Хэтбуха

Хэтбуха (мөн Хитбуха; † 1260 оны есдүгээр сарын 3-нд Айн Жалутад)  нь Ил Хаант Улсын цэргийн жанжин байв. Айн Жалутын тулаанд ялагдаж амь эрсэдсэн Монгол жанжин. Тэрбээр христийн несториан шашинтай нэгэн байсан ба НайманРансимен, тал 1077 гаралтай хүн байжээ. Тэр Хүлэгүгийн удирдлага дор байж байгаад 1252 онд толгойн сэргийлэхээр мордон, Альборзын нуруунд Низарит-Исмаилистуудын (Ассассин) бэхлэлтийг бүслэн, эзлэн авчээ. Хэтбухаг Ассассинчууд алах гэж оролдсон оролдлого бүтэлгүйтсэн бөгөөд 1256 онд Хэтбуха Хүлэгүгийн үндсэн хүчийг ирэхэд нь хамтдаа Ассассинчуудын гол бэхлэлт болох Аламут цайзыг эзлэн авсан байна.

Хэтбуха нь Хүлэгү хааныг Иран, Иракийн үлдсэн газар нутгийг эзлэн авахад хүчээ өгсөн бөгөөд Хүлэгү хаан эзэлсэн газар нутагтаа Ил Хаант Улсыг үүсгэн байгуулжээ. 1258 онд Монголчууд Багдадыг эзлэхэд тэр Монгол цэргийн зүүн жигүүрийг удирдан байлдав.Рансимен, тал 1080 Хэтбуха 1260 оны гуравдугаар сарын 1-нд Хэтбуха монголын их цэргийг удирдан ДамаскийгРансимен, тал 1085 эзлэн авсан ба түүний дараахан загалмайтны хот Сайдаг сүйрүүлсэн байна. Сайда хот руу довтлох шалтгаан нь тус хотын гүн Жюльен де Гренье монголчуудын довтолгооны өмнөхөн монголын эзэмшил нутагт дээрмийн ажиллагаа явуулсан учраас түүнийг дарах ажиллагаа байжээ.Рансимен, тал 1086 1259 оны наймдугаар сард их хаан Мөнх нас нөгчсөн учир Хүлэгү түүний залгамжлагчийг сонгох Их Хуралдайд оролцохоор Сириэс их цэргийнхээ ихэнхийг авч буцсан ба үлдсэн цэргээ Хэтбухыг захирах үүрэг өгчээ.Рансимен, тал 1088 

Хэтбуха илэрхий багассан цэрэгтэйгээ египетийн Мамлюкчуудтай тулгарав. 1260 оны наймдугаар сарын сүүлээр тэр Йордан голыг гатлан Галилеагийн зүүн хэсэгт нэвтрэн оров.Рансимен, тал 1090 Хэтбуха 1260 оны есдүгээр сарын 3-нд хүчээр илүү давуу египетийн султан Сайф ад-Дин Күтүзийн бэлдсэн отоонд орсон ч Айн Жалутын ширүүн тулааны эцэст ялагдсан нь Монголчуудын хувьд анх удаагаа ялагдал хүлээсэн явдал болсон юм. Тулалдааны дараа Хэтбухыг барин авч султанд хүргэсэн ба султан түүнийг элдвээр дайрч, доромжилсны эцэст түүний толгойг нь цавчуулжээ.Рансимен, тал 1091

 Ном зүй 
 Стивен Рансимен: Загалмайтны аян дайны түүх. C.H.Beck, München 1995, ISBN 3-40-639960-6, S. 1077 ff.
 Михаэль Вайерс: Монголчуудын түүх. W. Kohlhammer, Stuttgart 2004, ISBN 3-17-017206-9, S. 128 ff.

 Эшлэл 

Ангилал:Иx Монгол Улсын жанжин
Ангилал:Иx Монгол Улсын зэвсэгт хүчний хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:13-р зуунд төрсөн
Ангилал:1260 онд өнгөрсөн