Торгоны зам

Торгоны зам (монгол бичиг: ; , )  Газар дундын тэнгисээс төв Азиар дамжин, зүүн Азийг жин тээдэг замыг эртний үед нэрлэдэг байсан. 2000 гаруй жилийн өмнөөс ашиглаж байсан “Торгоны их зам” нь эртний Хятадын Хан улсын нийслэл Чанань (Иань) хотоос гараагаа эхэлж, Ганьсу муж, Синь цзя хотуудаар өртөөлөн Дундад Азийн улс Энэтхэг, Перс, Араб, цаашаа Газар дундын тэнгис, Ром, Франц хүрдэг байжээ.  
thumb
Чингис хаан “Их засаг” хуульд “Монголын газар нутгаар дайран өнгөрч буй худалдааны жингийн цуваа нь дайсан орных байсан ч довтолж үл болно” хэмээн заасан байдаг ба тэдгээр худалдаачдыг орд өргөөгөөрөө дайруулан дэлхий дахинд болж буй бүхий л үйл явдлыг худалдаачдын ярианаас сонсож “мэдээлэл цуглуулдаг” байжээ.    

Дэлхийн аль ч орны худалдаачдыг өөрийн нутгаар дайран өнгөрөхөд нь цэргээр хамгаалуулахаас гадна орд өргөөндөө урьж, худалдаалж буй барааг нь өндөр үнээр худалдан авах зэргээр тэднийг дэмждэг байв. Италийн аялагч Марко Поло энэхүү замаар аялж европчуудад Хятадын баялгийн талаар мэдээ хүргэжээ. Эзэнт гүрэн сулран доройтох хүртэл энэхүү замаар худалдаа наймаа хийдэг байсан байна. 1498 онд Васко да Гама Европоос Энэтхэг хүрэх далайн зам нээснээс хойш энэхүү Торгоны замын (хуурай газрын) ач холбогдол эрс буурсан байна.

Торгоны зам нь НТӨ 115 оноос XIII зуун хүртэл хамгийн чухал худалдаа арилжааны үндсэн зам байсан юм. Торгоны замаар зөвхөн худалдаачид, цэргүүд зорчиж байсангүй, харин бүхэл бүтэн соёл, нээлт, шашин шүтлэг зүүнээс баруун руу, баруунаас зүүн зүг рүү чиглэн “зорчиж“ байв.

Торгоны зам түүхийн урт хугацаанд “Тэмээн жингийн зам”, “Худалдааны их зам”, “Номингийн зам”, “Дармаа раднаа буюу Ном буян эрдэнийн зам” гэх мэтээр нэрлэгдэж байжээ. Харин монголчууд өөрсдөө “Ариун мөргөлийн”, “хар элсний”, “түмэн уртын зам” хэмээн нэрлэж байсан түүхтэй.

1987 онд НҮБ-ын соёл боловсрол шинжлэх ухааны салбар байгууллага Юнеско Торгоны замын талаар иж бүрэн судалгаа хийх төсөл боловсруулжээ.

 Нэрийн гарал 
19-р зууны германы газарзүйч Фердинанд фон Рихтхофен өөрийн "China" (Хятад 1-р дэвтэр, 1877 он) хэмээх бүтээлдээ германaaр Seidenstrasse буюу "торгоны зам" хэмээх утгатай үгийг анх ашигласан байдаг боловч бүр түүнээс өмнө Византын эзэнт гүрний үед түүнтэй ижил нэршлийг хэрэглэж байжээ.
alt=|thumb|Торгоны замын чиглэл
Торгоны зам хэмээх нэрийг эхэн үед Дорнод Туркестан (одоогийн Хятадын Шинжаан Уйгурын өөртөө засах орон)-ыг зүүнээс баруун тийш огтолсон худалдааны зам хэмээх утгаар хэрэглэдэг байсан боловч хожмоо Хятадаас эхтэй олон улсын худалдааны замын ерөнхий нэр болон хувирсан байна.

 Цахим холбоос 

 "Торгон зам" сан (англи хэлээр)
 Торгоны замын түүх
 Торгоны зам


Ангилал:Түүхэн зам
Ангилал:Төв Ази
Ангилал:Төв Азийн түүх
Ангилал:Караван
Ангилал:Азийн зам
Ангилал:Европын зам
Ангилал:Хятадын зам
Ангилал:Урьдын худалдааны зам