Цөхүр

ЦөхүрЧөхүр, Цөхүр, Цөүхүр, Цөөхүр гэх зэргээр олон хэлбэрээр бичсэн байдаг нь бичиж буй хүнээс хамаарч байсан бололтой. Монгол бичгийн дүрэмд Ц, Ч үсгийг нэг хэлбэрээр бичдэг учраас крилл үсэгт аль нэгээр нь бичихэд үсгийн ялгааг харагддаг. Гэхдээ утга, уншигдах байдал нь ижил байна.   нь XVI-XVII зуунд монгол ноёдын хэрэглэж байсан цол чимэг юм. Цөхүр нь цэргийн том гавъяа байгуулсан хүнд өгдөг цол байсан.Ж.Гэрэлбадрах "Дөчин, Дөрвөн хоёрын Монгол улсын язгууртны цол зэрэг" УБ., 2010. тал 58 

Судлагдсан байдал
Цөхүр гэх үгийн талаар олон янзын тайлбар байдаг. Тухайлбал, түүхч Жамсрангийн Гэрэлбадрах нь Алтан улсын хаан Мэгүжин сүүлтийг дарсан гавъяаг үндэслэж Тэмүжин Чингис ханд чагутхури (хятадаар их ноён гэсэн үгЖ.Гэрэлбадрах "Дөчин, Дөрвөн хоёрын Монгол улсын язгууртны цол зэрэг" УБ., 2010. тал 58) хэмээх цолны улбааЖ.Гэрэлбадрах "Дөчин, Дөрвөн хоёрын Монгол улсын язгууртны цол зэрэг" УБ., 2010. тал 57 гэсэн санааг дэвшүүлсэн. Бас Өвөр Монголын зарим эрдэмтэд Цахар түмний нэртэй холбож тайлбарлаж байна. Үүнээс гадна Халхын цоохор Цогт тайжийг цоохор гэсэн зүйлийг 1968 оны БНМАУ-ын түүх номонд залруулж цөүхүр буюу чөүхүр хэмээх цол мөнЖ.Гэрэлбадрах "Дөчин, Дөрвөн хоёрын Монгол улсын язгууртны цол зэрэг" УБ., 2010. тал 58 гэж тайлбарласан байдаг.

 Цөөхүр цолтой түүхэн хүмүүс 

 Цөөхүр увш: Цорос аймгийн Хархул ноёны хүү 
 Цөөхүр тайш: Хошуудын Ядай чинсангийнХошуудын Ахай хатны анхны нөхөр. Түүнийг өөд болсны дараа Ханай Хонгорын хатан болсон.  хүү, Байбагас баатарын эх нэгт ах

 Цөөхүр Цогт хунтайж: Халхын зүүнгарын том феодал

 Түмэнхэн хөндлөн цөөхүрЖамба. Асрагч нэртийн түүх. УБ., 2006. т.72: Халхын зүүнгарын том феодал. Сайн ноён хан аймгийн хошуу ноёдын өвөг дээдэс
 Лүжин эрх цөөхүр: Түмэнхэн сайн ноёны хүү
 Бадмашири мэргэн цөөхүр: Абтай сайн ханы дүү Абуху мэргэн ноёны хүү Ангаахай мэргэн ноёны ууган хүү
 Бунтар цөөхүр: Абуху мэргэн ноёны отгон хүү Рахули Далай ноёны ууган хүү. 1653 онд Чин улсад дагаар орж, Халхын баруун гарын хошууны засаг ноён болсон.
 Чаман цөөхүрЖамба. Асрагч нэртийн түүх. УБ., 2006. т.75: Түмэнхэн сайн ноёны хүү Жодов сэцэн ноёны хүү. Сахил хүртээд Цөөхүр лам нэртэй болжээ.
 Бамбун мэргэн цөөхүр: Жодов сэцэн ноёны хүү
 Бунтар дайчин цөөхүрЖамба. Асрагч нэртийн түүх. УБ., 2006. т.76: Цөөхүр ламын хүү
 Намайжи мэргэн цөөхүр: Бамбун мэргэн цөөхүрийн хүү
 Унчан мэргэн цөөхүрЖамба. Асрагч нэртийн түүх. УБ., 2006. т.82: Баба сэцэн хааны ууган хүү
 Тулай мэргэн цөөхүр: Унчан мэргэн цөөхүрийн хүү
 Ламжав цөөхүрЖамба. Асрагч нэртийн түүх. УБ., 2006. т.63: Түмэдийн Алтан ханы дүү Будадара ноёны ач хүү Энх сэцэнгийн хүү
 Бурхай сэцэн цөөхүр: Будадара ноёны ач хүү Эсэн үйзэнгийн хүү
 Соном ахай цөөхүрЖамба. Асрагч нэртийн түүх. УБ., 2006. т.66: Субадай засагт хааны хүү
 Содном цөөхүр: Шолой убаши хунтайжийн хүү Зоригт тайжийн хүү
 Омбу сэцэн цөөхүрЖамба. Асрагч нэртийн түүх. УБ., 2006. т.68: Ашихай дархан хунтайжийн ач хүү Минхай хархулын хүү
 Норов эрдэнэ цөөхүрЖамба. Асрагч нэртийн түүх. УБ., 2006. т.69: Минхай хархулын хүү Бадма үйзэнгийн хүү
 Үндэхү эрх цөөхүр: Омбу сэцэн цөөхүрийн хүү

Холбоотой өгүүлэл
 Цогт хунтайж
 Монгол ноёдын цол хэргэм

Эшлэл

Ангилал:Цол