Шарайд

Шарайд гэж нэн эртний монгол аймгийн нэг бөгөөд баруун монгол, Сэлэнгийн буриадуудын дотор ийм овогтнууд олон бий. 1631 онд Монголоос нүүж очсон Сэлэнгийн буриадуудын дотор шарнууд овог байснаас гадна Халимагийн шар мэргэд, шар баргыс хэмээх овогтнуудыг цөмийг шарайд гэж үздэг. Шарайд овогтны өвөг дээдсийн онгон шүтээн нь нэг буга байгаад түүний нэрийг цээрлэх үүднээс хүндлэн эрхэмлэж шарайд гэх болосн хэмээн эрдэмтэд тайлбарлажээ. Энэ нэр нь монгол хэлний шар гэдэг үгээс үүсэлтэй юм. Оросын эрдэмтэн Г.Н.Румянцев хүй нэгдлийн үед хүн ард өөрийн онгоноо эрхэмлэн бишрэх үүднээс шарайд овогтны гол тотем нь хандгай байснаас тэр амьтнаас нэрлэхээс цээрлэн, тэрхүү хандгайнхаа зүсний шар өнгөөр нь шарайд гэх болсон гэжээ. Харин Цыдендамбаев шарайд овгийн нэг хэсэг нь нохой тотемчлохтой холбогдон шар нохойг өөрсдийн өвөг дээдсээ хэмээн үздэг гэжээ. Доктор Ч.Далай хүмүүсийн нүд нь шаравтар өнгөтэй байснаас шар нүдэнгүүд буюу шарнууд шарайд гэх болжээ гэж тайлбарласан байна.

 Түүх 
Шарайд овогтнуудын гарал үүсэл нь Чингис хааны өмнөх үеэс улбаатай бөгөөд тэд Их Монгол Улсын үед төрийн элч, цэргийн тагнуул, харуул зэрэг үүрэг хүлээж байсан талаар "Монголын нууц товчоо" зэрэг сурвалж бичигт тэмдэглэгдсэн байдаг. Зарим түүхчдийн таамаглалд үндэслэвэл Шарайд нь Боржигин язгуурын харьяа эсвэл холбоот овог байсан.
Шарайд нь Монгол угсааны эртний овог бөгөөд XIII зууны үеэс түүхэнд тэмдэглэгдэн үлдсэн. Энэ овог нь Чингис хааны үеийн төрийн алба, цэргийн бүтцэд чухал үүрэг гүйцэтгэж байсан хэмээн түүхэн сурвалжуудад дурдагддаг.

 Угсаа гарал 
Шарайд овог нь төв болон зүүн Монголын нутагт амьдарч байсан бөгөөд тухайн үеийн хаадын засаглалд чухал нөлөө үзүүлж байжээ. Шарайд овгоос зарим баатар, элч нар төрөн гарсан гэж ярьдаг ч, нэр устай нь тэмдэглэгдсэн эх сурвалж ховор.

 Соёл, ёс заншил 
Шарайд овогтнуудын дунд уламжлалт мал аж ахуй, морин уралдаан, сурын харваа зэрэг нүүдэлчдийн соёл, ёс заншил гүн шингэсэн. Тэд овгийн түүхээ аман уламжлалаар дамжуулан хадгалсаар ирсэн бөгөөд өвөг дээдсийн нэр төрийг дээдлэн хүндэлдэг заншилтай.

 Орчин үе 
Орчин үед Шарайд овгийн удамтнууд Монгол Улсын зүүн бүсийн Хэнтий, Сүхбаатар, Дорнод зэрэг аймгуудад амьдарч байна. Овгийн зарим төлөөлөл Монголын нийгмийн салбар бүрт оролцож, түүх, соёлоо хадгалан өвлүүлж буй нь онцлогтой.

 Алдартнууд 
Шарайн Мянгат

 Эх сурвалж 
Монголын нууц товчоо
Монгол угсаатны түүхийн судалгаанууд
Аман түүх, нутгийн уламжлал
Монголын түүхчдийн нийтлэл, ном зохиолууд

Ангилал:Монгол овог аймаг