Киргиз хэл

Киргиз хэл (кыргыз тили, кыргызча, قىرعىزچا, قىرعىز تىلى) — киргиз үндэстний төрөлх хэл, Киргиз улсын албан ёсны хэл. Төрөл гарлааараа алтай язгуурын түрэг салбарын кыпчак бүлэгт өмнөд алтай, казах зэрэг хэлний хамтаар багтана.

 Хэлтний тоо  
Киргиз хэлээр өдгөө 4.3 сая хүн хэлэлцэж байна. Хиргис улсын 2009 оны хүн амын тооллогоор төрөлхийн хиргис хэлтэй 3,830,556, хожим сурсан  271,187 хүн (үүнд 212,063 узбек үндэстэн багтана) байна гэсэн дүн гарсан. Нийлээд 4 сая орчим хүн болно.Национальный статистический комитете Кыргызской Республики. Перепись населения и жилищного фонда Кыргызской Республики 2009 года. Распределение населения отдельных национальностей по родному языкуНациональный статистический комитете Кыргызской Республики. Перепись населения и жилищного фонда Кыргызской Республики 2009 года. Распределение населения отдельных национальностей по владению вторым языком Мөн Казахстан, Хятад (Шинжаан), Узбекистан, Тажикистан, Афганистан, Орос зэрэг улсын киргизүүд киргизээр хэлэлцэнэ.

 Гадаад хэлнээс авсан үгнүүд: 

 араб хэлнээс: маданият («соёл»), акыйкат («үнэн»), китеп («ном»), аскер («цэрэг»), дин («шашин»), жумуруят («Бүгд найрамдах улс»), калк («ард түмэн»), береке / берекет («сайхан байх»), сабыр («тэсвэр») зэрэг 1100 орчим үг байна;
 перс хэлнээс: апта («долоо хоног»), шаар («хот»), дос («найз»), жан («сэтгэл»), байге («шагнал/ бай»);
 орос хэлнээс: отказ («үгүйсгэх»), чиркөө («сүм-церковь»), бөтөлкө («шил-бутылка»), картөшкө («төмс-картошка»), керебет («ор-кровать»);
 монгол хэлнээс: жыргал («жаргал»), шибер («шигүү ой-шивэр»), 400 орчим үг байна. 

 Бусад түрэг хэлний үгийн сантай ойролцоо байдал: 

 казах — 91 %,
 татар — 79 %,
 уйгур — 77 %,
 узбек — 76 %,
 алтай — 73 %,
 хакас — 69 %.

Үгийн сан 85 % илүү байвал тус хоёр хэл нэг хэлний аялгуу гэж үздэг.

 Үсэг бичиг 
Киргиз улсад кирилл, Хятадад араб үсэгт суурилсан хиргис цагаан толгой байна. Зөвлөлт Киргиз байх үед 1928 онд латин, 1941 оноос хойш кирилл үсгийг авчээ. Цагаан толгой нь 36 үсэгтэй. Монголынхоос Ңң /ŋ/ (монгол бичгийн их инхлэг) авиаг тэмдэглэх үсгээр илүү. Ийм үсэг башгир, татар, халимаг, казах цагаан толгойд байдаг.

Кирилл киргиз цагаан толгой (36 үсэг)АБВГДЕЁЖЗИЙКЛМНҢОӨПРСТУҮФХЦЧШ ЩЪЫЬЭЮЯ абвгдеёжзийклмнңоөпрстуүфхцчшщъыьэюя

+ Кирил, араб хоёр бичгийн жишээкирил хиргисараб хиргисангли орчуулга Бардык адамдар өз беделинде жана укуктарында эркин жана тең укуктуу болуп жаралат. Алардын аң-сезими менен абийири бар жана бири-бирине бир туугандык мамиле кылууга тийиш.باردىق ادامدار ۅز بەدەلىندە جانا ۇقۇقتارىندا ەركىن جانا تەڭ ۇقۇقتۇۇ بولۇپ جارالات.۔ الاردىن اڭ-سەزىمى مەنەن ابئيىرى بار جانا بئرى-بئرىنە بئر تۇۇعاندىق مامئلە قىلۇۇعا تئيىش.  All human beings are born free and equal in dignity and rights. They are endowed with reason and conscience and should act towards one another in a spirit of brotherhood.

 Цахим холбоос 

 Киргиз цагаан толгой

 Лавлах бичиг 


Ангилал:Дан ганц хэл
Ангилал:Түрэг хэлний бүлэг
Ангилал:Хятадын хэл
Ангилал:Киргизийн хэл
Ангилал:Пакистаны хэл
Ангилал:Оросын хэл
Ангилал:Казахстаны хэл
Ангилал:Афганистаны хэл
Ангилал:Узбекистаны хэл
Ангилал:Тажикистаны хэл
Ангилал:Туркийн хэл