Того

Того (франц. Togo [tɔˈgo]), албан ёсоор — Бүгд Найрамдах Того Улс (франц. République togolaise) - Өрнөд Африкийн улс бөгөөд Гвинейн буланд оршин, баруун талаараа Гана, дорно зүгтээ Бенин, умард зүгтээ Буркина Фасо зэрэг улсуудтай хиллэдэг. Тус улсын нийслэл нь Ломе хот.

Хүн ам нь- 8 сая 703 мянга бөгөөд 56 785 км² газар нутагтай ажээ.

 Түүх 


Тогогийн эртний түүхийн талаар мэдээлэл бага байдаг. Археологийн олдворууд эртний овог аймгууд вааран эдлэл хийх, төмөр боловсруулах аргыг мэддэг байсныг харуулж байна. 15-р зууны дундуур португалчууд энд ирж, боолын худалдаа хийж байжээ. 18-р зууны төгсгөлд Эве хүмүүсийн суурьшсан газарт Ломе хот байгуулагдсан. 

1884 оноос 1916 он хүртэл Тогогийн газар нутаг нь Тоголанд (Германы колони улс) хэмээх колони улс байж байгаад НҮБ-ын итгэмжлэгдсэн нутаг дэвсгэрт багтан Францын захиргаанд очжээ.

1958 онд болсон анхны бүх нийтийн сонгуулийг нутгийн өмнөд хэсгийн эве гаралтай Силванус Олимпио ялан гарч иржээ. 1960 оны 4-р сарын 27-нд Того улс нь Францаас салан тусгаар тогнолоо олж авсаны дараа тэрбээр Тогогийн анхны ерөнхийлөгч болсон түүхтэй. 1963 оны 1-р сарын 13-н цэргийн офицерүүдийн бослого гарч түүнийг хороосон байна. Ингээд ерөнхийлөгч Груницкигийн удирдлага дор тогтвортой бус олон намын засаглалд шилжив. 1967 оны 1-р сарын 13-аас 2005 он хүртэл ерөнхийлөгч Гнассингбе Эйадема ганцаараа төрийн эрхийг гартаа атгаж байлаа. Тэрбээр тус улсын умард зүгийн кабийе угсааны хүн юм. Түүний хүний эрхийг зөрчсөн, мөрдөн мөшгөлтөөс шалтгаалан олон хүн цөлөгдсөн байдаг. Того улсыг бараг 40 гаруй жил Гнассингбе Эйадема ганцаара удирдсан ба түүнийг 2005 онд нас нөгчсөний дараа түүний хүү Фор Гнассингбе үндсэн хуулийг зөрчин Тогогийн зэвсэгт хүчнээс ерөнхийлөгчөөр томилсон байна. Олон улсын дарамт ба дотоодын үймээн самууны үр дүнд түүнийг буцаан татсан ч, дараах сонгуулиар ахин гарч ирсэн бөгөөд европын холбооноос Форыг сонгуулийн үр дүнг будлинтуулан гарч ирсэн гэж үзсээр байна.
Фор Гнассингбе 2010, 2015, 2020 онуудад Ерөнхийлөгчөөр "дахин сонгогдсон" байна. 

Хүний хөгжлийн илтгэцүүрээр тус улс нь дэлхийн 188 орны 166-р байранд жагсаж байна. 

 Хүн ам 
Хүн ам: 8.7 сая (2023 оны тооцоо).

Жилийн өсөлт - 2.7% (төрөлт - нэг эмэгтэйд 4.7 төрөлт).

Эрэгтэйчүүдийн дундаж наслалт 58, эмэгтэйчүүдийнх 62 нас байна.

Дархлал хомсдолын вирусын халдвар (ХДХВ) - 0.28%

Бичиг үсэг - 80% эрэгтэй, 55% эмэгтэйчүүд (2003 оны тооцоо).

Угсаатан зүй- 45 овог, хамгийн том нь Эве, Кабре юм.

 Газар зүй 
Того нь нийт 56.785 км² газар нутагтай бөгөөд энэ нь Африкийн бусад орнуудтай харьцуулбал жижиг улс юм. Тус улсын нутаг дэвсгэр нь сунган татсан мэт хэлбэртэй бөгөөд умардаас-өмнө зүгт ойролцоогоор 550 км, баруунаас-зүүн зүгт дөнгөж 50-140 км өргөнтэй байдаг юм. Газар нутгийн 16% нь ой, 25% нь газар тариалангийн бүс, 3,5% нь бэлчээрийн бүсэд ордог.

Улсын хилийн нийт урт нь 1647 км, үүний 644 км нь Бенинтэй, 126 км нь Буркина Фасотой, 877 километр нь Гана улстай хиллэнэ.

Того улсын хамгийн өндөр уул нь далайн түвшнээс дээш 986 метрийн өндөртэй Монт Агу уул юм. Хамгийн урт гол нь багцаагаар 400 км урттай Моно гол. Энэ гол умардаас өмнө зүгийг чиглэн урсах ба түүний 50 км орчмыг нь усан тээвэрт ашиглах боломжтой аж.

Уур амьсгал 
Уур амьсгалын хувьд жилийн турш чийглэг халуун байх ба өмнө зүгт далайн эрэг орчмоор 27°, умард  хэсэгтээ 30° дундаж температуртай байна.

 Цахим холбоос 

 Эшлэл 


Ангилал:Буурай хөгжилтэй орон
Ангилал:Африкийн орон
Ангилал:Ерөнхийлөгчийн засаглалтай бүгд найрамдах улс
Ангилал:Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын гишүүн орон