Юань улсын төрлийн вангуудын жагсаалт

Хубилай хаан Их Монгол улсын хаан ширээг 1264 онд албан ёсоор авсан. Тэрээр хааны ургийн ноёдыг өөртөө татахын тулд тэдгээрт элдэв цол хэргэм шагнах, газар нутаг, хот балгадыг соёрхох бодлого баримтлаж байжээ. Өмнө нь хааны ургийнханд ван цол олгож байсан хэдий ч тэр нь нэр төдий зүйл байсан. Харин Хубилайн үеэс эхлээд хятад цол чимэг бүхий цол хэргэм олгож эхэлсэн. Тухайн үед тэдгээрийг нийтэд нь Жу ван (諸王) гэж нэрлэж байсан (үүнийг монголоор Олон ван, Угсаа төрлийн ван, Төрлийн ван гэх мэтээр нэрлэж байсан).

Товч мэдээлэл

1271 оноос Юань улсын төрийн үед тус улсад Алтан ургийн дөч гаруй төрлийн ван цолтон байсан. Тэдгээр нь дотроо зургаан зэрэг дэв бүхий нийт том ван бүгд 45 байсан.Юань улсын судар. 89 дүгээр дэвтэр Мөн цолны хятад нэрийг олгохдоо ихэвчлэн дараах гурван янзаар нэрлэж байсан. Үүнд:
 Нанхиадын эртний Хавар-Намарын улсуудын үеийн вангийн цол (Жишээ нь: Янь ван, Жинь ван, Лян ван гэх мэт)
 Тухайн эзэлсэн газар нутгийн Нанхиад нэр (Жэн Нань ван, Ань Си ван гэх мэт)
 Шинээр зохиосон нэр (Бэйнин ван, Бэйпин ван гэх мэт)
зэрэг болно. Тэдгээр төрлийн вангуудыг Юань ши гэх мэтийн сударт Жу ван буюу угсаа төрлийн ван хэмээн нэрлэж байсан. Харин Дандаа чинсан гуайн орчуулсан Юань улсын сударт тэднийг Олон ван хэмээн нэрлээд түүн дотор нь хааны хүргэдийг мөн хамруулан нэрлэсэн байдаг. Олон ван хэмээсний гол шалтгаан нь урдаа маш олон чимэг маягийн нэршил авснаас тийн нэрлэх болсон мэт. Харин сүүлийн жилүүдэд ШУА-ын Түүхийн хүрээлэнгийн бүтээлүүдэд Төрлийн ван гэж бичигдэж байна. Төрлийн вангуудыг эзэмшдэг тамгаар нь 6 дэсээр хуваадаг. 
 "Арслангийн бариулт алтан тамга
 Тоймог луу бариулт алтан тамга
 Тэмээн гөрөөсөн бариулт алтан тамга
 Тэмээн гөрөөсөн бариулт алтадмал мөнгөн тамга
 Яст мэлхийн бариулт алтадмал мөнгөн тамга
 Яст мэлхийн бариулт мөнгөн тамга" гэсэн зургаан төрлийн тамга олгож байсан.

Жагсаалт
Тэргүүн дэсийн арслангийн бариулт алтан тамгатай вангууд
№Цол, чимэгХятад ханзХүртсэн язгууртанХугацааЭзэмшил нутаг1Янь ван燕王Чингим, Алтандара1263-1274, 13312Жинь ван晉王Гамала, Есөнтөмөр, Бадамрэгжийбуу1292-1328Гурван голын эх, Чингис хааны их ордос (Аураг орд)3Чинь ван秦王Мангала, Алтанбух, Ананд, Баян чинсан1270?-1307, 1340Тангудын нутаг4Лян ван梁王Гамала, Сүншан, Ванчан, Бор, Аруг, Басалаварми1289-1381Юньнань мужийн нутаг5Юэ ван越王Цагадайн угсааны Улаан, Раднашири1307-?6Ин ван營王Эсэнтөмөр (Хубилай хааны хүү Хөхчүгийн хүү)1308-?7Шу ван鄃王Онгудын Нэгүдэй хүргэн, Жухунан хүргэн?-?8Нин ван寧王Хубилайн хүү Хөхчү 1307-?Дараа нь Нин Юань ван болсон, Юньнань муж9Чи ван齊王Хасарын удмын Бабуш, Өргөнтөмөр, Ёлтөмөр болон Хөхтөмөр жанжин1260?; 1308-?; 1368-137510Чу ван楚王Яхууд, Төртөмөр, Баатар, Яньтөмөр1307-?11Вэй ван豳王Хачиуны удмийн Дорной 1307-131212Бинь ван魏王Цагадайн хүү Байдарын хүү Чубу, Нанхул, Хутагтмэс, Буянтөмөр, Үйл, Ринчин1307-1368?Шаньси муж13Жи ван濟王Чингимийн дунд хүү Дармабалагийн ахмад хөвүүн Амуга, түүний хүү Бортөмөр, Амугагийн хүү Нялхабухын хүү Баянтөмөр?-?14Лу ван魯王Хонгирадын Анчин, Манждай, Авдай, Алчишири, Мамууш, Мухулайн удам Хантун ноён, Наймандай?-?Чуаннин чөлгөөг захирч, Жинин чөлгөөг эзэмшдэг байсан. Хааны хүртээсэн өмч хот нь Жинин чөлгөө байсан тул Жинин ван хэмээн тэмдэглэсэн ч байдаг.15Дин ван定王Аригбөхийн хүү Ёмухур,  Жалидай1308-?Хубэй мужийн Динжоу-г захирч байсан.16Лун ван隴王Өгэдэйн 6-р хүү Хадааны хүү Хуланч; Хурудай, Синдуч?-?Эзэмшил нь Шэньси мужийн дотор байсан17Жао ван趙王Онгудын Жуху хүргэн/1308-1314/, Аругтай/1314-1324/, Мажахан хүргэн, Буянхүү, Айбух, Жуньбух, Хүрхүс, Нангиадай, Чяоланч, Шуань хүргэн1308-1368?Хэбэй муж18Жя ван嘉王Мөнх хааны хүү Ширхийн хүү Хонхтөмөр1318-?19Жин ван荊王Өгэдэй хааны  хөвүүн Годангийн удам Исубүга 1324 онд хүртсэн.1336 онд Төвтөмөр залгамжилж, дараа нь Тогооч, дараа нь Дармашири нар хүртэж байсан1324-?Эзэмшил нь Хубэй мужид байсан.20Чан ван昌王Ихирэс аймгийн Буту (нэхэн хүртээсэн), Соёрха, Жахурчин, Хулан хүргэн, Ашиг хүргэн, Балашири хүргэн, Сарандар нар залгамжилж байсан.?-?21Вэй ван衛王Мөнх хааны хүү Ёлондашын хүү Өлзий?-13101310 онд Вэй Ань ван цол хүртсэн.22Янь ван兗王МайжүханЕсөнтөмөр хааны Бихан, Сүхдарь нэрт хоёр хатны эцэг., Өлзийнүү, Удудай1300-1366Хэнань мужид эзэмшилтэй байсан23У ван吳王Хачиуны удмын Дорной, Буба, Мунанз, Шуосижян, Дорж1312-1368Жяньсу мужид эзэмшилтэй байсан.24Шоу ван壽王Тэмүгэ отчигины удмын Толичу, Наймандай?-?25Жоу ван周王Хайсан хааны ахмад хүү Хүслэн1315-132926Ань ван安王Буянт хааны бага хүү Одосбух1315-13201320 онд Шунь Янь ван цол хүртсэн.27Ляо ван遼王Тэмүгэ отчигины удмын Тогтох, Янашири?-1328Ляоян муж28Жи ван冀王Аригбөхийн удмын Бор, Мухулайн удмын Хусухур, Ринчин, Бэрхбух?-?Хэбэй мужид эзэмшилтэй байсан.29Энь ван恩王Хасарын удмын Өргөнтөмөр, Ёлтөмөр нар хүртсэн.?-?30Ци ван岐王Тогтөмөр хүргэн, Сунангомбо, Алагхив, Доржбал?-?Шэньси мужид эзэмшилтэй байсан.31Хуай ван懷王Хайсан хааны хүү Тугтөмөрт хүртээсэн.1324-1328Жянкан хот32Ю ван豫王Адишнашири1328-?33Су ван肅王Цагадайн удмын Нагули, Гуанчэ?-?Эзэмшил нутаг нь Ганьсу мужид байсан.34Тань ван郯王Мөнх хааны хөвүүн Ёлондашын хөвүүн Өлзий вангийн хөвгүүн Цэцэгт1331-133?35Бинь ван邠王Буянтбух?-?Шэньси мужийн нутагт эзэмшилтэй байсан.36Лу ван酈王Хүслэн хааны  хүү Ринчинбал1330-133237Рун ванЯньтөмөрийн дүү Садун; Ашбөх заргач; Тогтох чинсангийн дүү Хэлижи?-?38И ван益王Даридай отчигины удмын Майну, Хүндтөмөр1336 онд халж Сюань Жин ван болгосон.39Хуай ван淮王Хубилай хааны хөвүүн Тогооны хөвүүн Төмөрбуха1368-13681368 оны намар хүртээж, Дайду хотыг сахиулж үлдээн Тогоонтөмөр хаан Шанду хот руу зугтсан.40Шэн ван升王Рунжун ван Чунхур /Яньтөмөрийн эцэг/-н эцэг Тутухад нэхэн хүртээсэн.1297Жяньсу мужид эзэмшилтэй.42Лян ван涼王Шуосижи дорж/Тангуд хүн/, Дангубал?-?43Жэн ванМэргид овгийн Баян чинсангийн эцэг Жинжир, Баян чинсангийн өргөмөл хүү Тогтох чинсан нарт нэхэн хүртээсэн.?-?44И ван義王Гуанжэбухын хүү Хэшан?-?45Ин ван瀛王Гуанжэбухын хөвүүн Есөнбуха?-?Хэбэй муж48Юнь ван鄆王Мухулайн хойчис Байжу ноёнд нэхэн хүртээсэн.132449Жун ван忠王Мэргидийн Тогтох чинсаны эцэг Мажардайд хүртээсэн цол.?-?50Дэ ван德王Мажардай, Яньтөмөр ван нарт соёрхжээ.?-?

 Тоймог луу бариулт алтан тамгатай 2-р дэсийн ван 
№Цол, чимэг хятад нэрХүртсэн язгууртанХэрэглэж байсан хугацааЭзэмшил нутаг1Аньши ван安西王Мангала, Алтанбух, Ананд1272-1307Ганьсу, Шэньси муж2Бэй-ань ван北安王Номуган1284-1292Гурван голын сав газар, Хэнань мужийн Линжянь сянь3Жэньнань ван鎮南王Хубилай хааны хөвүүн Тогоонд 1284 онд шагнасан. 1301 онд хальсны дараа түүний хөвүүд болох Луужин,Тобуха, Тольбуха, Төмөрбуха, ач хөвүүн Борбуха нар залгамжилсан.1284-13684Бэйнин ван北寧王Жинь ван Гамалагийн бага хөвүүн Дэлгэрбуха1307-13095Эньпин ван恩平王Гуулин улсын язгууртан Ли Жа Чун, Ли Сон Ге1312-?6Бэйпин ван北平王Номуган1265-12847Сюаньдэ ван宣德王Тогооны хүү Будашири, Динжу 1313-?8Вэньжи ван文濟王Тогооны хүү Манз, Бухатөмөр?-13539Баоэнь ван保恩王Өргөнтөмөр1316-?10Унин ван武寧王Мөнх хааны хүү Ёлондашын ач Цэцэгт1322-133111Вэйшүнь ван威順王Тогооны хүү Гончигбуха1326-135612Гуаннин ван廣寧王Бэлгүтэй ноёны угсааныханд хүртээсэн цол. Онон-Хэрлэн голын сав газрыг багтаж байсан1262-136813Баонин ван保寧王Хачиуны удмын ноёд1329-?14Сижин ван西靖王Вэй ван Амугагийн (Хайсан хүлэг хааны эх ондоо, эцэг нэгтэй дүү) хүү Аруг1330-?15Шиань ван西安王Раднашири, нь анх хүртээд 1329 онд дэвшиж Ю ван болсон, хүү Дармад залгамжлуулсан.?132916Тайпин ван太平王Яньтөмөр тайш, Тэнгис1328-133517Зичуань ван淄川王Хавт Хасар, хүү Ехү нарт нэхэн хүртээсэн цол.18Жиян ван濟陽王Мунанз, Буби 1330-?19Юнчан ван永昌王Хасарын угсааны Жибгэтөмөрт шагнасан?-?20Юнь ань ван鄆安王Сэнгэбула хүргэн /桑哥不剌/, Шанпуна гүнжийн /尚普納公主/ нөхөр21Яньди ван陽翟王Өгэдэй хааны отгон хөвүүн Мэлиг ноёны жич хөвүүн Түмэн ноён 1308 онд анх хүртсэн. Түмэнгийн дараа
Хүчүн залгамжилсан. Хүчүнгийн дараа Тайван (1324 онд залгамжилсан). Түүний дараа Төмөрчи, Ариунтөмөр (1361 он хүртэл), Худутөмөр ван (1361 онд залгамжилсан) нар тус тус үе залгамжилсан. 1308-1368Эрчис мөрөн, Алтайн нуруу

 Тэмээний бариулт алтан тамгатай 3-р дэсийн ван 
№ЦолХятад нэрЭзэмшигч язгууртанХэрэглэж байсан хугацааЭзэмшил нутаг1Хэдун ван河間王Хүлгэний (Хулан хатаны ганц хүү) хөвгүүн Хуча, Хучагийн хүү Угудай, Угудайн хүү Эбүгэн?-1287Хэбэй мужид байсан.2Хэпин ван河平王Мөнх хааны хүү Ширх1268-?3Юньнань ван雲南王Хубилай хааны хүү Хөхэчи (1267-1280), Хөгэчигийн хүү Эсэнтөмөр (1280-1308), Лаодэ (1309-1320), Ванчан (1320-1324), Аруг (Эсэнтөмөрийн хүү), Аругийн хүү Бор  1267-133?Юньнань муж4Жинань ван濟南王Хачиуны хүү Алчидай, Алчидайн ач хүү Холч, Холчын хүү Шинэхар?-?5Вэй У Ши Нин ван威武西寧王Цагадайн хүү Байдарын ач хүү Чүбэй, 
Чүбэйгийн хүү Нагули, 
Нагулигийн хүү Ахабу, 

Ахабугийн хүү Эрхичи1305-?Гансу муж6Жэньнинь ван鎮寧王Аригбөхийн угсааны Бор, Наху1306-?Одоогийн Гуйжоу муж7Вэй Ан ван 衛安王Мөнх хааны хүү Ёлондашын дэд хүү Өлзий хүртсан. Хожим Вэй ван болсон.1305-1310Хэнань муж8Вэйдин ван威定王Аригбөхийн хүү Ёмухур хүртсэн. Дараа нь Дин Юань ван цолоор шагнуулсан.1305-13089Нинсу ван寧肅王Жүчийн хүү Батын угсааны Тогтох1308-?Гансу муж10Упин ван武平王Мөнхтөмөр, Түмэнтөмөр, Төмөрбуха, Бухатөмөр?-133811Нинхай ван寧海王Даритай отчигиний ач хүү Хөхчү, түүний хүү Исиман, түүний дүү Баатар, түүний хүү Ахай?-?12Аньнань ван安南王Вьетнам улсын хаад13Аньдин ван安定王Хүлгэн ноёны угсааны Тогоон, түүний хүү Доржбал1313-?14Юнфэнь ван永豐王Хонгирадын Чухан хүргэн, Тайхулду гүнжийн нөхөр. Сүүлд Ань Юань ван цолоор өргөмжилөгдсөн.1312Жяньши муж15Аньдэ ван安德王Тогооны хүү Будашири 131316Юньнин ван永寧王Тулуйн хүү Мөгэгийн угсааны Баянтөмөр, Муужэ?-?17Фэньян ван汾陽王Өгэдэй хааны Годан ноёны угсааны Байтөмөрт анх соёрхосон. 1317-?18Вэйюань ван威遠王Цагадайн угсааны Баттөмөр, Ажиги нар1323-?19Жао У ван昭武王Хав хүргэн, Хуш1306-?20Шүньян ван順阳王Буянт хааны хүү Одосбух. Сүүлд Ань ван болсон. Ах Шадбал хааны амийг хорооход оролцсон.132021Янь Ань ван延安王Эбүгэн, Тэгэ, Насир аддин?-?22Жинин ван延安王Хонгирадын Манждай хүргэн, Анчин хүргэн1295?23Гаотан ван高唐王Онгуд аймгийн хүргэн нарт олгох цол?-?Шаньдун муж24Гаочан ван高昌王Уйгурын Илүгү нар?-?25Байлянь ван白蘭王Пагвагийн дүү Чагнаадорж,  Сономчанбу, Гунгалаванжуннайжянзан, Жабасяньзан?-?Төвд орон26Жюньнин ван浚寧王Мэргид овгийн Баян чинсан. Сүүлд онд Чинь ван болсон.1331-133?27Сяннин ван襄寧王Өгэдэй хааны хүү Хүчү ноёны ач Алухуй, түүний хүү Эсүбуган1304-?28Шинин ван西寧王1329-1330 онд Алгу ханы хүү Чүбэй вангийн хүү Хутлугмиш, 1330-1351 онд Хутлугмишийн хүү Сулейман, 1351-1368 онд Яган шах1329- 1368Ганьсу муж, Шажоу чөлгөө (沙州路)

 Тэмээний бариулт алтадмал мөнгөн тамгатай 4-р дэсийн ван 
№ЦолХятад нэрХүртсэн язгууртанХэрэглэсэн хугацааЭзэмшил нутаг1Сипин ван西平王Хубилай хааны 7-р хүү Агругчи (Оручи) анх хүртэж, дараа нь Барам, Гомбобал нар залгамжилсан.1269-?Төвдийн нутаг2Жэнь Ши У Жин ван鎮西武靖王Агругчигийн ахмад хүү Төмөрбухад 1297 онд анх хүртээжээ. Түүнийг Шуосибал?, Бонала? залгамжилсан. 1297тодорхойгүй3Сюаньжин ван宣靖王Даритай отчигины угсааны Майну ноён 1326 онд шагнасан. Хожим И ванд өргөмжилөгдсөн.1326-?тодорхойгүй4Суйнин ван綏寧王Адучи. 1326 онд Нин ванд өргөмжилөгдсөн.1326-?5Жинань ван靖安王Хөбух (1327-1355), Манман (1356-?)1327-1368?Жяньши мужид байсан.6Гуанпин ван廣平王Боорчи, Бурундай (Боорчийн хүү), Иштөмөр (Бурундайн хүү), Мулаху хүргэн (Иштөмөрийн том хүү), Тутух (Иштөмөрийн 3-р хүү), Хэбал (Боорчийн үр хойчис), Аруту (Мулаху хүргэний хүү), Яо Яо (Хэбалын хүү) нар [Боорчийн удмынхан] ?-?Хэбэй муж7Жингун ван靖恭王Толинхутулуг (脱邻忽都鲁)1331-?тодорхойгүй8Идэ ван懿德王Сарандарь хүргэн (1330-1336) (Сүүлд Чан ван 昌王болсон). Бортөмөр хүргэн (1336-?) 1330-?тодорхойгүй9Наньпин ван南平王Төр (Гүюг хааны 3-р хүү Хөхөө ноёны 9-р хүү)1273-1277Фужянь муж

 Яст мэлхийн бариулт алтадмал мөнгөн тамгатай 5-р дэсийн ван 
№ЦолХятад нэрХүртсэн язгууртанХэрэглсэн хугацааЭзэмшил нутаг1Нинюань ван寧远王Хөхчү, Цэцэгт. 1307 онд Төмөр өлзийт хааны зарлигаар Нин ван болсон. 1290-13132Жэньюань ван鎮遠王Яхууд, Төртөмөр (Яхууд 1307 онд Чу вангийн тамга хүртсэн)1290-13073Жинюань ван靖遠王Хадай (Өгэдэйн 3-р хүү Хүчү хөвүүн Боладчигийн хөвүүн)1290-?Жяньши муж4Динюань ван定遠王Ёмухур (Аригбөхийн хүү, 1305 онд Вэй Дин вангийн тамга хүртсэн)1299-1305Юньнань муж5Сяоюань ван肅遠王Төмөрбух (Хубилай хааны 7-р хүү Агругчи вангийн ахмад хүү, хожим Жэнь Ши У Жин вангийн тамга хүртсэн)1291-1297тодорхойгүй6Жэндун ван鎮東王Эсэнтөмөр (Хубилай хааны 5-р хүү Хөгэчи вангийн хүү)1291-?7Тайнин ван泰寧王Майну (1322-1324) , Ринчиндорж (Майнугийн хүү, 1324)1322-?

 Яст мэлхийн бариулт мөнгөн тамгатай 6-р дэсийн ван 
+№ЦолХанзХүртсэн язгууртанХэрэглэсэн хугацааЭзэмшил1Наньпин ван南平王Тулу, Гүюг хааны хөвүүн Хөхөөгийн хөвүүн. 1273 онд тэмээний бариулт алтадмал мөнгөн тамгат ван болгож дэвшүүлсэн.1272-12732Юнфэн жүн ван永豐郡王Болд?-?3Нинчан жүн ван寧昌郡王Суодогэ хүргэн (Ихирэсийн Дархай хүргэний хөвүүн ), Булинжидай хүргэн (Суодогэ хүргэн, Лулухан гүнж хоёрын хүү)1285-?4Сюаньнин жүн ван宣寧郡王Төмөрбуха (1311-1330) Алинтөмөр (1330-?)1311-?5Хуайрэнь жүн ван懷仁郡王Исидан1311-?6Баодө жүн ван保德郡王Төмөр 1329-? 7Нинпү жүн ван寧濮郡王Чанжи хүргэн8Пуян ван駙馬濮陽王Тугтөмөр хүргэн, 1317 онд ци ван (岐王) цол хүртсэн.1306-13179Цол тодорхой бус無國邑名者Буха хүргэн (1311 онд хүртсэн), Бэхитөмөр (1280 онд хүртсэн), Хэрээдэй жүн ван (1274 онд хүртсэн), Ахунтөмөр, Өлзий өвгөн, Номхул их ван (那木忽里 大王), Хабич их ван, Баба их ван (1317 онд хүртсэн), Хутлугтөмөр ван, Юхунан ван (1298 онд ван болсон)

Эшлэл

 Юань улсын судар: 108-р дэвтэр, Төрлийн вангийн хүснэгт

Ангилал:Википедиа:Онцлох өгүүлэл
Ангилал:Боржигин

Ангилал:Монголын түүх
Ангилал:Цол
Ангилал:Юань улс