Уул тайлгын наадам

Уул тайлгын наадмын түүх 
Манжийн хаан зарлиг гаргасанаар Түшээт хан, Сайн ноён хан, Их шавь гурав нийлж Богд, Хан хэнтий уулыг 1772 оноос тахьдаг болжээ. 1799 онд Богд, Хан Хэнтий хоёр уулыг тахисаны дараа Уул тайлгын нэгэн томоохон наадмыг зохион байгуулсан нь олноо Арван засгийн наадам гэж нэршсэн наадмын анхных юм. Уг наадмыг үүнээс хойш VIII Богд Живзундамба Агваанлувсанчойжинямданзанванчүг (1869-1924 )-ийг нас барах хүртэл жил болгон зохион байгуулсан нь нийтдээ 125 удаагийн наадам болжээ.

Уул тайлгын наадамд 136 бөх барилдуулж даншиг наадамтай нэгэн адил нэг, хоёр, гурвын даваанд бөх сондгойруулдаггүй харин арван долоон бөх үлдсэнээс хойш дөрөв, тав, зургаа, долоогийн даваанд тус бүр нэг удаа аварга, арслан зэрэг том цолтой бөхчүүдийг хий мөргүүлэн давуулдаг байжээ. Энэ нь алдар цолтой бөхчүүдийн цолыг хүндлэхийн зэрэгцээ шинэ залуу, эсвэл цолоо ахиулах бодолтой байгаа бага цолтой бөхчүүдийг тухайн үеийн босоо бөхчүүдэд амлагдан унахаас зугтаалгаж байсан хэлбэр юм.

Уул тайлгын наадам буюу Арван засгийн наадмын цолны даваа дөрвийн даваанаас эхэлдэг бөгөөд дөрөв, тав давсан бөхөд НАЧИН, зургаа давж гуравт үлдсэн бөхөд ЗААН, долоо давж үзүүрлэсэн бөхөд ЗААН, найм давж түрүүлсэн бөхөд ЗААН цолыг олгосоор иржээ.

Уул тайлгын 125 удаагийн наадамд хамгийн олон ес түрүүлсэн бөх бол Түшээт хан аймгийн Дайчин вангийн хошуу одоогийн Булган аймгийн Сайхан сумын харьяат Сандаг-Очир аварга буюу Шагдарын Намхай юм. Харин Луу гүний Вандан аварга 1916-1923 онуудад завсаргүй түрүүлсэн амжилтыг гаргасан билээ.

VIII Богд Живзундамба Агваанлувсанчойжинямданзанванчүг (1869-1924 ) нь алдарт аварга Намхайг нас барснаас хойш өөрөө насан эцэслэх хүртлээ 1913 оноос 1924 оныг хүртэл Даншиг наадмыг хийлгээгүй зөвхөн Уул тайлгын наадам хийлгэж байсан учраас энэ хугацаанд даншгийн аварга, арслан цолтон төрөөгүй билээ.

 Уул тайлга болон Арван засгийн наадамд түрүүлж, үзүүрлэсэн бөхчүүд 
ОнТүрүүлсэн бөхҮзүүрлэсэн бөхЦолОвог нэрХарьяалалЦолОвог нэрХарьяалал1805АвНамжилжавХэнтий Галшар1808АвДашжав1811АвДашжав1860АвГэнэнгийн ӨсөхбаярСүхбаатар Сүхбаатар1861АвГэнэнгийн ӨсөхбаярСүхбаатар Сүхбаатар1862АвГэнэнгийн ӨсөхбаярСүхбаатар Сүхбаатар1863АвГэнэнгийн ӨсөхбаярСүхбаатар Сүхбаатар1864АвГэнэнгийн ӨсөхбаярСүхбаатар Сүхбаатар186518661867АвГэнэнгийн ӨсөхбаярСүхбаатар Сүхбаатар1868186918701871АвГэнэнгийн ӨсөхбаярСүхбаатар Сүхбаатар1872187318741875Наадам хийгээгүй1876АрсСанжаадорж1877АвОмбойн ГэлэгсэнгэДорнод Сэргэлэн1878АвОмбойн ГэлэгсэнгэДорнод Сэргэлэн1879АвОмбойн ГэлэгсэнгэДорнод Сэргэлэн1880АвОмбойн ГэлэгсэнгэДорнод Сэргэлэн1881АвОмбойн ГэлэгсэнгэДорнод Сэргэлэн1882АвОмбойн ГэлэгсэнгэДорнод Сэргэлэн1883АрсДашдоной1884ЗаанТөгсхүү1885АрсГонгоржавАрсДашийн БаянмөнхБулган Хангал1886ЗаанДондол1887АвОмбойн ДугарДорнод Сэргэлэн1888АвОмбойн ДугарДорнод Сэргэлэн1889АвОмбойн ДугарДорнод Сэргэлэн1890ЗаанДондолАвДорнод Сэрэглэн1891ЗаанШаравАвШагдарын ЛувсанжамбаБулган Сайхан1892АрсГонгоржавАвШагдарын НамхайБулган Сайхан1893АрсГонгоржав1894АвОмбойн ДугарДорнод СэргэлэнАвШагдарын НамхайБулган Сайхан1895АвШагдарын НамхайБулган Сайхан1896АвШагдарын НамхайБулган СайханАвШагдарын ЛувсанжамбаБулган Сайхан1897АвШагдарын НамхайБулган СайханАвШагдарын НамхайБулган Сайхан1898АвШагдарын НамхайБулган СайханАвШагдарын ЛувсанжамбаБулган Сайхан1899АвШагдарын НамхайБулган Сайхан1900АвШагдарын ЛувсанжамбаБулган Сайхан1901АвШагдарын ЛувсанжамбаБулган СайханАвШагдарын ЛувсанжамбаБулган Сайхан1902АвШагдарын ЛувсанжамбаБулган СайханАвШагдарын ЛувсанжамбаБулган Сайхан1903АвШагдарын НамхайБулган СайханАвСамбуугийн ЧүлтэмДундговь Луус1904АвШагдарын НамхайБулган СайханАвШагдарын ЛувсанжамбаБулган Сайхан1905АвШагдарын НамхайБулган СайханАвСамбуугийн ЧүлтэмДундговь Луус1906АвШагдарын ЛувсанжамбаБулган СайханАвСамбуугийн ЧүлтэмДундговь Луус1907АвЦэвэгийн БуянтогтохСүхбаатар Мөнххаан1908АвШагдарын НамхайБулган СайханАвСамбуугийн ЧүлтэмДундговь Луус1909АвМайдарын МөрринчинХэнтий Батноров1910АвМайдарын МөррэнчинХэнтий БатноровАрсУламбаярБулган Хангал1911АрсХайдавын ДамчааБулган Тэшиг1912АвСамбуугийн ЧүлтэмДундговь Луус1913ЗаанМ.ЖунайАвМайдарын МөррэнчинХэнтий Батноров1914АвМайдарын МөррэнчинХэнтий Батноров1915ЗаанМ.ЖунайАрсЦэрэнгийн ЛувсандашБулган1916У.авГалсанхүүгийн ВанданАрхангай БатцэнгэлАрсЦогбадрахБулган Хутаг-Өндөр1917У.авГалсанхүүгийн ВанданАрхангай Батцэнгэл1918У.авГалсанхүүгийн ВанданАрхангай БатцэнгэлАрсГэндэндаржаа1919У.авГалсанхүүгийн ВанданАрхангай БатцэнгэлАвМайдарын МөрринчинХэнтий Батноров1920У.авГалсанхүүгийн ВанданАрхангай БатцэнгэлАрсЦэрэнгийн ЛувсандашБулган1921У.авГалсанхүүгийн ВанданАрхангай БатцэнгэлАрсЛянхын СамданБулган Орхон1922У.авГалсанхүүгийн ВанданАрхангай БатцэнгэлУ.зБямбасанАрхангай1923У.авГалсанхүүгийн ВанданАрхангай БатцэнгэлУ.авГанжууржавын СамданХэнтий Баянхутаг1924У.арсЦэдэвийн БандиӨвөрхангай ТарагтУ.арсСосорын ШагдарЗавхан Баянхайрхан
Ангилал:Үндэсний бөх