ബഹിരാകാശ വകുപ്പ്

ബഹിരാകാശ വകുപ്പ്  (Department of Space - DoS) ഇന്ത്യൻ ബഹിരാകാശ പദ്ധതിയുടെ നടത്തിപ്പിന്റെ ചുമതലയുള്ള ഒരു ഇന്ത്യൻ സർക്കാർ വകുപ്പാണ്. ബഹിരാകാശ പര്യവേക്ഷണവും ബഹിരാകാശ സാങ്കേതികവിദ്യകളുമായി ബന്ധപ്പെട്ട നിരവധി ഏജൻസികളും ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ടുകളും ഇത് കൈകാര്യം ചെയ്യുന്നു. ബഹിരാകാശ വകുപ്പിനു കീഴിലുള്ള ഇന്ത്യൻ ബഹിരാകാശ പരിപാടി രാജ്യത്തിന്റെ സാമൂഹിക-സാമ്പത്തിക നേട്ടത്തിനായി ബഹിരാകാശ ശാസ്ത്രത്തിന്റെയും സാങ്കേതികവിദ്യയുടെയും വികസനവും പ്രയോഗവും പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്നതിന് ലക്ഷ്യമിടുന്നു. ആശയവിനിമയം, ടെലിവിഷൻ പ്രക്ഷേപണം, കാലാവസ്ഥാ നിരീക്ഷണവും അനുബന്ധ സേവനങ്ങൾക്കും വേണ്ടിയുള്ള ഇൻസാറ്റ്, റിസോഴ്‌സ് മോണിറ്ററിംഗിനും മാനേജ്‌മെന്റിനുമുള്ള ഇന്ത്യൻ റിമോട്ട് സെൻസിംഗ് സാറ്റലൈറ്റ് (IRS) സംവിധാനം എന്നിവയിൽ രണ്ട് പ്രധാന ഉപഗ്രഹ സംവിധാനങ്ങൾ ഉൾപ്പെടുന്നു. ഐആർഎസ്, ഇൻസാറ്റ് ക്ലാസ് ഉപഗ്രഹങ്ങളെ ഭ്രമണപഥത്തിൽ സ്ഥാപിക്കുന്നതിനായി രണ്ട് ഉപഗ്രഹ വിക്ഷേപണ വാഹനങ്ങളായ പോളാർ സാറ്റലൈറ്റ് ലോഞ്ച് വെഹിക്കിൾ (പിഎസ്എൽവി), ജിയോസിൻക്രണസ് സാറ്റലൈറ്റ് ലോഞ്ച് വെഹിക്കിൾ (ജിഎസ്എൽവി) എന്നിവയും ബഹിരാകാശ വകുപ്പിൻ്റെ കീഴിൽ വികസിപ്പിച്ചെടുത്തിട്ടുണ്ട്.

 ചരിത്രം 
1961-ൽ ഇന്ത്യാ ഗവൺമെന്റും അന്നത്തെ പ്രധാനമന്ത്രി ജവഹർലാൽ നെഹ്‌റുവും ബഹിരാകാശ ഗവേഷണത്തിനും ബഹിരാകാശത്തിന്റെ സമാധാനപരമായ ഉപയോഗത്തിനുമുള്ള ഉത്തരവാദിത്തം ഡോ. ഹോമി ജെ. ഭാഭയുടെ നേതൃത്വത്തിൽ ഡിപ്പാർട്ട്‌മെന്റ് ഓഫ് അറ്റോമിക് എനർജിയെ (DAE) ഏൽപ്പിച്ചു. 1962-ൽ ഡിപ്പാർട്ട്‌മെന്റ് ഓഫ് അറ്റോമിക് എനർജി ( ഡിഎഇ ), ബഹിരാകാശ പരിപാടികൾ സംഘടിപ്പിക്കുന്നതിനായി  ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കമ്മിറ്റി ഫോർ സ്പേസ് റിസേർച്ച്  (ഇൻസ്കോപാർ) സ്ഥാപിച്ചു. ഡോ. വിക്രം സാരാഭായ് ആയിരുന്നു അതിൻ്റെ ചെയർമാൻ.

1969-ൽ, ഇന്ത്യ നാഷണൽ സയൻസ് അക്കാദമി (INSA) യുടെ കീഴിൽ ഒരു ഉപദേശക സ്ഥാപനമായി INCOSPAR പുനഃസ്ഥാപിക്കുകയും ഇന്ത്യൻ ബഹിരാകാശ ഗവേഷണ സ്ഥാപനം (ISRO) സ്ഥാപിക്കുകയും ചെയ്തു. 1972-ൽ ഇന്ത്യാ ഗവൺമെന്റ് സ്‌പേസ് കമ്മീഷൻ രൂപീകരിക്കുകയും ഡിപ്പാർട്ട്‌മെന്റ് ഓഫ് സ്‌പേസ് (DoS) സ്ഥാപിക്കുകയും 1972 ജൂൺ 1-ന് ISRO-യെ ബഹിരാകാശ വകുപ്പ് മാനേജ്‌മെന്റിന് കീഴിൽ കൊണ്ടുവരികയും ചെയ്തു.

ജനുവരി 15-ന് എസ്. സോമനാഥ് കൈലാസവാദിവൂ ശിവന്റെ പിൻഗാമിയായി ഇന്ത്യൻ സ്പേസ് റിസർച്ച് ഓർഗനൈസേഷന്റെയും സ്പേസ് കമ്മീഷന്റെയും സെക്രട്ടറിയും (സ്പേസ്) എക്സ് ഒഫീഷ്യോ ചെയർമാനുമായി നിയമിതനായി.  വന്ദിത ശർമ്മയാണ് വകുപ്പിൻ്റെഅഡീഷണൽ സെക്രട്ടറി . 

 ഏജൻസികളും സ്ഥാപനങ്ങളും 
വലത്ത്‌|ലഘുചിത്രം| ബഹിരാകാശ വകുപ്പിന്റെ ഘടന കാണിക്കുന്ന ഓർഗനൈസേഷൻ ചാർട്ട്.
വലത്ത്‌|ലഘുചിത്രം| ഇന്ത്യാ ഗവൺമെന്റിന്റെ ബഹിരാകാശ വകുപ്പിന്റെ കേന്ദ്രങ്ങളുടെ ഭൂപടം.
ബഹിരാകാശ വകുപ്പ് ഇനിപ്പറയുന്ന ഏജൻസികളെയും സ്ഥാപനങ്ങളെയും നിയന്ത്രിക്കുന്നു: 

 ഇന്ത്യൻ സ്പേസ് റിസർച്ച് ഓർഗനൈസേഷൻ (ISRO) - DoS ന്റെ പ്രാഥമിക ഗവേഷണ വികസന വിഭാഗം.
 വിക്രം സാരാഭായ് സ്പേസ് സെന്റർ (VSSC), തിരുവനന്തപുരം
 ലിക്വിഡ് പ്രൊപ്പൽഷൻ സിസ്റ്റംസ് സെന്റർ (LPSC), തിരുവനന്തപുരം.
 സതീഷ് ധവാൻ സ്പേസ് സെന്റർ (SDSC-SHAR), ശ്രീഹരിക്കോട്ട .
 ISRO സാറ്റലൈറ്റ് സെന്റർ (ISAC), ബെംഗളൂരു .
 സ്പേസ് ആപ്ലിക്കേഷൻ സെന്റർ (എസ്എസി), അഹമ്മദാബാദ് .
 നാഷണൽ റിമോട്ട് സെൻസിംഗ് സെന്റർ (NRSC), ഹൈദരാബാദ് .
 ISRO ഇനേർഷ്യൽ സിസ്റ്റംസ് യൂണിറ്റ് (IISU), തിരുവനന്തപുരം.
 ഡെവലപ്‌മെന്റ് ആൻഡ് എജ്യുക്കേഷണൽ കമ്മ്യൂണിക്കേഷൻ യൂണിറ്റ് (DECU), അഹമ്മദാബാദ്.
 മാസ്റ്റർ കൺട്രോൾ ഫെസിലിറ്റി (എംസിഎഫ്), ഹാസൻ .
 ISRO ടെലിമെട്രി, ട്രാക്കിംഗ് ആൻഡ് കമാൻഡ് നെറ്റ്‌വർക്ക് (ISTRAC), ബെംഗളൂരു.
 ലബോറട്ടറി ഫോർ ഇലക്‌ട്രോ ഒപ്‌റ്റിക്‌സ് സിസ്റ്റംസ് (LEOS), ബെംഗളൂരു.
 ഇന്ത്യൻ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് റിമോട്ട് സെൻസിംഗ് (ഐഐആർഎസ്), ഡെറാഡൂൺ .
 ആൻട്രിക്സ് കോർപ്പറേഷൻ - ഐഎസ്ആർഒയുടെ മാർക്കറ്റിംഗ് വിഭാഗം.
 ഫിസിക്കൽ റിസർച്ച് ലബോറട്ടറി (പിആർഎൽ), അഹമ്മദാബാദ്.
 നാഷണൽ അറ്റ്‌മോസ്ഫെറിക് റിസർച്ച് ലബോറട്ടറി (NARL), ഗദങ്കി.
 നോർത്ത്-ഈസ്റ്റേൺ സ്പേസ് ആപ്ലിക്കേഷൻസ് സെന്റർ  (NE-SAC), ഉമിയം.
 ഇന്ത്യൻ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് സ്പേസ് സയൻസ് ആൻഡ് ടെക്നോളജി (IIST), തിരുവനന്തപുരം - ഇന്ത്യയുടെ ബഹിരാകാശ സർവകലാശാല.
 ന്യൂസ്‌പേസ് ഇന്ത്യ ലിമിറ്റഡ് (എൻഎസ്‌ഐഎൽ), ബെംഗളൂരു.
 ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ സ്പേസ് പ്രൊമോഷൻ ആൻഡ് ഓതറൈസേഷൻ സെന്റർ (ഇൻ-സ്പേസ്)  

 ഇതും കാണുക 

 സ്വാമി വിവേകാനന്ദ പ്ലാനറ്റോറിയം, മംഗലാപുരം

 റഫറൻസുകൾ 

 ബാഹ്യ ലിങ്കുകൾ 



വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യയുടെ ബഹിരാകാശപദ്ധതികൾ
വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യൻ സ്പേസ് റിസർച്ച് ഓർഗനൈസേഷൻ