Дарамын Төмөр-Очир

Дарамын Төмөр-Очир (1921 онд Төв аймгийн Лүн суманд төрсөн-1985 оны 10-р сарын 2-нд Дархан хотод нас барсан) нь Монголын төр, нийгмийн зүтгэлтэн, эрдэмтэн.

Намтар
Д.Төмөр-Очир 1921 оны намар Төв аймгийн Лүн сумын нутагт, малчин ард “гэзэгт” хэмээх Дарамын хоёр дахь хүү болон төрсөн. 1926-1936 онд бага, дунд сургууль, 1938-1941 онд ЗХУ-д Дорно дахиныг судлах институт, 1945-1950 онд М.Ломоносовын нэрэмжит Москвагийн их сургуулийн философийн анги, 1950-1953 онд ЗХУКН-ын Төв хорооны дэргэдэх Нийгмийн ухааны академид суралцаж төгсчээ.

Аж үйлдвэрийн комбинатад ноосны мэргэжилтний дагалдангаар ажлын гараагаа эхэлсэн тэрбээр 1941-1944 онд Намын төв хорооны нарийн бичгийн дарга нарын туслах, Шинэ хүчний дээд сургуулийн философийн багш, тэнхимийн эрхлэгч, Түүхийн институтийн захирал, Төв хорооны нарийн бичгийн дарга, Улс төрийн товчооны гишүүнээр сонгогдон ажиллаж байсан юм. 1962 оны есдүгээр сард болсон МАХН-ын Төв хорооны III Бүгд хурлаас түүнийг “намын эсрэг ажил явууллага” үйлдсэн хэмээн бүх ажил, албан тушаалаас нь чөлөөлснөөр 23 жил үргэлжилсэн цөллөгө, хавчилт, хэлмэгдүүлэлт эхэлжээ. 

Эцэст нь 1985 оны аравдугаар сард Дархан хотод гэртээ бусдын гарт хэрцгийгээр алагдсан билээ.

Хэлмэгдэл
Тэрбээр МАХН-ын Төв хорооны II бүгд хурлын төгсгөлийн хуралдаан дээр өөрийнхөө тухай: 

хэмээн дурджээ.

1962 онд хуралдсан МАХН-ын Төв хорооны II Бүгд хурал дээр Д.Төмөр-Очир өөрийгөө “авслах” үг хэлсэн юм. Тухайлбал, ЗХУКН-ын нөлөө Монголд их тусаж байгаа талаар дурдсан байдаг. Түүнчлэн нэг хүнийг тахин шүтэхийн хор холбогдлыг зоригтой тавьж, тухайн үеийн нам засгийн дээд удирдлагад байсан зарим хүнийг цаг үетэйгээ хөл нийлүүлэхгүй хоцорч байгааг, ажил хэрэгч шүүмжлэл үгүй болж, дарга нарыг магтан дуулдаг хэсэг гарч ирснийг илэн далангүй хэлжээ.

гээд, "үүнийг ялгаж салгах зориг бидэнд дутлаа. Хожим засагдах биз ээ" гэсэн байна. Ю.Цэдэнбалын тухайд:

Малчдын тухайд:

гэжээ. Чухам энэ мэт шүүмжлэл, үгнээсээ болж дөрвөн сарын дараа буюу 1962 оны есдүгээр сар болсон МАХН-ын Төв хорооны III Бүгд хурлаас “Намын эсрэг ажил явуулсан” хэмээн адлагдаж, хэлмэгдсэн билээ. Ийнхүү 1963 онд бүх албан тушаалаа алдаж, Баянхонгор, Хөвсгөл аймагт цөлөгдөж байсан Төмөр-Очир хамгийн сүүлд гэр бүлийн хамт Дархан хотод 20 орчим жил амьдарч байв.

Аллага
МАХН-ын Төв хорооны Улс төрийн товчооны 1985 оны тавдугаар сарын 3-ны хуралдаанд МАХН-ын Төв хорооны Ерөнхий нарийн бичгийн дарга Ж.Батмөнх:

гэж ярьжээ. “Эсэргүү” нэр зүүлгэсэн хүмүүстээ МАХН-ын удирдлага цаашид ч хатуу хандахаа илэрхийлж байсан нь эндээс харагдана. Гэсэн ч энэ явдлаас хэдэн сарын дараа тус намын Бүгд хурал хуралдах тов гарчээ. Энэ хурлаар С.Жалан-Аажав, Д.Төмөр-Очир нарыг цагаатгах, хотод шилжүүлэх асуудлыг хэлэлцэхээр намын дээд удирдлагын хүрээнд ярилцаж байсан гэдэг. Нас өндөр болсон, эрүүл мэнд нь сайнгүй байснаас хотод шилжүүлэх асуудлыг Д.Төмөр-Очир МАХН-ын Төв хороонд удаа дараа тавьж байжээ. 

Тиймээс Бүгд хурлын өмнө Намын Төв хорооны нарийн бичгийн дарга Д.Моломжамц Д.Төмөр-Очирын эхнэр С.Нинжбадгарыг хүлээн авч уулзахаар болсон байна. С.Нинжбадгар гуай өргөдлийнхөө хариуг авах, Д.Моломжамцтай уулзахаар Улаанбаатар руу явахаар төлөвлөж байсан аж. Гэтэл ах нь нас баржээ. Тиймээс Д.Моломжамцтай уулзаж чадаагүй.
1985 оны аравдугаар сарын 2-ноос 3-нд шилжих шөнө Төмөр-Очир нь гэртээ бусдын гарт эмгэнэлтэйгээр амь үрэгдсэн. Түүнийг егүүтгэсэн хэргийн эзэн холбогдогч тогтоогдоогүй байна. Монгол тулгатны 100 эрхэм нэвтрүүлгээр НАХЯ-ны сайд асан С. Лувсангомбо оролцох үеэрээ "Цэдэнбал дарга Төмөр-Очир чинь хятадын талыг барьдаг болохоор нь бид буулгасан" (1:46 минут) хэмээн өгүүлсэн.

Гэр бүл
Төмөр-Очирын эхнэр нь одон орон судлаач Санжмятавын Нинжбадгар. Тэд хүү, охин хоёртой. Зээ хүү Төмөр-Очирын Эрдэнэбилэг нь 1996-2000 онд УИХ-ын гишүүнээр ажиллаж байв. 

Ангилал:1921 онд төрсөн
Ангилал:1985 онд өнгөрсөн
Ангилал:Монголын улс төрч
Ангилал:Монголчууд