Үелэх систем

Химийн элементийн үелэх систем (мөн Менделеевийн үелэх систем гэж нэрэлдэг) гэдэг нь орчин үед мэдэгдэж буй химийн элементүүдийн жагсаалт юм. Үелэх системд химийн элементүүд нь өөрсдийн атомын дугаарын дарааллаараа (багаас их рүү) байрлана. 

Химийн элементүүдийг үелэх системд Үе болон Бүлгүүдэд хуваана. 

Үелэх системийн мөрийн дагуу, 7 үе байх ба эхний үед (үе 1) зөвхөн Устөрөгч, Гели гэсэн 2 элемент, 2 ба 3-р үе тус бүр 8 элемент агуулна. Бусад үеүүд харьцангуй олон химийн элементүүдийг агуулна. 

Үелэх системийн баганыг бүлэг гэж нэрлэх ба стандарт үелэх системд нийтдээ 18 бүлэг ялгана. Нэг бүлэгт багтах химийн элементүүдийн электрон байгуулалт нь төстэй байх учир химийн шинж чанар нь ойролцоо байна. Жишээлбэл, 18-р бүлгийн элементүүдийг инерт хийнүүд гэж нэрлэх ба эдгээр нь өөр элементүүдтэй урвалд ордоггүй. 

Үелэх системийг Оросын химич Дмитрий Менделеев (1834-1907) 1869 онд нээж гаргасан ажээ.

Анх Химийн үелэх системийг 1869 оны 3-р сарын 26-27-нд Менделеевын "Химийн үндэс" «Основы Химии» (ч. 1, вып. 2) номонд хэвлэгдсэн байна. Дараа нь Менделеев орон нутгаар аялж явахдаа агуу юм нээснээ мэдэрч энэхүү Үелэх системийг "Нийгмийн ашиг тус" «Общественная польза» хэвлэх үйлдвэрт бусад химичдэд тусгайлан илгээхээр 3-р сарын 29-нд хэвлүүлжээ. Албан ёсоор 1969 оны 4-р сарын 17-д германы Лайпциг хотын "Практик химийн сэтгүүл" «Journal für Praktische Chemie» -д хэвлэгдэж олон нийтийн хүртээл болжээ.

 Стандарт үелэх систем 
Бүлэг →123456789101112131415161718Үе ↓11H2He23Li4Be5B6C7N8O9F10Ne311Na12Mg13Al14Si15P16S17Cl18Ar419K20Ca21Sc22Ti23V24Cr25Mn26Fe27Co28Ni29Cu30Zn31Ga32Ge33As34Se35Br36Kr537Rb38Sr39Y40Zr41Nb42Mo43Tc44Ru45Rh46Pd47Ag48Cd49In50Sn51Sb52Te53I54Xe655Cs56Ba*72Hf73Ta74W75Re76Os77Ir78Pt
79Au80Hg81Tl82Pb83Bi84Po85At86Rn787 Fr88Ra**104Rf105Db106Sg107Bh108Hs109Mt110Ds111Rg112Cn113Nh114Fl115Mc116Lv117Ts118Og8119Uue120Ubn*156Uph157Ups158Upo159Upe160Uhn161Uhu162Uhb163Uht164Uhq* Лантаноидууд57La58Ce59Pr60Nd61Pm62Sm63Eu64Gd65Tb66Dy67Ho68Er69Tm70Yb71Lu** Актиноидууд89Ac90Th91Pa92U93Np94Pu95Am96Cm97Bk98Cf99Es100Fm101Md102No103Lr

Улаан өнгөөр шүлтийн металл

Улбар шар өнгөөр газрын шүлтийн металл 

Ягаан-улаан өнгөөр шилжилтийн металлууд 

Саарал өнгөөр бусад металлууд

Бор өнгөөр металлоидууд 

Ногоон өнгөөр бусад металл бишүүд 

Шар өнгөөр галогенууд 

Цэнхэр өнгөөр инерт хийнүүд

Бүдэг ягаан өнгөөр лантаноидууд

Тод ягаан өнгөөр актиноидууд

Жирийн нөхцөл (стандарт температур, даралт) дэх төлвийг атомын дугаарын өнгөөр илэрхийлэв:
 Хөх өнгөөр хий
 Ногоон өнгөөр шингэн
 Хар өнгөөр хатуу төлвийг тэмдэглэв.

Цацраг идэвхит шинж
 Үргэлжилсэн шугамаар хүрээлэгдсэн элементүүд тогтвортой изотопитой
 Тасархай шугамаар хүрээлэгдсэн элементүүд байгальд тааралддаг цацраг идэвхит изотопитой
 Цэгээр хүрээлэгдсэн элементүүд байгальд тааралдахгүй (Синтетик элементүүд)
 Хүрээгүй элементүүдийн хагас задралын хугацаа хэт богино тул одоогоор нээгдээгүй байна

 Мөн үзэх 
 Химийн элемент
 Үелэх системийн бүлэг
 Үелэх системийн үе

 Гадаад холбоос 
 Periodic Table of the Elements - displays basic properties
 The Pictorial Periodic Table
 WebElements Periodic table


Ангилал:Дмитрий Иванович Менделеев