Натрийн этилксантат

Натрийн этилксантат эсвэл натрийн этилксантогенат () нь CH3CH2OCS2Na томъёо бүхий хүхэрт органик  нэгдэл. Эвгүй үнэртэй бүтээгдэхүүнийг ялгаруулан гидролизод (задардаг) ордог бараан-шар өнгөтэй нунтаг. НЭК нь ихэвчлэн уул уурхайн салбарт флотацийн агент байдлаар ашиглагддаг.

Үйлдвэрлэл
Нүүрстөрөгчийн дисульфидийг металлын алкоксидоор үйлчлэн ксантатуудыг гарган авдаг: 
CH3CH2ONa  +  CS2   →  CH3CH2OCS2Na

Шинж чанар
Натрийн этилксантат нь шар өнгийн нунтаг юм. НЭК нь өндөр рН-д харьцангуй тогтвортой, рН<9 үед ба 25 °С-д хурдацтай гидролизод орно. НЭК нь үл мэдэгдэх хүчтэй хүчлийн pKa 1.6-тай коньюгат суурь ба коньюгат суурийн pKb нь 12.4 гэж тооцоологдсон. НЭК нь хатуу сульфидүүдийн гадаргуу дээр хялбар абсорбчлогддог.Report 5 (1995) p. 6 

Усанд задрах нь

НЭК-ийн усан дахь задрал нь рН буурах ба температур өсөх тусам нэмэгддэг. Энэ нь гурван аргаар яваггддаг:Report 5 (1995) pp. 14–16

A. Эхлээд ксантатлаг хүчил, дараа нь нүүрсхүчлийн дисульфид ба спирт болон диссоциацлагдана.
C2H5OCS2Na + H2O → C2H5OCS2H + NaOH
C2H5OCS2H → CS2 + C2H5OH

Б. Диксантоген болон исэлдэнэ. 
2 C2H5OCS2− + H2O + 1/2O2 → (C2H5OCS2)2 + 2 OH−

В. Гидролитик задрал
6 C2H5OCS2− + 3 H2O → 6 C2H5OH + CO32− + 3 CS2 + 2 CS32−

А ба Б урвалууд нь бага тохиолдох ба хүчиллэг орчныг шаарддаг. В урвал саармаг эсвэл шүлтлэг орчинд явагдах ба өөрөө хурдсагч юм. Учир нь, урвалаас үүсэх спирт нь урвалын хурдасгагч (катализатор) болдог. Энэ урвалын задралын зэрэг урвалжуудын концентраци ба температур өсөхөд нэмэгдэнэ. Жишээ нь, 10 хувийн pH=10 уусмалын хувьд 20 °C-д 1.1%/хоног байснаа 40 °C-д 4.6%/хоног болж өснө. рН 10-с 6,5 болон буурахад задралын зэрэг 1.1%/хоног-с 16%/хоног болон өснө. Зэс, төмөр, хар тугалга, цайр зэрэг металлууд урвалыг мөн хурдасгана (катализатор болдог).

Аюулгүй байдал
НЭК нь амьтанд амаар ба арьсаар дунд зэргийн хордлого үүсгэхээс гадна нүд ба арьсыг цочруулдаг.Report 5s (2000) p. v НЭК нь усны амьралд онцгой хортой тул түүний устгал өндөр хяналттай байдаг.Report 5 (1995) pp. 43–45 Дундаж үхлийн тун (эр цагаан хулгана, амаар, 10% уусмал, pH~11) нь 730 mg/kg биеийн жин. Үхэл эхний хоногт тохиолддог ба мэдрэлийн систем, элэг ба дэлүү илүүтэй өртсөн байсан.Report 5 (1995) p. 17

НЭК-тай ажиллах тохиолдолд рискийн R15 R21 R22 R29 R36 R38, аюулгүй байдлын S3 S9 S35 S36 S37 S38 S39 S16 S23 S51 фразуудыг хэрэгжүүлж/баримтлахыг шаардана.

Эх сурвалж

Библиограф
Priority existing chemical Report No. 5 Sodium Ethyl Xanthate, National Industrial Chemicals Notification and Assessment Scheme, Dep. of Health and Ageing, Australian Government (1995) ISBN 0-644-35283-3
Priority Existing Chemical. Secondary Notification Assessment Report No. 5S Sodium Ethyl Xanthate, National Industrial Chemicals Notification and Assessment Scheme, Dep. of Health and Ageing, Australian Government,  (February 2000) ISBN 0-642-42198-6

Ангилал:Амьсгалсан тохиолдолд эрүүл мэндэд хортой бодис
Ангилал:Байгаль орчинд хортой бодис
Ангилал:Галын аюултай бодис
Ангилал:Залгих тохиолдолд эрүүл мэндэд хортой бодис
Ангилал:Идэмхий бодис
Ангилал:Натрийн нэгдэл
Ангилал:Хорт бодис
Ангилал:Хүхэрт органик нэгдэл
Ангилал:Тиокарбонатын нэгдэл
Ангилал:Эрхтнийг гэмтээх магадлалтай бодис