Гвинейн хялгасан хорхойн өвчин

Дракункулёз буюу Гвинейн хялгасан хорхойн өвчин (GWD) нь Гвинейн хялгасан хорхойгоор үүсгэгддэг. Гвинейн хорхойн авгалдайг идсэн усны бөөс орсон усыг ууж хэрэглэснээр уг өвчнийг тусдаг. Эхэн үед ямар нэг шинж тэмдэг илэрдэггүй. Жилийн хугацаа өнгөрсний дараа эм хорхой ихэвчлэн хөлний арьсанд цэврүү үүсгэдэг тул тухайн халдвар авсан хүнд шатаж байгаа мэт өвдөлт мэдрэгддэг. Улмаар хэдэн долоо хоногийн дараа хорхой арьснаас гарч ирдэг. Энэ хугацаанд алхах эсвэл ажиллахад хүндрэлтэй болдог. Уг өвчин нь нас баралтын шалтгаан болох нь ховор байдаг.

 Шалтгаан 
Хүмүүс бол Гвинейн хорхойгоор халдварладаг цорын ганц амьтан юм. Уг хорхойн өт нэгээс хоёр миллиметр өргөн байдаг бөгөөд нас бие гүйцсэн эм хорхой нь 60-100 см урт болдог (эр хорхойнууд үүнээс хамаагүй богино байдаг). Хүний биеийн гадна талд байхдаа өндөгнүүд нь гурван долоо хоног амьдрах чадвартай байдаг. Үүнээс өмнө өндөгнүүдийг усны бөөс идэх ёстой. Усны бөөсний дотор орсон авгалдай дөрвөн сар хүртэлх хугацаанд амьдрах чадвартай байдаг. Тиймээс уг өвчин нь жил болгон хүмүүст халдварлан тархахад л тухайн нутаг дэвсгэртээ үргэлжлэн гарах нөхцөл бүрддэг. Уг өвчнийг илэрдэг шинж тэмдгээр нь оношилдог.

 Урьдчилан сэргийлэх арга хэмжээ ба эмчилгээ 
Урьдчилан сэргийлэхийн тулд өвчний оношлогоог эрт хийж, шархалсан хэсгийг ундны усанд хүргэхгүй байх хэрэгтэй. Бусад арга хэмжээнд цэвэр ус хэрэглэх боломжийг сайжруулах, хэрэв ус бохирдсон байвал шүүж хэрэглэх явдал багтана. Даавуугаар шүүж хэрэглэхэд л ихэвчлэн хангалттай байдаг. Ундны бохирдсон усан дахь авгалдайнуудыг устгахын тулд темефос хэмээх химийн бодис ашиглан усыг ариутгаж болнo. Уг өвчнийг эмчлэх эм бэлдмэл эсвэл вакцин байдаггүй. Хорхойг гаргаж авахын тулд хэдэн долоо хоногийн турш түүнийг жижиг саваанд ороох замаар аажуухан салгадаг. Хорхойг гаргаж авахад үүсдэг шархлаа нь голдуу нянгаар халдварладаг байна. Хорхойг салгаж авсны дараа хэдэн сарын туршид өвдөлт мэдрэгддэг.

 Өвчний тархалтын судалгаа ба түүх 
2013 онд уг өвчний 148 тохиолдол бүртгэгджээ. 1986 онд 3.5 сая тохиолдол бүтгэгдэж байсантай харьцуулахад энэ нь буурсан үзүүлэлт юм. 1980-аад онд 20 улс оронд тохиолдож байсан бол одоогоор Африкийн зөвхөн 4 улсад бүртгэгдэж байна. Хамгийн ихээр нэрвэгдээд байгаа улс бол Өмнөд Судан юм. Уг өвчин нь устан арилж буй хамгийн анхны шимэгч хорхойгоор үүсгэгддэг өвчин болох магадлалтай байгаа. Гвинейн хорхойн өвчний талаар эрт дээр үеэс мэддэг байсан. МЭӨ 1550 онд бичигдэж байсан Египтийн анагаах ухааны Ebers Papyrus номонд энэ өвчний талаар дурдсан байдаг . Дракункулёз хэмээх нэр нь "жижиг луунуудад нэрвэгдэх" гэсэн утгатай Латин хэллэгээс гаралтай бөгөөд европчууд 17-р зуунд Баруун Африкийн Гвинейн эрэг дээр уг өвчин гарч байгааг ажигласны дараа "Гвинейн хорхой" гэж нэрлэх болжээ. Гвинейн хорхойтой ижил төстэй төрөл зүйлүүд бусад амьтдыг өвчлүүлдэг. Харин ажиглахад хүмүүст халдварладаггүй бололтой. Уг өвчнийг халуун орны мартагдсан өвчин гэж ангилдаг.

References