Тугухунь

Тугухунь (Тогоон) — 284-684 онд Хөхнуурт оршин тогтнож байсан өвөг монгол сяньби улс байв. 

 Түүх 
 Мандсан үе 
Сяньби улс бутарсаны дараа Муюн Тугухунь ардаа дагуулан Хөхнуурт одож улс байгуулжээ. Тугухань Түрүү Яний Муюн Хуйн ах, Муюн Шэгүйн хүү байсан ба Ляодунгийн хойгоос Хатан голыг гатлан нүүсээр Хөхнуур, Чилянь нуруунд ирж суужээ. 

Тугухунь 317 онд нас барахад хөвүүд нь Түрүү Цинь, Ся улсыг цохин эзлэн мөхөөжээ. Мөн тэдэнд Хөхнуур, туфа, Чифу, Хаоляний сяньби нар дагаар орсон. Улсын нийслэл нь Хөх нуураас баруун зүгт 6 км зайнд байв. 

Өрнө зүг аян дайн хийж Хотан, Кашмир хүрч, харьяа нутаг зүүнээс баруунш 1500 км, хойноос өмнөш 1000 км болсон.

 Доройтсон үе 
Дотор газрын хятадыг Тан улс нэгтгэн хүчирхэгжиж Тугухуньтай худалдааны зам булаацалдах болов. 

Соронзонгомбоор удирдуулсан төвөдүүд хүчирхэгжин Тугухунийг довтлон ялж байжээ. 

Хүчирхэгжсэн хоёр хөршийн нөлөөгөөр Тугухуний дотоод байдал тогтворгүй болсон. 

672 онд Төвөдийн эзэнт гүрэн Тугухунийг бүрэн байлдан дагуулжээ. 

 Хожим хойно 
Тугухунь улс мөхсөний дараа ард түмэн нь хуваагджээ. Муюн Нохэбо хэсэг ард дагуулан Чилянь уулын зүүн зүгт нүүдэллэв. Бусад нь Төвөдийн эзэнт гүрний харьяанд үлджээ. Тугухунийг монгор ястны өвөг байжээ гэж зарим судлаачид үзсэн.

 Улсын ван 
 Муюн Тугухунь — 284—317 он
 Муюн Туян — 317—329 он
 Муюн Циянь — 329—351 он
 Муюн Сюйси — 351—371 он
 Муюн Шилянь - 371—390 он
 Муюн Шипи — 390—400 он
 Муюн Угэти − 400-405 он
 Муюн Шулогань - 405—417 он
 Муюн Ачай — 417—424 он
 Муюн Мугуй — 424—436 он
 Муюн Мулиянь — 436—452 он
 Муюн Шэинь — 452—481 он
 Муюн Дулхоу — 481—490 он
 Муюн Фулянчоу - 490—540 он
 Муюн Куалюй — 540—591 он
 Муюн Шифу — 591—597 он
 Муюн Фуюнь — 597—635 он
 Муюн Шунь - 635 он
 Муюн Нохэбо — 635—672 он

Мөн үзэх
 Монголын түүх

Зураг

Гадаад холбоос


Ангилал:Монгол үндэстэн
Ангилал:Сяньби
Ангилал:Нүүдэлчид
Ангилал:Төвөдийн түүх
Ангилал:Монголын түүхэн улс