Тоба Вэй

Тоба Вэй улс нь (Юань Вэй буюу Тоба Вэй, Хожуу Вэй, Умард Вэй) 386-535 оны хооронд хойд Хятад Хятадын Хөх мөрөн хүртэлх газар нутаг, Өвөр Монголын өмнөд хэсгийг багтаасан хүчирхэг улс байжээ. Уг улс нь Сяньби угсааны Тоба аймгаас гаралтай. Хятадад гүн орж сууснаар 535 он болоход Хятадад уусч алга болоод 535 онд 2 хэсэг болж задарсан.

Үүсэл, гарал
Тоба нар нь түүхэн сурвалж бичигт Сяньби улсын сүүл үеэс нэр дурдагах болсон. Тэд анх Говийн хойгуур нутаглаж байсан гэх бөгөөд Сяньби улсын дунд болон сүүл үед Говийг өнгөрч, одоогийн Шэньси мужийн баруун хойд нутгийг эзлэн нутаглах болсон. МЭ 235 онд Сяньби улс задран мөхөх үед Тоба нар нь тусгаарлан салсан. Харин хожуу 310-376 онуудын хооронд Дай ханлигийг байгуулан, одоогийн БНХАУ-ын нутаг Өвөр Монголын нутаг Хөх хот орчимд төвлөрөн оршиж байжээ. 
386 оноос Тоба Гүй буюу Дао У хааны үед ихэд хүчирхэгжин Тоба Вэй улсыг байгуулсан.

Хүчирхэгжилт ба Мөхөл
Тоба Гүй хааны байгуулсан Тоба Вэй улс нь 386-534 онуудын хооронд Умард Хятадыг нэгтэгэн оршиж байв. Тус улсын ноёлох овог болох Тоба нар нь аажимдаа Хятадад уусч овог, улсаа Юань гэж нэрийдснээр түүхнээ Юань Вэй гэж алдаршсан. 534 онд Зүүн Вэй, Баруун Вэй 2 хэсэг болж салсан. 

 Тоба Вэй улсын хаад 
Хятад тахилын цолЖинхэнэ нэрийн хятад галигХаанчилсан хугацааДао У ди (道武帝)Тоба Гүй (拓拔珪 tuò bá guī)386-409Мин Юань ди (明元帝 míng yuán dì)Тоба Сы (拓拔嗣 tuò bá sì)409-423Тай У ди (太武帝 tài wǔ dì)Тоба Тао (拓拔燾 tuò bá táo)424-452Нань Ань ван (南安王 nán ān wáng)Тоба Ю (拓拔余 tuò bá yú)452Вэнь Чэнь ди (文成帝 wén chéng dì)Тоба Жунь (拓拔濬 tuò bá jùn)452-465Шянь Вэнь ди (獻文帝 xiàn wén dì)Тоба Хун (拓拔弘 tuò bá hóng)466-471Шяо Вэнь ди (孝文帝 xiào wén dì)Юань Хун (元宏 yuán hóng)471-499Шуань Вэнь ди (宣武帝 xuān wǔ dì)Юань Кэ (元恪 yuán kè)499-515Шяо Мин ди (孝明帝 xiào míng dì)Юань Шю (元詡 yuán xǔ)516-528Шяомин хааны охинбайхгүй528Южу (幼主 yòu zhǔ)Юань Жао (元釗 yuán zhāo)528Шяо Жуан ди (孝莊帝 xiào zhuāng dì)Юань Зи Ю (元子攸 yuán zǐ yōu)528-530Чан Гуан ван (長廣王 cháng guǎng wáng)Юань Е (元曄 yuán yè)530-531Жиэ Минь ди (節閔帝 jié mǐn dì)Юань Гун (元恭 yuán gōng)531-532Ань Дин ван (安定王 ān dìng wáng)Юань Лан (元朗 yuán lǎng)531-532Шяо У ди(孝武帝 xiào wǔ dì) эсвэл
Чу ди (出帝 chū dì)Юань Шиу (元脩 yuán xiū)532-53

 Цахим холбоос 


Ангилал:Монголын түүхэн улс
Ангилал:Сяньби
Ангилал:Хятадын династи
Ангилал:4-р зууны түүx
Ангилал:5-р зууны түүx
Ангилал:6-р зууны түүx