиш, төрийн сүлд 2007 оны 12 сарын 9 250px  24 мм 2.4 мм 8.2 гр Зэс-никель:75% зэс 25% никель 12 тал Багана, төрийн сүлд 1990 оны 1 сарын 2 250px  23 ммГол: 16 мм 2.2 мм 7 гр Бөгж: Никель-бүрсэн ган Төв: Алтан хольцтой зэс Зэгс Долоон навчтай далдуу мод ба огноотой хоёр сагс, "Сионы гэтэлгэлийн төлөө" гэсэн үгс эртний еврей хэлээр ба орчин үеийн еврей цагаан толгойгоор 1995 оны 2 сарын 7

Мөнгөн тэмдэгт
A цуврал (1985–1999)
1985 оны 9 сарын 4-нөөс эхлэн 5, 10, 50 шекелийн мөнгөн тэмдэгтүүдийг гүйлгээнд оруулсан. 1986 оны 5 сарын 8-нд 1 шекелийн мөнгөн тэмдэгт, 1986 оны 8 сарын 19-нд 100 шекелийн мөнгөн тэмдэгт. 1988 оны 4 сарын 2-нд 20 шекелийн мөнгөн тэмдэгт, 1992 оны 2 сарын 16-ны өдөр 200 шекелийн мөнгөн тэмдэгтийг гаргасан. 1, 5 ба 10 шекелийн мөнгөн тэмдэгтүүд нь өмнөх IS 1000, 5000, 10 000-ийн мөнгөн тэмдэгтүүдтэй ижил загварыг ашигласан боловч мөнгөний номинал нь өөрчлөгдсөн.

Хожим нь 1, 5, 10 шекелийн мөнгөн тэмдэгтийг зоосоор орлуулсан. Эдгээр зоосыг анх цутгаж байх үед дэвсгэрт дээрх байсан хүмүүсийн дүрсийг сийлж байсан.

 Зураг  Утга  Хэмжээ  Өнгө  Нүүрэн тал  Ар тал  Гаргасан огноо  Татан авсан огноо  250px  ₪1  76x 138 mm  ногоон  Маймонид  Маймонидын оршуулагдсан Тибери хот  1986 оны
5 сарын 8  1995 250px  ₪5  цэнхэр  Леви Эшкол  Ар талд дүрслэгдсэн үндэсний тээвэрлэгч, тариалангийн талбай, үржил шимгүй газрыг бэлгэдсэн ус дамжуулах хоолой  1985 оны 9 сарын 4  1995 250px  ₪10  улбар шар  Голда Меир  Голда Меир 1948 онд Израилын элчин сайдаар Москвад ирэх үед нь Москвагийн найрал дууны синагогийн урд цугларсан хүмүүсийн зураг.  1985 оны 
9 сарын 4  1995 250px  ₪20  хар саарал  Моше Шарет  Герцлийн гимназийн анхны барилга, ар талд нь жижигхэн Тел-Авив  1988 оны 
4 сарын 2  2000 оны 7 сар 250px  ₪50  ягаан  Шмуэл Йосеф Агнон  Иерусалимын тэнгэрийн хаяа, Зүүн Европын штетл, Агноны олон түүхийн болдог газар.  1985 оны 
9 сарын 4  2000 оны 7 сар 250px  ₪100  бор  Ицхак Бен-Цви  Булган мод, агуйтай Пекиины синагог ба Эртний чулуун чийдэн  1986 оны 
8 сарын 19  2000 оны 7 сар 250px  ₪200  улаан  Залман Шазар  Шазарын санаачилсан боловсролын тухай хуулийн бэлгэдэл болгон ширээн дээр бичиж буй охин ба ар талд нь еврей хэлний дармал үсэгнүүд.  1992 оны 
2 сарын 16  2000 оны 7 сар

 B цуврал (1999–2017) 
Хоёр дахь цувралын дэвсгэртүүд 1999 онд гарсан бөгөөд 2005 он гэхэд эхний цувралын дэвсгэртүүдийг орлосон. 1995 онд Рабин алагдсаны дараа Ицхак Рабины хөргийг агуулсан 500 шекелийн мөнгөн дэвсгэрт гаргах төлөвлөгөөг зарласан. Гэсэн хэдий ч инфляцийн түвшин бага байсан тул ийм мөнгөн дэвсгэрт хийх шаардлагагүй байсан бөгөөд хэзээ ч гаргаж байгаагүй юм.

+ Шинэ израилын шекелийн хоёр дахь цуврал Зураг  Утга  Хэмжээ  Өнгө  Нүүрэн тал  Ар тал  Гаргасан огноо 138px138px  ₪20 71x 138 mm  ногоон  Моше Шарет Дэлхийн 2-р дайнд оролцсон еврей сайн дурынхан; харуулын цамхаг, дурсгалын цамхаг ба үнэт цасны суурин  1999 оны 1 сарын 3 276px  ₪20 ногоон  Моше Шарет Дэлхийн 2-р дайнд оролцсон еврей сайн дурынхан; харуулын цамхаг, дурсгалын цамхаг ба үнэт цасны суурин. Полипропилений тэмдэглэлийн нэмэлт улаан бичвэр дээр еврей хэлээр "Израил Улсын 60 жил" гэж улаан бэхээр бичсэн байна. Энэ мөнгөн тэмдэгт 1.8 сая орчим ширхэг бүхий хязгаарлагдмал хувилбараар гарсан.  2008 оны 
4 сарын 13 276px  ₪50 ягаан  Шмуэл Йосеф Агнон Агноны тэмдэглэлийн дэвтэр, үзэг ба нүдний шил, Иерусалим ба Сүмийн уул  1999 оны 10 сарын 31 276px  ₪100 бор  Ицхак Бен-Цви Пекиины синагог  1999 оны 1 сарын 3 276px  ₪200 улаан  Залман Шазар Цфат дахь гудамж ба Цфатын тухай Шазарын бичсэн эссе  1999 оны 10 сарын 31    цэнхэр  Ицхак Рабин Ерөнхий сайд алагдахынхаа өмнөхөн хэлсэн үгийн нэг хэсэг  Хэвлэгдэж байгаагүй

 C цуврал (2014–одоо үе) 
Хорооноос Шекелийн шинэ цувралд еврейчүүдийн нэрт яруу найрагчид буюу Рахел Блувштейн, Шаул Черниховский, Леа Голдберг, Натан Алтерманыг байрлуулах санал гаргасан. 2010 оны 12-р сард шинэ цувралд Менахем Бегин, Ицхак Рабин, Рейчел ба Шмуэл Йосеф Агнон нарын хөргийг байрлуулна гэж мэдэгдсэн., 19 December 2009 Бегиний гэр бүл энэ шийдвэрийг эсэргүүцэхэд хорооны анхны саналыг дахин авч хэлэлцсэн., 10 March 2011

2012 оны 11 сарын 14-ний өдөр Израилын банк шинэ цуврал мөнгөн тэмдэгтүүд дизайны эцсийн шатандаа байгааг мэдэгдэв. 2014 оны 9 сарын 16-нд хамгийн эхэнд ₪50-ийн мөнгөн тэмдэгт гүйлгээнд орж, дараа нь ₪200-ийн мөнгөн тэмдэгт 2015 оны 12 сарын 23-нд гүйлгээнд орсон. Эцсийн хоёр дэвсгэрт буюу ₪20 ба ₪100-ийн мөнгөн дэвсгэртүүд 2017 оны 11 сарын 23-нд гүйлгээнд орсон.Press release, Bank of Israel: The next banknotes in the new series – the NIS 20 and NIS 100 banknotes – will be distributed to the public on from Thursday, November 23, 2017 – 5 Kislev 5778 Bank of Israel (www.bankisrael.gov.il). 16 November 2017Press release, Bank of Israel: Information on the new series of banknotes 14 November 2012 Bank of Israel (www.bankisrael.gov.il). 28 April 2013. Retrieved on 1 May 2013.

Мөнгөн тэмдэгтийг Швейцарийн Orell Füssli Security Printing компани хэвлэсэн.
Шинэ Шекелийн гурав дахь цувралЗурагУтгаХэмжээӨнгөТодорхойлолтГаргасан огнооНүүрэн талАр тал99x99px₪20 129 × 71 ммУлаанРахел Блувштейн; "Кинерет" шүлэг; ар тал дахь дал модны мөчирГалилийн тэнгисийн эргийн зураг; Энэ нь юу ч биш байж магадгүй юм ...  гэсэн шүлгийн нэг хэсэг2017 оны 11 сарын 2399x99px₪50 136 × 71 ммНогоонШаул Черниховский; Миний газар, Миний эх орон шүлэг; Цитрусын мод ба түүний үр жимсКоринфын багана; Би итгэж байна шүлгийн нэг хэсэг2014 оны 9 сарын 16100x100px₪100 143 × 71 ммУлбар шарЛеа Голдберг; Миний хайр дурлалын эх оронд бүйлс мод цэцэглэж байна шүлэг; Бүйлс модны цэцэгЦагаан зээр; Цагаан өдрүүд шүлгийн нэг хэсэг2017 оны 11 сарын 23105x105px₪200 150 × 71 ммЦэнхэрНатан Алтерман; Мөнхийн уулзалт шүлэг; Намрын навчис унаж буй дүр зурагСаран цэцэг; Өглөөний дуу шүлгийн нэг хэсэг2015 оны 12 сарын 23

 Валютын ханш 
+ILS-ийн валютын ханш, он оноорCurrencyISO 4217Unit1986199119962001200620112016АНУ-ын долларUSD11.362.593.364.224.473.463.77Зөвлөлтийн рубльSUR111.804.61Оросын рубль RUB10.620.140.160.120.05Японы иен JPY1000.811.873.163.424.004.273.44Фунт стерлинг GBP12.074.475.166.108.365.535.15Германы марк DEM210.611.502.221.862.892.512.17Францын франк FRF310.190.440.650.550.860.750.65Евро EUR13.635.654.914.25Швейцар франк CHF10.731.782.682.373.674.143.89Йордан динар JOD14.253.344.505.896.444.815.32Египт фунт EGP12.120.720.941.070.770.570.42ЮаньCNY10.390.470.390.500.550.550.58*1 SUR 1993 оны дараа оршихоо болиж, RUB-ээр солигдсон.
*2 DEM 1999 оны дараа оршихоо болиж, EUR-оор солигдсон.
*3 FRF 1999 оны дараа оршихоо болиж, EUR-оор солигдсон.

 Эшлэл 

 Цахим холбоос 

 1948 оноос хойшхи Израилын мөнгөн тэмдэгтийн каталог
 1948 оноос хойшхи ханш
 Америк-Израилын нумизматик холбоо
 Одоонгийн шекель долларын ханш
 Албан ёсны сайт. Израилын мөнгөн тэмдэгт 

Ангилал:Азийн мөнгөн тэмдэгтийн нэгж
Ангилал:Израилын эдийн засаг
Ангилал:Израилын түүх
Ангилал:Сионизм