Монгол хэлний Халх-Буриад-Халимаг товч толь бичиг

Монгол хэлний Халх-Буриад-Халимаг товч толь бичиг нь Монгол хэлний Монгол Улсад хэрэглэгдэж буй Халх, Оросын Холбооны Улс (ОХУ)-д хэрэглэгдэж буй Буриад, Халимаг аялгуудын зэрэгцүүлэн харьцуулсан жагсаалт юм. 

Монголчууд Төв Азийн харилцан ялгаатай орнуудад тархан суурьшиж, нэг бус олон тусгаар улс дотор багтан байгаа тул үсэг бичгийн систем буюу цагаан толгой зарим үг үсгээр ялгаатай дуудагдан, бичигдэх болсон учраас хоорондоо ойлголцохгүй байх явдал гаргахгүйн тулд түгээмэл хэрэглэгддэг үгсийг харьцуулан жишиж үзүүлэв. Энэ нь Монгол хэлээр хэлэлцэгсэд хил хязгаараар хязгаарлагдсан ч хоорондоо ойлголцох, хэл соёлоо хадгалан хөгжүүлэхэд дэмжлэг болох зорилготой юм.

 Монгол улсад албан ёсоор хэрэглэгдэж буй Халх Монгол кирилл бичгээр бичигдсэн үгсийг нэгдүгээр баганад, 
 ОХУ-ын Бүгд Найрамдах Буриад Улсад албан ёсоор хэрэглэгдэж буй Буриад Монгол кирилл бичгээр бичигдсэн үгсийг хоёрдугаар баганад, 
 ОХУ-ын Бүгд Найрамдах Халимаг Улсад албан ёсоор хэрэглэгдэж буй Халимаг Монгол кирилл бичгээр бичигдсэн үгсийг гуравдугаар баганад, 
 Эргэлзээтэй хэллэгийг тайлахын тулд ОХУ-д албан ёсоор хэрэглэгддэг Орос хэлийг Орос кирилл бичигт хөрвүүлсэнийг тавдугаар баганад тус тус харууллаа.

 Түгээмэл хэрэглэгддэг өгүүлбэрүүд 

АнгилалХалх МонголБуриад МонголХалимаг МонголОросЭзэн биеийн асуух өгүүлбэрүүдсайн байна уу!сайн байна!здравствуй!сайн уу!мэндэ!менд!привет!амар мэнд сайн сууж байна уу!чамайг хэн гэдэг вэ?ши хэн гэжэ нэрэтэйбши?чи кемб?как тебя зовут?чиний нэр хэн бэ?шинии нэрэ (нэрэшни) хэн бэ?чини нерн кемб?Как твое имя?чиний хэдэн настай вэ?ши хэдытэйбши?чи кедүтәвч?сколько тебе лет?чи хэдэн оных вэ?ши хэды онойбши?чи ямаран жилтэ?ты какого года?чи хаанаахынх вэ?, чи хаанаас ирсэн юм бэ?ши хаанахибши?чи хамаһас ирсмб?ты откуда родом?чи хаана сурдаг вэ?ши хаана һуранабши?чи альд сурнач?где ты учишься?

 Түгээмэл хэрэглэгддэг үгс  
АнгилалХалх МонголБуриад МонголХалимаг МонголОросБиеийн төлөөний үгбибиби, бивячишичитытэртэрэтеронбид, бидэнбидэбидн, мадн, маанр, мамытатата, тадн, танвыта нарта таанрвыта нарта таанрвытэд, тэд нар, эд нартэдэтедн, эднонизаах төлөөний үг, байрлалбаруунбаруунбарунправыйзүүнзүүнзүнлевыйэнээнээнэтоттэртэрэнөгә, одак, саак, аанатотэнд, үүндэндээнд, үүндздесьтэндтэндэтендтамойр, дөт, хажуудойроөөр, дөт, шиидр, өөрхн, хаҗудкблизкийалс, холынхоло, холынхол, холын, ууҗм, шилҗлһндалекийТооны нэрнэгнэгэннегнодинхоёрхоёрхойрдвагурав, гурвангурбанһурвнтридөрөв, дөрвөндүрбэндөрвнчетыретав, тавантабантавнпятьХүнхүнхүнкүн, күмнчеловекнэрнэрэнернимяаав, эцэгэсэгэ, абаэцк, бааҗа, дәәдә, аакотецэх, ээжэхэ, эжыэк, ээжматьэр, эрэгтэй, залууэрэ, эрэгтэйзалу, эрмужчинаэм, эмэгтэй, хүүхэн, бүсгүйэхэнэр, һамганкүүкд күн, эм, баавһа, гергнженщинанөхөрнүхэр, үбгэннөкр, залумужэхнэр, гэргий, авгайһамгангергн, баавһаженахүүхэд, үрүхибүүнкүүкд, үрн, балчр, нилх, исәлә, гоога, көкүл, баһребёнокхүү, хөвүүнүхибүүнкөвүнмальчикохинбасаганкүүкндевочканайз, нөхөр, анднүхэр, андаиньг, үр, нәәҗдругӨнгөулаанулаануланкрасныйхөххүхэкөксинийногоонногоонноһанзелёныйшаршарашаржёлтыйцагаансагаанцаһанбелыйхархарахарчёрныйЦаг хугацаашөнөhүнисөночьөглөөүглөөөрүнутроөдөрүдэрөдрденьмаргаашүглөөдэрманһдурзавтраөчигдөрүсгэлдэрөцклдурвчерадолоо хоногдолан хонгнеделяжил, онжэлҗил, өөн, ө, онгодХүрээлэн буй орчиннар, нараннараннарн, адьянсолнцесар, саранһарасарлунаод, одонодоноднзвездаус, усануһануснводагол, мөрөнгол, мүрэнһол, мөрн һолрекануурнуурнурозеротэнгисдалайтенгсморедавсдабһандавснсольчулуушулуунчолункаменьэлсэлһэнэлсн, шорапесокгазар, шороогазарһазр, шораземля, почваүүлүүлэнүүлн, бахрагсноблакотэнгэр, огторгуйтэнгэритеңгр, оһтрһунебосалхиhалхинсалькнветерцассаhанцасн, архайгснегмөсмүльhэнмөснлёдгалгалһалогоньуул, хадхада, уулауул, хад, үүлгораАмьтанмал, амьтан, адгуусамитанмал, адусн, аһурсн, әмтнживотноезагасзагаhанзаһсн, бершгрыбашувуу, жигүүртэншубууншовун, җивртнптицанохойнохойнохасобакамогоймогоймоһазмеяөт, хорхойхорхой, үтэнөтн, хорхачервьУргамалмодмодонмодндеревомод, саваамодонмодн, чичәпалкаой, ой мод, шугуйойө, ө-модн, шуhу моднлесжимсжэмэсземш, темсн, зер-земшфруктүрхүрэнгээкнсемянавчнабшахамтхасн, намч, навч, бүчр листүндэсүндэһэнуңг, үндсн, йозур, бетккореньцэцэгсэсэгцецгцветокөвс, ногоо, ширгэногоонноһан, өвсн, нөөлүр, ширгтраваМал аж ахуйдээс, уяа, аргамжаа, оосор, бүч аргамжадеесн, ооср, бүч, арһмҗ, зел, уяверёвкаарьс, ширарhанарснкожамахмяханмахн, хасв, зовлһмясоцусшуһанцуснкровьясяһаняснкостьөөхтоһон, өөхэнөөкн, хорһнжирөндөгүндэгэнөндгняйцосүүлһүүлсүлхвостЭрхтэнүсүһэнүснволостолгойтолгойтолһаголовачихшэхэнчикнухонүд, нүдэннюдэннүднглазхацархасархалхщекаамаманамнротхэлхэлэнкелнязыкхөлхүлкөлногаөвдөгүбдэгөвдгколеногар, мутаргарһар, мотррукагэдэсгэдэhэнгеснживот, кишкинуруунюрганнурһнспинацээж, өрцсээжэчееҗ, өрчгрудьзүрхзүрхэнзүркнсердцеэлэгэльгэнэлкнпеченьбөөрбөөрэбөөрпочкибусад Нэр үгхайр, дурлалдурандурнлюбовьулс, ороноронорн, таңһч, улсстранахотхотобалһснгороднутагнютагнутггэргэргердомгудамжгудамжаһудамжулицадэлгүүрдэлгүүрделгүрмагазиндуудуундунпеснядээлдэгэлдевлмонгольская одеждаТэмдэг нэруртутаутдлинныйөндөрүндэрөндрвысокийхүндхүндэкүндтяжёлыйбүх, бүгд, даяар, хамагбүхы, бүгэдэ цуһар, бүгд, хамг, даянвсётом, ихтомотом, икбольшойих, олонолонолн, дала, ик, икәр многоцөөн, цөөхөн, хэдэн, хэдхэнхэдэнцөөкн, цөн, невчкннесколькобагабагабаһ, бичкн, невчкн, баахнармалобяцхан, жижиг, өчүүхэнбишыхан, божо, жэжэбичкн, җиҗг, җаахн, үчүкнмаленькийнарийн, нимгэннарин, нимгэннәрн, нәрхн, нимгнтонкийхүйтэнхүйтэнкиитн, көргәснхолодныйшинэшэнэшинновыйхуучин, хөгшин, настай, ахмадхуушанкөгшн, наста, хуучнстарыйзөвзүбчик, зөвправильныйсайнһайнсән, сәәтә, һәәвһәхорошиймуумууму, аанахайплохойцэвэрсэбэрцеврчистыйшууд, шулуун, цэх сэхэһо, чик, шуд, шудрһпрямойбөөрөнхий, дугуйтүхэреэнтөгрг, моһлцг, дуһукруглыйхурц, шовххурсахурц, үзүртә, иртәострыйАсуултхэн, хэн бэхэнкен, кемб, кембиктохэзээхэзээкезәкогдаюу, юу юм бэюун, юуюн, юмб, юмбичтохаана, аль, хаахаанахама, альд, әлд, хагдеяаж, хэр хэряһҗ, яһадкакҮйл үг уух, ундаалах ууха уух, ундлх, эдлх пить идэх, зооглох эдеэлхэ идх, эдлх, зооглх, уух есть хөхөх хүхэхэ көкх сосать үлээх үлеэхэ үләх, сүүгх дуть амьсгалах амилха, амисхалха әмсхлх, әмсхлгдх, кииһән авх дышать инээх, хөхрөх энеэхэ инәх, һочкнх смеяться харах, үзэх хараха үзх, харх, һәәхх, шухих видеть сонсох, дуулах  дуулаха соңсх слышать мэдэх мэдэхэ медх, медҗәх знать бодох, сэтгэх, санах бодохо, шэбшэхэ санх, бодх, седклх думать үнэрлэх, шинших үнэрдэхэ үнрчлх, шиңшх нюхать айх, сүрдэх айха әәх, сүрдх бояться унтах, нойрсох унтаха унтх, нөөрсх спать амьдрах амидарха бәәх, җирһх, бәәршх жить үхэх, нас барах, өнгөрөх үхэхэ үкх, өңгрх умирать алах алаха алх убивать цохих сохихо цокх, чичх, нудрмдх ударить хуваах, задлах хубааха хувах, хойра кех, зедлх разделить хөвөх тамарха усчх, өөмх, көвх плавать нисэх ниидэхэ нисх летать явах, одох ябаха йовх, одх, очх ходить ирэх ерэхэ ирх, аашхприходить суух һууха суух сидеть зогсох байха зогсх стоять эргүүлэх эрьелдүүлхэ дуһрулх, эргүлх вертеть өгөх үгэхэ өгх давать барих бариха бәрх держать татах, чирэх татаха, зүдхэхэ татх, чирх тянуть оёх, шидэх оёхо уйх, шидх шить хэлэх, гэх гэхэ келх, гих сказать дуулах дуулаха дуулх петь наадах наадаха наадх, цокх, татх играть шатах, ноцох  дүрэхэ шатх, дүрвкх горетьБусад битгий, бүү бү бичә, бичкә, биш, уга, угаһар, бү не бус, биш, ондоо бэшэ, буса, ондоо талдан, оңдан, биш, нөгә другой ба, болон ба, болон болн, чигн, ба и бол, хэрвээ хэрбээ... hаа, бол ... болхла, кемр, кемрҗән если Нөхцөл дээр дээрэ деер на (чём-то) -д/-т соо, -да/-дэ/-до,-та/-тэ/-то -д/-т, дотр в (чём-то) -тай/-тэй/-той -тай/-тэй/-той -та/-тә, -ла/-лә с (чем-то)

Гадаад холбоос 
 Буряадхэлэн.ком сайтын мэдээлэл
 Elista - Форум Калмыкии Хальмг келн мини Торскн келн

Ангилал:Монгол хэлний зөв бичих зүй
Ангилал:Монгол бичиг үсэг
Ангилал:Монгол хэлний бүлэг