Монгол бичиг

Авиаг тэмдэглэх тэмдэгтүүдийг нь Монгол үсэг, тэрхүү үсгээр бичсэн бичгийг Монгол бичиг  гэж нэрлэх нэгэн зүйл үсэг бичиг өдгөө байна. Энэ үсэг бичгийг 6-7-р зуунаас эхлээд өнөө үед ч гэсэн Монгол үндэстэн (Монгол угсаатан) хэл аялгаа тэмдэглэхэд хэрэглэсээр ирлээ. 

Өдгөө Бүгд Найрамдах Хятад Ард Улсын Өвөр Монголын Өөртөө Засах Оронд Монгол хэлийг тэмдэглэхэд албан ёсоор хэрэглэдэг бол Монгол Улсад Монгол хэлийг тэмдэглэх хоёрдогч бичиг болгон хэрэглэж, төрийн албан хэрэгт зарим байдлаар хэрэглэж байна. 

Нийт 29 үсэгтэй бөгөөд үүнээс гадаад үгийг тэмдэглэх 9 үсэгтэй.

Түүх 
Чингис хаан 1206 онд Их Монгол Улсыг байгуулан Монгол угсаатаныг дахин сэргээн мандуулж, эдүгээ хүртэл оршин байх үндсийг бататгасан билээ. Тулгар улсын алив хэргийг явуулахын тулд Уйгур үсгээс Тататунга нэрт бичгийн хүн Монгол үсгийг зохиожээ гэж зарим эрдэмтэд үздэг. Үүнд төрийн албан ёсны бичиг болгосон хэмээх санааг XVII зууны Лу. Алтан товчид дурдсаныг эш болгодог. Харин үүнийг "мөхсөн" Уйгураас бичиг үсэг авсан байх үндэсгүй өнөөгийн Тажикийн өвөг дээдэс Согдоос Уйгуртай зэрэгцэн аль эрт бичиг үсэгтэй болсон байх боломжтой гэж олон эрдэмтэн (Шаравын Чоймаа, Ц.Шагдарсүрэн, ) өөрөөр тайлбарладаг. Уламжилж ирсэн бичгийг Чингис хаан нэгдсэн төрийн албан ёсны үсгээр зарлигдсаныг тэр цагаас үүссэн мэтээр тайлах нь буруу гэж эдгээр судлаачид үздэг. Үүний нэг баримт нь Чингис хааныг нас барахаас өмнө ба дараа бичигдсэн "Чингисийн чулууны бичиг", Монголын нууц товчоонд бичиг үсгийн нилээд урт хугацааны боловсорсон төлөв илэрхий ажиглагдаж байдаг ажээ. Гэвч Чингис хаан Найман аймгийг нэгтгэсний дараа олзлогдсон бичээч Тата-Тунга нь эртний Иран дахь Согд бичгээс үүссэн хуучин Уйгур бичигээр үндэс болгож зохиосон гэдэг үзлийг баримтлах явдал бас байсаар байдаг. Тататунга төрийн албан бичгийг улам хөгжүүлэх үйлсийг эрхэлсэн байж болох юм.

Монголчууд эхэндээ "Уйгаржин бичиг" гэж нэрлэдэг байсан гэдэг. Мөн онцлог шинжүүд болоод бусад монгол түүхэн бичгүүдээс ялгах зориулалтаар Босоо бичиг, Хуучин Монгол бичиг, Худам Монгол бичиг гэж олон янзаар нэрлэж байжээ.

Монгол хэлээр бичигдсэн монгол бичгийн анхны дурсгал нь 13-р зуунд урласан Чингисийн чулууны бичиг юм. Уг бичиг нь зөвхөн босоо чиглэлд бичдэгээрээ онцлог. Мөн үгийн эхэн дунд адагт буй үсгийн хэлбэр нь өөр өөр хэлбэртэй. Монгол бичиг нь Баруун Монголын ойрад аялгад тулгуурласан тод бичиг, буриад аялгад ойртуулсан вагиндрагийн үсэг гэх мэт хэд хэдэн хувилбартай. 

1587 онд Аюуш гүүш энэтхэг, түвэд хэлнээс шашны судрыг монголчилоход бурхан сахиусны нэр, тарни, хүний нэр, газрын нэр  зэргийг монгол бичигт зөв буулгахын тулд Али-гали үсэг зохиожээ. Али гэдэг нь эгшиг, гали гэдэг нь гийгүүлэгч гэсэн утгатай самгарди үг юм. Энэхүү зохиосон галиг үсэг болох Али-Гали нь уйгаржин үсгийн хөгжилд томоохон хувь нэмэр оруулсан бөгөөд уг үсгээр монгол хэлнээс гадна төвөд, самгард, хятад хэлний үгийг тэмдэглэх өргөн боломж нээгдсэн.

1616-1911 оны хооронд тогтож ирсэн Манж Чин улсын албан ёсны бичиг болох манж бичиг монгол бичгээс үүссэн байна. Манжийн төрийг үүсгэн байгуулагч Нурхачи хааны зарилгаар Эрдэнэ багш, Гагай заргач хэмээх хоёр хүн 1599 онд монгол бичгийн манж хэлэнд таруулан, дусал бинт нэмэх зэргээр өөрчлөн зохиосон ажээ.      

 Үндсэн зурлага 
Монгол бичиг олон зуун жил сурах болон сургах явцад тэрхүү дүрс, зурлага бүрт тусгай нэр, цол өгсөн нь заах аргад өвөрмөц нэг зүйл болж өгчээ. Титэм, шүд, ацаг, өргөс, шилбэ, завж, гэдэс, сүүл, орхиц, нум, нуруу, эвэр, гэзэг, зартиг гэм мэтээр монгол бичгийнхээ зурлага, дүрс бүрийг ялган нэрлсэн нь бичих хэрэгсэлгүй үед амаар хэлж заах боломжийг бүрдүүлдэг байна.  

Доорх хүснэгт монгол бичгийн үндсэн зурлагыг үзүүлвэй. 
+ДүрслэлНэрийдэлТайлбарНурууДээрээс доош ахсан татсан зурлага.Ацаг буюу шүдзэргийн шүд.ТитэмЭгшиг үсгийн эхний. ШилбэШилбийг дотор нь:

 Шилбэ (-ийн зурлага)
 Эртгэр шилбэ (-ийн зурлага)
 Гохтой шилбэ (-ийн зурлага)
 Сэнжит шилбэ (-ийн зурлага)
 Эрвээлж шилбэ (-ийн зурлага)

гэх мэтээр хуваана.Эвэр-ийн дээш татсан зурлага.Гэзэг-ийн доош татсан зурлага.ГэдэсУруулын эгшиг ба (д)-ийн гэдэс мэт зурлага.Завж-ийн гурвалжин зурлага.Нум зэргийн нум мэт зурлага.Дусал үсгийн өмнө, хойно тавьдаг цэг.Орхиц хийгээд гийгүүлэгч үсгийн адагт орох
хойшоо хаясан зурлага.Бага орхиц-ийн адагт орох зурлага.Цацлага-ийн адагт орох урагш татсан зурлага. 
Салангад бичигдэхийг нь цацлага гэж, нийлүүлж 

бичигдэхийг нь урагшлага гэнэ.Одой сүүлхийгээд зарим гийгүүлэгч үсгийн адагт
ороход хэрэглэгдэх зурлага.Эртгэр сүүл үсгийн адагт хэрэглэгдэх зурлага.Хумс-ийн адагт хэрэглэгдэх зурлага.Соёогийгүүлэгчийн дунд орсон зурлага.Ац-ийн нуруу зартигаас бусад зурлага.Ангархай-ийн ангархай зурлагаЗартиг зэрэг үсгийг -ээс ялгахад
хэрэглэдэг зурлага.

Цагаан толгойн хувилбарууд
Монгол бичигт тулгуурлан зохиогдсон цагаан толгой нь тухайн монгол хэлний аялга бүрд тохирсон дуудлагын онцлог, онцгой дуудлага хөгийг тусгай галиглан бичиглэх зорилгоор зохиогдсон байдаг. Мөн манж хэлийг тэмдэглэх зорилгоор монгол бичгээс санаа авч Манж бичгийг зохиосон байдаг. Цагаан толгойн хувилбаруудыг дурдвал: 
 Тод бичиг — Зая Бандида Намхайжамцын зохиосон ойрад аялгад тулгуурласан цагаан толгой.
 Вагиндрагийн үсэг — Буриад аялгад ойртуулж буриад аялганы онцлогийг тэмдэглэх зорилгоор зохиосон цагаан толгой.
 Манж бичиг — Манж хэлийг тэмдэглэх зорилгоор 1599 онд Манжийн хаан Нурхачын зарлигаар зохиогдсон цагаан толгой. Монгол бичгээс ялгаатай нь үсгийн нуруунд дусал, бинт нэмсэн байдаг.
 Эвэнк бичиг — Эвэнк хэлийг тэмдэглэхэд ашигладаг цагаан толгой бөгөөд Манж бичгээс санаа авсан байдаг.
 Галиг үсэг (Али-Гали) — Монгол бичгийн галиг үсэг болох Али-Гали-г Аюуш Гүүш зохиосон.

 Юникод 

 1800  Birga 1801  Ellipsis 1802  Comma 1803  Full Stop 1804  Colon 1805  Four Dots 1806  Todo Soft Hyphen 1807  Sibe Syllable Boundary Marker 1808  Manchu Comma 1809  Manchu Full Stop 180A  Nirugu 180B  Free Variation Selector One 180C  Free Variation Selector Two 180D  Free Variation Selector Three 180E  Vowel Separator 1810  Zero 1811  One 1812  Two 1813  Three 1814  Four 1815  Five 1816  Six 1817  Seven 1818  Eight 1819  Nine 1820  A 1821  E 1822  I 1823  O 1824  U 1825  Oe 1826  Ue 1827  Ee 1828  Na 1829  Ang 182A  Ba 182B  Pa 182C  Qa 182D  Ga 182E  Ma 182F  La 1830  Sa 1831  Sha 1832  Ta 1833  Da 1834  Cha 1835  Ja 1836  Ya 1837  Ra 1838  Wa 1839  Fa 183A  Ka 183B  Kha 183C  Tsa 183D  Za 183E  Haa 183F  Zra 1840  Lha 1841  Zhi 1842  Chi 1843  Todo Long Vowel Sign 1844  Todo E 1845  Todo I 1846  Todo O 1847  Todo U 1848  Todo Oe 1849  Todo Ue 184A  Todo Ang 184B  Todo Ba 184C  Todo Pa 184D  Todo Qa 184E  Todo Ga 184F  Todo Ma 1850  Todo Ta 1851  Todo Da 1852  Todo Cha 1853  Todo Ja 1854  Todo Tsa 1855  Todo Ya 1856  Todo Wa 1857  Todo Ka 1858  Todo Gaa 1859  Todo Haa 185A  Todo Jia 185B  Todo Nia 185C  Todo Dza 185D  Sibe E 185E  Sibe I 185F  Sibe Iy 1860  Sibe Ue 1861  Sibe U 1862  Sibe Ang 1863  Sibe Ka 1864  Sibe Ga 1865  Sibe Ha 1866  Sibe Pa 1867  Sibe Sha 1868  Sibe Ta 1869  Sibe Da 186A  Sibe Ja 186B  Sibe Fa 186C  Sibe Gaa 186D  Sibe Haa 186E  Sibe Tsa 186F  Sibe Za 1870  Sibe Raa 1871  Sibe Cha 1872  Sibe Zha 1873  Manchu I 1874  Manchu Ka 1875  Manchu Ra 1876  Manchu Fa 1877  Manchu Zha 1880  Ali Gali Anusvara One 1881  Ali Gali Visarga One 1882  Ali Gali Damaru 1883  Ali Gali Ubadama 1884  Ali Gali Inverted Ubadama 1885  Ali Gali Baluda 1886  Ali Gali Three Baluda 1887  Ali Gali A 1888  Ali Gali I 1889  Ali Gali Ka 188A  Ali Gali Nga 188B  Ali Gali Ca 188C  Ali Gali Tta 188D  Ali Gali Ttha 188E  Ali Gali Dda 188F  Ali Gali Nna 1890  Ali Gali Ta 1891  Ali Gali Da 1892  Ali Gali Pa 1893  Ali Gali Pha 1894  Ali Gali Ssa 1895  Ali Gali Zha 1896  Ali Gali Za 1897  Ali Gali Ah 1898  Todo Ali Gali Ta 1899  Todo Ali Gali Zha 189A  Manchu Ali Gali Gha 189B  Manchu Ali Gali Nga 189C  Manchu Ali Gali Ca 189D  Manchu Ali Gali Jha 189E  Manchu Ali Gali Tta 189F  Manchu Ali Gali Ddha 18A0  Manchu Ali Gali Ta 18A1  Manchu Ali Gali Dha 18A2  Manchu Ali Gali Ssa 18A3  Manchu Ali Gali Cya 18A4  Manchu Ali Gali Zha 18A5  Manchu Ali Gali Za 18A6  Ali Gali Half U 18A7  Ali Gali Half Ya 18A8  Manchu Ali Gali Bha 18A9  Ali Gali Dagalga 18AA  Manchu Ali Gali Lha

 Монгол бичгийн зөв бичих зүй 
Хамаг үзэгдэл, юм, үйл орчлийг монгол бичгээр тэмдэглэж зөв бичихэд дөрвөн зүйл бий. Бичлэгийн горим хийгээд монгол хэлний авианы зүйн дотоод жам ёс, зөв бичих зарчим, монгол үсгийн дүрэм эдгээр болно.

 Бичлэгийн горим 
Монгол үсгээр бичих горим нь залгамал хэлний зүй тогтолтой зохицсон өвөрмөц зурлагатай бөгөөд холбох аргатай. Үсэг бүхэн үгийн эхэнд дунд адагт орох хувилгаан дүртэй. Нэгтгэвэл:
+Жишээ:Ацагт
үсэгШилбэт
үсэгГэдэст
үсэгАраа
завжит

үсэг
гэх мэт. Үсэг үгийн эхэнд орвоос титэмтэй, дунд орвоос нуруу, нумтай, адагт сүүл, цацлага, хагас нумтай.

Монгол бичигт үсгийг холбон бичихдээ уях, холбох, зангидах, дагуулах гэсэн дөрвөн аргаар залгана.

 Монгол хэлний авианы зүйн дотоод жам 
Монгол хэлний авианы зүйн дотоод жам нь залгамал хэлний онцлог мөн. Залгамал хэлний дотоод жамтай монгол бичгийн зөв бичих зүй нийцсэн тул хэн хүний дур зоргоороо бичиж болдог хэмээн үзвээс эндүүрэл болох. Эрхбиш монгол эх хэлнийхээ жам ёс зүй тогтлоос бичихүйн ёс нь урган гардаг.

 Эгшиг зохицох ёс 
Үгийн тэргүүн үеийн эгшиг нь дараа үеийн эгшгүүдийг ялган тогтоодог зохицлыг эгшиг зохицох ёс гэдэг. Монгол хэлнээ (а), (э),(и),(о),(у),(ө)(ү) хэмээх долоон эгшиг үсэг бий.  Үүний  (а), (э),(и) гурав нь хэл голчлох эгшиг тул шүдтэй, (о),(у),(ө)(ү) дөрөв нь уруулын эгшиг тул гэдэстэй ажээ.  (а),(о),(у) эгшгийг эр буюу чанга үсэг гэнэ. Учир нь эр дууны хүч нь чанга мөн эр эгшгийг өгүүлэхэд өгүүлэх эрхтнүүдийн оролцоо хүчирхэг байдагтай холбоотой ийн нэрлэв.(э),(ө),(ү) эгшгийг эм эгшиг буюу хөндий үсэг гэнэ. Юуны тул хэмээвээс эм дууны хүч уяхан учир эм эгшгийг өгүүлэхэд өгүүлэх эрхтний оролцоо хөндийн тул.(и) эгшгийг эрс буюу саармаг үсэг гэнэ. Саармаг үсэг эр үгэнд орвоос эр саармаг, эм үгнээ орвоос эм саармаг үсэг болно. Эр эм үсэг нэг үгэнд хамт орохгүй. Тиймээс тэргүүн үеэс хойших (а), (э) хоёр,  (о),(у),(ө)(ү) дөрөв ижил бичигдэх боловч, эр эмээр нь ялган дуудахдаа заавал тэргүүн үеийн эгшигтэй зохицуулан зургаан ондоогоор авиалан тэмдэглэхдээ дүрс хурааж нэгтгэдэг нь монгол хэлний дотоод жамыг үсгийн зурлагатай нийцүүлсэн нь энэ мөн. Эр эгшигт үгийг чанга үг, эм эгшигт үгийн хөндий үг, дан саармаг үсэгтэй үгийг хөндий үг гэж тооцдог.

 Үгийн эхэнд үед  (а),(у) орвоос дараах үед нь   (а),(у),(и) орж болно. Жишээлбэл (amaralta),(ariγun),(aduγu),(ungšiγul),(ularil) гэх мэт.

 Үгийн тэргүүн үед (о) эгшиг орвоос дараах үед нь(о),(а),(у),(и) орж болдог. Жишээлбэл (onoγta),(oqi),(oron),(oroqu, oruqu),(orongna) гэх мэт.

 Үгийн тэргүүн үед (э),(ү) орвоос дараах үед нь  (э),(ү),(и) орж болдог. Жишээлбэл (eregül),(eki),(ündüsü),(egüde) гэх мэт.

 Үгийн эхэн үед(и) орвоос дараах үед нь (а), (э),(и),(о),(у),(ө),(ү) эгшиг аль нь ч орж болдог. Жишээлбэл (ilγaburi),(ilegüü),(iǰili),(ilalta),(nidünün) гэх мэт.
 Үгийн тэргүүн үед (ө) орвоос дараах үед нь (ө),(э),(ү),(и) орж болно. Жишээлбэл (ümüdu),(öngge),(söni),(önggetü) гэх мэт.
 Хэрэв оноосон нэрийг хам бичих үеэс эр эм үг нийлмээр бол эгшиг зохицох ёсыг зохиомлоор зөрчиж хамт бичнэ. Жишээлбэл (altanggerel),(öbürhangγai),(haramüren) гэх мэт.

 Гийгүүлэгч зохицох ёс 
Гийгүүлэгчийн дуутай, дуугүй шинжээс шалтгаалж гийгүүлэгч үсэг зохицон нөхцөх дотоод жам бий.

 Хатуу дэвсгэр ,,,, ,-ээр төгссөн үгэнд ,эхтэй дагавар нөхцөл залгана. Жишээлбэл (ger tü),(γar tu)
Зөөлөн дэвсгэр ,,, -аар төгссөн үгэнд ,эхтэй дагавар нөхцөл залгана. Жишээлбэл (kümün dür),(olǰei) гэх мэт.
, гийгүүлэгчийн дараа  ,зохиж орно. Жишээлбэл (amisqul),(emkidkel) гэх мэт.

 Эгшиг гийгүүлэгчийн нийлэмжийн хууль 
Монгол хэлний дотоод жам ёсоор эгшиг гийгүүлэгч (ЭГ), гийгүүлэгч эгшиг (ГЭ), эгшиг гийгүүлэгч эгшиг (ЭГЭ), гийгүүлэгч эгшиг гийгүүлэгч (ГЭГ) хийгээд дан эгшгээр(Э) нэг нэгэн үе бүтдэг. Тиймийн тул эгшгээр төгссөн үгэнд гийгүүлэгчээр эхэлсэн залгавар залгах буюу гийгүүлэгчээр төгссөн үгэнд эгшгээр эхэлсэн залгавар залгадаг ёстой. 

 хэмээн дүрс хувилган холбон бичдэг ёс нь угтаа чанга, хөндий эгшиг хийгээд гийгүүлэгчийн зохицлын хуулиас болжээ. Агшлага (монгол бичгийн чанга үгэнд орсон "га" дэвсгэр), эгшлэг(монгол бичгийн эм үгийн дэвсгэр "г" үсгийн нэр) авах ёс нь мөн л хуультай нийцнэ. Эгшиг гийгүүлэгчийн нийлэмжийн нь ертөнцийн арга билгийн ёстой нийцсэн хэлний гүн ухааны ай мөн.

 Монгол бичгийн зөв бичих зарчим 

 Түүхэн уламжлалын зарчим 
Олон зууны туршид бичлэг нь зүгширч, хэвшин тогтоод цагийн шалгуурыг давж шалгарч ирсэн уламжлалт бичлэгийг хүндэтгэн мөрдөх зарчмыг түүхэн уламжлалаар бичих зарчим гэнэ. Монгол бичигт нэлээд үгсийг түүхэн уламжлалын зарчим баримталж зөв бичдэг. Тогтсон зарчимгүй үг хийгээд урт, хос эгшигтэй үг, зарим богино эгшиг орсон үгийг түүхэн уламжлалын зарчмаар бичдэг.

 Тогтсон үгийн жишээ: 
+Уламжлалт бичлэгтэй зарим үгсийн жишээ Бичлэг Хөрвүүлэг Бичлэг Хөрвүүлэг Бичлэг Хөрвүүлэг Бичлэг Хөрвүүлэг  Тэнгэр  Хор  Өглөө  Хүн  Лус  Угаал  Лам  Гол  Удган  Найм  Хирдхий  Гүүр  Шулам  Ганц  Уу  Бич  Арслан Хир  Хутга  Хорвоо  Бэрс Хив  Шүр  Ембүү  Оюу  Агшин  Лагшан  Тоор  Луус  Чоно  Үрэл  Ерөөл  Өгөөмөр  Худаг  Өглөг  Ёроор, ёроол  Илбэ Ёр  Өөр хамаа- туулах үг  Махбод  Дүнчүүр  Очир  Өөр ондоо   Охин Хаа, хаана  Юм  гэх мэт.

 Урт, хос эгшгийг тэмдэглэхүй

Эртний монгол хэлнээ урт эгшиг байгаагүй. Ийм учир монгол бичигт урт, хос эгшгийг тэмдэглэх тусгай арга байхгүй билээ.

Орчин цагийн монгол хэлний урт эгшгийг монгол бичигт тэмдэглэсэн бичлэгүүдтэй харьцуулж дараах байдлаар бүтэцлэн нүдэлж болно.

1. Урт эгшгийг уртатгал үеэр тэмдэглэдэг жишээ:
+Урт эгшгийг үеэр тэмдэглэсэн ньҮеЖишээХөрвүүлэгҮеЖишээХөрвүүлэгaгa➟ааХаан
Баатар

Ааруулэгү➟үүҮүл
Зүүн

Үүрэгэ➟ээЭэдэм
Бээлий

Тэлээ, Дэлээүгү➟үүБүүрэг
Дүүрэн

Хүзүүвчиги➟ийЧийг
Жийрэг

Чийрэгига➟ааЗаа
Жааз

Зааварога➟ооТоо
Оноо

Болоогүйигэ➟ээЗээ
Шээс

Бичээчого➟ооОосор
Боол

Хоолойигу➟ууНууц
Шуурга

Чуулганөгэ➟өөӨөд
Төө

Төлөөигү➟үүШүүс
Шүү

Түлхүүрагу➟ууУул
Буудал

Суудалийа➟аа,ио,
оо,иаХоршоо
Голио

Хашааугу➟ууУуц
Уураг

Хурууий-э➟ээ,өөХөшөө
Хүрээ

Жишээгэх мэт.
2. Урт эгшгийг хосоор тэмдэглэдэг жишээ:
+Урт эгшгийг хос эгшгээр тэмдэглэсэн ньБичлэгХөрвүүлэгБичлэгХөрвүүлэгТуулайНалууТүүхИндүүХуульХүүхэдгэх мэт.
3. Урт эгшгийг ижил эгшиг давхарлан бичсэн жишээ:

+Урт эгшгийг ижил эгшгээр давхарлан бичсэн ньБичлэгХөрвүүлэгБичлэгХөрвүүлэгАаруулБороохойАгууХүүБялзуухайЦэврүүБорооУухайгэх мэт.
4. Урт эгшгийг богиноор тэмдэглэдэг жишээ:
+Урт эгшгийг богино эгшгээр тэмдэглэсэн ньБичлэгХөрвүүлэгБичлэгХөрвүүлэгАавЦагаанЭэжЦоохорАгаарСүүҮүрхөөГэрээооБийрШооХөөргэх мэт.
5. Богино эгшгийг давхар гэдсээр тэмдэглэдэг жишээ:
+Богино эгшгийг давхар гэдсээр тэмдэглэсэн ньБичлэгХөрвүүлэгБичлэгХөрвүүлэгГолТорХосХорЛусХоргэх мэт.
6. Хос эгшгийг үгийн эхэнд дунд хоёр шилбэтэй, адагт эгшиг нумаар тэмдэглэдэг

Жишээлбэл:
+Хос эгшгийг тэмдэглэсэн ньБичлэгХөрвүүлэгБичлэгХөрвүүлэгАймагБээлийАйрагОйИймХоргойОймсМогойХорхойтХүйУйтгарБүхийҮйлӨлгийБай

Жишээ
 Бичмэл Дармал Эхний үгийн үсгийн задаргаа Файл:Mclassical mimic.jpg Файл:Wikiclassicalmongol.jpg  Файл:Mongol w head.jpg  v Файл:Mongol i middle1.jpg　 i Файл:Mongol k middle.jpg  k Файл:Mongol i middle1.jpg  i Файл:Mongol p middle.jpg  p Файл:Mongol a middle 2.jpg  e Файл:Mongol t middle.jpg  d Файл:Mongol i middle1.jpg  i Файл:Mongol y1 middle.jpg  y Файл:Mongol a tail 1.jpg  a

 Кирилл: 

 Цахим холбоос 

Монгол бичиг/ᠮᠣᠩᠭᠣᠯ ᠪᠢᠴᠢᠭ/Mongol bichig


Ангилал:Монгол бичиг үсэг
Ангилал:Цагаан толгой