Милтон Фридман

Милтон Фридман (англи. Milton Friedman; 1912 оны 7 сарын 31-нд Нью-Йорк хотод төрсөн - 2006 оны 11 сарын 16-нд Сан-Франциско хотод нас барсан) нь Америкийн Нэгдсэн Улсын Нью-Йорк хотын уугуул, Неолибералист үзэлтэй эдийн засагч юм. Шведийн Альфред Нобелийн дурсгалын эдийн засгийн шинжлэх ухааны шагналыг 1976 онд хүртсэн. Тэрээр Эдийн засгийн "Монетаризм"-ын онолыг дэлгэрүүлэн хөгжүүлэгч. Милтон Фридман АНУ-ын Бүгд Найрамдах намаас ялсан Ерөнхийлөгч Роналд Рейган, Их Британий Консерватив намын Ерөнхий сайд Маргарет Тэтчер нарын зөвлөхөөр ажиллаж байжээ. 

 Намтар 

Милтон Фридман 1912 онд Нью-Йоркийн Брүүклинд Зүүн Европоос ирсэн цагаач жүүд айлын дөрвөн хүүхдийн отгон нь болон төржээ. Түүний эх — Сара Этель (төрсөн овог нь Ландау), эцэг Енё Сол Фридман нар Карпатын нуруу дахь Берегас хотхоос (тухайн үед Австр-Унгарын хаант улс, өнөө үед Украины Берегово хот) гаралтай еврейчүүд байсан.  Милтон хүүг төрөөд удаагүй байхад тэдний гэр бүл АНУ-ын Нью-Жерси мужийн Ровей хот руу цагаачлан нүүжээ. Тэрээр 1928 онд Ровей хотын дунд сургуулийг амжилттай төгсөөд 16 настай Ратгерийн Их сургуульд (Rutgers, The State University of New Jersey) математик, эдийн засгийн чиглэлээр тэтгэлэгтэй сурч 1932 онд бакалавраар төгссөн байна. Төгссөн жилдээ Чикагогийн Их сургуулийн эдийн засгийн ангид орж 1933 онд магистр болсон ажээ. 

1945 онд тэрээр Колумбын их сургуульд "Бие даасан мэргэжлийн үйл ажиллагааны орлого" сэдвээр докторын зэрэг хамгаалсан нь Саймон Кузнецтэй хамтран ажиллсаны үр дүн болжээ. Дараагийн хичээлийн жилд тус их сургууль түүнд философийн ухааны доктор (PhD) зэрэг олгосон байна. Милтон Фридман 1945-46 оны хичээлийн жилийг өөрийн найз Жорж Стиглерийн ажиллаж байсан Миннесотагийн их сургуульд өнгөрөөжээ. Тэрээр 1945 оны 2-р сарын 12-нд Дэвид Фридман хэмээх хүүтэй болжээ.  

1946 оноос Чикагогийн Их сургуулийн эдийн засгийн ухааны профессороор ажилласан ба чингэх хугацаандаа монетаризм онолоо боловсруулсан байна. Түүний гол хэлээд байгаа санаа бол улс орны эдийн засаг, инфляцийг гагцхүү мөнгөний нийлүүлэлтээр хянаж болно, төрийн зардлыг өсгөхгүй байх нь эдийн засгийн хөгжлийн гол үндэс гэсэн сургааль юм. 1960-аад оны үеэс энэ үзэл бодол улс төрийн эдийн засагт их хүчтэй гарч ирсэн ба бодлогыг нь монэтаризм, онолчдыг нь Чикагогийн Их сургуульд голлож төвлөрч байснаар нь "Чикагогийн жаалууд" гэх болжээ. 1970-аад оны үед Чикагогийн жаалууд Сальвадор Альендегийн дараах Аугусто Пиночетийн Чили улсад урилгаар монетар бодлогоо хэрэгжүүлсэн юм. 17 мянган хувийн инфляцтай болсон байсан Чили улс хоёр, гуравхан жилийн дотор бүрэн хөл дээрээ босчээ. Фридманы монетар бодлогыг шүүмжлэгчид Чилийн амжилтын дараанаас түүнийг махчин Аугусто Пиночеттод тусаллаа хэмээн шал өөр улс төрийн өнцгөөс харааж эхэлсэн байна. 

Түүний Капитализм ба эрх чөлөө (Capitalism and Freedom, 1962), Сонгох эрх чөлөө: Хувийн байр суурь (Free to Choose, A Personal Statement, 1979), Дарангуйллын статус кво (Tyranny of the Status Quo, 1983) гэсэн гурван бүтээл нь олон хэл рүү орчуулагдсан.[Милтон Фридман, Рөүз Фридман - Хувь заяагаа сонгох нь - 2007 - vii]

1980-90-ээд оны туршид Фридман сонин сэтгүүлд нийтлэл бичиж, телевизийн нэвтрүүлэгт ордог байв. Тэрээр Зүүн Европ, Хятадад хэд хэдэн орноор айлчилж, тэдний Засгийн газруудад зөвлөгөө өгч байжээ.

 Цахим холбоос 




 Эшлэл 

Ангилал:Эдийн засгийн шинжлэх ухаан дахь Альфред Нобелийн дурсгалын шагналтан
Ангилал:АНУ-ын эдийн засагч
Ангилал:20-р зууны эдийн засагч
Ангилал:21-р зууны эдийн засагч
Ангилал:Монетаризм
Ангилал:Үндсэн орлого
Ангилал:Бүгд Найрамдах Намын гишүүн (АНУ)
Ангилал:Чикагогийн их сургуулийн багш
Ангилал:Мон Пелерин нийгэмлэгийн гишүүн
Ангилал:Ерөнхийлөгчийн эрх чөлөөний медаль шагналтан
Ангилал:АНУ-ын Шинжлэх Ухааны Үндэсний Медаль шагналтан
Ангилал:Деи Линчеи Академийн гишүүн
Ангилал:АНУ-ын Урлаг ба Шинжлэх Ухааны Академийн гишүүн
Ангилал:АНУ-ын Үндэсний Шинжлэх Ухааны Академийн гишүүн
Ангилал:АНУ-ын Гүн Ухааны Нийгэмлэгийн гишүүн
Ангилал:Франциско Маррокины их сургуулийн хүндэт доктор
Ангилал:АНУ-ын хүн
Ангилал:Еврейчүүд
Ангилал:1912 онд төрсөн
Ангилал:2006 онд өнгөрсөн