സ്വതന്ത്ര വിപണി

സാമ്പത്തിക ശാസ്ത്രത്തിൽ, വിൽപനക്കാരും വാങ്ങുന്നവരും പ്രകടിപ്പിക്കുന്ന സപ്ലൈയും ഡിമാൻഡും അനുസരിച്ച് സാധനങ്ങളുടെയും സേവനങ്ങളുടെയും വില നിർണ്ണയിക്കുന്ന ഒരു സാമ്പത്തിക വിപണി വ്യവസ്ഥയാണ് സ്വതന്ത്ര വിപണി. അത്തരം വിപണികൾ, മാതൃകാപരമായി, ഗവൺമെന്റിന്റെയോ മറ്റേതെങ്കിലും ബാഹ്യ അധികാരത്തിന്റെയോ ഇടപെടലില്ലാതെ പ്രവർത്തിക്കുന്നു. സ്വതന്ത്ര കമ്പോളത്തിന്റെ വക്താക്കൾ അതിനെ, നികുതികളോ നിയന്ത്രണങ്ങളോ പോലുള്ള വിവിധ രീതികളിലൂടെ,  വിതരണത്തിലും ഡിമാൻഡിലും സർക്കാർ ഇടപെടുന്ന ഒരു നിയന്ത്രിത വിപണിയിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്‌തമായി കരുതുന്നു. അനുയോജ്യമായ ഒരു സ്വതന്ത്ര വിപണി സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയിൽ, ചരക്കുകളുടെയും സേവനങ്ങളുടെയും വില നിശ്ചയിക്കുന്നത് പങ്കെടുക്കുന്നവരുടെ ബിഡുകളും ഓഫറുകളും മാത്രം അടിസ്ഥാനമാക്കിയാണ്.

പൊളിറ്റിക്കൽ എക്കണോമി , ന്യൂ ഇൻസ്റ്റിറ്റിയൂഷണൽ ഇക്കണോമിക്സ്, ഇക്കണോമിക് സോഷ്യോളജി, പൊളിറ്റിക്കൽ സയൻസ് തുടങ്ങിയ പഠന മേഖലകളിൽ പരാമർശിക്കുന്ന ഒരു കോഓർഡിനേറ്റഡ് മാർക്കറ്റ്  (ഏകോപിത വിപണി) എന്ന ആശയവുമായി സ്വതന്ത്ര കമ്പോള സങ്കൽപ്പത്തെ പണ്ഡിതന്മാർ താരതമ്യം ചെയ്യുന്നു. ഈ മേഖലകളെല്ലാം നിലവിൽ നിലവിലുള്ള റൂൾ-മേക്കിംഗ് സ്ഥാപനങ്ങളുടെ മാർക്കറ്റ് സിസ്റ്റങ്ങളിലെ പ്രാധാന്യം ഊന്നിപ്പറയുന്നു, വിതരണത്തിന്റെയും ഡിമാൻഡിന്റെയും ലളിതമായ ശക്തികൾക്ക് പുറമെ, ഉൽപാദന ഉൽപാദനവും വിതരണവും നിയന്ത്രിക്കുന്നതിന് ആ ശക്തികൾക്ക് പ്രവർത്തിക്കാനുള്ള ഇടം സൃഷ്ടിക്കുന്നു. സമകാലിക ഉപയോഗത്തിലും ജനകീയ സംസ്കാരത്തിലും സ്വതന്ത്ര കമ്പോളങ്ങൾ സാധാരണയായി മുതലാളിത്തവുമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നുവെങ്കിലും, മാർക്കറ്റ് സോഷ്യലിസത്തിന്റെ ചില രൂപങ്ങളിൽ സ്വതന്ത്ര കമ്പോളങ്ങളും ഘടകങ്ങളാണ്. 

ചരിത്രപരമായി, സ്വതന്ത്ര കമ്പോളത്തെ മറ്റ് സാമ്പത്തിക നയങ്ങളുടെ പര്യായമാല്യം ഉപയോഗിച്ചിട്ടുണ്ട്. ഉദാഹരണത്തിന്, ലെയ്സെസ് ഫെയർ മുതലാളിത്തത്തിന്റെ വക്താക്കൾ അതിനെ സ്വതന്ത്ര കമ്പോള മുതലാളിത്തം എന്ന് വിളിക്കുന്നു, കാരണം അവർ അത് ഏറ്റവും സാമ്പത്തിക സ്വാതന്ത്ര്യം നേടിയെടുക്കുമെന്ന് അവകാശപ്പെടുന്നു.  പ്രായോഗികമായി, ഹരിതഗൃഹ വാതക ഉദ്‌വമനം പോലുള്ള ബാഹ്യഘടകങ്ങൾ കുറയ്ക്കുന്നതിന് ഗവൺമെന്റുകൾ സാധാരണയായി ഇടപെടുന്നു; കാർബൺ എമിഷൻ ട്രേഡിംഗ് പോലെയുള്ള മാർക്കറ്റുകൾ അവർ ഇതിനായി ഉപയോഗിച്ചേക്കാം. 

 സാമ്പത്തിക സംവിധാനങ്ങൾ 

 മുതലാളിത്തം 
മുതലാളിത്തം എന്നത് സ്വകാര്യ ഉടമസ്ഥതയിലുള്ള ഉത്പാദനവും ലാഭത്തിനുവേണ്ടിയുള്ള അവയുടെ പ്രവർത്തനത്തിലും അധിഷ്ഠിതമായ ഒരു സാമ്പത്തിക വ്യവസ്ഥയാണ് .   Chris Jenks. Core Sociological Dichotomies. "Capitalism, as a mode of production, is an economic system of manufacture and exchange which is geared toward the production and sale of commodities within a market for profit, where the manufacture of commodities consists of the use of the formally free labor of workers in exchange for a wage to create commodities in which the manufacturer extracts surplus value from the labor of the workers in terms of the difference between the wages paid to the worker and the value of the commodity produced by him/her to generate that profit." London; Thousand Oaks, CA; New Delhi. Sage. p. 383.  മൂലധന ശേഖരണം, മത്സര വിപണികൾ, ഒരു വില വ്യവസ്ഥ, സ്വകാര്യ സ്വത്ത്, സ്വത്തവകാശം, സ്വമേധയാ വിനിമയം, കൂലിപ്പണി തുടങ്ങിയവയാണ് മുതലാളിത്തത്തിന്റെ കേന്ദ്ര സ്വഭാവസവിശേഷതകൾ. Heilbroner, Robert L. "Capitalism" . Steven N. Durlauf and Lawrence E. Blume, eds. The New Palgrave Dictionary of Economics. 2nd  (Palgrave Macmillan, 2008) .  ഒരു മുതലാളിത്ത കമ്പോള സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയിൽ, തീരുമാനങ്ങളെടുക്കലും നിക്ഷേപവും നിർണ്ണയിക്കുന്നത് മൂലധന, ധനവിപണികളിലെ സമ്പത്ത്, സ്വത്ത് അല്ലെങ്കിൽ ഉൽപ്പാദന ശേഷി എന്നിവ കൈകാര്യം ചെയ്യുന്ന ഓരോ ഉടമയുമാണ്, അതേസമയം ചരക്കുകളുടെയും സേവനങ്ങളുടെയും വിലകളും വിതരണവും പ്രധാനമായും നിർണ്ണയിക്കുന്നത് ചരക്ക് സേവന വിപണികളിലെ മത്സരമാണ്. 

സാമ്പത്തിക വിദഗ്ധരും ചരിത്രകാരന്മാരും രാഷ്ട്രീയ സാമ്പത്തിക വിദഗ്ധരും സാമൂഹ്യശാസ്ത്രജ്ഞരും മുതലാളിത്തത്തെക്കുറിച്ചുള്ള അവരുടെ വിശകലനങ്ങളിൽ വ്യത്യസ്ത കാഴ്ചപ്പാടുകൾ സ്വീകരിക്കുകയും പ്രായോഗികമായി അതിന്റെ വിവിധ രൂപങ്ങൾ അംഗീകരിക്കുകയും ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. ഇതിൽ ലയിസെസ് ഫെയർ അല്ലെങ്കിൽ ഫ്രീ മാർക്കറ്റ് ക്യാപ്പിറ്റലിസം,  സ്റ്റേറ്റ് ക്യാപ്പിറ്റലിസം,  വെൽഫെയർ ക്യാപ്പിറ്റലിസം എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്നു. മുതലാളിത്തത്തിന്റെ വ്യത്യസ്ത രൂപങ്ങൾ വ്യത്യസ്തമായ സ്വതന്ത്ര വിപണികൾ, പൊതു ഉടമസ്ഥത,  സ്വതന്ത്ര മത്സരത്തിനുള്ള തടസ്സങ്ങൾ, ഭരണകൂടം അനുവദിച്ച സാമൂഹിക നയങ്ങൾ എന്നിവയെ അവതരിപ്പിക്കുന്നു. മുതലാളിത്തത്തിന്റെ വിവിധ മാതൃകകളിൽ വിപണിയിലെ മത്സരത്തിന്റെ അളവും ഇടപെടലിന്റെയും നിയന്ത്രണത്തിന്റെയും പങ്ക്, അതുപോലെ തന്നെ രാഷ്ട്ര ഉടമസ്ഥതയുടെ വ്യാപ്തി എന്നിവ വ്യത്യസ്തമാണ്. Macmillan Dictionary of Modern Economics, 3rd Ed., 1986, p. 54.  വ്യത്യസ്ത വിപണികൾ എത്രത്തോളം സ്വതന്ത്രമാണ് എന്നത് നിർവചിക്കുന്ന നിയമങ്ങൾ രാഷ്ട്രീയത്തിന്റെയും നയത്തിന്റെയും വിഷയങ്ങളാണ്. നിലവിലുള്ള മിക്ക മുതലാളിത്ത സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥകളും സമ്മിശ്ര സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥകളാണ്, അത് സ്വതന്ത്ര വിപണിയുടെ ഘടകങ്ങളെ രാഷ്ട്രിയ ഇടപെടലും ചില സന്ദർഭങ്ങളിൽ സാമ്പത്തിക ആസൂത്രണവും സംയോജിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു. Stilwell, Frank. "Political Economy: the Contest of Economic Ideas". First Edition. Oxford University Press. Melbourne, Australia. 2002.

മാർക്കറ്റ് സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥകൾ പല തരത്തിലുള്ള ഗവൺമെന്റിന് കീഴിലും വ്യത്യസ്ത കാലങ്ങളിലും സ്ഥലങ്ങളിലും സംസ്കാരങ്ങളിലും നിലവിലുണ്ട്. ആധുനിക മുതലാളിത്ത സമൂഹങ്ങൾ - പണത്തെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള സാമൂഹിക ബന്ധങ്ങളുടെ സാർവത്രികവൽക്കരണത്താൽ അടയാളപ്പെടുത്തപ്പെടുന്നു, സ്ഥിരമായി വലിയതും വ്യവസ്ഥാപിതവുമായ തൊഴിലാളികളുടെ കൂലിക്ക് ജോലി ചെയ്യേണ്ട ( തൊഴിലാളിവർഗ്ഗം ) ഒരു മുതലാളിത്ത വർഗ്ഗവും ഉൽപാദനോപാധികളുടെ ഉടമസ്ഥതയിലുള്ള ഒരു മുതലാളിത്ത വിഭാഗവും പടിഞ്ഞാറൻ യൂറോപ്പിൽ വികസിച്ചു. വ്യാവസായിക വിപ്ലവത്തിലേക്ക് നയിച്ച ഒരു പ്രക്രിയയാണിത്. വിവിധ തലങ്ങളിൽ നേരിട്ടുള്ള സർക്കാർ ഇടപെടലുകളുള്ള മുതലാളിത്ത സംവിധാനങ്ങൾ അതിനുശേഷം പാശ്ചാത്യ ലോകത്ത് ആധിപത്യം സ്ഥാപിക്കുകയും വ്യാപിക്കുകയും ചെയ്തു. മുതലാളിത്തം സാമ്പത്തിക വളർച്ചയുമായി ശക്തമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നുവെന്ന് തെളിയിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. 

 ജോർജിസം 
ആദം സ്മിത്തിനെപ്പോലുള്ള ക്ലാസിക്കൽ സാമ്പത്തിക വിദഗ്ധരെ സംബന്ധിച്ചിടത്തോളം, സ്വതന്ത്ര വിപണി എന്ന പദം എല്ലാത്തരം സാമ്പത്തിക ആനുകൂല്യങ്ങളിൽ നിന്നും കുത്തകകളിൽ നിന്നും കൃത്രിമ ക്ഷാമങ്ങളിൽ നിന്നും മുക്തമായ ഒരു വിപണിയെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു.  തികഞ്ഞ മത്സരത്തിന്റെ അഭാവത്തിൽ നിന്നുള്ള ലാഭം എന്ന് അവർ വിവരിക്കുന്ന എക്കണോമിക് റെൻ്റ്  സ്വതന്ത്ര മത്സരത്തിലൂടെ കഴിയുന്നത്ര കുറയ്ക്കുകയോ ഇല്ലാതാക്കുകയോ ചെയ്യണമെന്ന് ഇത് സൂചിപ്പിക്കുന്നുവെന്ന് അവർ പറയുന്നു.

സാമ്പത്തിക സിദ്ധാന്തം സൂചിപ്പിക്കുന്നത് ഭൂമിയിലേക്കും മറ്റ് പ്രകൃതിവിഭവങ്ങളിലേക്കുമുള്ള വരുമാനം ആണ് എക്കണോമിക് റെൻ്റ് എന്നാണ്, അത് അവയുടെ പൂർണ്ണമായ ഇലാസ്റ്റിക് സപ്ലൈ കാരണം കുറയ്ക്കാൻ കഴിയില്ല. Adam Smith, The Wealth of Nations Book V, Chapter 2, Part 2, Article I: Taxes upon the Rent of Houses. ചില സാമ്പത്തിക ചിന്തകർ ആ എക്കണോമിക് റെൻ്റ് നന്നായി പ്രവർത്തിക്കുന്ന ഒരു കമ്പോളത്തിന് അത്യന്താപേക്ഷിതമായി പങ്കിടേണ്ടതിന്റെ ആവശ്യകത ഊന്നിപ്പറയുന്നു. ഇത് വ്യാപാരത്തെ പ്രതികൂലമായി ബാധിക്കുന്ന പതിവ് നികുതികളുടെ ആവശ്യകതയെ ഇല്ലാതാക്കുമെന്നും (ഡെഡ് വെയ്റ്റ് ലോസ് കാണുക) കൂടാതെ ഊഹക്കച്ചവടമോ കുത്തകയോ ഉള്ള ഭൂമിയും വിഭവങ്ങളും റിലീസ് ചെയ്യുമെന്നും, അതുവഴി മത്സരാധിഷ്ഠിത സ്വതന്ത്ര വിപണി സംവിധാനങ്ങളും മെച്ചപ്പെടുത്തുമെന്നും പറയുന്നു. വിൻസ്റ്റൺ ചർച്ചിൽ "എല്ലാ കുത്തകയുടെയും മാതാവ് ഭൂമിയാണ്" എന്ന പ്രസ്താവനയിലൂടെ ഈ വീക്ഷണത്തെ പിന്തുണച്ചു. House Of Commons May 4th; King's Theatre, Edinburgh, July 17 അമേരിക്കൻ സാമ്പത്തിക ശാസ്ത്രജ്ഞനും സാമൂഹിക തത്ത്വചിന്തകനുമായ ഹെൻറി ജോർജ്ജ്, ഈ ആശയത്തിൻ്റെ ഏറ്റവും പ്രശസ്തനായ വക്താവ്, മറ്റെല്ലാ നികുതികൾക്കും പകരമായി ഉയർന്ന ഭൂ നികുതിയിലൂടെ ഇത് പൂർത്തിയാക്കാൻ ആഗ്രഹിച്ചു. Backhaus, "Henry George's Ingenious Tax," pp. 453–458. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആശയങ്ങൾ പിന്തുടരുന്നവരെ പലപ്പോഴും ജോർജിസ്റ്റുകൾ  ജിയോയിസ്റ്റുകൾ അല്ലെങ്കിൽ ജിയോലിബർട്ടേറിയൻമാർ എന്ന് വിളിക്കുന്നു.

ജനറൽ ഇക്വിലിബ്രിയം സിദ്ധാന്തം രൂപപ്പെടുത്താൻ സഹായിച്ച നിയോക്ലാസിക്കൽ ഇക്കണോമിക്‌സിന്റെ സ്ഥാപകരിലൊരാളായ ലിയോൺ വാൽറാസിന് സമാനമായ വീക്ഷണമുണ്ടായിരുന്നു. പ്രകൃതി വിഭവങ്ങളുടെയും ഭൂമിയുടെയും  ഉടമസ്ഥത രാജ്യത്തിനായാൽ മാത്രമേ സ്വതന്ത്ര മത്സരം യാഥാർത്ഥ്യമാക്കാൻ കഴിയൂ എന്ന് അദ്ദേഹം വാദിച്ചു. കൂടാതെ, ആദായനികുതി ഒഴിവാക്കാം, കാരണം അത്തരം വിഭവങ്ങളും സംരംഭങ്ങളും സ്വന്തമാക്കുന്നതിലൂടെ പൊതു സേവനങ്ങൾക്ക് ധനസഹായം നൽകുന്നതിന് രാഷ്ട്രത്തിന് വരുമാനം ലഭിക്കും എന്നും അദ്ദേഹം പറയുന്നു. 

 ലൈസെസ്-ഫെയർ 
വിലയിലും വേതനത്തിലും, സർക്കാർ നികുതികൾ, സബ്‌സിഡികൾ, താരിഫുകൾ, നിയന്ത്രണങ്ങൾ എന്നിവ പോലെയുള്ള വിപണി ഇതര സമ്മർദ്ദങ്ങളുടെ അഭാവത്തിന് ലൈസെസ്-ഫെയർ തത്വം മുൻഗണന നൽകുന്നു. ദി പ്യുവർ തിയറി ഓഫ് ക്യാപിറ്റലിൽ, വിലയിൽ തന്നെ അടങ്ങിയിരിക്കുന്ന അതുല്യമായ വിവരങ്ങളുടെ സംരക്ഷണമാണ് ലക്ഷ്യമെന്ന് ഫ്രെഡ്രിക്ക് ഹയേക്ക് വാദിക്കുന്നു. Hayek, Friedrich (1941). The Pure Theory of Capital.

കാൾ പോപ്പർ പറയുന്നതനുസരിച്ച്, സ്വതന്ത്ര വിപണി എന്ന ആശയം വിരോധാഭാസമാണ്, കാരണം ഇടപെടലുകൾ തടയുക എന്ന ലക്ഷ്യത്തിലെത്താൻ ഇടപെടലുകൾ ആവശ്യമാണ്. 

ലെയ്‌സെസ്-ഫെയർ സാധാരണയായി മുതലാളിത്തവുമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നുവെങ്കിലും, സോഷ്യലിസവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട സമാനമായ ഒരു സാമ്പത്തിക സിദ്ധാന്തമുണ്ട്. ഇടതുപക്ഷ അല്ലെങ്കിൽ സോഷ്യലിസ്റ്റ് ലെയ്‌സെസ്-ഫെയർ എന്ന ഇത് ഫ്രീ-മാർക്കറ്റ് അനാർക്കിസം, ഫ്രീ-മാർക്കറ്റ് ആന്റി-ക്യാപ്പിലിസം, ഫ്രീ-മാർക്കറ്റ് സോഷ്യലിസം എന്നീ പേരുകളിലും അറിയപ്പെടുന്നു. Chartier, Gary; Johnson, Charles W. (2011). Markets Not Capitalism: Individualist Anarchism Against Bosses, Inequality, Corporate Power, and Structural Poverty. Brooklyn, NY:Minor Compositions/Autonomedia "It introduces an eye-opening approach to radical social thought, rooted equally in libertarian socialism and market anarchism." Chartier, Gary; Johnson, Charles W. (2011). Markets Not Capitalism: Individualist Anarchism Against Bosses, Inequality, Corporate Power, and Structural Poverty. Brooklyn, NY: Minor Compositions/Autonomedia. p. back cover.  ലെയ്‌സെസ്-ഫെയറിന്റെ വിമർശകർ വാദിക്കുന്നത് ഒരു യഥാർത്ഥ ലെയ്‌സെസ്-ഫെയർ സമ്പ്രദായം മുതലാളിത്ത വിരുദ്ധവും സോഷ്യലിസ്റ്റുമായിരിക്കും എന്നാണ്. Nick Manley, "Brief Introduction To Left-Wing Laissez Faire Economic Theory: Part One" . Nick Manley, "Brief Introduction To Left-Wing Laissez Faire Economic Theory: Part Two" . ബെഞ്ചമിൻ ടക്കറിനെപ്പോലുള്ള അമേരിക്കൻ ഇൻഡ്യുവിജലിസ്റ്റ് അനാർക്കിസ്റ്റുകൾ തങ്ങളെ എക്കണോമിക് ഫ്രീ മാർക്കറ്റ് സോഷ്യലിസ്റ്റുകളും പൊളിറ്റിക്കൽ ഇൻഡ്യുവിജലിസ്റ്റുകളും ആയി കരുതുന്നു, അതേസമയം അവരുടെ "അനാർക്കിസ്റ്റ് സോഷ്യലിസം" അല്ലെങ്കിൽ "ഇൻഡ്യുവിജൽ അനാർക്കിസം" "കൺസിസ്റ്റൻ്റ് മാഞ്ചസ്റ്ററിസം" ആണെന്ന് വാദിക്കുന്നു. Tucker, Benjamin (1926). Individual Liberty: Selections from the Writings of Benjamin R. Tucker. New York: Vanguard Press. pp. 1–19.

 സോഷ്യലിസം 
സ്വതന്ത്ര കമ്പോളത്തെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള സോഷ്യലിസത്തിന്റെ വിവിധ രൂപങ്ങൾ 19-ാം നൂറ്റാണ്ട് മുതൽ നിലവിലുണ്ട്. സ്വതന്ത്ര വിപണിയുടെ ആദ്യകാല ശ്രദ്ധേയരായ സോഷ്യലിസ്റ്റ് വക്താക്കളിൽ പിയറി-ജോസഫ് പ്രൂധോൺ, ബെഞ്ചമിൻ ടക്കർ, റിക്കാർഡിയൻ സോഷ്യലിസ്റ്റുകൾ എന്നിവർ ഉൾപ്പെടുന്നു. മുതലാളിത്തത്തിന്റെ ചൂഷണ സാഹചര്യങ്ങൾക്കുള്ളിൽ യഥാർത്ഥ സ്വതന്ത്ര കമ്പോളവും സ്വമേധയാ ഉള്ള വിനിമയവും നിലനിൽക്കില്ലെന്ന് ഈ സാമ്പത്തിക വിദഗ്ധർ വിശ്വസിച്ചു. ഈ നിർദ്ദേശങ്ങൾ പ്രൂധോൺ നിർദ്ദേശിച്ച മ്യൂച്വലിസ്‌റ്റ് സിസ്റ്റം പോലുള്ള ഒരു സ്വതന്ത്ര-വിപണി സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്ന വിവിധ രൂപത്തിലുള്ള തൊഴിലാളി സഹകരണ സംഘങ്ങൾ മുതൽ നിയന്ത്രണമില്ലാത്തതും തുറന്നതുമായ വിപണികളിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്ന സർക്കാർ ഉടമസ്ഥതയിലുള്ള സംരംഭങ്ങൾ വരെ ഉൾപ്പെടുന്നു. സോഷ്യലിസത്തിന്റെ ഈ മാതൃകകളെ മാർക്കറ്റ് സോഷ്യലിസത്തിന്റെ മറ്റ് രൂപങ്ങളുമായി (ഉദാ: ലാംഗ് മോഡൽ ) ആശയക്കുഴപ്പത്തിലാക്കരുത്, അവിടെ പൊതു ഉടമസ്ഥതയിലുള്ള സംരംഭങ്ങൾ വിവിധ സാമ്പത്തിക ആസൂത്രണങ്ങളാൽ ഏകോപിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു, അല്ലെങ്കിൽ മൂലധന വിലകൾ നാമമാത്രമായ വിലനിർണ്ണയത്തിലൂടെ നിർണ്ണയിക്കപ്പെടുന്നു.

ഫ്രീ മാർക്കറ്റ് സോഷ്യലിസത്തിന്റെ വക്താക്കളായ ജറോസ്ലാവ് വാനെക്, ഉൽപ്പാദന സ്വത്ത് സ്വകാര്യ ഉടമസ്ഥതയിൽ ആണെങ്കിൽ യഥാർത്ഥത്തിൽ സ്വതന്ത്ര വിപണി സാധ്യമല്ലെന്ന് വാദിക്കുന്നു. കൂടാതെ, സഹകരണവും സ്വയം നിയന്ത്രിതവുമായ സംരംഭങ്ങളെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള ഒരു സോഷ്യലിസ്റ്റ് സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയിലെ തൊഴിലാളികൾക്ക് അവരുടെ നിശ്ചിത വേതനം ലഭിക്കുന്നതിന് പുറമെ ലാഭത്തിന്റെ ഒരു പങ്ക് (അവരുടെ എന്റർപ്രൈസസിന്റെ മൊത്തത്തിലുള്ള പ്രകടനത്തെ അടിസ്ഥാനമാക്കി) ലഭിക്കുമെന്നതിനാൽ ഉൽപ്പാദനക്ഷമത വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നതിന് ശക്തമായ പ്രോത്സാഹനങ്ങളുണ്ടെന്ന് വനെക് പ്രസ്താവിക്കുന്നു. ലൂയിസ് ഒ കെൽസോ ഉൾപ്പെടെയുള്ള വിവിധ ചിന്തകർ വിഭാവനം ചെയ്തതുപോലെ ജീവനക്കാരുടെ ഉടമസ്ഥതയിലുള്ള കമ്പനികൾ മാനദണ്ഡമാണെങ്കിൽ, സഹകരണവും സ്വയം നിയന്ത്രിതവുമായ സംരംഭങ്ങളെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള ഒരു സോഷ്യലിസ്റ്റ് സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയിൽ ഉൽപ്പാദനക്ഷമത വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നതിനുള്ള ശക്തമായ പ്രോത്സാഹനങ്ങൾ ഒരു സ്വതന്ത്ര കമ്പോള സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയിൽ നേടിയേക്കാം. "Cooperative Economics: An Interview with Jaroslav Vanek" . Interview by Albert Perkins. Retrieved March 17, 2011.

സ്വതന്ത്ര കമ്പോളത്തിലൂന്നിയ മുതലാളിത്തം വരുമാനത്തിന്റെ അമിതമായതും വികലമായതുമായ വിതരണത്തിലേക്കും സാമ്പത്തിക അസ്ഥിരതയിലേക്കും നയിക്കുന്നുവെന്നും അത് സാമൂഹിക അസ്ഥിരതയിലേക്കു നയിക്കുമെന്നും സോഷ്യലിസ്റ്റുകൾ ഉറപ്പിച്ചു പറയുന്നു. സാമൂഹ്യക്ഷേമം, പുനർവിതരണ നികുതി, നിയന്ത്രണ നടപടികൾ എന്നിവയുടെ രൂപത്തിലുള്ള തിരുത്തൽ നടപടികൾ സമൂഹത്തിന് ഏജൻസി ചെലവുകൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നു. സ്വയം നിയന്ത്രിത സോഷ്യലിസ്റ്റ് സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയിൽ ഈ ചെലവുകൾ ആവശ്യമില്ല. The Political Economy of Socialism, by Horvat, Branko (1982), pp. 197–198.

മാർക്കറ്റ് സോഷ്യലിസത്തെക്കുറിച്ചുള്ള വിമർശനം രണ്ട് പ്രധാന ദിശകളിൽ നിന്നാണ് വരുന്നത്. സോഷ്യലിസം ഒരു സിദ്ധാന്തമെന്ന നിലയിൽ ജനാധിപത്യ സംവിധാനങ്ങൾക്ക് യോജിച്ചതല്ലെന്നും  ഏറ്റവും ദയയുള്ള രാഷ്ട്രം പോലും ഇതു നടപ്പാക്കുന്നതിൽ ഗുരുതരമായ പ്രശ്‌നങ്ങൾ അഭിമുഖീകരിക്കുമെന്നും സാമ്പത്തിക വിദഗ്ധരായ ഫ്രെഡറിക് ഹയക്കും ജോർജ്ജ് സ്റ്റിഗ്ലറും വാദിക്കുന്നു. 

സോഷ്യലിസത്തെയും മാർക്കറ്റ് സോഷ്യലിസത്തെയും കുറിച്ചുള്ള കൂടുതൽ ആധുനിക വിമർശനം സൂചിപ്പിക്കുന്നത് ഒരു ജനാധിപത്യ വ്യവസ്ഥയിൽ പോലും സോഷ്യലിസത്തിന് കാര്യക്ഷമമായ ഫലത്തിൽ എത്തിച്ചേരാനാവില്ല എന്നാണ്. ജനാധിപത്യ ഭൂരിപക്ഷ ഭരണം സംരംഭങ്ങൾക്കും വ്യവസായങ്ങൾക്കും ഹാനികരമായിത്തീരുന്നുവെന്നും പലിശ ഗ്രൂപ്പുകളുടെ രൂപീകരണം ഒപ്റ്റിമൽ മാർക്കറ്റ് ഫലത്തെ വളച്ചൊടിക്കുന്നുവെന്നുമാണ് ഈ വാദം. 

 വിമർശനം 
ഒരു ലെയ്‌സെസ്-ഫെയർ ഫ്രീ മാർക്കറ്റിന്റെ വിമർശകർ വാദിക്കുന്നത്, യഥാർത്ഥ സാഹചര്യങ്ങളിൽ അത് വില നിശ്ചയിക്കുന്ന കുത്തകകളുടെ വികസനത്തിന് വിധേയമാകുമെന്ന് തെളിയിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ടെന്നാണ്.  അത്തരം ന്യായവാദം സർക്കാർ ഇടപെടലിലേക്ക് നയിച്ചിട്ടുണ്ട്, ഉദാണത്തിന് യുണൈറ്റഡ് സ്റ്റേറ്റ്സ് ആന്റിട്രസ്റ്റ് നിയമം. സ്വതന്ത്ര കമ്പോളത്തെ വിമർശിക്കുന്നവർ വാദിക്കുന്നത്, വിപണികളെ കൂടുതൽ സ്വതന്ത്രമായി പ്രവർത്തിക്കാൻ അനുവദിക്കുന്നതിന്, അത് കാര്യമായ വിപണി ആധിപത്യം, വിലപേശൽ ശക്തിയുടെ അസമത്വം അല്ലെങ്കിൽ വിവര അസമമിതി എന്നിവയിൽ കലാശിക്കുന്നുവെന്നാണ്.

ഒരു സ്വതന്ത്ര വിപണിയുടെ വിമർശകർ പലപ്പോഴും വാദിക്കുന്നത് ചില വിപണി പരാജയങ്ങൾക്ക് സർക്കാർ ഇടപെടൽ ആവശ്യമാണെന്നാണ്.  സാമ്പത്തിക വിദഗ്ധരായ റൊണാൾഡ് കോസ്, മിൽട്ടൺ ഫ്രീഡ്മാൻ, ലുഡ്‌വിഗ് വോൺ മിസെസ്, ഫ്രെഡറിക് ഹയേക് എന്നിവർ വിപണിയിൽ സംഭവിക്കുമെന്ന് കരുതപ്പെടുന്ന വിപണിയിലെ പരാജയങ്ങളെ ആന്തരികമാക്കാനോ ക്രമീകരിക്കാനോ കഴിയുമെന്ന് വാദിക്കുന്നു. 

രണ്ട് പ്രമുഖ കനേഡിയൻ എഴുത്തുകാർ വാദിക്കുന്നത്, വലുതും പ്രധാനപ്പെട്ടതുമായ വ്യവസായങ്ങളിൽ മത്സരം ഉറപ്പാക്കാൻ ഗവൺമെന്റിന് ചില സമയങ്ങളിൽ ഇടപെടേണ്ടി വരുമെന്നാണ്. നവോമി ക്ലെയിൻ തന്റെ ദി ഷോക്ക് ഡോക്ട്രിൻ എന്ന കൃതിയിലൂടെ ഇത് ഏകദേശം പറയുമ്പോൾ ജോൺ റാൾസ്റ്റൺ സോൾ ഇത് കൂടുതൽ ഹാസ്യാത്മകമായി അവതരിപ്പിക്കുന്നു. Saul, John The End of Globalism. ഒരു സ്വതന്ത്ര കമ്പോളത്തിന് മാത്രമേ ആരോഗ്യകരമായ മത്സരം സൃഷ്ടിക്കാൻ കഴിയൂ എന്നും അതിനാൽ കൂടുതൽ ബിസിനസ്സും ന്യായമായ വിലയും സൃഷ്ടിക്കാൻ കഴിയുമെന്ന് അതിന്റെ അനുയായികൾ വാദിക്കുമ്പോൾ, ഒരു സ്വതന്ത്ര വിപണി അതിന്റെ ശുദ്ധമായ രൂപത്തിൽ വിപരീത ഫലമുണ്ടാക്കുമെന്ന് എതിരാളികൾ പറയുന്നു. ക്ളീനും റാൾസ്റ്റണും പറയുന്നതനുസരിച്ച്, കമ്പനികളെ ഭീമൻ കോർപ്പറേഷനുകളായി ലയിപ്പിക്കുന്നത് അല്ലെങ്കിൽ സർക്കാർ നടത്തുന്ന വ്യവസായങ്ങളുടെയും ദേശീയ ആസ്തികളുടെയും സ്വകാര്യവൽക്കരണം പലപ്പോഴും മത്സരവും ന്യായമായ വിലയും നിർബന്ധമാക്കുന്നതിന് സർക്കാർ ഇടപെടൽ ആവശ്യമായി വരുന്ന മോണോപോളി അല്ലെങ്കിൽ ഒളിഗോപോളികൾക്ക് കാരണമാകുന്നുവെന്നാണ്.  കമ്പോള പരാജയത്തിന്റെ മറ്റൊരു രൂപമാണ് ഊഹക്കച്ചവടം.

അമേരിക്കൻ തത്ത്വചിന്തകനും ഗ്രന്ഥകാരനുമായ കോർണൽ വെസ്റ്റ്, ലയിസെസ് ഫെയർ സാമ്പത്തിക നയങ്ങൾക്കുള്ള പിടിവാശികളെ ഫ്രീ-മാര്ക്കറ്റ് ഫണ്ടമെന്റലിസം (സ്വതന്ത്ര കമ്പോള മൗലികവാദം) എന്ന് പരിഹസിച്ച് വിശേഷിപ്പിച്ചു. അത്തരം മാനസികാവസ്ഥ "പൊതുതാൽപ്പര്യത്തെ നിസ്സാരമാക്കുന്നു" എന്നും "പണത്താൽ നയിക്കപ്പെടുന്ന, വോട്ടെടുപ്പിൽ തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ട ഉദ്യോഗസ്ഥരെ ലാഭത്തിന്റെ കോർപ്പറേറ്റ് ലക്ഷ്യങ്ങളോട് - പലപ്പോഴും പൊതുനന്മയുടെ ചെലവിൽ" മാറ്റിനിർത്തുന്നുവെന്നും വെസ്റ്റ് വാദിച്ചു. "Cornel West: Democracy Matters" , The Globalist, January 24, 2005. Retrieved October 9, 2014. അമേരിക്കൻ രാഷ്ട്രീയ തത്ത്വചിന്തകനായ മൈക്കൽ ജെ. സാൻഡൽ വാദിക്കുന്നത്, കഴിഞ്ഞ മുപ്പത് വർഷമായി അമേരിക്ക ഒരു കമ്പോള സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥ എന്നതിൽ നിന്നും മാറി, വിദ്യാഭ്യാസം, പ്രവേശനം തുടങ്ങിയ സാമൂഹികവും നാഗരികവുമായ ജീവിതത്തിന്റെ വശങ്ങൾ ഉൾപ്പെടെ അക്ഷരാർത്ഥത്തിൽ എല്ലാം വിൽക്കുന്ന ഒരു കമ്പോള സമൂഹമായി മാറിയിരിക്കുന്നു എന്നാണ്. Michael J. Sandel (June 2013). Why we shouldn't trust markets with our civic life . TED. Retrieved January 11, 2015. സാമ്പത്തിക ചരിത്രകാരനായ കാൾ പോളാനി തന്റെ ദി ഗ്രേറ്റ് ട്രാൻസ്ഫോർമേഷൻ എന്ന പുസ്തകത്തിൽ കമ്പോളാധിഷ്‌ഠിത സമൂഹത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ആശയത്തെ വളരെയധികം വിമർശിച്ചു, അത് സൃഷ്ടിക്കുന്നതിനുള്ള ഏതൊരു ശ്രമവും മനുഷ്യ സമൂഹത്തെയും പൊതുനന്മയെയും ദുർബലപ്പെടുത്തുമെന്ന് പ്രസ്താവിച്ചു: Henry Farrell (July 18, 2014). The free market is an impossible utopia . The Washington Post. Retrieved January 11, 2015. 

 ഇതും കാണുക 

 Binary economics
 Crony capitalism
 സാമ്പത്തിക ഉദാരവൽക്കരണം
 ഫ്രീഡം ഓഫ് ചോയിസ്
 Free price system
 Grey market
 Left-wing market anarchism
 Market economy
 Neoliberalism
 Participatory economics
 Quasi-market
 Self-managed economy
 Transparency (market)


 അവലംബം 

 കൂടുതൽ വായനയ്ക്ക് 

 Adler, Jonathan H. “Excerpts from ‘About Free-Market Environmentalism.’” In Environment and Society: A Reader, edited by Christopher Schlottmann, Dale Jamieson, Colin Jerolmack, Anne Rademacher, and Maria Damon, 259–264. New York University Press, 2017. .
 Althammer, Jörg. “Economic Efficiency and Solidarity: The Idea of a Social Market Economy.” Free Markets with Sustainability and Solidarity, edited by Martin Schlag and Juan A. Mercaso, Catholic University of America Press, 2016, pp. 199–216, .
 Baradaran, Mehrsa. “The Free Market Confronts Black Poverty.” The Color of Money: Black Banks and the Racial Wealth Gap, Harvard University Press, 2017, pp. 215–246, .



 Block, Fred and Somers, Margaret R. (2014). The Power of Market Fundamentalism: Karl Polanyi's Critique . Harvard University Press. . .
 Boettke, Peter J.  "What Went Wrong with Economics?", Critical Review Vol. 11, No. 1, pp. 35, 58 .


 Chua, Beng Huat. “Disrupting Free Market: State Capitalism and Social Distribution.” Liberalism Disavowed: Communitarianism and State Capitalism in Singapore, Cornell University Press, 2017, pp. 98–122, .
 Cox, Harvey (2016). The Market as God .  Harvard University Press. .
 Cremers, Jan and Ronald Dekker. “Labour Arbitrage on European Labour Markets: Free Movement and the Role of Intermediaries.” Towards a Decent Labour Market for Low Waged Migrant Workers, edited by Conny Rijken and Tesseltje de Lange, Amsterdam University Press, 2018, pp. 109–128, .








 Hayek, Friedrich A. (1948). Individualism and Economic Order. Chicago: University of Chicago Press. vii, 271, [1].

 Higgs, Kerryn. “The Rise of Free Market Fundamentalism.” Collision Course: Endless Growth on a Finite Planet, The MIT Press, 2014, pp. 79–104, .
 Holland, Eugene W. “Free-Market Communism.” Nomad Citizenship: Free-Market Communism and the Slow-Motion General Strike, NED-New edition, University of Minnesota Press, 2011, pp. 99–140, .
 Hoopes, James. “Corporations as Enemies of the Free Market.” Corporate Dreams: Big Business in American Democracy from the Great Depression to the Great Recession, Rutgers University Press, 2011, pp. 27–32, .

 Jónsson, Örn D., and Rögnvaldur J. Sæmundsson. “Free Market Ideology, Crony Capitalism, and Social Resilience.” Gambling Debt: Iceland's Rise and Fall in the Global Economy, edited by E. Paul Durrenberger and Gisli Palsson, University Press of Colorado, 2015, pp. 23–32, .

 Kuttner, Robert, "The Man from Red Vienna" (review of Gareth Dale, Karl Polanyi:  A Life on the Left, Columbia University Press, 381 pp.), The New York Review of Books, vol. LXIV, no. 20 (21 December 2017), pp. 55–57. "In sum, Polanyi got some details wrong, but he got the big picture right. Democracy cannot survive an excessively free market; and containing the market is the task of politics. To ignore that is to court fascism." (Robert Kuttner, p. 57).


 Mittermaier, Karl and Isabella Mittermaier. “Free-Market Dogmatism and Pragmatism.” In The Hand Behind the Invisible Hand: Dogmatic and Pragmatic Views on Free Markets and the State of Economic Theory, 1st ed., 23–26. Bristol University Press, 2020. .
 Newland, Carlos. “Is Support for Capitalism Declining around the World? A Free-Market Mentality Index, 1990–2012.” The Independent Review, vol. 22, no. 4, Independent Institute, 2018, pp. 569–583, .
 Noriega, Roger F., and Andrés Martínez-Fernández. "The Free-Market Moment: Making Grassroots Capitalism Succeed Where Populism Has Failed". American Enterprise Institute, 2016, .
 Orłowska, Agnieszka. “Toward Mutual Understanding, Respect, and Trust: On Past and Present Dog Training in Poland.” Free Market Dogs: The Human-Canine Bond in Post-Communist Poland, edited by Michał Piotr Pręgowski and Justyna Włodarczyk, Purdue University Press, 2016, pp. 35–60, .
 Ott, Julia C. “The ‘Free and Open Market’ Responds.” When Wall Street Met Main Street, Harvard University Press, 2011, pp. 36–54, .
 Palda, Filip (2011) Pareto's Republic and the New Science of Peace 2011 Home  chapters online. Published by Cooper-Wolfling. .
 Philippon, Thomas. “The Rise in Market Power.” The Great Reversal: How America Gave Up on Free Markets, Harvard University Press, 2019, pp. 45–61, .

 Roberts, Alasdair. “The Market Comes Back.” The End of Protest: How Free-Market Capitalism Learned to Control Dissent, Cornell University Press, 2013, pp. 41–57, .
 Robin, Ron. “Castrophobia and the Free Market: The Wohlstetters’ Moral Economy.” The Cold World They Made: The Strategic Legacy of Roberta and Albert Wohlstetter, Harvard University Press, 2016, pp. 118–138, .
 Sandel, Michael J. (2013). What Money Can't Buy: The Moral Limits of Markets. Farrar, Straus and Giroux. .
 Sim, Stuart. “Neoliberalism, Financial Crisis, and Profit.” Addicted to Profit: Reclaiming Our Lives from the Free Market, Edinburgh University Press, 2012, pp. 70–95, . 
 Singer, Joseph W. “Why Consumer Protection Promotes the Free Market.” No Freedom without Regulation: The Hidden Lesson of the Subprime Crisis, Yale University Press, 2015, pp. 58–94, .
 Sloman, Peter. “Welfare in a Neoliberal Age: The Politics of Redistributive Market Liberalism.” In The Neoliberal Age?: Britain since the 1970s, edited by Aled Davies, Ben Jackson, and Florence Sutcliffe-Braithwaite, 75–93. UCL Press, 2021. .

 Stiglitz, Joseph. (1994). Whither Socialism? Cambridge, Massachusetts: MIT Press.
 Symons, Michael. “Free The Market! (It's Been Captured by Capitalism).” Meals Matter: A Radical Economics Through Gastronomy, Columbia University Press, 2020, pp. 225–246, .



  pp. 226–266, .

 Verhaeghe, Paul (2014). What About Me? The Struggle for Identity in a Market-Based Society. Scribe Publications. .

 Zeitlin, Steve, and Bob Holman. “Free Market Flavor: Poetry of the Palate.” The Poetry of Everyday Life: Storytelling and the Art of Awareness, 1st ed., Cornell University Press, 2016, pp. 127–131, .


 പുറം കണ്ണികൾ 


 "Free market" at Encyclopædia Britannica
 "Free Enterprise: The Economics of Cooperation" looks at how communication, coordination and cooperation interact to make free markets work

വർഗ്ഗം:സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥകൾ
വർഗ്ഗം:സാമ്പത്തിക പ്രത്യയശാസ്ത്രങ്ങൾ
വർഗ്ഗം:ക്ലാസിക്കൽ ലിബറലിസം
വർഗ്ഗം:അരാജകത്വവാദം