Монгол улс бөхийн төрлүүдийн ДАШТ-д

Монгол улс бөхийн төрлүүдийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээнд 1963 оноос оролцож эхэлжээ. Эмэгтэй бөхчүүд 2001 оноос ДАШТ-д оролцож байна. 1982 онд удирдах албан тушаалтнуудын хоорондын зөрчлийн улмаас оролцоогүй. Чөлөөт бөхийн тэмцээнд оролцож буй улсуудыг медалийн чанараар байр эзлүүлэхээс гадна авсан медаль, медаль эзлээгүй байр тус бүрт оноо өгч онооны чанараар багуудыг жагсаан байр эзлүүлдэг. Ингэхдээ эрэгтэй, эмэгтэй багуудыг онооны чанараар тусад нь жагсаадаг ба энэ нь тухайн улсын тамирчид тэмцээнд хэр жигд амжилттай оролцсоныг тодорхойлдогоороо жүдогийн тэмцээнээс ялгаатай. 2014 оны байдлаар алтан медальд 10, мөнгөд 9, хүрэлд 8 оноо өгч байна.

Медаль хүртсэн тамирчид
 Медаль  Байр Оноо  Нэр  Он Улс  Жин1  13  Жигжидийн Мөнхбат  1967  , Шинэ Дели  чөлөөт бөх -87 кг2  14  Данзандаржаагийн Сэрээтэр  1970  , Эдмонтон  чөлөөт бөх -74 кг3  105 (19.5) Базаррагчаагийн Жамсран  1971  , Софи  чөлөөт бөх -48 кг4  105 Мэгдийн Хойлогдорж  1971  , Софи  чөлөөт бөх -74 кг5  105 Хорлоогийн Баянмөнх  1971  , Софи  чөлөөт бөх -100 кг6  10 4 (18) Очирдолгорын Энхтайван  1973  , Тегеран  чөлөөт бөх -48 кг7  10 4 (18) Мэгдийн Хойлогдорж  1973  , Тегеран  чөлөөт бөх -57 кг8  44 (18) Зэвэгийн Ойдов  1974  , Стамбул  чөлөөт бөх -62 кг9  44 (18) Цэдэндамбын Нацагдорж  1974  , Стамбул  чөлөөт бөх -68 кг10  44 (18) Хорлоогийн Баянмөнх  1974  , Стамбул  чөлөөт бөх -100 кг11  34 (19) Зэвэгийн Ойдов  1975  , Минск  чөлөөт бөх -62 кг12  34 (19) Цэдэндамбын Нацагдорж   1975  , Минск  чөлөөт бөх -68 кг13  34 (19) Хорлоогийн Баянмөнх   1975  , Минск  чөлөөт бөх -100 кг14  16   Зэвэгийн Ойдов  1977  , Лозанн  чөлөөт бөх -68 кг15  15   Дугарсүрэнгийн Оюунболд  1978  , Мехико  чөлөөт бөх -57 кг16  17   Нанзадын Бүргэдаа  1981  , Скопье  чөлөөт бөх -52 кг17  8 5 (15) Буяндэлгэрийн Болд  1983  , Киев  чөлөөт бөх -68 кг18  8 5 (15) Зэвэгийн Дүвчин  1983  , Киев  чөлөөт бөх -82 кг19  9 4 (18) Авирмэдийн Энхээ  1985  , Будапешт  чөлөөт бөх -62 кг20  9 4 (18) Буяндэлгэрийн Болд  1985  , Будапешт  чөлөөт бөх -68 кг21  9 4 (18) Лувсангийн Энхбаяр  1985  , Будапешт  чөлөөт бөх -74 кг22  15  Авирмэдийн Энхээ  1986  , Будапешт  чөлөөт бөх -62 кг23  18  Лодойн Эрхбаяр  1989  , Мартини  чөлөөт бөх -74 кг24  20 Пунцагийн Сүхбат  1990  , Токио  чөлөөт бөх -82 кг25  27 Цэрэнбаатарын Цогтбаяр  1993  , Торонто  чөлөөт бөх -57 кг26  17   Оюунбилэгийн Пүрэвбаатар  2001  , Софи  чөлөөт бөх -58 кг27  17   Оюунбилэгийн Пүрэвбаатар  2002  , Тегеран  чөлөөт бөх -60 кг28  18 9 (18) Баяраагийн Наранбаатар  2005  , Будапешт  чөлөөт бөх -55 кг29  18 7 (17) Цогтбазарын Энхжаргал  2005  , Будапешт  эмэгтэй чөлөөт бөх -48 кг30  14 10 (12)  Баяраагийн Наранбаатар  2007  , Баку  чөлөөт бөх -55 кг31     Доржийн Нармандах  2007  , Баку  эмэгтэй чөлөөт бөх -59 кг32  117 (23)Очирбатын Насанбурмаа  2008  , Токио  эмэгтэй чөлөөт бөх -67 кг33  14  7 (19) Бадрахын Одончимэг  2009  , Хернинг  эмэгтэй чөлөөт бөх -67 кг34  14  7 (19)Очирбатын Бурмаа  2009  , Хернинг  эмэгтэй чөлөөт бөх -72 кг35  10 8 (22) Соронзонболдын Батцэцэг  2010  , Москва  эмэгтэй чөлөөт бөх -59 кг36  11 3 (32) Даваасүхийн Отгонцэцэг  2011  , Истанбул  эмэгтэй чөлөөт бөх -51 кгSilver medal from the 2011 FILA Wrestling World Championships 37  11 3 (32) Банзрагчийн Оюунсүрэн  2011  , Истанбул  эмэгтэй чөлөөт бөх -67 кг38  11 3 (32) Очирбатын Насанбурмаа  2011  , Истанбул  эмэгтэй чөлөөт бөх -63 кгThe second medal from the FILA World Wrestling Championships 201139  10   Тунгалагийн Мөнхтуяа  2012  , Страткона  эмэгтэй чөлөөт бөх -59 кг40  12 8 (19) Ганзоригийн Мандахнаран  2013  , Будапешт  чөлөөт бөх -66 кгG.Mandakhnaran wins a Bronze medal in the 2013 FILA Wrestling World Championship 41  12 2 (47)  Эрдэнэчимэгийн Сумъяа  2013  , Будапешт  эмэгтэй чөлөөт бөх -51 кгMongolian Wrestling Team finishes the 2013 FILA World Championship with six medals 42  12 2 (47)  Тунгалагийн Мөнхтуяа  2013  , Будапешт  эмэгтэй чөлөөт бөх -59 кг43  12 2 (47)  Соронзонболдын Батцэцэг  2013  , Будапешт  эмэгтэй чөлөөт бөх -63 кгMongolian female wrestlers win another two medals from the 2013 FILA Wrestling World Championship44  12 2 (47)  Очирбатын Насанбурмаа  2013  , Будапешт  эмэгтэй чөлөөт бөх -67 кгDay Five Notes, World Wrestling Championships45  12 2 (47)  Очирбатын Бурмаа  2013  , Будапешт  эмэгтэй чөлөөт бөх -72 кг46  10 6 (29)  Энсайханы Ням-Очир  2014  , Ташкент  эрэгтэй чөлөөт бөх -61 кг47  10 6 (29)  Ганзоригийн Мандахнаран  2014  , Ташкент  эрэгтэй чөлөөт бөх -65 кг48  10 6 (24)  Сүхээгийн Цэрэнчимэд  2014  , Ташкент  эмэгтэй чөлөөт бөх -60 кг49  10 6 (24)  Очирбатын Бурмаа  2014  , Ташкент  эмэгтэй чөлөөт бөх -75 кг50  7 4 (41)  Эрдэнэбатын Бэхбаяр  2015  , Лас Вегас  чөлөөт бөх -57 кг51  7 4 (41)  Батболдын Номин  2015  , Лас Вегас  чөлөөт бөх -61 кг52  7 4 (41)  Пүрэвжавын Өнөрбат  2015  , Лас Вегас  чөлөөт бөх -74 кг53  7 7 (27)  Сүхээгийн Цэрэнчимэд  2015  , Лас Вегас  эмэгтэй чөлөөт бөх -60 кг54  7 7 (27)  Соронзонболдын Батцэцэг  2015  , Лас Вегас  эмэгтэй чөлөөт бөх -63 кг55  11   Даваасүхийн Отгонцэцэг  2016  , Будапешт  эмэгтэй чөлөөт бөх -55 кг56  10   Эрдэнэбатын Бэхбаяр  2017  , Парис  чөлөөт бөх -57 кг57  10   Пүрэвдоржийн Орхон  2017  , Парис  эмэгтэй чөлөөт бөх -63 кг58  16   Түмэнбилэгийн Түвшинтулга   2018  , Будапешт  чөлөөт бөх -61 кг59  16   Баатаржавын Шоовдор  2018  , Будапешт  эмэгтэй чөлөөт бөх -59 кг60  16   Очирбатын Насанбурмаа  2018  , Будапешт  эмэгтэй чөлөөт бөх -72 кг

Дэлхийн Багийн АШТ 
Дэлхийн Цомын тэмцээн буюу Дэлхийн Багийн АШТ нь тухайн жилдээ тивдээ 1-д орсон багуудыг оролцуулдаг байсан бол сүүлийн үед тухайн жилийн ДАШТ-н эхний 10 эрэгтэй баг, эхний 8 эмэгтэй багийг оролцуулах болжээ.

 Байр  Он  Төрөл  Гишүүд  1975  Эрэгтэй баг  1981  Эрэгтэй баг  1987  Эрэгтэй баг   2013 МонголResults Эмэгтэй баг 48 kg Цогтбазарын Энхжаргал 48 kg Цогтбаатарын Цэнджав 51 kg Эрхэмбаярын Даваачимэг 51 kg Пүрэвдоржийн Цолмон55 kg Сүндэвийн Бямбацэрэн 55 kg Пүрэвдоржийн Орхон  59 kg Тунгалагийн Мөнхтуяа 59 kg Сүхээгийн Цэрэнчимэд63 kg Соронзонболдын Батцэцэг 63 kg Цэенпилийн Шинэхүүхэн 67 kg Очирбатын Насанбурмаа 67 kg Шархүүгийн Түмэнцэцэг 72 kg  Очирбатын Бурмаа 72 kg Бадрахын Одончимэг  2015 ОХУ Эмэгтэй баг 48 kg Э.Нарангэрэл  51 kg Э.Сумъяа 55 kg Сүндэвийн Бямбацэрэн 58 kg Б.Шоовдор 60 kg Сүхээгийн Цэрэнчимэд63 kg Соронзонболдын Батцэцэг  69 kg Очирбатын Насанбурмаа 75 kg Очирбатын Бурмаа 72 kg  Наранчимэг 

1958 онд ЗХУ-ын Днепропетровск хотын төмөр замын дээд сургууль төгсгөж ирсэн инженер Дамбын Дамдинсүрэн 1960 оны сүүлчээр төмөр замын техникумын сурагчид голлосон 16 хүнтэй чөлөөт бөхийн шинэ секцийг төмөр замчдын соёлын ордны спортын тэнхимд анхныхаа хичээлийг хийснээр Монголын чөлөөт бөхийн түүх эхэлсэн юм. 1961 оны намар энэ секцээс шалгарсан хэсэг тамирчид болон үндсэний бөхөөр өсч явсан бөхчүүдийг Болгар улсад бөхийн хамтарсан бэлтгэлд явуулав.

Уг багш дасгалжуулагчаар Ц.Дамдин, тамирчнаар Б.Сүхбаатар, О.Цэрэндагва, Ж.Мөнхбат, Ч.Бээжин, С.Цэрэн, Ө.Эрдэнэ-Очир, Ц.Санжаа нар оролцож чөлөөт бөхийн анхны цагаан толгойг заалгасан түүхтэй. 1961 оны 05-р сард МБТСЭ-ийн Төв Зөвлөлийн тогтоолоор улсын шигшээ баг байгуулагдан анхны шигшээ багийн ахлагч дасгалжуулагчаар Ц.Дамдинг томилон 16 хүний бүрэлдэхүүнтэй 1, 2-р шигшээ баг байгуулсан. 1962 оны МБАТ-ний 2-р спартакиадын хөтөлбөрт бөхийн чөлөөт барилдааны төрөл анх орж хожмоо жил бүрийн улсын аварга шалгаруулах тэмцээн тогтмолжсон.

1962 оны 04-р сард Улаанбаатар хотноо Казахстан ССР-БНМАУ-ын анхны нөхөрсөг уулзалт тэмцээн зохиогдсноор бөх сонирхогчдын дунд чөлөөт бөхийн барилдаантай танилцах өргөн боломжийг олгов. 1963 онд Будапешт хотноо зохиогдсон ах дүү найрамдалт армиудын олон улсын тэмцээнд С.Цэрэн, Ц.Санжаа нар хүрэл медаль авсан нь манай түүхэнд анхны олон улсын медаль юм. 1963 онд Дэлхийн аварга шалгаруулах 7-р тэмцээн Болгарын Софи хотноо зохиогдон манайхан анх удаа дасгалжуулагчаар О.Цэрэндагва, тамирчнаар Д.Хашбат, Д.Лодой, Б.Сүхбаатар, Б.Санжаа, Д.Сэрээтэр, Д.Ишням, Ж.Мөнхбат, С.Цэрэн, Ө.Эрдэнэ-Очир, Ц.Санжаа, эмчээр Н.Тарваа нар оролцсон Ц.Санжаа жиндээ 8-р байр эзэлсэн түүхтэй. Манай бөхчүүд 1963 онд БНБАУ-ын Софи хотноо зохиогдсон Дэлхийн аварга шалгаруулах 7-р удаагийн тэмцээнд анх удаа оролцсон юм. Багийн бүрэлдэхүүнд дасгалжуулагчаар О.Цэрэндагва, Д.Хашбат, Д.Лодой, Б.Сүхбаатар, Б.Санжаа, Д.Сэрээтэр, Д.Ишням, Ш.Мөнхбат, С.Цэрэн, Ө.Эрдэнэ-Очир, Ц.Санжаа, эмчээр Н.Төрваа, багийн ахлагчаар С.Шархүү нар оролцож анхны салхийг хагалсан алдартангууд байлаа. Үүнээс хойш удаа дараагийн бүх ДАШТ-нүүдэд манайхан одоог хүртэл 33 удаа тасралтгүй оролцсон. /1982 онд оролцоогүй/ 1964 оны Токиогийн зуны Олимпын наадамд О.Цэрэндаваа дасгалжуулагчтай Ч.Дамдиншарав, Б.Сүхбаатар, Б.Санжаа, Д.Сэрээтэр, Ж.Мөнхбат, Х.Баянмөнх, Ө.Эрдэнэ-Очир, Ч.Санжаа нар Олимпын наадамд оролцсон анхны тамирчид байлаа.

1973 оны Улаанбаатар хотноо зохиогдсон Ази тивийн аварга шалгаруулах тэмцээнд бөхийн чөлөөт барилдааны төрлөөр О.Энхтайван, Д.Ганбат, М.Хойлогдорж, З.Ойдов, Ч.Нацагдорж, М.Бат-Амгалан, Т.Артаг, Ж.Мөнхбат, Х.Баянмөнх, Д.Адъяатөмөр нар сонгомол барилдааны төрлөөр Дүгэрсүрэн, Ж.Мөнх-Очир, А.Басхүү, Т.Батчулуун, П.Даваасүрэн, Х.Баянмөнх, Ө.Эрдэнэ-Очир нар аварга болцгоов. Бөхийн чөлөөт барилдааны багийн дүнгээр анх удаа манайхан 10-н жин оролцож аварга болцгоов.

1974 онд Тегеранд зохиогдсон Азийн 7-р наадамд Д.Цэрэнтогтох, Х.Баянмөнх нар 2 мөнгө, 6 хүрэл медаль авсан түүхтэй.Дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээн 1967 он Энэтхэг анхны хүрэл мадаль Ж.Мөнхбат авсан бол 1971 он анхны мөнгөн медалийг Б.Жамсран Х.Баянмөнх нар авч анхны алтан медалийг З.Ойдов 1974, 1975 онуудад авлаа.Дэлхийн цомын анхны алтан медалийг Г.Хишигбаатар 1975 онд хүртэж Монголын баг 2-р байр эзэлсэн юм.1964 он Токиогийн зуны 18-р Олимпын наадамд О.Цэрэндагва /дасгалжуулагч/, Ч.Дамдиншарав, Б.Сүхбаатар, Б.Санжаа, Д.Сэрээтэр, Ж.Мөнхбат, Х.Баянмөнх, Ө.Эрдэнэ-Очир, Ц.Санжаа нар анх удаа оролцож Ж.Мөнхбат 7-р байранд шалгарсан.1968 он Мексикийн зуны 19-р Олимпын наадам Ж.Мөнхбат /мөнгө/, Ч.Дамдиншарав, Д.Сэрээтэр, Ө.Эрдэнэ-Очир 6-р байранд, 41 орноос манай баг 4-р байранд тус тус шалгарч медалийн чанраар Болгарын дараа хоёрт орсон түүхтэй. Х.Баянмөнх /1972/, З.Ойдов /1976/ Ж.Даваажав /1980/ онуудад мөнгө, Д.Оюунболд /1980/, С.Батцэцэг /2012/ хүрэл медаль авсан манай Олимпын медальтангууд юм.

Дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээнүүдээс анхны медалийг Ж.Мөнхбат 1967 онд хүрэл медалийг аван анхны мөнгөн медалийг Б.Жамсран, Х.Баянмөнх /1971/ нар авч анхны алтан медалийг З.Ойдов /1974, 1975/ хүртсэн дэлхийн хошой аварга болсон. 1975 онд Дэлхийн цомын анхны аваргаар Г.Хишигбаатар, 1973 онд Ази тивийн аваргаар манай 10 бөх анх удаа тодорч, Ази тивийн наадмын анхны аваргаар 1974 онд Д.Цэрэнтогтох, Х.Баянмөнх нар анх удаа аварга болов. Монголын бөхийн холбоо 1960 онд үүсгэн байгуулагдаж 1966 он биеэ даасан Монголын чөлөөт бөхийн холбоо болж анхны ерөнхийлөгчөөр генерал Б.Жамъян гуай ажилласан. Үе үеийн ерөнхийлөгчөөр Даваасамбуу, Бямбажав, Гүррагчаа, С.Батболд, Т.Бадамжунай, Ч.Ганзориг, “Гацуурт” ХХК-ны захирал Л.Чинбат нар шалгаран ажиллаж байв. 2013 оны 5 сараас Монгол улсын хөдөлмөрийн баатар, Японы сумо бөхийн их аварга Д.Дагвадорж сонгогдон ажиллаж байна.

Ишлэл

 Мөн үзэх 
Азийн бөх барилдааны аварга шалгаруулах тэмцээн

Гадаад линк


Ангилал:Монголын спорт