Эфү

Эфү (манж бичиг: ; хятад ханз:額駙, Éfù) нь хүргэн гэсэн утгатай манж үг бөгөөд Чин улсын Айсингиоро овгийн хаад ноёд өөрийн удмын гүнж, гэгэ нарын хүргэнд өгч байсан цол гуншин юм.  

Манжийн харъяаны бүх монгол аймаг, хошуудаас зөвхөн өвөр монголын 13 хошуу, ар монголын 5-6 хошуудаас бэлтгэл эфү буюу бэлтгэл хүргэнд сонгогдох эрхтэй байсан бөгөөд цөөнгүй тооны ноёд, тайж нар манжийн хаад ноёдын гүнж, гэгэтэй хуримлаж, манжийн эфү буюу хүргэн болж байсан. Энэ дотроос Хорчины 6 хошуу, Алашаа хошуу, Зостын чуулганы Харчин хошууд, Халхын Цэрэн чин вангийн хошууны ноёд онцгойлон тогтмол шахуу манжтай худ ургийн зузаан харилцаатай явж ирсэн. 

ГМТЗЯЯ-ны хууль зүйлийн бичиг хэмээх хуулийн 25-р бүлгийн 828-р зүйлд бэлтгэл эфүд сонгогдох эрхтэй дараах 13 хошууг тэмдэглэжээ: 

 Жиримийн чуулганы Хорчин баруун гарын дундад хошуу (Хошой Түшээт чин вангийн хошуу), 
 Жиримийн чуулганы Хорчин зүүн гарын хойд хошуу (Хошой Бодлоготой чин вангийн хошуу), 
 Жиримийн чуулганы Хорчин зүүн гарын дундад хошуу (Хошой Дархан чин вангийн хошуу), 
 Жиримийн чуулганы Хорчин баруун гарын өмнөд хошуу (Төрийн Засагт жүн вангийн хошуу), 
 Жиримийн чуулганы Хорчин зүүн гарын өмнөд хошуу (Хошой Бинт чин вангийн хошуу), 
 Зостын чуулганы Харчин баруун гарын хошуу (Төрийн Дүүрэн жүн вангийн хошуу), 
 Зостын чуулганы Харчин дундад хошуу (Тэргүүн зэргийн тавнангийн хошуу), 
 Зостын чуулганы Харчин зүүн гарын хошуу (Тэргүүн зэргийн тавнангийн хошуу), 
 Зостын чуулганы Түмэд зүүн гарын хошуу (Төрийн Дархан бэйлийн хошуу)
 Зуу Удын чуулганы Баарин баруун хошуу (Төрийн жүн вангийн хошуу), 
 Зуу Удын чуулганы Онниудын баруун гарын хошуу (Төрийн Дүүрэн жүн вангийн хошуу), 
 Зуу Удын чуулганы Аухан зүүн гарын хошуу (Төрийн жүн вангийн хошуу),   
 Зуу Удын чуулганы Найманы Дархан жүн вангийн хошуу.

 Зэрэг дэв 
Эфү нар нь ямар угсаа гаралтай эхнэр авснаас хамаарч тодорхой эрх мэдэл, дэсэд хуваагдаж байжээ.  
 Гүрний гүнж (манж:; хятад: 固倫公主; Хааны их хатнаас төрсөн охин)-тэй гэрлэвэл Гүрний эфү (манж:), 
 Хошой гүнж (манж:; хятад: 和硕公主; Хааны бага хатан эсвэл хааны өргөмөл охин)-тэй  гэрлэвэл Хошой гүнжийн хошой эфү (манж:),
 Хошой гэгэ (манж:; хятад: 郡主; Хошой чин вангийн авхай)-тэй  гэрлэвэл Хошой эфү (манж:),
 Төрийн гэгэ (манж:; хятад: 縣主; Төрийн жүн вангийн авхай)-тэй  гэрлэвэл Төрийн эфү (манж:),  
 Төрийн бэйлийн охин төрийн гэгэ (манж:; хятад: 郡君; Төрийн бэйл эсвэл Чин вангийн бага хатнаас төрсөн авхай)-тэй гэрлэвэл Төрийн бэйлийн эфү (манж:),
 Хошууны гэгэ (манж:; хятад: 縣君; Хошууны бэйс эсвэл Жүн вангийн бага хатнаас төрсөн авхай)-тэй гэрлэвэл Хошууны эфү (манж:),
 Гүнгийн охин гэгэ (манж:; хятад: 鄉君; Түшээ гүн, Туслагч гүн эсвэл Бэйлийн бага хатнаас төрсөн авхай)-тэй гэрлэвэл Гүнгийн гэгийн эфү (манж:)
 5-р зэргийн гэгэ (五品, Бэйсийн бага хатнаас төрсөн авхай)-тэй гэрлэвэл бэйсийн эфү
 6-р зэргийн гэгэ (六品, Гүнгийн бага хатнаас төрсөн авхай)-тэй гэрлэвэл гүнгийн эфү гэж тус бүрт нь ялгаатай цол өгч нэрлэдэг байсан.  

 Цалин, хамжлага өрх, эрх мэдэл 
Чин улсын хуулинд хаад ноёдын гүнж, гэгэ болон тэдний нөхөрүүд ямар хэмжээний эрх мэдэл, цалин пүнлүү, хамжлага өрх, хиа захирах зэргийг тодорхойлсон байдаг. 

 Хамжлага өрх 
Гүрний эфү нь 40 хамжлага өрх, Хошой Эфү нь 30 хамжлага өрх, төрийн эфү 20 хамжлага өрх захирах эрхтэй байв. 

 Хиа захирах тоо 

 Гүрний гүнж 50 хиа - Гүрний эфү 25 хиа
 Хошой гүнж 40 хиа, 
 Хошой гэгэ 35 хиа - хошой гэгийн хошой эфү 25 хиа 
 Төрийн гэгэ 30 хиа - төрийн эфү 10 хиа 
 Бэйлийн гэгэ 25 хиа, 
 Хошууны гэгэ 20 хиа, 
 Гүнгийн гэгэ 10 хиа - гүнгийн эфү 6 хиа 

 Морь тэжээх тоо 
Чин улсын төрөөс ар, өвөр монгол аймаг хошууны гүнж гэг, тэдний нөхөрүүдийн унаж эдлэх адууны тоог эрэмбэ дэс бүрээр нь нарийн тогтоожээ. 

 Гүрний гүнжийн тэжээх морь 45, унах морь 15 - Гүрний болон Хошой эфү тэжээх морь 25, унах морь 6
 Хошой гүнжийн тэжээх морь 40, унах морь 13 
 Хошой гэгийн тэжээх морь 35, унах морь 10,
 Төрийн гэгийн тэжээх морь 30, унах морь 8 - Төрийн эфү, Бэйлийн эфүгийн тэжээх морь 20, унах морь 4
 Бэйлийн гэгийн тэжээх морь 25, унах морь 6,
 Хошууны гэгийн тэжээх морь 20, унах морь 4 - Хошууны эфүгийн тэжээх морь 10, унах морь 3
 Гүнгийн гэгийн тэжээх морь 8, унах морь 3 - Гүнгийн эфүгийн тэжээх морь 6, унах морь 1 тус тус байдаг. 

 Жилийн цалин 
Чин улсын хаад ноёдын гүнж, гэгэ тэдний эфү гэх хүргэнд жилийн цалинг хоёр төрлөөр олгож байсан. Эхнийх нь гүнж, нөхрийн хамт Чин улсын нийслэл Бээжин хотод очсон үед мөнгө, амуу будаа өгч, нутагтаа харьсан үед мөнгө, торго өгч байсан. Хэрэв монгол ноёны манж гэргий нас нөгчсний дараа дахин гэрлэх бол эфү цолыг хураалгаж, сул цалин авах эрхээ хураалгадаг байсан.
+Гүнж, гэгэ, эфүгийн жилийн цалин пүнлүүЦолНийслэл хот дахь жилийн цалинМонгол нутагтаа харьсны дараах цалинЧин гүрний бүгд хууль: 79-р бүлэгГМТЗЯЯ-ны хууль зүйлийн бичиг: 13-р бүлэгЧин гүрний бүгд хууль: 79-р бүлэгГМТЗЯЯ-ны хууль зүйлийн бичиг: 13-р бүлэгГүрний гүнж400 лан мөнгө, 200 таар будаа1000 лан мөнгө, торго 30Гүрний гүнжийн эфү300 лан мөнгө, 150 таар (石, ши) будаа300 лан, торго 10Хошой гүнж300 лан мөнгө, 150 таар будаа200 лан, торго 12 400 лан, торго 15Хошой гүнжийн эфү255 лан мөнгө, 127 таар 5 доу (斗) будаа200 лан, торго 9255 лан, торго 9Хошой гэгэ250 лан мөнгө,  125 таар будаа160 лан, 80 таар будаа150 лан, торго 10160 лан, торго 12Хошой эфү230 лан мөнгө, 115 таар будаа100 лан, 50 таар100 лан, торго 8100 лан, торго 8Төрийн гэгэ220 лан мөнгө, 110 таар будаа110 лан, 55 таар100 лан, торго 8110 лан, торго 10Төрийн эфү180 лан мөнгө, 90 таар будаа60 лан, 30 таар50 лан, торго 560 лан, торго 6Төрийн бэйлийн охин төрийн гэгэ190 лан мөнгө, 95 таар будаа 60 лан, 30 таар50 лан, торго 660 лан, торго 8Төрийн бэйлийн гэгийн эфү155 лан мөнгө, 77 таар 5 доу будаа50 лан, 25 таар 40 лан, торго 450 лан, торго 5Хошууны гэгэ160 лан мөнгө, 80 таар будаа50 лан, 25 таар 40 лан, торго 550 лан, торго 6Хошууны эфү135 лан мөнгө, 65 таар будаа40 лан, 20 таар30 лан, торго 340 лан, торго 4Гүнгийн гэгэ130 лан мөнгө, 65 таар будаа40 лан, 20 таар30 лан, торго 4.40 лан, торго 5Гүнгийн эфү105 лан мөнгө, 52 таар 3 доу будааЦалин олгохгүйЦалин олгохгүй
1 ши буюу таар нь ойролцоогоор 100 литрийн багтаамжтай савны хэмжээ, 1 доу нь ойролцоогоор 1000 литр багтаамжтай савтай тэнцэнэ.  

 Мөн үзэх 

 Гүнж
 Хүргэн
 Чин улсын гүнж нарын жагсаалт

 Эшлэл 
Ангилал:Цол

Ангилал:Манжийн үеийн Монгол
Ангилал:Хэргэм