Азотын ассимиляци

Азотын ассимиляци () нь хүрээлэн буй орчинд агуулагдаж байгаа азотын органик бус нэгдлүүдээс, амин хүчлүүд г.м. азот агуулсан органик нэгдлүүд үүсэх/үүсгэх процесс юм. Ургамал, мөөгөнцөр болон хий азотыг (N2) фиксацилаж чаддаггүй бактериуд өөрт шаардлагатай азотыг нитрат эсвэл аммиак хэлбэртэйгээр шингээдэг. Амьтад болон бусад организмууд хэрэгцээтэй азотоо органик хэлбэртэйгээр хоол хүнсээрээ авдаг.

 Ургамлуудын азотын ассимиляци 

Ургамлууд нь өөрт хэрэгцээт азотыг нитрат (NO3−) эсвэл аммиак (NH4+) хэлбэртэйгээр шингээдэг. Агаартай сийрэг (аэроб) хөрсөнд, нитрификацийн процесс явагдах ба ингэснээр хөрсөн дахь хүртээмжтэй азотын хэмжээнд нитрат давамгайлдаг. 
Гэхдээ, тал хээрийн хөрс болон цагаан будааны талбай мэт усанд автсан агааргүй (анаэроб) хөрсөнд аммиак давамгайлж болно. 
Ургамлын үндэс нь өөрөө орчныхоо рН-ийг өөрчлөх, органик нэгдлүүд эсвэл хүчилтөрөгчийг хөрсрүү ялгаруулах замаар азотын шингэцтэй хэлбэр ба хэмжээнд нөлөөлж болно.  Үндэсний энэхүү нөлөөлөл нь микробын идэвхжилд нөлөөлж, энэ нь азотын хэлбэрийн өөрчлөлт, хөрсний органик материас ялгарах аммиакийн ялгаралт, булцуу үүсгэдэггүй бактериудын азотын фиксаци зэрэгт нөлөөлнө.

 Азотын ассимиляцийн үеийн рН ба ионы тэнцвэр 

Ургамал дотор аммони болон хувирч буй нитрат бүр OH− ионыг үүсгэнэ. рН-ийнхаа тэнцвэрийг барьж байхын тулд ургамал нь үүссэн OH− ионыг хүрээлэн буй орчинрууаа ялгаруулах эсвэл органик хүчлээр сармагжуулах ёстой. Ургамал нь нитратыг шингээж буй тохиолдолд ургамлын үндэсийг хүрээлж буй орчин шүлтлэг болдогийн учир үүнд оршино.

рН-ийн тэнцвэр хангагдаж байхын тулд үндэсрүү шингэсэн NO3− бүрийг нэг катион дагалдаж байх эсвэл үндэснээс нэг анион ялгарч байх ёстой. Улаан лооль зэрэг ургамлууд нь авч буй нитратынхаа хэмжээнд (цэнэгт) харгалзах хэмжээний металлын катионыг (K+, Na+, Ca2+ ба Mg2+) дагалдуулан авч, авсан зүйлсээ малат, оксалат зэрэг органик хүчлийн давсууд болгон нөөцлөнө. 
Шар буурцаг мэт ургамлууд, тэнцвэрийг хангах зорилгоор, авсан нитрат бүрийн тоогоор OH− эсвэл HCO3− ялгаруулна.

Найлзуур () дээрээ нитратыг хувиргадаг ургамалууд нь ялгарсан OH− ионыг инерт байдалтайгаар (өөрт аюулгүй) үндэсрүүгээ тээвэрлэх шаардлага үүснэ. Ийм ургамалууд нь зорилгодоо хүрэхийн тулд, навчиндаа нүүрс ус зэрэг саармаг өмнөгчөөс алимны хүчлийг синтезлэнэ. Нитрат анионтой хамт нэг калийн ион ксилемээр навчинд хүргэгдэнэ. Навчнаас калийн ион алимны хүчлийн давс (калийн малат) хэлбэртэйгээр флоемоор үндэсрүү буцаагдана. Малат нь үндэсэнд ашиглагдана. Ингэж ашиглагдахаасаа өмнө алимний хүчил болон эргэж хувирах ба энэ үед OH− ион ялгарч, гадагшилна.

RCOO− + H2O -> RCOOH +OH−

Ялгарсан калийн ион шинэ нитраттай хамт ксилемээр навч уруу тээвэрлэгдэн. Кали нь ингэж эргэлдэн ашиглагдана. Ийм байдлаар ургамал нь илүүдэл давсыг шингээхээс зайлсхийдэг ба OH− ионыг инерт байдлаар тээвэрлэдэг.

Кастор буюу түүнтай адилханаар нитратыг шингээдэг ургамлуудын хувьд, нитратын шингээлт дараах байдлаар явагддаг. Эдгээр ургамлууд нь үндэсэндээ их хэмжээний нитратыг хувиргадаг ба ялгарсан шүлтлэгийг (OH− ионыг) шууд үндэсний орчмын хөрсрүү гадагшлуулдаг. Найлзуурт ялгарсан OH− ионы дийлэнх хэсэг нь органик хүчлийн давс хэлбэртэйгээр үндэсрүү тээвэрлэгдэж, багахан хэсэг нь карбоксилат хэлбэртэйгээр найлзуурт (өөрт нь) нөөцлөнө.

 Эх сурвалж 

Ангилал:Азотын эргэлт
Category:Бодисын солилцоо
Category:Ургамлын физиологи