Дэлхийн долоон гайхамшиг

Дэлхийн долоон гайхамшиг, тодруулбал дэлхийн долоон эртний гайхамшиг гэж хүний гараар бүтээгдсэн уран нарийн хийц бүхий түүхийн сонгодог үеийн маш алдартай барилга байгууламжуудаас шалгаруулан нэрлэдэг. Энэ бүтээлүүд нь Газар дундын тэнгисийн эрэг орчмын нутгуудад бүтээгдсэн барилга байгууламжууд бөгөөд Эртний Грек хүмүүсийн үзэл бодлоор илэрхийлэгдсэн байдаг. Энэ жагсаалт нь дундад зууны болон орчин цагийн гэх мэт Дэлхийн гайхамшгуудын хувилбарууд байдаг. 

 Эртний дэлхийн 7 гайхамшиг 
Түүхч Геродот /МЭӨ484 – 425/, эрдэмтэн Киренегийн Каллимакус /МЭӨ 305-204 он орчим/ эртний үеийн “7 гайхамшиг”-ийн жагсаалт хийсэн нь Александрия хотын музейд хадгалагддаг байсан тухай бичигдсэн байдаг ч өнөө үед уг бичээсүүд хадгалагдаж үлдээгүй байна. МЭӨ 140 оны үед Сидоны Антипатер энэхүү гайхамшигуудын жагсаалтыг эмхлэн нэгтгэж, байгууламжуудын бүтцийг тайлбарласан яруу найраг тууривжээ. 

“...Би хос дугуйт тулааны морин тэрэг явж болохуйц зам бүхий Вавилоны өргөн хэрэм, дүүжинт цэцэрлэг, Олимп уулын Зевс, Родосын Гелиос, агуу Пирамидууд, Мауссолосын бунханг нүдээрээ үзсэн боловч тэдгээрийн аль нь ч үүлсийн дээр сүндэрлэх Артемисийн сүмийн гуа үзэсгэлэнг үл гүйцэх билээ...” 
Антипатер, Грекийн утга зохиолын цоморлиг, IX.58 

VI зууны сүүлч үеэр инженер Византын Фило хүснэгтээр зохион гаргажээ. 

 Гайхамшиг Баригдсан үе  Байгуулагчид Онцлог Үгүй болсон үе Устгагдсан шалтгаан Хеопсын Пирамид МЭӨ 2650-2500  Египетүүд Эртний Египетийн 4 дэх эзэнт улсын Фараон Хуфугийн шарил хадгалах байгууламж.  өнөөдөр оршин буй -                Вавилонийн дүүжинт цэцэрлэг МЭӨ 600  Вавилоничууд Диодориусийн тодорхойлсноор олон түвшин бүхий цэцэрлэгийн нийт өндөр 22 метр орчим байсан ба ус түгээх механик системтэй байсан. Олон тооны гоёмсог цэцэгс, моддыг шатлуулан тарьсан байжээ. МЭӨ I зууны дараа Газар хөдлөлт Олимп дахь Зевсийн хөшөө МЭӨ 435  Грекчүүд 12 м өндөр бурхан, түүнийг байрлуулсан сүмийн барилгын архитектур V-VI зуунд мэдэгдээгүй, газар хөдлөлт, түймэрт устсан. Эфес дэх Артемисийн сүм МЭӨ 550  Лидичүүд, Персүүд, Грек Грекийн домгийн дарь эх Артемист зориулан барьж байгуулахад 120 жил зарцуулсан. Геростратус гэгч хүн алдар нэртэй болохын тулд уг сүмийг шатаасан. МЭӨ 356  шатаагдсан Галикарнассын Бодрум бунхан МЭӨ 351  Перс, ГрекOйролцоогоор 45 метр өндөр, 4 тал бүхий гоёл чимэглэл бүхий барилга. Мавзолей гэх үг уг хааны нэрээс бий болсон. 1494 онд Газар хөдлөлтөд гэмтсэн ба Европынхон Загалмайтны аян дайны үед нураасан.  Родос арлын Гелиосын хөшөө МЭӨ 292-280  Грекчүүд Грекийн домгийн бурхан Гелиосын аварга хөшөө бөгөөд Нью Йоркийн Эрх чөлөөний хөшөөний 3/4-тай дүйцэхүйц том байжээ. МЭӨ 224  Газар хөдлөлт Александрын гэрэлт цамхаг МЭӨ III зуун  Грек Oйролцоогоор 115-135 метр өндөр байсан нь олон зууны турш хүн төрөлхтний байгуулсан хөмгийн өндөр барилга байсан юм. 1303-1480 он Газар хөдлөлт

Грекчүүд энэхүү зүйлсийг гайхамшиг гэхээсээ илүү заавал үзэх ёстой байгууламжууд гэж тооцдог байжээ.

Антипатерын өөрийнх нь зохиосон гайхамшигуудын жагсаалтад Александрын гэрэлт цамхаг ороогүй байдаг бөгөөд түүний оронд Вавилоны Иштар хаалга дурдагдсан байдаг. Гэвч VI зуунаас хойш энэ нь хасагдсан байна. Эдгээр байгууламжуудаас Гизагийн Пирамид л устаж үгүй бололгүйгээр өнөөг хүрсэн билээ. Дүүжинт цэцэрлэг оршин байсан эсэх нь тодорхойгүй байдаг. Харин бусад 5 бүтээл оршин байсан гэдгийг хүлээн зөвшөөрдөг. Артемисийн сүм болон Зевсийн хөшөө нь түймэрт үрэгдсэн бол Александрийн гэрэлт цамхаг, Колоссус, Мауссолосын бунхан нь газар хөдлөлтөд эвдрэн үгүй болжээ. Мауссолосын бунхан, Артемисийн сүмийн загвар Лондоны Британийн музейд байдаг.

 Орчин үеийн дэлхийн 7 гайхамшиг 
2001 онд "New Open World Corporation" ашгийн бус байгууллага дэлхийн орчин үеийн долоон гайхамшгийг тодруулах зорилготой төслийг эхлүүлсэн. Үүнд хүний гараар хийж бүтээсэн гайхамшиг бөгөөд байгалийн бүтээсэн гайхамшиг гэж тусад нь хоёр гайхамшигийг тодорхойлохоор шийдсэн байна. Эхний төрөлд ялагчдыг 2007 оны 7-р сарын 7-нд тодруулсан. Хоёр дахь төрөлд ялагчид 2011 онд тодорсон юм.

 Хүний гараар бүтээсэн 7 гайхамшиг 
НэрБүс нутагБайрлалЗурагКолизейЕвропРом, ИталиЦагаан хэрэмАзиХятадМачу ПикчуӨмнөд АмерикПеруПетраАзиИорданиТаж МахалАзиАгра, ЭнэтхэгАврагч Христийн хөшөөӨмнөд АмерикРио-де-Жанейро, БразилЧичен ИцаУмард АмерикЮкатан, МексикГизагийн ПирамидуудАфрикЕгипет

 Байгалийн бүтээсэн 7 гайхамшиг 
+НэрТипБайрлалИзображениеАмазон мөрөн болон амазоны ширэнгэн ойМөрөн болон бүс нутагБоливи, Бразил, Венесуэл, Гайана, Колумби, Перу, Суринам, Гвиана, ЭквадорХа Лон буланбуланВьетнамИгуасу хүрхрээХүрхрээАргентин
БразилЧэжу аралАралӨмнөд СолонгосКомодо Үндэсний хүрээлэнҮндэсний цэцэрлэгт хүрээлэнИндонезГазар доорх Пуэрто-Принсеса голАгууФилиппинҮндэсний цэцэрлэг Ширээ уул Үндэсний цэцэрлэгт хүрээлэнӨмнөд Африк

 Дэлгэрэнгүй мэдээлэл 
 D'Epiro, Peter, and Mary Desmond Pinkowish, "What Are the Seven Wonders of the World? and 100 Other Great Cultural Lists". Anchor. December 1, 1998. ISBN 0-385-49062-3

 Цахим холбоос 

 The Seven Wonders of the Ancient World — an in-depth look from a professor of civil engineering at the American University in Dubai 
 Image of the Seven Wonder locations
 Video about the Seven Wonders of the Ancient World, a virtual satellite tour made with Google Earth [02:34]
 Parkin, Tim, Researching Ancient Wonders: A Research Guide, from the University of Canterbury, New Zealand. - a collection of books and Internet resources with in-depth information on seven ancient wonders.
 Google Maps 7 Ancient Wonders of the World
 "Eternal wonder of humanity's first great achievements", by Jonathan Glancey in The Guardian, March 10, 2007
 Seven Wonders Suite for Orchestra — A symphonic suite inspired by the seven ancient monuments by UK composer Stuart Mitchell - The Prague Symphony Orchestra

Ангилал:Эртний дэлхийн гайхамшиг