Боролдой жанжин

Боролдой жанжин (?-1263) нь Их Монгол Улс болон түүний хараат Алтан ордны Улсын цэргийн жанжин юм. Түүний нэрийг оросоор "Бурундай" буюу Боролдой, Боролдай, "Бурондай", "Буранда", Берендей, татар хэлээр Бурандай гэсэн олон янзаар түүх сударт тэмдэглэн үлдээжээ. Угсаа гарал нь тодорхой биш ч, аруладын Боорчи ноёны хөвүүн гэж түүхчид таамглал дэвшүүлдэг.

Намтар
Чингис хаан 1227 онд өөрийн хөвгүүдэд хувь таслан өгөх үед Боролдой Зүчийн харьяанд очсон иргэд дунд байсан байж магадгүй хэмээн судлаачид бичдэг. Түүний нэр зөвхөн 1237 онд баруун зүгт хийсэн Кибчагийн аян дайны үед Ижил мөрний Булгарыг эзлэн авах байлдааны үед гарч ирнэ. Тэрээр Булгар, Кибчагийг байлдан дагуулахад оролцсон, цаашлаад Орос, Европт явуулах аян дайнд томоохон ул мөр үлдээсэн жанжин юм.

Түүний хийсэн хамгийн том алдартай тулалдаан бол 1238 оны 3-р сарын 4-нд Сить голын эрэгт Оросын вангуудын нэгдсэн армийг бут цохисон тулаан юм. 

Бат хааны цэрэг Европт орох үед тэрээр Сүбэдэй баатрын хамт Сайо голын тулалдаан болон бусад тулалдаанд оролцож Европ дахь байлдааны бүхий л ерөнхий төлөвлөгөө, стратеги тактикийг боловсруулахад гар бие оролцсон чадварлаг жанжин байжээ.

Кипчакийн аян дайнаас буцаж ирээд тэрээр Монголын эзэнт гүрний хаан ширээний тэмцлийн үед 1251 онд 100,000 орчим цэрэг захиран Батын тушаалаар Отрар хотын ойролцоо Мөнх хааны нөөц туслах хүчин болон бэлэн байрлаж байсан.

 Бэрх ханы үе 
Бэрх ханы үед Галицийн ван Даниил Романович Төв Европын улсуудтай харилцаа тогтоож хоёр хөвгүүнээ Унгар, Австрийн гүнжүүдтэй гэрлүүлэн холбоотны харилцаагаа бэхжүүлж эхэлсэн юм. Улмаар холбоотны хүчиндээ эрдэж Алтан ордны улсын даргач нарыг шахан гаргаад алба татвар төлөхөө больж, Алтан ордны улсын хуульд захирагдсан оросуудыгаа хүртэл цаазлан хороож, хот цайзаа бэхэлж, цэргийн хүчээ нэмэгдүүлж эхэлжээ. Даниил вангийн энэ үйлдлийг Алтан ордны улсаас томилогдсон өмнөд Оросын захирагч Хурумши буюу КуремесеВернадский Г.В. ”Монголчууд ба Оросууд”, УБ., 2008, т.149 (Бат хааны ах Ордагийн хүү) дорвитой шийдвэр гаргаагүй тул огцоруулж, Боролдай баатард 1258 онд 60 мянган морьт цэрэгПочщкаев Р.Ю. “Алтан ордын хаад” УБ., 2013, т.46 өгч, Галицийн зүг илгээсэн байдаг.

Боролдой юуны өмнө Даниил ванг дуудуулж түүнийг дайлах бус, харин Литва, Польшийг дайлах зорилготой явж байгаа, тиймээс түүнийг цэргийн хүч хавсар хэмээн үүрэг болгожээ. Үүнд итгэсэн Даниил ван өөрийн дүү Василька, хүү Лев нарыг их цэргийн хамт илгээсэн байна. “Бурундайн дайн” гэж орос сурвалжид тэмдэглэгдсэн энэ аян дайнаар Боролдой, Василька, Лев нар Польш, Литваг уулгалан довтолж, Люблин, Сандомиерж, Холм, КраковНовгородын он тооллын бичиг зэрэг хотуудыг эзлэн авсан байна.

Харин Боролдой жанжин буцах замдаа жинхэнэ санаагаа гарган Галицийн бүх бэхлэлтийг нурааж, өмнөд Оросын нэлээд хэдэн хот тосгоныг түйвээн сүйтгэж эхэлсэн бөгөөд Даниил ван хүч хүрэхгүйгээ мэдэж Боролдой жанжны шийдвэрийг үг дуугүй даган өөрийн гараар бүтээн байгуулсан хот суурингийн бэхлэлтүүдээ нураахаас өөр аргагүй болжээЛаврентьевская летопись Хронологія подий Галицько-Волинського литопису. Львів, 1901. Үүгээр өмнөд Орост гарсан үймээн дарагдаж алба барьж ногдсон татвараа ахин төлөх болсон нь яах аргаүй чадварлаг цэргийн жанжин Боролдойн ач гавьяа юм.

Тэрээр Ил хаадын улстай хийсэн Алтан ордны улсын дайнд оролцож байсан бөгөөд 1263 онд тулалдааны талбарт амь эрстсэн эсвэл өөр шалтгаанаар таалал төгссөн эсэх нь тодорхойгүй үлдсэн юм“Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона”. т. V (1891): Буны — Вальтер, с. 51—52. Түүний нэр 1263 оноос хойш ахин ямар нэгэн эх сурвалжид тэмдэглэгдэн үлдээгүй юм. 

Боролдой жанжны ачаар Алтан ордны улс ямагт дайн тулалдаанд ялж байсан бөгөөд тэрээр Сүбэдэй баатартай энэ тэнцэх Алтан ордны улсын жанжин юм. 

Түүний нэрээр нэрлэгдсэн тосгон, төмөр замын өртөө Казахстан болон Киргизстан улсад байдаг. 

Эшлэл

Ангилал:Иx Монгол Улсын жанжин
Ангилал:1176 онд төрсөн
Ангилал:1263 онд өнгөрсөн
Ангилал:Иx Монгол Улсын зэвсэгт хүчний хүн
Ангилал:Алтан Ордны Улсын зэвсэгт хүчний хүн
Ангилал:Цэргийн стратегич
Ангилал:Монгол-Польшийн дайн