Азотын фиксаци

Азотын фиксаци нь, Дэлхийн атмосфер дахь азотыг (N2) нийлмэл (ж. нь, аммиак - NH4+ эсвэл азотын давхар исэл - ) болгон хувиргаж буй процесс юм. Атмосферийн азот буюу молекул азот (N2) нь харьцангуй инерт учир, бусад химийн элемент эсвэл бодистой урвалд орж өөр нэгдэлийг хялбар үүсгэдэггүй. Фиксацийн процессийн үед азотын атомууд, азотын диатомт молекулын гурвалсан холбооноос (N≡N) чөлөөлөгдөж, өөрөөр ашиглагдах боломжтой болдог.

Азотын фиксаци нь, байгалийн ба синтетик, бүхий л амьд организмуудад чухал ач холбогдолтой, учир нь азот нь ургамал, амьтан болон бусад амьд организмуудын барилгын материалуудын (ДНХ ба РНХ-ийн нуклеотидууд; уургуудын амин хүчлүүд) биосинтезэд оролцдог. Азотын фиксаци нь, газар тариалан болон бордооны үйлдвэрлэлийн чухал процесс юм. Дээрхээс гадна, тэсрэх бодисын (дарь, динамит, ТНТ, г.м.) үйлдвэрлэлд өргөн ашиглагддаг. Байгальд, азотын фиксацийн процесс нь, цахилгаан цохих үед явагддаг.http://journals.ametsoc.org/doi/abs/10.1175/1520-0469%281980%29037%3C0179%3AANFBL%3E2.0.CO%3B2

Бүх биологийн азотын фиксаци нь, нитрогеназа гэгдэх, төмөр-молибден ховор тохиолдолд төмөр-ванади агуулах металлт энзимүүдээр явагддаг. Азотыг фиксацилах чадвартай микроорганизмууд, нян ба архей аль аль нь, прокариотууд юм. Азотыг фиксацилах чадвартай организмуудыг нийтэд нь диазотропууд гэж нэрлэдэг. Зарим дээд ургамлууд ба зарим амьтад (термит) диазотропуудтай симбиозыг үүсгэдэг.

 Биологийн азотын фиксаци 

Биологийн азотын фиксацийг Германы агрономч Герман Хелльригель ба Данийн микробиологич Мартин Бейеринк нар нээсэн. Нитрогеназа гэдэг фермент агаарын азотыг аммони болон хувигах процессийг биологийн азотын фиксаци (БАФ) гэж нэрлэдэг. Биологийн азотын фиксаци нь дараах ерөнхий урвалаар явагдана:
 N2 + 8 H+ + 8 e− → 2 NH3 + H2
Биологийн азотын фиксацийн процесс нь АТФ-ын 16 эквивалентын гидролизтой хослох ба ингэхдээ нэг H2 молекулыг дундаасаа хамтран бий болгоно. N2 -ыг аммони болгох хувиргалт нь төмөр-молибдений кофактор (FeMoco гэж нэрлэгдэх) металл кластер дээр явагдана. Механизм нь хэд хэдэн протонжуулалт ба ангижруулалтын шатуудаас тогтох ба үүнд төмөр-молибдений кофакторын идэвхтэй хэсэг нь N2 -ын субсратыг гидрогенжуулна.

 Эх сурвалж 

 Гадаад холбоос 



Ангилал:Азотын эргэлт
Category:Бодисын солилцоо
Category:Ургамлын физиологи
Category:Хөрсний биологи
Ангилал:Википедиа:Онцлох өгүүлэл