ലോഹഗഡ്

മഹാരാഷ്ട്രയിലെ പൂനെ ജില്ലയിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ഒരു കോട്ടയാണ് ലോഹഗഡ്.  യുനെസ്കോ ലോകപൈതൃകകേന്ദ്രങ്ങളുടെ പട്ടികയിൽ ഇടം നേടിയ മറാഠാ കോട്ടകളുടെ ശ്രേണിയിൽ ഒന്നാണ് ലോഹഗഡ്. [ https://www.arabnews.com/node/2607933/world അറബ് ന്യൂസ്] 

ലോണാവാലക്ക് സമീപം, പൂനെ നഗരത്തിൽ നിന്നും 52 കിലോമീറ്റർ (32 മൈൽ) വടക്കുപടിഞ്ഞാറ് ദിക്കിലാണ് ഈ കോട്ടയുടെ സ്ഥാനം. സമുദ്രനിരപ്പിൽ നിന്ന് 1,033 മീറ്റർ (3,389 അടി) ഉയരത്തിലാണ് ലോഹഗഡ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. ഇതിനു സമീപമുള്ള വിസാപൂർ കോട്ടയുമായി ഒരു ചെറിയ മലനിരയിലൂടെ ഈ കോട്ട ബന്ധപ്പെട്ട് കിടക്കുന്നു.

ചരിത്രം
ലോഹഗഡ് കോട്ടയുടെ പ്രാരംഭ നിർമ്മാണം എ.ഡി. പത്താം നൂറ്റാണ്ടിൽ ഈ പ്രദേശം ഭരിച്ചിരുന്ന ലോഹ്താമിയ രാജവംശത്തിന്റെ കീഴിലായിരുന്നു, കോട്ട ഏറ്റവും കൂടുതൽ കാലം അവരുടെ കീഴിലായിരുന്നു. https://maharashtratourism.gov.in/tourist-intrests/forts/ ഈ കോട്ടയിടെ നീണ്ട ചരിത്രത്തിൽ, വിവിധ കാലഘട്ടങ്ങളിലായി ശതവാഹനന്മാർ, ചാലൂക്യന്മാർ, രാഷ്ട്രകൂടന്മാർ, യാദവന്മാർ, ബാഹ്മനികൾ, നിസാമുകൾ, മുഗളന്മാർ, മറാഠകൾ എന്നിങ്ങനെ നിരവധി രാജവംശങ്ങൾ ഇത് കൈവശപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. 

1485-ൽ അഹമ്മദ് നഗറിലെ നിസാംഷാഹി രാജവംശത്തിൻ്റെ സ്ഥാപകനായ മാലിക് അഹമ്മദ് ഈ കോട്ട പിടിച്ചെടുത്തു. എ.ഡി. 1648-ൽ ഛത്രപതി ശിവാജി ഇത് കീഴടക്കി.https://maharashtratourism.gov.in/fort/lohagad/ പക്ഷേ എ.ഡി. 1665-ൽ പുരന്ദർ ഉടമ്പടി പ്രകാരം അദ്ദേഹം ഇത് മുഗളർക്ക് സമർപ്പിക്കാൻ നിർബന്ധിതനായി. എ.ഡി. 1670-ൽ ശിവാജി കോട്ട തിരിച്ചുപിടിച്ച് തന്റെ ഖജനാവ് സൂക്ഷിക്കാൻ ഉപയോഗിച്ചു. സൂറത്ത് നഗരം ആക്രമിച്ചു നേടിയ സ്വത്ത് സൂക്ഷിക്കാൻ ശിവാജി ഈ കോട്ട ഉപയോഗിച്ചിരുന്നു. പിന്നീട് പേഷ്വാ കാലഘട്ടത്തിൽ നാനാ ഫഡ്‌നാവിസ് കുറച്ചുകാലം ഈ കോട്ട വാസസ്ഥലമായി ഉപയോഗിക്കുകയും കോട്ടയിൽ ഒരു വലിയ ടാങ്ക്, പടിക്കെടുകളുള്ള ഒരു കിണർ തുടങ്ങിയ നിരവധി ഘടനകൾ നിർമ്മിക്കുകയും ചെയ്തു.

ശിലാലിഖിതങ്ങൾ
ലോഹഗഡ് കോട്ടയുടെ തെക്ക് വശത്തായി ലോഹഗഡ്‌വാഡി ഗ്രാമത്തെ അഭിമുഖീകരിക്കുന്ന ഭാഗത്ത് ചില ഗുഹകളുണ്ട്. 2019 സെപ്റ്റംബറിൽ, പൂനെയിൽ നിന്നുള്ള ട്രെക്കിംഗ് സംഘം ബിസി രണ്ടാം നൂറ്റാണ്ടിലോ ഒന്നാം നൂറ്റാണ്ടിലോ എഴുതപ്പെട്ട, പ്രാകൃത ഭാഷയിൽ ബ്രാഹ്മി ലിപി ഉപയോഗിച്ചുള്ള ഒരു ലിഖിതം ഇവിടെ നിന്ന് കണ്ടെത്തി. ഡെക്കാൻ കോളേജ് പോസ്റ്റ് ഗ്രാജുവേറ്റ് ആൻഡ് റിസർച്ച് ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ടിൽ ജോലി ചെയ്യുന്ന പുരാതന ഇന്ത്യൻ ചിത്രകലയിൽ വിദഗ്ധനായ ഡോ. ശ്രീകാന്ത് പ്രധാൻ ആണ് ഈ ലിഖിതം അവലോകനം ചെയ്തത്.   

നവകർ മന്ത്രത്തിൽ ജൈനമത വിശ്വാസികൾ സാധാരണയായി ഉപയോഗിക്കുന്ന 'നമോ അരിഹന്തനാം' എന്ന പ്രയോഗത്തോടെയാണ് ഇത് ആരംഭിക്കുന്നത്. ലോഹഗഡിലേത് ഒരു ജൈനഗുഹയാണെന്ന വസ്തുത ഈ ലിഖിതം വ്യക്തമാക്കുന്നു.
ലിഖിതത്തിൽ "ഇദ രാഖിത" (ഇന്ദ്ര രക്ഷിത) എന്ന പേര് പരാമർശിക്കപ്പെടുന്നു. ഇദ്ദേഹം പ്രദേശത്തെ ജനവാസ കേന്ദ്രങ്ങൾക്കായി ജലസംഭരണികളും പാറയിൽ കൊത്തിയുണ്ടാക്കിയ ബെഞ്ചുകളും സംഭാവന ചെയ്തതായി ലിഖിതത്തിൽ പറയുന്നു.

ലോഹഗഡ് കോട്ട ഒരു സംരക്ഷിത നിർമ്മിതിയാണ്. 

ഭൂമിശാസ്ത്രം, ഘടന, കാലാവസ്ഥ
പശ്ചിമഘട്ടത്തിന്റെ ഭാഗമാണ് ലോഹഗഡ്. സമുദ്രനിരപ്പിൽ നിന്ന് 1,033 മീറ്റർ (3,389 അടി) ഉയരത്തിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ഇത് വിസാപൂർ കോട്ടയുടെ തെക്ക് പടിഞ്ഞാറായിട്ടാണ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. ഇന്ദ്രായണി നദിയുടെയും പാവന തടാകത്തിന്റെയും തടങ്ങൾക്കിടയിലൂടെ ഈ മലനിരകൾ നീണ്ട് കിടക്കുന്നു. മലയുടെ തെക്ക് ഭാഗത്തായി സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന പാവന ജലസംഭരണി ലോഹഗഡിൽ നിന്നും കാണാം. വടക്ക് പടിഞ്ഞാറ് ഭാഗത്തേക്ക് വ്യാപിച്ചുകിടക്കുന്ന മലയുടെ ഭാഗത്തിന് തേളിന്റെ വാലിനോട് രൂപസാദൃശ്യമുള്ളതിനാൽ ഈ ഭാഗം വിഞ്ചുകട അല്ലെങ്കിൽ ബിച്ചു കാണ്ട എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നു. 

ലോഹഗഡിന്റെ നാല് വലിയ കവാടങ്ങൾ ഗണേഷ് ദർവാജ, നാരായൺ ദർവാജ, ഹനുമാൻ ദർവാജ, മഹാ ദർവാജ എന്നിവയാണ്. ഈ കവാടങ്ങൾ ഇപ്പോഴും കാര്യമായ കേടുപാടുകൾ കൂടാതെ നിലനിൽക്കുന്നുണ്ട്. കോട്ടക്കുള്ളിൽ ഒരു മോസ്ക് ഉള്ളത് തകർന്ന നിലയിലാണ്. https://www.theweek.in/news/tourism/2025/02/26/here-are-the-12-forts-related-to-shivaji-nominated-for-unesco-world-heritage-status.html

മഴക്കാലത്ത്, കോട്ടയുടെ മുകൾഭാഗം പലപ്പോഴും മൂടൽമഞ്ഞും മേഘങ്ങളും കൊണ്ട് മൂടപ്പെട്ടിരിക്കും. കോട്ടമതിലുകളും പടിക്കെടുകളും പായൽ പിടിച്ച അവസ്ഥയിലായിരിക്കും. കുന്നിലേക്ക് നയിക്കുന്ന റോഡുകളും പാതകളും മഴക്കാലത്ത് വളരെ വഴുക്കലുള്ളതാണ്.

എത്തിച്ചേരുന്ന വിധം
ലോഹഗഡ് കോട്ടയിലേക്ക് വിവിധ യാത്രാമാർഗങ്ങളിലൂടെ എത്തിച്ചേരാം. നിലവിൽ ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള വിമാനത്താവളം പൂനെ അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളമാണ്. ഭാവിയിൽ നിർദ്ദിഷ്ട നവി മുംബൈ അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളം വരുന്നതോടെ  ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള വിമാനത്താവളം അതായിരിക്കും.

ലോണാവാല-പൂനെ സബർബൻ ട്രെയിനുകളിൽ എത്തിച്ചേരാവുന്ന മലവ്‌ലിയാണ് ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ. മുംബൈ-പൂനെ റെയിൽവേ ലൈനിലെ ലോണാവാലയാണ് ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള പ്രധാന റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ. മുംബൈ-പൂനെ ഹൈവേയിൽ നിന്നും ഈ കോട്ട അധികം അകലെയല്ല. കൂടാതെ എല്ലാ വാഹനങ്ങൾക്കും പോഡിൽ നിന്ന് കോൾവാൻ, ദുധിവാരെ ഖിണ്ഡ് വഴിയും എത്തിച്ചേരാം.

ആളുകൾക്ക് കോട്ടയിലേക്ക് കാൽനടയായി എത്താൻ കഴിയും. ലോഹഗഡിലേക്കുള്ള വഴിയിലാണ് ഭാജ ഗുഹകൾ. ട്രെക്കിങ്ങിൽ താല്പര്യമുള്ള സഞ്ചാരികൾ ലോഹഗഡിൽ വരാറുണ്ട്. മഴക്കാലത്താണ് സഞ്ചാരികളുടെ തിരക്ക് കൂടുതൽ അനുഭവപ്പെടുന്നത്. മലവ്‌ലിയിൽ നിന്നും ലോഹഗഡിലേക്ക് ഏകദേശം രണ്ട് മണിക്കൂറിനുള്ളിൽ എത്തിച്ചേരാൻ കഴിയും. മലവ്‌ലി സ്റ്റേഷനിൽ നിന്ന് മുകളിലേക്ക് മോട്ടോർ വാഹനങ്ങൾക്ക് സഞ്ചാരയോഗ്യമായ ഒരു ടാർ റോഡ് ഉണ്ട്. കോട്ടയിലേക്ക് കടക്കുവാൻ പ്രവേശന ടിക്കറ്റ് ഉണ്ട്. 
വിവിധതരം പക്ഷികളെയും പ്രാണികളെയും ഈ കുന്നുകളിൽ കാണാൻ കഴിയും.

അവലംബം

ചിത്രശാല