ഫുഡ് സേഫ്റ്റി ആൻഡ് സ്റ്റാൻഡേർഡ് അതോറിറ്റി ഓഫ് ഇന്ത്യ

ഫുഡ് സേഫ്റ്റി ആൻഡ് സ്റ്റാൻഡേർഡ് അതോറിറ്റി ഓഫ് ഇന്ത്യ (FSSAI) ഇന്ത്യാ ഗവൺമെന്റിന്റെ ആരോഗ്യ കുടുംബക്ഷേമ മന്ത്രാലയത്തിന് കീഴിൽ സ്ഥാപിതമായ ഒരു നിയമപരമായ സ്ഥാപനമാണ്. 2006-ലെ ഫുഡ് സേഫ്റ്റി ആന്റ് സ്റ്റാൻഡേർഡ് ആക്ട് പ്രകാരമാണ് FSSAI സ്ഥാപിതമായത്, ഇത് ഇന്ത്യയിലെ ഭക്ഷ്യ സുരക്ഷയും നിയന്ത്രണവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ഒരു ഏകീകൃത നിയമമാണ്. ഭക്ഷ്യ സുരക്ഷയുടെ നിയന്ത്രണത്തിലൂടെയും മേൽനോട്ടത്തിലൂടെയും പൊതുജനാരോഗ്യം സംരക്ഷിക്കുന്നതിനും പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്നതിനും FSSAI ഉത്തരവാദിയാണ്.

എഫ്എസ്എസ്എഐയെ നയിക്കുന്നത്, കേന്ദ്ര ഗവൺമെന്റ് നിയമിക്കുന്ന ഒരു നോൺ എക്സിക്യൂട്ടീവ് ചെയർപേഴ്സണാണ്, ഒന്നുകിൽ ഇന്ത്യാ ഗവൺമെന്റിന്റെ സെക്രട്ടറി റാങ്കിൽ കുറയാത്ത പദവി വഹിക്കുന്നവരോ വഹിക്കുന്നവരോ ആണ്.[6] രാജേഷ് ഭൂഷൺ എഫ്എസ്എസ്എഐയുടെ നിലവിലെ ചെയർപേഴ്സണും ശ്രീ ഗഞ്ചി കമലാ വി റാവു എഫ്എസ്എസ്എഐയുടെ നിലവിലെ ചീഫ് എക്സിക്യൂട്ടീവ് ഓഫീസറുമാണ്.

എഫ്എസ്എസ്എഐയുടെ ആസ്ഥാനം ന്യൂഡൽഹിയിലാണ്. ഡെൽഹി, ഗുവാഹത്തി, മുംബൈ, കൊൽക്കത്ത, കൊച്ചി, ചെന്നൈ എന്നിവിടങ്ങളിലായി 6 പ്രാദേശിക ഓഫീസുകളും അതോറിറ്റിക്ക് ഉണ്ട്. FSSAI വിജ്ഞാപനം ചെയ്ത 14 റഫറൽ ലബോറട്ടറികൾ, ഇന്ത്യയിലുടനീളമുള്ള 72 സംസ്ഥാന/UT ലബോറട്ടറികൾ, 112 ലബോറട്ടറികൾ എന്നിവ FSSAI അറിയിച്ച NABL-അക്രഡിറ്റഡ് സ്വകാര്യ ലബോറട്ടറികളാണ്.

2021-ൽ, ഭക്ഷ്യ വസ്തുക്കളുടെ നിർമ്മാണം, കൈകാര്യം ചെയ്യൽ, പാക്കേജിംഗ്, വിൽപ്പന എന്നിവയിൽ ഏർപ്പെട്ടിരിക്കുന്ന വ്യവസായങ്ങൾക്ക് പ്രയോജനം ചെയ്യുക എന്ന ലക്ഷ്യത്തോടെ, എല്ലാ വർഷവും റിട്ടേണുകൾ ഫയൽ ചെയ്യണമെന്ന വ്യവസ്ഥയിൽ റെസ്റ്റോറന്റുകൾക്കും ഭക്ഷ്യ നിർമ്മാതാക്കൾക്കും ശാശ്വത ലൈസൻസുകൾ നൽകാൻ FSSAI തീരുമാനിച്ചു. ഭക്ഷണം നിർമ്മിക്കുകയോ സംഭരിക്കുകയോ കൊണ്ടുപോകുകയോ വിതരണം ചെയ്യുകയോ ചെയ്യുന്ന ഇന്ത്യയിലെ ഏതൊരു ഭക്ഷ്യ ബിസിനസ്സിനും ഫുഡ് സേഫ്റ്റി ആൻഡ് സ്റ്റാൻഡേർഡ് അതോറിറ്റി ഓഫ് ഇന്ത്യ ലൈസൻസോ രജിസ്ട്രേഷനോ ആവശ്യമാണ്. കമ്പനിയുടെ വലിപ്പവും സ്വഭാവവും അനുസരിച്ച്, FSSAI രജിസ്ട്രേഷനോ ലൈസൻസോ ആവശ്യമായി വന്നേക്കാം.

 ചരിത്രം 
2006-ൽ പ്രവർത്തനമാരംഭിച്ച ഫുഡ് സേഫ്റ്റി ആൻഡ് സ്റ്റാൻഡേർഡ്സ് ആക്ട്, 2006-ന് കീഴിൽ 2008 സെപ്റ്റംബർ 5-ന് എഫ്എസ്എസ്എഐ സ്ഥാപിതമായി. ഒരു ചെയർപേഴ്സണും 22 അംഗങ്ങളും അടങ്ങുന്നതാണ് FSSAI. ഉപഭോക്താക്കൾ, വ്യാപാരികൾ, നിർമ്മാതാക്കൾ, നിക്ഷേപകർ എന്നിവരുടെ മനസ്സിൽ ആശയക്കുഴപ്പം ഉണ്ടാകാതിരിക്കാനും അത് കൈകാര്യം ചെയ്യാൻ ഒരു ബോഡി ഉണ്ടായിരിക്കാനും ഭക്ഷണത്തിന് മാനദണ്ഡങ്ങൾ നിശ്ചയിക്കുന്നതിന് FSSAI ഉത്തരവാദിയാണ്. ആരോഗ്യ-കുടുംബക്ഷേമ മന്ത്രാലയം, ഇന്ത്യാ ഗവൺമെന്റിന്റെ ഭരണനിർവഹണ മന്ത്രാലയമാണ് ഭക്ഷ്യ സുരക്ഷാ സ്റ്റാൻഡേർഡ് അതോറിറ്റി ഓഫ് ഇന്ത്യയുടെ. ഫുഡ് സേഫ്റ്റി ആൻഡ് സ്റ്റാൻഡേർഡ് അതോറിറ്റി ഓഫ് ഇന്ത്യയ്ക്ക് (FSSAI) 2006-ലെ FSS നിയമം നൽകുന്ന നിയമപരമായ അധികാരങ്ങൾ താഴെ പറയുന്നവയാണ്.

 ഭക്ഷ്യസുരക്ഷാ മാനദണ്ഡങ്ങൾ സ്ഥാപിക്കുന്നതിനുള്ള ചട്ടങ്ങൾ രൂപപ്പെടുത്തൽ
 ഭക്ഷ്യ പരിശോധനയ്ക്കായി ലബോറട്ടറികളുടെ അക്രഡിറ്റേഷനുള്ള മാർഗ്ഗനിർദ്ദേശങ്ങൾ തയ്യാറാക്കുന്നു
 കേന്ദ്ര സർക്കാരിന് ശാസ്ത്രീയ ഉപദേശവും സാങ്കേതിക പിന്തുണയും നൽകുന്നു
 ഭക്ഷണത്തിൽ അന്താരാഷ്ട്ര സാങ്കേതിക നിലവാരം വികസിപ്പിക്കുന്നതിന് സംഭാവന ചെയ്യുന്നു
 ഭക്ഷ്യ ഉപഭോഗം, മലിനീകരണം, ഉയർന്നുവരുന്ന അപകടസാധ്യതകൾ മുതലായവയെക്കുറിച്ചുള്ള വിവരങ്ങൾ ശേഖരിക്കുകയും ശേഖരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.
 ഇന്ത്യയിൽ ഭക്ഷ്യ സുരക്ഷയെയും പോഷകാഹാരത്തെയും കുറിച്ചുള്ള വിവരങ്ങൾ പ്രചരിപ്പിക്കുകയും അവബോധം പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.

 പ്രധാന ഓഫീസുകൾ 
FSSAI 4 മേഖലകളിലായാണ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്

 വടക്കൻ മേഖല - ന്യൂഡൽഹിയിലെ ഹെഡ് ഓഫീസ്.
 കിഴക്കൻ മേഖല - കൊൽക്കത്തയിലെ റീജിയണൽ ഓഫീസ്
 പശ്ചിമ മേഖല - മുംബൈയിലെ റീജിയണൽ ഓഫീസ്
 ദക്ഷിണ മേഖല - ചെന്നൈയിലെ റീജിയണൽ ഓഫീസ്

 നിയന്ത്രണ ചട്ടക്കൂട് 
ഫുഡ് സേഫ്റ്റി ആൻഡ് സ്റ്റാൻഡേർഡ്സ് അതോറിറ്റി ഓഫ് ഇന്ത്യ, 2006-ലെ ഫുഡ് സേഫ്റ്റി ആൻഡ് സ്റ്റാൻഡേർഡ്സ് ആക്ട് പ്രകാരമുള്ള ഒരു നിയമപരമായ സ്ഥാപനമാണ്. ഫുഡ് സേഫ്റ്റി ആൻഡ് സ്റ്റാൻഡേർഡ്സ് ആക്ട് (എഫ്എസ്എസ്), 2006 ആണ് ഭക്ഷ്യ ഉൽപ്പന്നങ്ങളുടെ നിയന്ത്രണത്തിനുള്ള പ്രാഥമിക നിയമം. ഈ നിയമം ഇന്ത്യയിൽ ഭക്ഷ്യസുരക്ഷാ മാനദണ്ഡങ്ങളുടെ രൂപീകരണവും നടപ്പാക്കലും സ്ഥാപിക്കുന്നു. FSSAI സംസ്ഥാന തലത്തിൽ ഭക്ഷ്യ സുരക്ഷാ അധികാരികളെ നിയമിക്കുന്നു.

ആരോഗ്യ കുടുംബക്ഷേമ മന്ത്രാലയത്തിന്റെ ഭരണപരമായ നിയന്ത്രണത്തിലാണ് FSSAI പ്രവർത്തിക്കുന്നത്. FSSAI യുടെ പ്രധാന ലക്ഷ്യം

 ഭക്ഷണത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ലേഖനങ്ങൾക്ക് ശാസ്ത്രാധിഷ്ഠിത മാനദണ്ഡങ്ങൾ സ്ഥാപിക്കുക
 ഭക്ഷണത്തിന്റെ നിർമ്മാണം, സംഭരണം, വിതരണം, ഇറക്കുമതി, വിൽപ്പന എന്നിവ നിയന്ത്രിക്കുന്നതിന്
 ഭക്ഷണത്തിന്റെ സുരക്ഷ സുഗമമാക്കുന്നതിന്

FSS നിയമം എല്ലാ പഴയ നിയമങ്ങൾക്കും ചട്ടങ്ങൾക്കും ഭക്ഷ്യസുരക്ഷയ്‌ക്കായുള്ള നിയന്ത്രണങ്ങൾക്കും ഒരു ബക്കറ്റാണ്. FSS നിയമം 7 പഴയ പ്രവൃത്തികളെ ഒരു കുടയിലേക്ക് എടുത്തു.

 Prevention of Food Adulteration Act, 1954 Archived 15 December 2017 at the Wayback Machine 
 Fruit Products Order, 1955 Archived 6 February 2018 at the Wayback Machine 
 Meat Food Products Order, 1973 
 Vegetable Oil Products (Control) Order, 1947 Archived 27 January 2018 at the Wayback Machine
 Edible Oils Packaging (Regulation) Order 1998 Archived 6 February 2018 at the Wayback Machine 
 Solvent Extracted Oil, De- Oiled Meal and Edible Flour (Control) Order, 1967 Archived 6 February 2018 at the Wayback Machine 
 Milk and Milk Products Order, 1992 Archived 6 February 2018 at the Wayback Machine.

 വകുപ്പുകൾ 

 സയൻസ് & സ്റ്റാൻഡേർഡ് ഡിവിഷൻ (I & II)
 റെഗുലേഷൻസ് ഡിവിഷൻ
 ക്വാളിറ്റി അഷ്വറൻസ് ഡിവിഷൻ (I & II)
 റെഗുലേറ്ററി കംപ്ലയൻസ് ഡിവിഷൻ
 ഹ്യൂമൻ റിസോഴ്‌സ് & ഫിനാൻസ് ഡിവിഷൻ
 ജനറൽ അഡ്മിനിസ്ട്രേഷനും പോളിസി കോർഡിനേഷൻ ഡിവിഷനും
 ഇൻഫർമേഷൻ ടെക്നോളജി ഡിവിഷൻ
 സാമൂഹികവും പെരുമാറ്റപരവുമായ മാറ്റത്തിന്റെ വിഭാഗം
 ട്രേഡ് ആൻഡ് ഇന്റർനാഷണൽ കോപ്പറേഷൻ ഡിവിഷൻ
 പരിശീലന വിഭാഗം
 രാജ്ഭാഷ

 ഗവേഷണവും ഗുണനിലവാര ഉറപ്പും 
ഗവേഷണം

ഭക്ഷ്യസുരക്ഷാ ഗവേഷണത്തിനായി FSSAI ചില മാർഗ്ഗനിർദ്ദേശങ്ങൾ നിശ്ചയിച്ചിട്ടുണ്ട്. ഇനിപ്പറയുന്ന ലക്ഷ്യങ്ങളോടെയുള്ള ഗവേഷണത്തിന്റെ ഉത്തരവാദിത്തം റിസർച്ച് ആൻഡ് ഡെവലപ്‌മെന്റ് ഡിവിഷനാണ്:

 അന്താരാഷ്ട്ര സംഘടനകളുമായി പൊരുത്തപ്പെടുന്ന ഭക്ഷ്യ സുരക്ഷാ മാനദണ്ഡങ്ങൾ തുടർച്ചയായി അപ്ഡേറ്റ് ചെയ്യുന്നതിനും അപ്ഗ്രേഡ് ചെയ്യുന്നതിനും സഹായിക്കുന്ന പുതിയ അറിവ് സൃഷ്ടിക്കുക
 നിയമങ്ങളും നിയന്ത്രണങ്ങളും മെച്ചപ്പെടുത്തുന്നതിനോ നിർമ്മിക്കുന്നതിനോ തെളിവ് അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള പഠനങ്ങൾ നടത്തുക.

ഗുണമേന്മ

ഭക്ഷണത്തിന്റെയും പാനീയങ്ങളുടെയും ഗുണനിലവാരവും നിലവാരവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട വിവിധ പ്രവർത്തനങ്ങൾ നിർവഹിക്കാൻ FSSAI നിർബന്ധിതമാണ്. ഈ ഫംഗ്‌ഷനുകളിൽ മറ്റുള്ളവക്ക് പുറമേ "ISO17025 പ്രകാരം അംഗീകൃത ലബോറട്ടറികളെ അറിയിക്കുന്നതിനുള്ള നടപടിക്രമങ്ങളും മാർഗ്ഗനിർദ്ദേശങ്ങളും" ഉൾപ്പെടുന്നു. FSSAI ഇങ്ങനെ തരംതിരിച്ചിരിക്കുന്ന ലബോറട്ടറികളെ അറിയിച്ചു:

 FSSAI വിജ്ഞാപനം ചെയ്ത NABL അംഗീകൃത ലാബുകൾ - 112
 സ്റ്റേറ്റ് ലാബുകൾ - 72
 റഫറൽ ലാബുകൾ - 14

 മാനദണ്ഡങ്ങൾ 
എഫ്എസ്എസ്എഐ രൂപപ്പെടുത്തിയ മാനദണ്ഡങ്ങൾ ഭക്ഷ്യ സുരക്ഷയും മാനദണ്ഡങ്ങളും (ഫുഡ് പ്രൊഡക്റ്റ് സ്റ്റാൻഡേർഡ്സ് ആൻഡ് ഫുഡ് അഡിറ്റീവുകൾ) റെഗുലേഷൻ, 2011, ഫുഡ് സേഫ്റ്റി ആൻഡ് സ്റ്റാൻഡേർഡ്സ് (പാക്കേജിംഗ് ആൻഡ് ലേബലിംഗ്) റെഗുലേഷൻ, 2011, കൂടാതെ ഭക്ഷ്യ സുരക്ഷയും മാനദണ്ഡങ്ങളും (മാലിന്യങ്ങൾ, വിഷവസ്തുക്കൾ, അവശിഷ്ടങ്ങൾ) നിയന്ത്രണങ്ങൾ, 2011.

FSSAI ഇനിപ്പറയുന്നവയ്ക്ക് മാനദണ്ഡങ്ങൾ നിർദ്ദേശിച്ചിട്ടുണ്ട്:

 പാലുൽപ്പന്നങ്ങളും അനലോഗുകളും
 കൊഴുപ്പുകൾ, എണ്ണകൾ, കൊഴുപ്പ് എമൽഷനുകൾ
 പഴങ്ങളും പച്ചക്കറി ഉൽപ്പന്നങ്ങളും
 ധാന്യങ്ങളും ധാന്യ ഉൽപ്പന്നങ്ങളും
 മാംസം, മാംസം ഉൽപ്പന്നങ്ങൾ
 മത്സ്യവും മത്സ്യ ഉൽപ്പന്നങ്ങളും
 മധുരപലഹാരങ്ങളും പലഹാരങ്ങളും
 തേൻ ഉൾപ്പെടെയുള്ള മധുരപലഹാരങ്ങൾ
 ഉപ്പ്, സുഗന്ധവ്യഞ്ജനങ്ങൾ, മസാലകൾ, അനുബന്ധ ഉൽപ്പന്നങ്ങൾ
 പാനീയങ്ങൾ, (പാലും പഴങ്ങളും പച്ചക്കറികളും ഒഴികെയുള്ളവ)
 മറ്റ് ഭക്ഷ്യ ഉൽപ്പന്നങ്ങളും ചേരുവകളും
 ഉടമസ്ഥതയിലുള്ള ഭക്ഷണം
 ഭക്ഷണത്തിന്റെ വികിരണം
 പ്രധാന ഭക്ഷണങ്ങൾ, അതായത് സസ്യ എണ്ണ, പാൽ, ഉപ്പ്, അരി, ഗോതമ്പ് മാവ്/മൈദ എന്നിവയുടെ ബലപ്പെടുത്തൽ

ഭക്ഷ്യ ശാസ്ത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പുതിയ സംഭവവികാസങ്ങൾ, ഭക്ഷ്യ ഉപഭോഗ രീതികൾ, പുതിയ ഭക്ഷ്യ ഉൽപന്നങ്ങൾ, അഡിറ്റീവുകൾ, സംസ്കരണ സാങ്കേതിക വിദ്യയിലെ മാറ്റങ്ങൾ എന്നിവയെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള ചലനാത്മക പ്രക്രിയയാണ് മാനദണ്ഡങ്ങളുടെ വികസനം. മറ്റ് നിയന്ത്രണ ഓപ്ഷനുകൾ.

ഫുഡ് സേഫ്റ്റി ആന്റ് സ്റ്റാൻഡേർഡ്സ് ആക്ട് 2006 ന് കീഴിലുള്ള ഏതെങ്കിലും ഭക്ഷണ സാധനങ്ങളുടെ മാനദണ്ഡങ്ങൾ രൂപപ്പെടുത്തുന്നത് നിരവധി ഘട്ടങ്ങൾ ഉൾക്കൊള്ളുന്നു. ഫുഡ് അതോറിറ്റിയുടെ പരിഗണനയ്ക്ക് ശേഷം, ഓഹരി ഉടമകളുടെ അഭിപ്രായങ്ങൾ ക്ഷണിക്കുന്നതിനായി കരട് സ്റ്റാൻഡേർഡ് പ്രസിദ്ധീകരിക്കുന്നു (ഡ്രാഫ്റ്റ് അറിയിപ്പ്). ഡബ്ല്യുടിഒ-എസ്പിഎസ് കമ്മിറ്റിയിൽ ഇന്ത്യ ഒപ്പുവച്ചിരിക്കുന്നതിനാൽ, ഡ്രാഫ്റ്റ് സ്റ്റാൻഡേർഡ് ഡബ്ല്യുടിഒയിലും അറിയിക്കുന്നു. അതിനുശേഷം, ബന്ധപ്പെട്ടവരിൽ നിന്ന് ലഭിക്കുന്ന അഭിപ്രായങ്ങൾ കണക്കിലെടുത്ത്, സ്റ്റാൻഡേർഡ് അന്തിമമാക്കുകയും ഗസറ്റ് ഓഫ് ഇന്ത്യയുടെ ഗസറ്റിൽ അറിയിക്കുകയും നടപ്പിലാക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.

 ഉപഭോക്തൃ വ്യാപനം 
വിവിധ ചാനലുകൾ വഴി ഉപഭോക്താക്കൾക്ക് FSSAI-ലേക്ക് കണക്ട് ചെയ്യാം. തെറ്റിദ്ധരിപ്പിക്കുന്ന ക്ലെയിമുകളും പരസ്യങ്ങളും സംബന്ധിച്ച ആശങ്കകൾക്കായുള്ള ഒരു GAMA പോർട്ടലും പ്രവർത്തിക്കുന്നു.

 ബാധകമായ FSSAI ലൈസൻസ് 
ഭക്ഷ്യ ബിസിനസിന്റെയും വിറ്റുവരവിന്റെയും സ്വഭാവത്തെ അടിസ്ഥാനമാക്കി FSSAI മൂന്ന് തരത്തിലുള്ള ലൈസൻസുകൾ നൽകുന്നു:

 രജിസ്ട്രേഷൻ: ₹12 ലക്ഷത്തിൽ താഴെയുള്ള വിറ്റുവരവിന്
 സംസ്ഥാന ലൈസൻസ്: ₹12 ലക്ഷം മുതൽ ₹20 കോടി വരെ വിറ്റുവരവിന്
 സെൻട്രൽ ലൈസൻസ്: ₹20 കോടിക്ക് മുകളിലുള്ള വിറ്റുവരവിന്

ലൈസൻസ് അപേക്ഷയുടെ സ്വഭാവം വിലയിരുത്തുമ്പോൾ ബിസിനസിന്റെ സ്ഥാനം, റീട്ടെയിൽ സ്റ്റോറുകളുടെ എണ്ണം മുതലായവ പോലുള്ള മറ്റ് മാനദണ്ഡങ്ങൾ ആവശ്യമാണ്.

 പദ്ധതികൾ 
റെസ്റ്റോറന്റുകളിലും മറ്റ് ഔട്ട്‌ലെറ്റുകളിലും വിതരണം ചെയ്യുന്ന ഭക്ഷണത്തിന്റെ സുരക്ഷയും ഗുണനിലവാരവും മെച്ചപ്പെടുത്തുന്നതിനായി 2009-ൽ FSSAI ഒരു പൈലറ്റ് പ്രോജക്റ്റ് സേഫ് ഫുഡ്, ടേസ്റ്റി ഫുഡ് എന്നിവയ്ക്ക് തുടക്കമിട്ടു.

 സംസ്ഥാന ഭക്ഷ്യ സുരക്ഷാ സൂചിക (SFSI) 
സംസ്ഥാന ഭക്ഷ്യസുരക്ഷാ സൂചിക (എസ്എഫ്എസ്ഐ), എഫ്എസ്എസ്എഐയുമായി സഹകരിച്ച് 2018ൽ വികസിപ്പിച്ചെടുത്തതാണ്. സംസ്ഥാനങ്ങളെയും കേന്ദ്രഭരണ പ്രദേശങ്ങളെയും അവയുടെ പ്രകടനം മെച്ചപ്പെടുത്തുന്നതിനും ഉചിതമായ ഭക്ഷ്യസുരക്ഷാ ആവാസവ്യവസ്ഥ സ്ഥാപിക്കുന്നതിനുവേണ്ടി പ്രവർത്തിക്കുന്നതിനും പ്രചോദിപ്പിക്കുന്നതിനാണ് എസ്എഫ്എസ്ഐ സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടത്.

 ഇതും കാണുക 
നാഷണൽ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് ന്യൂട്രീഷൻ, ഹൈദരാബാദ്

 External links 

 Official website
 Food Safety and Standards Act, 2006

 FSSAI Registration Consultants in India