Орос

Орос улс (орос. ), албан ёсоор Оросын Холбооны Улс (товчоор ОХУ, орос. Российская Федерация) нь хойд Евразийн улс юм. Орос нь хагас ерөнхийлөгчийн засаглалтай Бүгд Найрамдах Улс. Энэхүү улсын холбооны бүрэлдэхүүн нь найман холбооны тойрог ба 85 холбооны байгууламжаас бүрдэнэ. Оросын Холбооны Улс нь өргөн уудам нутагтай бөгөөд тус улсын үндсэн нутаг дэвсгэртэй хиллэх улсуудыг цагийн зүүний дагуу нэрлэвэл Умард Солонгос, Хятад, Монгол, Казахстан, Азербайжан, Гүрж, Украин, Беларусь, Латви, Эстони, Финланд, Норвеги зэрэг болно. Харин Оросын эксклав буюу эх нутгаасаа тусдаа салангид орших Калининград мужтай нь Литва ба Польш улс хиллэдэг. Мөн зүүн умард хэсгээрээ далайгаар Америкийн Нэгдсэн Улсын Аляска мужтай хиллэлдэг бөгөөд Швед, Дани, Турк, Япон улстай далайгаар мөн ойр хил залгадаг байна.  

Дэлхийн хамгийн том болох 17,075,400 хавтгай дөрвөлжин километр газар нутагтай, хүн амын тоогоороо 8 дугаарт ордог, нийт 143 сая хүнтэй улс юм. Оросын газар нутаг Хойд Азийг бүхэлд нь, Европын 40 хувийг бүрхдэг, хөндлөнгөөрөө 9 цагийн бүсээр хуваагддаг, байгаль, газрын тогтоц олон төрлөөс бүрддэг уудам их нутагтай болно. Мөн дэлхийд эрдэс баялаг ба эрчим хүчний эх үүсвэр, ой, цэнгэг усны нөөцөөрөө тэргүүлдэг байна. 

862 онд оросын анхны төрт улс Русь Новгородод байгуулагдаж удалгүй 882 онд Киев рүү шилжив. Оросууд 988 оноос Христийн шашны нэгэн урсгал болох Үнэн алдартны шашинд сүсэглэсэн дагаж ирсэн түүхтэй. 13 дугаар зуунд Монголын байлдан дагууллын үед Киевт төвлөрсөн Русь улс цохигдон бутарснаар, Алтан Ордны улсын эрхэнд орж албат, гувчуур төлөгч болцгоосон юм. Москвагийн вант улсыг хүрээлэн нэгдсэн Оросууд 1380 онд Куликовын тулалдаанд Мамайн цэргийг цохисноор бүрэн тусгаар тогтносон гэж үздэг байна. Түүнээс хойш 15-р зуунаас газар нутгаа тэлэх бодлого баримталж байжээ. Хожим 17-18 дугаар зуунд дорно зүгт Үнэн алдартны шашинаа дэлгэрүүлэн түгээх замаар шинэ газар байлдан дагуулах, нэгтгэн хавсаргах, газар зүйн нээлт хийх зэрэг нэрийдлээр Оросын Хаант Улс нь Польшоос Аляска хүртэл газар нутаг тэлжээ. 

1917 оны 10-р сарын коммунист Октябрийн хувьсгалаар Хаант ёсыг халж Зөвлөлт Холбоот Улс залгамжлахад гол нэгтгэх үндсэн улс нь Орос байв. Дэлхийн хоёрдугаар дайнд оролцож ялалт байгуулсан холбоотнуудын нэг болж нэр хүндээ өсгөсөн байна. ЗХУ-ын үед шинжлэх ухаан, технологийн үсрэнгүй хөгжилд хүрч, сансарт хүн анх нисгэсэн. 

1991 оны ЗХУ задран бутарсанаар бусад бүрэлдэхүүнд байсан Бүгд найрамдах улсууд тусгаар улс болоход Оросын Холбооны Улс байгуулагдаж олон улсын эрх зүйн хувьд хуучин ЗХУ-ын залгамж халааг албан ёсоор авч үлдсэн улс болсон юм.

Эдүгээ Орос нь худалдан авах чадвараар тэгшитгэсэн дотоодын нийт бүтээгдэхүүний (ДНБ) хэмжээгээр дэлхийд 6-д, нэрлэсэн ДНБ-ий хэмжээгээр 9-д эрэмбэлэгддэг, Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын Аюулгүй байдлын Зөвлөлийн Байнгын 5 гишүүн орнуудын нэг, Тусгаар Улсуудын Хамтын Нөхөрлөлийн тэргүүлэх гишүүн, Их Наймын гишүүн, хүлээн зөвшөөрөгдсөн цөмийн зэвсэгтэй 5 орны нэг гэх мэт нөлөө бүхий том гүрэн юм. 

2014 онд Украины Крымын хойгийг эзлэн авч дэлхий нийтийн эсэргүүцэлтэй тулгарч хориг тавиулаад байгаа улс юм.

 Нэрний гарал үүсэл 
"Росия" () гэсэн нэр томьёоны талаарх анхны бичээс нь X зууны дунд үеэс эхлэлтэй. Мөн 862 онд байгуулагдсан Оросын анхны төр Русь улсын нэр нь бусад Европын улсууд болон Зүүн Ромын харилцаанд нэрлэгдсэн баримтаар анх Россия/Русь/Русская нэрний эхлэл гэж үздэг. Энэ нь Византын эзэн хаан Константин Порфирогенитийн "Ёслолын тухай", "Эзэнт гүрний засаг захиргааны тухай" бүтээлүүдэд Оросын грек нэрээр олддог. Кирилл бичигт "Росия" (Ρωσία) гэдэг үгийг анх 1387 оны 4-р сарын 24-ний өдөр Константинополь хотод хамба Киприаны цолонд  хэрэглэсэн бөгөөд "Киев ба Бүх Оросын бишоп" хэмээн биечлэн гарын үсэг зуржээ. Төр нь хаан ширээнд залах ёслолын дараа: 1547 онд IV Иван хаант улсад хуримаа хийсний дараа уг мужийг Оросын эзэнт гүрэн гэж нэрлэж эхлэв. Үгийн орчин үеийн зөв бичгийн дүр төрх - "С" гэсэн хоёр үсэгтэй - XVII зууны дунд үед гарч ирсэн бөгөөд эцэст нь I Петрийн удирдлаган дор бүрэн нэгтгэгджээ. Романовын угсааны I Петр хаан 1700 онд төрийн эрхэнд гарч Оросын Эзэнт улс байгуулж томоохон өөрчлөлт шинэчлэл хийж европоос эрдэмтэн, инженерүүд олноор урин авчирч "Европ руу цонх гаргаж, үүдээ нээж" өөрийн усан флот, аж үйлдвэрийн суурийг тавьж хөгжүүлжээ.

 Газар зүй 

 Газар зүйн байрлал 
ОХУ-ын тунхагласан хил хязгаар дахь нутаг дэвсгэр нь 17,125,191 км² (дэлхийн улс орнуудын дунд газар нутгийн хэмжээгээр нэгдүгээрт) бөгөөд энэ нь Өмнөд Америк тивээс арай бага юм. Бүхэлдээ хойд бөмбөрцөгт байрладаг бөгөөд Оросын ихэнх нутаг нь зүүн бөмбөрцөгт байрладаг, зөвхөн Чукоткийн автономит тойргийн зүүн хэсэг нь баруун бөмбөрцөгт байрладаг. Номхон далай ба Хойд мөсөн далайн ус, мөн Атлантын далайн Балтийн, Хар, Азовын тэнгисүүдээр хүрээлүүлж, дэлхийн хамгийн урт эргийн шугамыг эзэмшдэг (37.653 км). Орос нь Евразийн эх газрын хойд хэсэгт байрладаг бөгөөд Зүүн Европын ихэнх хэсэг, Азийн хойд хэсгийг бүхэлд нь эзэлдэг. Уралын нуруу ба Кумо-Маныч хотгор нь Оросыг Европ, Азийн хэсгүүдэд хуваадаг. Европ, Азид ч гэсэн Орос улс нь нутаг дэвсгэрийн хувьд хамгийн том муж бөгөөд хэсэгчлэн оршдог.

 Хил хязгаар 
Оросын Холбооны Улс нь хиллэдэг улсуудын тоогоороо Хятадтай адил хамгийн олон буюу 14 улстай хил залгадаг байна. Хуурай газрын хилийн нийт урт нь 20.027 километр. Үүнээс гадна Орос нь таван тэнгис болон далайгаар усан хилийн урт нь 37.653 километр үргэлжилнэ. 

Оросын эх нутагтай хиллэх улсуудыг зүүн талаас нар зөв эргүүлэн тоочбол Умард Солонгос Улстай (19 км) зүүн урд талаараа хиллэнэ. Дараа нь Бүгд Найрамдах Хятад Ард Улстай (3605 км) зүүн хэсгээр хиллэх ба үргэлжлүүлээд Монгол Улстай (3485 км) хиллэнэ. Монгол Улсын баруун талаар Хятадтай (40 км) баруун хэсгээр мөн хиллэдэг. Ингээд Казахстан Улстай (6846 км) маш урт газраар болон Каспийн тэнгисийн эргийн зурвасын хилтэй. Кавказын нуруунд Азербайжан (284 км) ба Гүрж Улстай (723 км) хиллэнэ. Хар тэнгис нь Оросын ази, ервопын хилийн зааг болно. Эндээс баруун урд талаараа Украинаар (1586 км, Крымийн хамт) дамжин дараа нь умард талд нь орших Беларусь Улсаар (959 км) үргэлжлэх ба эндээс Балтын Улсууд болох Латви (217 км), Эстониор (334 км) үргэлжилнэ. Үргэлжлүүлээд Балтын тэнгисийн зурвас газар дараа нь Финланд Улстай (1340 км), эцэст нь баруун хойд хэсгээрээ Норвегитой (196 км) хиллэдэг.

Дараа нь усан эргийн хил эхлэх ба умард талаараа улс бүхэлдээ Умард мөсөн далайн хилтэй. Дөнгөж 85 км өргөнтэй 30-аас 50 метрийн гүнтэй Берингийн хоолойгоор ОХУ хамгийн зүүн талаараа АНУ буюу Аляскаас тусгаарлагдана. Үргэлжлүүлээд Номхон далай руу гарах гарц болох Берингийн тэнгисийн эрэг, төгсгөлд нь Агнуурын тэнгисээр дамжин Япон тэнгис рүү гарах гарцтай.

 Геологийн бүтэц 
ОХУ-ын газар нутгийн Европын хэсэг нь Зүүн Европын платформ дээр байрладаг. Энэ нь кембрийн өмнөх магмын болон метаморф чулуулаг дээр суурилдаг. Уралын нуруу, Енисей голын хоорондох хэсгийг Баруун Сибирийн залуу платформ эзэлж байна. Енисейн зүүн хэсэг нь эртний Сибирийн платформ бөгөөд Лена гол хүртэл үргэлжлэх бөгөөд ихэвчлэн Төв Сибирийн өндөрлөгт таардаг. Платформуудын зах хэсэгт газрын тос, байгалийн хий, нүүрсний ордууд байдаг. ОХУ-ын атираат бүс нутгуудад Балтийн бамбай, Урал, Алтай, Урал-Монголын эпипалеозойн атирааны бүслүүр, Номхон далайн атираат бүсний баруун хойд хэсэг, Газар Дундад тэнгисийн атираа бүсний гаднах бүсний хэсэг багтана. Кавказын хамгийн өндөр уулс нь залуу атираат газруудаар хязгаарлагддаг. Атираат газар нь металлын хүдрийн үндсэн нөөцийг агуулдаг.

Сибирийн платформ нь эпиархын настай. ОХУ-ын нутаг дэвсгэр дэх нүүрс, чулуулаг, калийн давс, нефть, хийн томоохон ордууд нь Сибирийн тавцангийн бүрхүүл, Норильскийн зэс-никелийн ордууд хавхны интрузив, алмаз нь кимберлитийн хоолойтой холбоотой.

Эртний 2 платформыг тусгаарласан Урал-Монголын эпипалеозойн атираат бүсний бүтцэд Рифей, Байгаль, Салайр, Каледониан ба Герциний нугалах бүсүүд байдаг. Рифейн ба Байгалийн нугалаас бүхий Енисей-Саян-Байгалийн бүс нутаг нь Сибирийн тавцангийн хүрээг хамардаг. Зүүн Европын тавцантай хилийн дагуу хойд хэсэгт нь нүүрсний орд, хотгорын дунд хэсэгт поташийн орд агуулсан Пермийн давхаргуудаар дүүрсэн Сис-Уралын урд ирмэг байна.

ОХУ-ын нутаг дэвсгэр дээрх Номхон далайн нугаламын бүслүүрийг хойд баруун хойд хэсгээр төлөөлдөг бөгөөд үүнд эртний Рифейн өмнөх массивууд, мезозой, кайнозойн эвхэгддэг хэсгүүд, орчин үеийн тектоникийн идэвхтэй бүсүүд байрладаг. Верхоянск-Чукоткагийн бүс нутагт Юрийн галавын болон Цэрдийн доод боржингийн интрузивтай холбоотой алтны ордууд, цагаан тугалга, вольфрам, мөнгөн усны ордууд байдаг. Нүүрсний томоохон ордуудыг Предверхоянскийн тэвш ба Зырянскийн тэвшний мелассаар битүүмжилжээ.

Баруун Камчаткын атирааны систем нь дээд цэрдийн теригенийн геосинклиналь цогцолбор бөгөөд энэ нь боржин-гнейс ба занарын үндсэн подвалд ууссан бөгөөд эвхсэний дараа палеоген-неогенийн чулуулаг давхцсан байв. Зүүн бүс нь орчин үеийн галт уулын шинжтэй байдаг (28 идэвхтэй галт уул).

 Газрын гадаргуу 
ОХУ-ын нутаг дэвсгэрийн 70 гаруй хувийг тэгш, нам дор газар эзэлдэг. Тус улсын баруун хэсэг нь Зүүн Европын өргөн уудам тал нутагт байрладаг бөгөөд нам дор газар (Каспий болон бусад), өндөрлөгүүд (Валдай, Төв Орос гэх мэт) ээлжлэн солигддог. Уралдааны уртассан уулын систем нь Зүүн Европын тэгш тал ба Баруун Сибирийн нам дор газрыг тусгаарладаг. Сүүлчийн зүүн талд Төв Якутын нам дор газар руу жигд эргэж, тусгаарлагдсан нуруу бүхий Төв Сибирийн өндөрлөг байрладаг.

Тус улсын өмнөд ба зүүн хэсгүүд нь ихэвчлэн уулархаг нутагтай. Европын хэсгийн өмнөд хэсэгт Их Кавказын хойд нуруунууд (энд Оросын хамгийн өндөр оргил Эльбрус (5642 м), Сибирийн өмнөд хэсэгт Алтай, Баруун ба Зүүн Соёны нуруу, Становое өндөрлөг газар болон бусад уулын системүүд байрладаг. Зүүн хойд Сибирь ба Алс Дорнод - бүс нутаг Сихотэ-Алин, Верхоянск, Черский гэх мэт дунд өндөр уулсын нуруу давамгайлдаг. Камчаткын хойг (энд Евразийн хамгийн өндөр галт уул, Ключевская Сопка (4750 м) ба зүүн хязгаарт орших Курилын арлууд - галт уулын нутаг. Тэдгээрийн 200 гаруй нь байдаг. тэдний 50 орчим нь идэвхтэй байдаг.

 Дотоод ус 
Орос бол дэлхийн хамгийн их устай орнуудын нэг юм. Тус улс нь дэлхийн цэвэр усны нөөцөөрөө дэлхийд тэргүүлдэг. Гадаргын ус нь ОХУ-ын нутаг дэвсгэрийн 12.4% -ийг эзэлдэг бөгөөд гадаргын усны 84% нь Уралын зүүн хэсэгт төвлөрдөг. Усны хэрэглээний бүтцэд үйлдвэрлэлийн хэрэгцээ давамгайлдаг.

Байгал нуур бол дэлхийн хамгийн том цэнгэг устай нуур юм. Тус улсын зүүн хэсэгт байрладаг (31,700 км² орчим) бөгөөд энэ нь манай гаригийн хамгийн гүн нуур юм.

 Ашигт малтмал 
Хамгийн том газар нутагтай Орос төрөл бүрийн ашигт малтмалаар баялаг бөгөөд газрын тосны нөөцийг улс орны олон бүс нутагт, тухайлбал Тюмень муж, Сахалин, Башкортостан бөгөөд байгалийн хийн ихээхэн нөөц нь Ямал-Ненецийн автономит тойрогт байдаг.

 Түүх 

 Эртний үе
Орос орон өргөн уудам болохоор түүхийг олон янзаар дурдаж болно. Эрт үед Каспи, Хар тэнгисийн эрэг, нам доор газраар Скиф, Авар, Хүн гэх мэт нүүдэлчин соёл оршин байв. Гэвч Орос улсын түүхийн бат суурь нь өрнө захын Орос нутгаас эхэлнэ. 860 онд Новгородын эзэн (гүн) Рюрик гэгч викинг хүн Хазар Түргүүдийг ухраан эзэмшлээ өргөтгөсөн нь Волхов гол, Днепр мөрний хөндийн худалдааны замын эзэрхсэн, Дорнод Славуудын түүхэн дэх анхны төрт улс Киевийн Русь болжээ. Викинг хүний байгуулсан улс боловч 10-р зууны эцэст хүн амын олонх нь Слав угсаатан байжээ. Энэ үед Визант (Грек)-аас худалдаа, шашин, соёлыг идээшүүлэн хүртэж байв.  Киевийн Русь 988 оноос албан ёсоор Христосын шашныг дагаж, аажмаар энд Үнэн алдартны шашин салбарлан хөгжжээ. 11-р зууны Цэцэн Ярославын үед Орост (өнөөгийнхөөр Орос орны өрнө захаар) эдийн засаг, уран зохиол, барилга урлал мэдэгдэхүйц сайн дэлгэрэв. Бурангуй нийгэм (феодализм)-ийн зүй тогтол ёсоор олон ноёд хооронд байлдаан тэмцэл тасарч байгаагүй. 1237-1240 онд Монголчууд Владимир, Киевийг довтолсноор Зүчийн улсад 1480 он хүртэл захирагджээ. Түлхэгдсэн Оросын төв Новгород болж, 1240 онд Нева голд Шведийг дарсан зэрэг байлдаанаар умар зүгт нутаг тэлжээ. Үүнээс Монгол-Алтан Ордыг сөрөх Москва, Доод Новгород, Тверь зэрэг хот суурин босч байв. Шашныхантайгаа хамжиж тархай ноёдыг цуглуулсан Доны Дмитрий 1380 оны шийдвэрлэх Куликовын тулалдаанаар Мамайн цэргийг цохижээ.

 Дундад зуун
15-р зуунд Москвагийн ван III Иван үндсэндээ газар газрын олон гүнг үгэндээ оруулж, Орос улсын "их ван" (великий князь) болжээ. 1453 онд Византын Константинополь Османд эзлэгдэж төгссөнөөр Византын агуу өвийг Орос залгаж байна гэдэг ойлголтоор их ван IV [Догшин] Иван «царь» гэдэг цолыг бий болгон өөрөө анхлан хүртсэн. Догшин Иван Балтын тэнгист гарцтай болохын тулд Ливонтой (1558–1583) олон жил байлдаж, Астрахань (1556 онд буулган авсан), Казань (1552) ханлигийг мөхөөж, Уралыг давж Сибирьт цэргээ илгээж газар нутгаа тэлснээр олон үндэстний Орос, Зөвлөлтийн шав тавигджээ. 1600-аад оны дотоодын хямралын үед Романовын удамд засгийн эрх шилжсэн. Оросууд шинэ газар нээгчдийн гаргасан зам, арьс, үнэт эд олох сэдэл, казак цэргийн хүчээр 17-18-р зуунд нутгаа Номхон далай хүртэлхи нутгийг эзэлжээ. 1721 онд албан ёсоор Оросын эзэнт гүрэн (Российская империя) гэсэн утгат нэрээ тунхаглажээ. Гэхдээ энэ улсыг Монголчууд 20-р зууны эхэнд Зөвлөлт Оросоос нь ялгаж Хаант Орос улс л гэдэг билээ. I Пётр (1682–1725 оны хооронд төр барьсан), Елизавета (1741–1762), II Екатерина (1762–1796), II Александр  (1855–1881) зэрэг түүхэнд тодоор үлдсэн хаад төр барьж, өнөөгийнхөөр хэлвэл Финланд, Польшоос Аляска, Өвөр Кавказ, Дундад Ази хүрсэн уудам газар нутгийг дайтахдаа дайтаж мухардуулсаар өөрийн улсынх болгож байв. 1878 онд Османы улстай дайтаж хамар дээр нь байх Болгарыг чөлөөлж хүч чадлаа бахдуулжээ.

 Орчин үе
19-р зууны төгсгөл, 20-р зууны эхээр хувьсгалын үзэл санаа дэлгэрч, дэлхийн нэгдүгээр дайны үед буюу 1917 оны 2-р сард хөрөнгөтнүүд эзэн хаан II Николайг түлхэн унагав. 11-р сард (Октябрын хувьсгал)  болсон коммунист хувьсгалаар В.Ленин тэргүүтэй ажилчин, тариачдад Засгийн эрх шилжив. Дайны дараах гэрээгээр Украин, Польш, Финланд, Балтын орнуудын нутгаа алдсанаас Украин, Балтын гурвыг эргүүлж авсан байна. Цагаан Арми, салан тусгаарлагч ястан үндэстний цэрэг, төртэй шинэ төрж гарсан Зөвлөлт улс, түүний Улаан Арми хэдэн жил Иргэний дайн өрнүүлсэний үр дүнд ялсан байна.  

1922 онд үүсэн байгуулагдсан Зөвлөлт Холбоот Улсын гол цөм нь Орос орон байсан ба 1922 онд Зөвлөлт Социалист Бүгд Найрамдах Холбоот Орос Улс (ЗСБНХОУ) нэрээр хожмын ойлголтоор 15 бүгд найрамдах улсынх нь нэг болж байгуулагджээ. 1924 онд хувьсгалын удирдагч Ленин өөд болж Сталины үе (1924-1953) эхлэжээ. Төвлөрсөн төлөвлөгөөт эдийн засаг, аж үйлдвэржилт, хөдөө аж ахуйн хамтрал төрийн бодлогоор хэрэгжиж байв. Дэлхийн хоёрдугаар дайнд өрнөөс дэлхийн эзлэхийг санаархагч Нацист Герман, түүний хамсаатан дорнын Японыг сөрж зогсоосон нь ЗХУ байлаа. Энэхүү Аугаа эх орны дайнд Зөвлөлт Холбоот Улсын 24 орчим сая хүн амиа алдсан байдаг. Хардалт сэрдлэгээр олон сая зөвлөлтийн иргэдийг хэлмэгдүүлсэн нь И.Сталин юм. 

1945-1990 оны хооронд ЗХУ-аар толгойлуулсан коммунист (эв хамт), АНУ-аар толгойлуулсан демократ (ардчилсан) хоёр үзэлд дэлхийн улсууд хуваагдаж бие биенээ хүчирхэгжихийг эсэргүүцдэг болсон үеийг "хуйтэн дайн" гэж нэрэлдэг. 1945 онд Америк түрүүлээд цөмийн зэвсэгтэй болсон бол 1961 онд Зөвлөлт түрүүлээд сансарт хүн нисгэжээ. 1985 оноос Михаил Горбачёвын санаачилсан "Перестройка", "Гласность" (ил тод байдал) хэмээх өөрчлөн байгуулалт нь ЗХУ болон бусад коммунист орнуудыг ардчилсан зам руу орох үүдийг нээж салхийг оруулжээ. 1991 онд ЗХУ албан ёсоор задарснаар Орос улс дангаараа буюу Оросын Холбооны Улс (ОХУ) байгуулагдсан.

2022 оны 2-р сараас Орос-Украины дайн Украины эх газрыг хамарч, Орос Украины зүүн өмнөд хэсгийн ихэнх нутгийг өөртөө нэгтгэхээр дайтаж байна. Энэ дайныг дэлхийн бусад орнууд буруу шааж оросын эсрэг эдийн засгийн хориг арга хэмжээ аваад байна.  

 Төр засаг 
ОХУ-ын үндсэн хууль ёсоор, төр нь холбооны байгууламжт, хагас ерөнхийлөгчийн бүгд найрамдах засаглалт, ардчилсан дэглэмт улс юм. Улсын тэргүүн нь ерөнхийлөгч, засгийн газрын тэргүүн нь ерөнхий сайд. Төр нь төлөөллийн ардчилсан, олон намын тогтолцоотой ба эрх мэдэл нь 3 доорх гурван бүтцэд салбарлана.
 Хууль тогтоох: Хоёр танхимт парламент болох Холбооны Хурал.
 Дээд танхим болох ОХУ-ын Холбооны Зөвлөл: Харъяат анги бүрээс 2 төлөөлөгчийн эрхтэй, нийт 166 гишүүнтэй. Холбооны хууль, дайн зарлах, олон улсын гэрээг батламжлах, ерөнхийлөгчид итгэл үзүүлэх эсэх шийдвэрлэдэг.
 Доод танхим болох Төрийн Дум: Хувь тэнцүүлсэн (Пропорционал) саналын аргачлалт сонгуулаар сонгогдох 450 суудалтай хууль тогтоох байгууллага.
 Гүйцэтгэх: Ерөнхийлөгч давамгай эрхтэй. 1991 онд сонгогдсон анхны ерөнхийлөгч нь Борис Ельцин, 2000 оноос Владимир Путин, 2008 оноос Дмитрий Медведев, 2012 оноос дахин Владимир Путин нар юм. ОХУ-ын Засгийн газар нь төрийн гүйцэтгэх дээд байгууллага. Засгийн газар нь дарга, тэргүүн дэд дарга, дэд дарга, холбооны сайд нараас бүрэлдэнэ. Засгийн газрын даргыг Ерөнхийлөгч Төрийн думтай зөвлөлдөж томилно. Ерөнхийлөгч үүргээ биелүүлж чадахгүй болсон нөхцөлд Засгийн газрын дарга Ерөнхийлөгчийн үүргийг гүйцэтгэнэ. Хэрэв Засгийн газрын даргад нэр дэвшсэн хүнийг Төрийн Дум гурван удаа буцаавал Ерөнхийлөгч Засгийн газрыг томилж, Төрийн думыг тарааж, шинээр сонгууль явуулна.

 Шүүх: Ерөнхийлөгчийн саналаар Үндсэн хуулийн цэц, Дээд шүүх, Хөндлөнгийн шүүхийн бүрэлдэхүүнийг Холбооны Зөвлөл баталдаг.

 Орон нутаг  

1993 оны үндсэн хуулийн хүрээнд 2008 оны өөрчлөлтийн дараагаас 6 өөр зүйлийн 83 махбодоос Оросын холбоо бүрдэх болжээ. 2000 оноос хойш хэд хэдээр нь бүсчлэн холбооны 8 тойрог болгоод ерөнхийлөгчид давхар захируулсан байдаг. Орос улсад 367 хот байдаг бөгөөд 2010 оны судалгаагаар 387 болсон.
800px|

+№Туг, сүлд, томъёо Холбооны махбодынмонгол бичгийн нэрГазарнутагАдминистративно-территориальное деление по субъектам Российской Федерации на 1 января 2010 года. Росстат (14 июля 2010).xlsХүн ам (2013.1.1) (xls) Нутгийнтөв Хэдэннутагтай Аль холбоонытойргийнх вэ? кирил худам км²   ↑↓  хүн   ↑↓ — Бүгд Найрамдах Улс (оросоор республика) буюу улсын цөөн тоот ард түмэн өөртөө засах тодорхой эрх эдлэх орон (21) —  1 30px|border 20px 01 Адыгей᠌᠌ᠠᠳᠢᠭᠸᠢ 7,792  80 444,403  74 Майкоп 9 Өмнөд 2 30px|border 20px 04 Алтай ᠠᠯᠲᠠᠢ ᠣᠷᠣᠨ 92,903 35 210,344 79 Горно-Алтайск 11 Сибирийн 3 30px|border 20px 15 Умард Осети ᠣᠮᠣᠷᠳᠣ ᠣᠰᠸᠲ᠋ᠢ 7,987 79 706,123 68 Владикавказ 9 Хойд Кавказын 4 30px|border 20px 02 Башкортостан ᠪᠠᠱᠻᠣᠷᠲ᠋ᠣᠰᠲ᠋ᠠᠨ 142,947 27 4,060,957 7 Уфа 63 Ижилийн 5 30px|border 19px 03 Буриад ᠪᠤᠷᠢᠶᠠᠳ ᠣᠷᠣᠨ 351,334 15 971,810 54 Улаан-Үд 23 Сибирийн 6 30px|border 20px 05 Дагестан ᠳ᠋ᠠᠭ᠋ᠸᠰᠲ᠋ᠠᠨ 50,270  52 2,946,035 13 Махачкала 52 Хойд Кавказын 7 30px|border 20px 06 Ингушет ᠢᠨ᠋ᠭ᠋ᠤᠱᠸᠲ᠋ 3,700 81 442,255 72 Магас 8 Хойд Кавказын 8 30px|border 20px 07 Кабардино-Балкар ᠻᠠᠪᠠᠷᠳᠢᠨᠣ᠋ ᠎᠆ ᠪᠠᠯᠻᠠᠷ 12,470 78 858,946 59 Нальчик 13 Хойд Кавказын 9 30px|border 20px 09 Карачай-Черкес — 14,277 77 471,847 75 Черкесск 12 Хойд Кавказын 10 30px|border 17px  10 Бүгд Найрамдах Карель Улс — 180,520 18 636,932 67 Петрозаводск 18 Баруун Хойд 11 30px|border 20px 11 Коми — 416,774 13 880,639 54 Сыктывкар 20 Баруун Хойд 12 30px|border 15px  12 Мари Эл — 23,375  73 690,349 65 Йошкар-Ола 17 Ижилийн 13 30px|border 20px 13 Мордова — 26,128 68 818,566 62 Саранск 23 Ижилийн 14 30px|border 20px 14 Саха — 3,083,523 1 955,580 58 Якутск 36 Алс дорнодын 15 30px|border 20px 16 Татарстан  67,847 44 3,822,038 8 Казань 45 Ижилийн 16 30px|border 20px 17 Тува — 168,604 21 310,460 77 Кызыл 19 Сибирийн 17 30px|border 20px 18 Удмурт — 42,061 57 1,517,692 31 Ижевск 25 Ижилийн 18 30px|border 20px 08 Бүгд Найрамдах Халимаг Улс qalimaɣ oron 74,731 40 284,140 78 Элст 14 Өмнөд 19 30px|border 20px 19 Хакас — 61,569 46 533,025 71 Абакан 13 Сибирийн 20 30px|border 20px 20 Чечень — 15,647 75 1,324,767 38 Грозный 19 Хойд Кавказын 21 30px|border 20px 21 Чуваш — 18,343 74 1,243,431 41 Чебоксары 26 Ижилийн— хязгаар (оросоор край) гэдэг нь үндсэндээ Оросууд байдаг боловч мужтай харьцуулахад зах хязгаар, сийрэг суурьшилт газар (9) —  22 30px|border 20px 22 Алтайн хязгаар — 167,996 22 2,398,751 22 Барнаул 23 Сибирийн 23 30px|border 20px 41 Камчаткын хязгаар — 464,275 10 320,549 76 КамчаткынПетропавловск 14 Алс дорнодын 24 30px|border 18px 23 Краснодарын хязгаар — 75,485 41 5,330,181 3 Краснодар 46 Өмнөд  25 30px|border 18px 24 Красноярскийн хязгаар — 2,366,797 2 2,846,475 14 Красноярск 61 Алс дорнодын 26 30px|border 20px 75 Өвөр Байгалын хязгаар — 431,892  12 1,095,169 47 Чит 34 Сибирийн 27 30px|border  14px  59 Пермийн хязгаар — 160,236 24 2,634,461 18 Пермь 48 Ижилийн 28 30px|border 20px 25 Приморийн хязгаар — 164,673  23 1,947,263 26 Владивосток 34 Алс дорнодын 29 30px|border 20px 26 Ставрополийн хязгаар — 66,160 45 2,790,785 15 Ставрополь 35 Хойд Кавказын 30 30px|border 20px 27 Хабаровскийн хязгаар — 787,633 4 1,342,083 35 Хабаровск 19 Алс дорнодын        — муж (оросоор область) гэдэг нь Орос үндэстэн анхнаасаа давамгай оршин сууж ирсэн, улсын засаг захиргааны үндсэн нэгж (46) —  31 30px 20px 28 Амар муж amur muji 361,913 14 816,910 61 Благовещенск 28 Алс дорнодын  32 30px 20px 29 Архангельск муж — 589,913 8 1,202,295 41 Архангельск 26 Баруун Хойд  33 30px  10px   30 Астрахань муж — 49,024 55 1,013,840 56 Астрахань 13 Өмнөд 34 Белгород муж —     Белгород 22  35 Брянск муж —     Брянск 34  36 Владимир муж —     Владимир 21 37 Волгоград муж —     Волгоград 39  38 Вологда муж —     Вологда 28   39 Воронеж муж —     Воронеж 34   40 Иваново муж —     Иваново 27  41 Калининград муж —     Калининград 21   42 Калуга муж —     Калуга 26    43 Кемерово муж —     Кемерово 44   44 Киров муж —     Киров 45 45 Кострома муж —     Кострома 30   46 Курган муж —     Курган 26  47 Курск муж —     Курск 33  48 25px|border 15px 44 Ленинград муж — 83,908 39 1,892,711 27 Санкт-Петербург 18 Баруун Хойд 49 Липецк муж —     Липецк 20  50 Магадан муж —     Магадан 9   51  Москва муж —     Москва 72     52 Мурманск муж —     Мурманск 19   53 Нижегород муж —     Доод Новгород 52      54 25px|border 15px 53 Новгород муж — 54,501 49 592,415 70 Их Новгород 22 Баруун Хойд 55 Новосибирск муж —     Новосибирск 35            56 Омск муж —     Омск 33     57 Оренбург муж —     Оренбург 48    58 Орёл муж —     Орёл 35   59 Пенза муж —     Пенза 33     60 Псков муж —     Псков 26    61 Ростов муж —     Донын Ростов 57    62 Рязань муж —     Рязань 29  63 Самара муж —     Самар 37   64 Саратов муж —     Саратов 42  65 Сахалин муж —     Өмнөд Сахалинск 19     66 Свердловск муж —     Екатеринбург 72   67 Смоленск муж —     Смоленск 27    68 Тамбов муж —     Тамбов 32   69 Тверь муж —     Тверь 43   70 Томск муж —     Томск 20 71 Тула муж —     Тула 26   72 Тюмень муж —     Тюмень 26   73 Ульяновск муж —     Ульяновск 25    74 25px|border 16px 74 Челябинск муж — 88,529 36 3,485,272 9 Челябинск 43 Уралын 75 25px|border 15px 38 Эрхүү муж — 774,846 5 2,422,026 21 Эрхүү 36 Сибирийн 76 Ярославль муж —     Ярославль 20                                          — холбооны ач холбогдолтой хот (оросоор город федерального значения) гэдэг нь аль нэг мужид хамааруулмааргүй их хот (2) —  77 30px|border 18px 77 Москва хот — 2,511 82 11,979,529 1 Москва 125 Төв 78 30px|border 20px 78 Санкт-Петербург хот — 1,399 83 5,028,313 4 Санкт-Петербург 111 Баруун Хойд— өөртөө засах муж (оросоор автономная область) буюу бүгд найрамдах улс болоход мөчиддөх цөөн тоот ардын суугуул нутаг (1) —  79 30px|border 18px 79 Еврейн ӨЗМ — 36,266 60 172,671 80 Биробижан 6 Алс дорнодын— өөртөө засах тойрог (оросоор автономный округ) гэдэг нь муж, хязгаарын мэдэл дэх хэт цөөн тоот ард түмний өлгий нутаг (4) —  80 30px|border 18px 83 Ненецийн ӨЗТ — 176,810 20 42,789 83 Нарьян-Мар 2 Баруун Хойд 81 30px|border 18px 86 Ханты-Мансийн ӨЗТ — 534,801 9 1,584,063 28 Ханты-Мансийск 22 Уралын 82 30px|border 18px 87 Чукоткын ӨЗТ — 721,481  7 50,780 82 Анадырь 9 Алс дорнодын 83 30px|border 18px 89 Ямало-Ненецийн ӨЗТ — 769,250 6 541,612 71 Салехард 9 Уралын         

Зураг

 Мөн үзэх
 Зөвлөлт Холбоот Улс
 Оросын ард түмэн

 Тэмдэглэл 

 Цахим холбоос 

 Засгийн газар
 gov.ru—Засгийн газрын албан ёсны вэбсайт
 Duma—Парламентийн доод танхим
 Federation Council—Парламентийн дээд танхим
 Kremlin—Ерөнхийлөгчийн албан ёсны вэбсайт
 Төрийн тэргүүн болон түүний кабинет
 Оросын төв банк
 Federal Migration Service
 Russian Federal Customs Service
 Energy Statistics for Russia from the Energy Information Administration
 Russian News Agency Ria Novosti

 Ерөнхий мэдээлэл
 Russia at UCB Libraries GovPubs
 Бусад
 ITAR-TASS News Agency
 Interfax.com—News agency based in Moscow
 Way to Russia. An Introduction to Russia and Russian People
 RussGUS—Bibliographic database of German publications on Russia (about 175,000 positions)
 Russia Beyond the Headlines International news project about Russia.

 Бөбөчин Зүүлтийн тайлбар 

 Эшлэл 

Ангилал:Википедиа:Онцлох өгүүлэл

Ангилал:Азийн орон
Ангилал:Европын орон
Ангилал:Их наймын орон
Ангилал:БРИКС-ийн гишүүн орон
Ангилал:Европын зөвлөлийн гишүүн
Ангилал:Зөвлөлт Холбоот Улсын дараах улс
Ангилал:Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын гишүүн орон
Ангилал:Тусгаар Улсуудын Хамтын Нөхөрлөлийн гишүүн орон