3C 273

3C 273 എന്നത് കന്നി രാശിയിൽ (Virgo constellation) സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നതും ഏറ്റവും തിളക്കമേറിയതുമായ ക്വാസാറുകളിൽ  ഒന്നാണ്.ക്വാസാറുകൾ എന്ന പ്രതിഭാസത്തെ ആദ്യമായി തിരിച്ചറിയാൻ സഹായിച്ച വസ്തു എന്ന നിലയിൽ ജ്യോതിഃശാസ്ത്ര ചരിത്രത്തിൽ ഇതിന് സുപ്രധാന സ്ഥാനമുണ്ട്. '3C 273' എന്ന നാമം, മൂന്നാം കേംബ്രിഡ്ജ് കാറ്റലോഗിലെ  273-ാമത്തെ സ്രോതസ്സ്      (3rd Cambridge Catalogue of Radio Sources - 3C) എന്നതിനെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു.


കണ്ടെത്തലും ചരിത്രപരമായ പ്രാധാന്യവും

ജ്യോതിഃശാസ്ത്രത്തിലെ ഒരു പുതിയ യുഗത്തിന് തുടക്കം കുറിച്ച കണ്ടെത്തലാണ് 3C 273-ൻ്റേത്.
1959-ൽ കേംബ്രിഡ്ജ് റേഡിയോ കാറ്റലോഗിന്റെ ഭാഗമായി ഈ വസ്തുവിനെ ഒരു ശക്തമായ റേഡിയോ സ്രോതസ്സായി തിരിച്ചറിഞ്ഞു.
1960-കളുടെ തുടക്കത്തിൽ, ഈ റേഡിയോ സ്രോതസ്സിന് ഒരു ദൃശ്യപ്രകാശത്തിലുള്ള പ്രതിരൂപം (Optical Counterpart) ഉള്ളതായി ജ്യോതിഃശാസ്ത്രജ്ഞർ കണ്ടെത്തി. ഇത് ഒരു സാധാരണ നക്ഷത്രത്തെപ്പോലെ വളരെ ചെറുതും തിളക്കമുള്ളതുമായി കാണപ്പെട്ടു.
1963-ൽ, അമേരിക്കൻ ജ്യോതിഃശാസ്ത്രജ്ഞനായ മാർട്ടൻ ഷ്‌മിഡ്റ്റ്  പലതവണ ശ്രമിച്ചതിന് ശേഷം 3C 273-ൻ്റെ വർണ്ണരാജി വിശകലനം ചെയ്യുന്നതിൽ വിജയിച്ചു. സാധാരണ നക്ഷത്രങ്ങളുടെ വർണ്ണരാജിയിൽ കാണുന്നതിന് വിപരീതമായി, ഇതിൻ്റെ വിസർജ്ജന രേഖകൾ (Emission Lines) അസാധാരണമാംവിധം ചുവപ്പുനീക്കത്തിന് വിധേയമായതായി അദ്ദേഹം കണ്ടെത്തി. 3C 273-ൻ്റെ ചുവപ്പുനീക്കം z=0.158 ആണ്. ഈ വലിയ ചുവപ്പുനീക്കം സൂചിപ്പിക്കുന്നത്, ഈ വസ്തു അതിവിദൂരമായ ഒരു ഗാലക്‌സിക്ക് (ഏകദേശം 2.4 ബില്യൺ പ്രകാശവർഷം അകലെ) തുല്യമായ ദൂരത്തിലാണ് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത് എന്നാണ്. ഇത്രയും വലിയ ദൂരത്തിൽ നിന്ന് ദൃശ്യമാകുന്നതിന്, ഇതിന് അവിശ്വസനീയമാംവിധം ഉയർന്ന പ്രകാശതീവ്രത (Luminosity) ആവശ്യമാണ്. അങ്ങനെയാണ്, വിദൂരവും നക്ഷത്രസമാനവുമായ ഈ തിളക്കമുള്ള വസ്തുക്കൾക്ക് ക്വാസി-സ്റ്റെല്ലാർ റേഡിയോ സ്രോതസ്സ്  അഥവാ ക്വാസാർ എന്ന പേര് ലഭിച്ചത്.

ജ്യോതിഃശാസ്ത്രപരമായ സവിശേഷതകൾ

ഊർജ്ജവും ഘടനയും

മറ്റ് ക്വാസാറുകളെപ്പോലെ, 3C 273-ൻ്റെ അവിശ്വസനീയമായ ഊർജ്ജത്തിന് കാരണം അതിൻ്റെ കേന്ദ്രത്തിലുള്ള അതിവിശാലമായ തമോഗർത്തമാണ് . ഈ തമോഗർത്തം അതിനോട് ചേർന്നുള്ള അക്രീഷൻ ഡിസ്കിൽ നിന്ന് പദാർത്ഥങ്ങളെ വലിച്ചെടുക്കുമ്പോൾ പുറത്തുവിടുന്ന വികിരണമാണ് ക്വാസാറിന് തിളക്കം നൽകുന്നത്. സൂര്യൻ പുറത്തുവിടുന്നതിൻ്റെ ട്രില്യൺ കണക്കിന് ഇരട്ടി പ്രകാശം 3C 273 പുറത്തുവിടുന്നു. ക്ഷീരപഥത്തിലെ കോടിക്കണക്കിന് നക്ഷത്രങ്ങൾ ചേരുന്നതിനേക്കാൾ തിളക്കമുണ്ട് ഇതിന്. 3C 273-ന്റെ ഏറ്റവും ശ്രദ്ധേയമായ സവിശേഷതകളിൽ ഒന്ന്, ഇതിൽ നിന്ന് പുറത്തേക്ക് പ്രവഹിക്കുന്ന ഒരു വലിയ റേഡിയോ ജെറ്റാണ്. ഈ ജെറ്റ് ഏകദേശം 2 ലക്ഷം പ്രകാശവർഷം നീളമുള്ളതാണ്. റേഡിയോ തരംഗങ്ങൾ, എക്സ്-റേ, ദൃശ്യപ്രകാശം എന്നിവയിൽ ഇത് ദൃശ്യമാണ്. ആപേക്ഷികതാപരമായ പ്രവേഗം (Relativistic speed) കാരണം ഈ ജെറ്റ് സൂപ്പർലുമിനൽ ചലനം (പ്രകാശത്തേക്കാൾ വേഗത്തിൽ സഞ്ചരിക്കുന്നതായി തോന്നുന്നത്) കാണിക്കുന്നതായും നിരീക്ഷിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്.

നിരീക്ഷണ പ്രധാന്യം
ക്വാസാറുകളുടെ കൂട്ടത്തിൽ ആദ്യം തിരിച്ചറിയപ്പെട്ട അംഗമായതിനാൽ, വിദൂര പ്രപഞ്ചത്തെക്കുറിച്ചും സജീവ താരാപഥ കേന്ദ്രങ്ങളെക്കുറിച്ചുമുള്ള പഠനങ്ങൾക്ക് 3C 273 ഒരു മാനദണ്ഡമായി  വർത്തിക്കുന്നു. ദൃശ്യപ്രകാശത്തിൽ പന്ത്രണ്ടാം കാന്തിമാനം (Magnitude 12) ഉള്ളതിനാൽ, ഒരു ഇടത്തരം അമേച്വർ ദൂരദർശിനി ഉപയോഗിച്ച് പോലും കാണാൻ കഴിയുന്ന ഏക ക്വാസാറുകളിൽ ഒന്നാണ് 3C 273. റേഡിയോ തരംഗങ്ങൾ മുതൽ ഗാമാ കിരണങ്ങൾ വരെയുള്ള വൈദ്യുതകാന്തിക വർണ്ണരാജിയിലെ  എല്ലാ ഭാഗങ്ങളിലും 3C 273 സജീവമാണ്. ഇതിലെ വികിരണത്തിന്റെ പഠനം, തമോഗർത്തങ്ങളുടെ സമീപത്തെ അതീവ ഊർജ്ജതന്ത്രത്തെ മനസ്സിലാക്കാൻ സഹായിക്കുന്നു.  3C 273-ൻ്റെ കണ്ടെത്തൽ പ്രപഞ്ചം നിശ്ചലമാണ് എന്ന പഴയ ധാരണയെ തിരുത്തിക്കുറിച്ചതോടൊപ്പം, വിദൂര പ്രപഞ്ചം എത്രത്തോളം ഊർജ്ജസ്വലവും സങ്കീർണ്ണവുമാണെന്ന് തെളിയിക്കുകയും ചെയ്തു.