Есөнтөмөр хаан

ЕсөнтөмөрЕсөнтөмөр хаанд нэхэн өргөмжилсөн монгол, хятад цол байхгүй. 1324-1327 оны хятад оны цолыг Тайдин, 1328 оны цолыг Жихө гэдэг. (Yesün Temür; 1293–1328) — Юань улсын 1323-1328 онд төр барьсан зургаа дахь хаан.

 Жин ван 
Есөнтөмөр 1293 оны 11 сарын 28Herbert Franke, Denis Twitchett, John King Fairbank-The Cambridge History of China: Alien regimes and border states, 907–1368, p.535Kao Weng te argued that he was born in 1276. But Yesün Temür is said to have been born in residence of the prince of Chin, Gammala who was appointed only in 1292. Moreover, Yesün Temür Khan referred Khayisan (b.1281) and Ayurbarwada (b.1286) as elder brothers. -нд хонгирадын Буянхэрмэш хатнаас төрсөн. Гамала (1258-1303) жин вангийн хүү, Чингимийн ач, Хубилай хааны гуч юм. 

Есөнтөмөр Гамала эцгийн цол буюу жин ван (жонон) цолыг 1303 онд хүртэж, Говийн умард нутгийг захиран Хархорумд эзэн суусан. Удаах хорин жилд Төмөр өлзийт, Хайсан хүлэг, Аюурбарбад буянт, Шадбал гэгээн дөрвөн хаан солигдсон байна. 

1323 оны 9-р сард Тэгш ноён Шадбал гэгээн хааныг хороосон ба Есөнтөмөрийг хаан бол хэмээн улсын тамгыг хүргүүлжээ.

 Хаан 
Есөнтөмөр 1323 оны 10 сарын 4-нд Хэрлэнгийн хөдөө аралд Юань улсын хаан сууринд сууж, хас эрдэнийн тамгыг атгав. 

Хэдий өөрийг нь хаан болгосон боловч урьд хааныг хуйвалдан хороосон Тэгш ноён, Алтанбух ван, Өлзий, Соном, Чинтөмөр нарын 8 хүнийг баривчлан эсэргүүний гэмт хэрэгтэн нэр зүүлгэж цаазаар аваачаад Ерүтөмөрийг Юньнань руу цөлжээ. 

 Бичиг суртал 
Есөнтөмөр хааны зарлигаар «Хубилай хааны богд сургаал», «Олон богдын тархаасан сургаал», «Их Юань улсын хууль цаазын бичиг» зэрэг зохиолыг хятад хэлнээс монгол хэлнээ хөрвүүлжээ. Күнзийн суртлыг шимтсэнгүй, хятад түшмэдийг эрхэмлэсэнгүй, монгол ноёдыг эрхэмлэн төрд томилж байсан. Шаравсэнгэ гэдэг монгол лам багштай байсан.   

 Төр засаг 
Янь ван Есөнтөмөрийг Төвлөн засах яамны баруун этгээдийн чинсан, Далаашийг Улс төрийн эрхэлсэн түшмэл болгов. 1328 онд Яньтөмөрийг Үйл таслах яамны хэрэг мэдэгч түшмэлээр томилов. Аригиба хүү нь хунтайж болж, хожим богино хугацаанд хаан суусан.

 Таалал төгссөн нь 
Есөнтөмөр хаан 1328 оны 8 сарын 15-нд Шанду хотод 36 насандааЮань улсын сударт хий насыг нэмж тооцсон байна гэнэт таалал төгсчээ. Шалтгаан тодорхойгүй, хорлогдсон мэт байна.

 Гэр бүл 
 Эцэг — боржигин овгийн Гамала Жинь ван
 Эх — хонгирад овгийн Буянхэрмэш хатан
 Хатан 
 Бабухан хатан — хонгирад овогт
 Ринчинбал хатан - Ихирэсийн Чан ван Ашиг ноёны охин. Сугабал хатны дүү.Д.Идэр "Их Юань улсын хатад" УБ., 2016. 57 дахь тал
 Хула хатан
 Эсү хатан
 Садабал хатан - Наймачин овгийн хүн. Гамалагийн охин Шоу нин да жан гүнжийн охин. Есөнтөмөр хааны үеэл дүү эсвэл өргөмөл охин байх боломжтой.Д.Идэр "Их Юань улсын хатад" УБ., 2016. 57 дахь тал
 Буянхэримиш хатан
 Ширитөмөр хатан
 Тэни хатан
 Бихан хатан - Хонгирад овгийн Толин ноёны хүү Янь ван Майжүханы охид. Сүхдарь хатны эгч эсвэл дүү нь юм.Д.Идэр "Их Юань улсын хатад" УБ., 2016. 57 дахь тал
 Сүхдарь хатанД.Идэр "Их Юань улсын хатад" УБ., 2016. 56-57 дахь тал

 Хөвгүүн 
 Аригиба хаан
 Бадамрэгжийбуу ван
 Ёндончинбуу тайж
 Шооса тайж

 Сурвалж, тайлбар 

Ангилал:1293 онд төрсөн
Ангилал:1328 онд өнгөрсөн
Ангилал:Боржигин
Ангилал:Юань улсын хаан
Ангилал:Жагсаалт (Юань улсын ван)