Айртон Сенна

Айртон Сенна да Силва (порт. Ayrton Senna da Silva ; * 1960 оны 3 сарын 21-нд Сан-Паулу; † 1994 оны 5 сарын 1 Болонья) нь Бразилын автомашины уралдааны тамирчин байсан юм. 1984 оноос 1994 оны Сан-Мариногийн гран-пригийн үеэр ослын улмаас нас нөгчих хүртлээ тэрбээр Формула-1-д уралдан, гурван удаа дэлхийн аварга болжээ.

Айртон Формула 1-д Тоулмен, Лотус, МкЛарен, Уильямс зэрэг багуудын үндсэн нисгэгчээр нийт 161 удаа гараанд гарчээ. Үүнээс 41 удаад нь түрүүлэн, 65 удаа түрүү байрлалыг, 19 удаа хамгийн хурдан тойролтын амжилтад хүрчээ. 

Түүний мэргэжлийн тамирчны замналд хамгийн хүчтэй өрсөлдөгч нь дэлхийн дөрвөн удаагийн аварга Францын нисгэгч Алайн Прост л байлаа. Айртоны жолоодлогын ур чадварыг, ялангуяа бороотой зам дээр мэдэрч чаддаг авьяасыг үнэлсэн Лотус багийн ахлагч Петер Варр түүнд "The Magic" (шидтэн) хэмээх хочийг өгч байжээ. 

2004 оны дөрөвдүгээр сард Формула-1 нисгэгчид, багийн ахлагч нар, инженерүүд болон сэтгүүлчдээс бүрдсэн нийт 77 хүний бүрэлдэхүүнтэй шүүгчдийн баг Айртоныг Формула-1 түүхэн дэх хамгийн хурдан нисгэгчээр сонгожээ. Үүний дараа 2006 оны арванхоёрдугаар сард болон 2009 оны арванхоёрдугаар сард мөн дээрхийн адил мэргэжилтнүүдийн санал асуулга явуулсанд аль алинд нь Айртон ахин нэгдүгээр байрыг эзэлсэн байна.„Experten: Senna der schnellste Fahrer aller Zeiten“ (Motorsport-Total.com am 28. Dezember 2006);  22. Oktober 2007, (Sport1.de am 29. Dezember 2006); „Formula 1's greatest drivers“ (Autosport im Dezember 2009) Дээрх мэргэжилтнүүд ийм төрлийн санал асуулга явуулахад Формула-1-ийн үе үеийн тамирчдыг хооронд нь харьцуулах нь маш хүнд гэдгийг ч онцолсон байдаг.„Expertenumfrage: Senna hängt Schumacher ab“ (Motorsport-Total.com am 29. Dezember 2006)

 Мэргэжлийн гараа 
 Картинг, Формула Форд, Формула 3 
Нэлээд хөрөнгөтэй айлын хүү байсан учир Сенна улсынхаа эрх мэдэл бүхий иргэдийн тоонд ордог байв. Тиймээс ч энэ боломжоо ашиглан моторт спортод идэвхтэй оролцож эхлэв. Тэр моторт спортын гараагаа картинг спортоор эхэллээ. 13 настайдаа Сенна анхныхаа албан ёсны уралдаанд оролцсон ба түүний дараа 1977, 1978 онуудад өмнөд америкийн картинг спортын аварга, 1978-1981 он хүртэл дөрвөн удаа дараалан бразилын картингийн аварга болжээ. Картингийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээнд 1978 онд зургаадугаар байр, 1979-1980 онуудад хоёрт, 1981 онд дөрөвт, 1982 онд арвандөрөвт орсон байна. 

Үүний зэрэгцээ тэр өөрийн мэргэжлийн тамирчны гараагаа европод бэлтгэж байгаад 1981 онд Формула Форд-1600 аварга шалгаруулалтад оролцон, нийт 19 уралдааны 12-т нь түрүүлэн тэргүүн байрыг эзэлжээ. 1982 онд ахин Формула-Форд-2000 аварга шалгаруулалтад орон, 27 уралдааны 21-д нь түрүүлэн британийн болон европын аварга цолыг хүртжээ. 1983 онд Британийн Формула-3 аварга шалгаруулалтад оролцон, мөн л улирлын 12 уралдаанд Мартин Брандлтай өрсөлдөн түрүүлснээр аварга болжээ. Түүнээс гадна Сенна 1983 онд анх удаа Формула-3-ын дүрмээр явагдсан Макао Гранд Прикс уралдаанд оролцон түрүүлжээ.

 Формула 1 
1983 онд Сенна Уильямс, Брэбем, МкЛарен, Тоулмен (1986 онд Бенеттон худалдан авсан) багуудад туршилтын нисгэгч хийж байгаад дараа нь Тоулмен багтай гурван жилийн гэрээ хийн 1984-1986 оны улиралд уралдахаар боллоо. Энэ гэрээ нь олны гайхлыг төрүүлсэн ба учир нь Тоулмен дээрх дөрвөн багаас хамгийн муу багийн тоонд тооцогддог байв. Сенна энэхүү сонголтоо сүүлд тайлбарлахдаа: "шинэхэн нисгэгч шилдэг багт орон хоёрдугаар нисгэгчийн үүрэг гүйцэтгэснээс, хоёрдугаар ангиллын багт орж нэгдүгээр нисгэгч нь байсан дээр" хэмээжээ. 

Сенна 1984 оны тавдугаар сарын 12-нд шинээр нээгдсэн Нюрбургрингийн нээлтийн сонирхуулах уралдаанд тухайн үед шинээр гарсан Мерседес-Бенц 190 E 2.3-16 турен тэргээр уралдсан нь олны анхаарлыг татсан байна. Энэ уралдаанд тухайн үед Формула Нэгийн дэлхийн аваргууд байсан Жеймс Хант, Ники Лауда, Кеке Розберг нарын нисгэгчид 20 ширхэг яг ижилхэн тэргээр  уралдан Сенна түрүүлж байжээ., PistonHeads.com, 2011-12-02

 Тоулмен 1984 он 
Тоулмен энэ улирлыг өнгөрсөн жилийнхээ муу тэрэгтэйгээр эхэлсэн ба тав дахь уралдаан дээр буюу Францын их шан дээр л Тоулмен TG184 тэрэг нь бэлэн болсон байна. 1984 оны зургаадугаар сарын 3-нд болсон Монакогийн гран при Сеннагийн тамирчны гараанд чухал үүрэг гүйцэтгэжээ. Нойтон зам дээр нэлээд хэдэн нисгэгчид замаас гулган гарч байхад, гарааны байрлалын сүүлээс хөдөлсөн Сенна уралдааныг тэргүүлж яваа Алайн Простод тойрог тойргоор ойртсоор л байлаа. Гэвч тус уралдааны даргаар ажиллаж байсан Жаки Икс уралдахаар төлөвлөсөн байсан 78 тойргийн дөнгөж 31 дэх тойрог дээрээс уралдааныг зогсоосон бөгөөд Алайн бага зэргийн хугацаагаар Сеннагийн өмнө орон түрүүлсэн байна. 

Сенна хэдийгээр Тоулмен багтай 1986 оныг хүртэл хүчинтэй гэрээтэй байсан ч, энэ уралдааны дараа Лотус багийн дарга Петер Варр 1985 онд улиралд тус багт ажиллах санал тавьжээ. Үүнээс хэдэн сарын дараа Сеннагийн аав нь Сеннаг Тоулмен багийн гэрээнээс чөлөөлөн худалдаж авсан нь, хүүдээ тухайн үеийн шилдэг багт орох боломжийг олгосон алхам байв. Үүнээс болоод Тоулмен баг түүний дараах уралдаан болох Италийн гран прид Сеннаг гараанд гаргасангүй. Түүний оронд Пьерлуижи Мартиниг гаргасан ч, тэр шалгаруулалтад тэнцсэнгүй. Тиймээс Тоулмен буулт хийн Сеннаг үлдсэн улирлын уралдаануудад гараанд дахин гаргажээ.

 Үхэлд хүргэсэн осол 
 Өмнөх түүх 
Энэ улирлын гурав дахь уралдаан болох Сан Мариногийн гран-пригийн үндсэн уралдааны өмнө нь хоёр хүнд осол гарав: дөрөвдүгээр сарын 29-нд болсон чөлөөт бэлтгэл дээр Рубенс Барричелло осолдон гар болон хамраа хугалсан бол дөрөвдүгээр сарын 30-нд Роланд Ратцэнбергер осолдон нас баржээ. Ратцэнбергерийг нас барсны дараа Сенна байрлал тогтоох уралдаанд цааш оролцсонгүй. 

1994 оны тавдугаар сарын 1-нд уралдаан дөнгөж эхлэнгүүт Педро Ламы өндөр хурдтайгаар гараанаасаа хөдөлж амжаагүй байсан ЖЖ Лехтог мөргөсний улмаас аюулгүйн тэрэг гарч эхний таван тойрог явсан байна.

 Статистик 
 Мэргэжлийн замнал 
 1973–1981: Карт спорт
 1981: Британийн Формула Форд 1600 (аварга)
 1982: Европын Формула Форд 2000 (аварга)
 1982: Британийн Формула Форд 2000 (аварга)
 1983: Британийн Формулаl 3 (аварга)
 1983: Европын Формула 3 1983: Формула-1 (туршилтын жолооч)
 1984: Формула 1 (9-р байр)
 1985: Формула 1 (4-р байр)
 1986: Формула 1 (4-р байр)
 1987: Формула 1 (3-р байр)
 1988: Формула 1 (Дэлхийн аварга) 1989: Формула 1 (2-р байр)
 1990: Формула 1 (Дэлхийн аварга)
 1991: Формула 1 (Дэлхийн аварга)
 1992: Формула 1 (4-р байр)
 1993: Формула 1 (2-р байр)
 1994: Формула 1

 Формула 1-ийн ДАШТ-ний статистик
 Улирал Баг Шасси Хөдөлгүүр Уралдаан Түрүүлсэн Хоёрт Гуравт Поле байрлал х.хурдантойролт Оноо ДА-жагсаалтад 1984 Тоулмен Групп Моторспорт Тоулмен TG183B/TG184 Харт 1.5 L4 Турбо 14 – 1 2 – 1 13 9. 1985 JPS Теам Лотус Лотус 97T Рено 1.5 V6 Турбо 16 2 2 2 7 3 38 4. 1986 JPS Теам Лотус Лотус 98T Рено 1.5 V6 Турбо 16 2 4 2 8 – 55 4. 1987 Камел Теам Лотус Хонда Лотус99T Хонда 1.5 V6 Турбо 16 2 4 2 1 3 57 3. 1988 Хонда Марлборо МкЛарен МкЛарен MP4/4 Хонда 1.5 V6 Турбо 16 8 3 – 13 3 94 (90) 1. 1989 Хонда Марлборо МкЛарен МкЛарен MP4/5 Хонда 3.5 V10 16 6 1 – 13 3 60 2. 1990 Хонда Марлборо МкЛарен МкЛарен MP4/5B Хонда 3.5 V10 16 6 2 3 10 2 78 1. 1991 Хонда Марлборо МкЛарен МкЛарен MP4/6 Хонда 3.5 V12 16 7 3 2 8 2 96 1. 1992 Хонда Марлборо МкЛарен МкЛарен MP4/6B / MP4/7A / MP4/7B Хонда 3.5 V12 16 3 1 3 1 1 50 4. 1993 Марлборо МкЛарен МкЛарен MP4/8 Форд 3.5 V8 16 5 2 – 1 1 73 2. 1994 Ротманс Уильямс Рено Уильямс FW16 Рено 3.5 V10 3 – – – 3 – – – Нийт 161 41 23 16 65 19 614

 Цахим холбоос 
 Формула-1
 Хуан Мануэль Фанжио

 The Senna Files
 Айртон Сеннагийн фэн хуудас (германаар)

Эшлэл

Ангилал:Формула 1-ийн дэлхийн аварга
Ангилал:Бразилын Формула 1 уралдааны нисгэгч
Ангилал:Сан-Паулугийн тамирчин
Ангилал:Формула 1 уралдааны нисгэгч (МкЛарен)
Ангилал:Формула 1 уралдааны нисгэгч (Уильямс)
Ангилал:Бразилчууд
Ангилал:1960 онд төрсөн
Ангилал:1994 онд өнгөрсөн