ലസികാവ്യൂഹം

കശേരുക്കളിലെ രക്തചംക്രമണവ്യൂഹത്തിൻ്റെയും രോഗപ്രതിരോധവ്യവസ്ഥയുടെയും ഭാഗമായ  അവയവ വ്യൂഹമാണ് ലിംഫറ്റിക് സിസ്റ്റം അല്ലെങ്കിൽ ലിംഫോയിഡ് സിസ്റ്റം എന്നും അറിയപ്പെടുന്ന ലസികാവ്യൂഹം. ലിംഫ്, ലിംഫറ്റിക് വെസൽസ്, ലിംഫ് നോഡുകൾ, ലിംഫറ്റിക് അല്ലെങ്കിൽ ലിംഫോയിഡ് അവയവങ്ങൾ, ലിംഫോയിഡ് ടിഷ്യുകൾ എന്നിവയുടെ ഒരു വലിയ ശൃംഖലയാലാണ് ഇത് നിർമ്മിച്ചിരിക്കുന്നത്. വെസലുകൾ ലിംഫ് എന്ന തെളിഞ്ഞ ദ്രാവകം ഹൃദയത്തിലേക്ക് വഹിക്കുന്നു (ലാറ്റിൻ പദമായ ലിംഫ ശുദ്ധജലത്തിന്റെ ദേവതയായ ലിംഫയെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു).

കാർഡിയോവാസ്കുലർ സിസ്റ്റത്തിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി, ലിംഫറ്റിക് സിസ്റ്റം ഒരു  സംവൃതവ്യൂഹമല്ല. മനുഷ്യ രക്തചംക്രമണവ്യൂഹം പ്രതിദിനം ശരാശരി 20 ലിറ്റർ രക്തം കാപ്പിലറി ഫിൽട്ടറേഷൻ വഴി പ്രോസസ്സ് ചെയ്യുന്നു. ഇത് രക്തത്തിൽ നിന്ന് പ്ലാസ്മയെ നീക്കംചെയ്യുന്നു. ഏകദേശം 17 ലിറ്റർ ഫിൽട്ടർ ചെയ്ത പ്ലാസ്മ നേരിട്ട് രക്തക്കുഴലുകളിലേക്ക് ആഗിരണം ചെയ്യപ്പെടുന്നു, ബാക്കി മൂന്ന് ലിറ്റർ ഇന്റർസ്റ്റീഷ്യൽ ദ്രാവകത്തിൽ അവശേഷിക്കുന്നു. ലിംഫറ്റിക് സിസ്റ്റത്തിന്റെ പ്രധാന പ്രവർത്തനങ്ങളിലൊന്ന് മിച്ചമായ ആ മൂന്ന് ലിറ്ററിന് രക്തത്തിലേക്ക് ഒരു ആക്സസറി റിട്ടേൺ റൂട്ട് നൽകുക എന്നതാണ്.

രോഗ പ്രതിരോധമാണ് മറ്റൊരു പ്രധാന പ്രവർത്തനം. രക്തത്തിലെ പ്ലാസ്മയുമായി വളരെ സാമ്യമുള്ളതാണ് ലിംഫ്, അതിൽ ബാക്ടീരിയ, പ്രോട്ടീൻ എന്നിവയ്ക്കൊപ്പം മാലിന്യ ഉൽ‌പന്നങ്ങളും സെല്ലുലാർ അവശിഷ്ടങ്ങളും അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു. ലിംഫോസിന്റെ കോശങ്ങൾ കൂടുതലും ലിംഫോസൈറ്റുകളാണ്. അനുബന്ധ ലിംഫോയിഡ് അവയവങ്ങൾ ലിംഫോയിഡ് ടിഷ്യു ചേർന്നതാണ്, അവ ലിംഫോസൈറ്റ് ഉത്പാദനം അല്ലെങ്കിൽ ലിംഫോസൈറ്റ് സജീവമാക്കൽ എന്നിവയ്ക്കുള്ള ഇടമാണ്. ലസികാഗ്രന്ഥി (ഏറ്റവും കൂടുതൽ ലിംഫോസൈറ്റ് ഉള്ള ഇടം), പ്ലീഹ, തൈമസ്,  ടോൺസിൽ എന്നിവ അതിലുണ്ട്. ലിംഫോ സൈറ്റുകൾ  അസ്ഥി മജ്ജയിൽ ആണ് ഉണ്ടാകുന്നത്. പിന്തുണയ്ക്കായുള്ള സ്ട്രോമൽ സെല്ലുകൾ പോലുള്ള മറ്റ് കോശങ്ങളും ലിംഫോയിഡ് അവയവങ്ങളിൽ അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു. മ്യൂക്കോസ-അസോസിയേറ്റഡ് ലിംഫോയിഡ് ടിഷ്യു (MALT) പോലുള്ള മ്യൂക്കോസകളുമായും ലിംഫോയിഡ് ടിഷ്യു ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.

രക്തത്തിൽ നിന്ന് ടിഷ്യൂകളിലേക്ക് കാപ്പിലറി ആക്ഷൻ വഴി ദ്രാവകം എത്തുന്നു. മാലിന്യ ഉൽ‌പന്നങ്ങൾ, ബാക്ടീരിയകൾ, കേടായ കോശങ്ങൾ എന്നിവ ദ്രാവകത്തിൽ ശേഖരിക്കുകയും, തുടർന്ന് അത് ലിംഫറ്റിക് കാപ്പിലറികളിലേക്കും ലിംഫറ്റിക് വെസ്സലുകളിലേക്കും ലിംഫായി ഒഴുകുന്നു. ലിംഫ് അനേകം ലിംഫ് നോഡുകളിലൂടെ കടന്നുപോയി അനാവശ്യ വസ്തുക്കളായ ബാക്ടീരിയകളും കേടായ കോശങ്ങളും ഫിൽട്ടർ ചെയ്യുന്നു. ലിംഫ് പിന്നീട് ലിംഫ് ഡക്ടുകൾ എന്നറിയപ്പെടുന്ന വളരെ വലിയ ലിംഫ് വെസ്സലുകളിലേക്ക് കടക്കുന്നു. വലത് ലിംഫറ്റിക് നാളം വലതുഭാഗത്ത് ഒഴുകുന്നു, തോറാസിക് ഡക്റ്റ് എന്നും അറിയപ്പെടുന്ന വലിയ ഇടത് ലിംഫറ്റിക് നാളം ഇടത് വശത്ത് ഒഴുകുന്നു. പേശികളുടെ സങ്കോചത്തിലൂടെയാണ് ലിംഫ് സിസ്റ്റത്തിലൂടെ ലിംഫ് നീങ്ങുന്നത്.  ചില കശേരുക്കളിൽ, ലിംഫ് സിരകളിലേക്ക് ലിംഫ് പമ്പ് ചെയ്യുന്ന ഒരു ലിംഫ് ഹൃദയം ഉണ്ട്.

പതിനേഴാം നൂറ്റാണ്ടിൽ ഓലസ് റഡ്ബെക്കും തോമസ് ബാർത്തോളിനും സ്വതന്ത്രമായി ആണ് ലിംഫറ്റിക് സിസ്റ്റം ആദ്യമായി വിവരിച്ചത്.

 ഘടന 
ലഘുചിത്രം| ലിംഫറ്റിക് സിസ്റ്റത്തിലെ വെസ്സലുകളുടെയും അവയവങ്ങളുടെയും രേഖാചിത്രം
ലിംഫറ്റിക് വെസ്സലുകൾ, ലിംഫോയിഡ് അവയവങ്ങൾ, ലിംഫോയിഡ് ടിഷ്യുകൾ, ലിംഫ് എന്നിവയുടെ ഒരു ശൃംഖലയാണ് ലിംഫറ്റിക് സിസ്റ്റത്തിൽ അടങ്ങിയിരിക്കുന്നത്.

 പ്രാഥമിക ലിംഫോയിഡ് അവയവങ്ങൾ 
തൈമസും അസ്തി മജ്ജയും ആണ് പ്രാഥമിക (അല്ലെങ്കിൽ കേന്ദ്ര) ലിംഫോയിഡ് അവയവങ്ങൾ. അവ ഇമ്മെച്വർ പ്രോജെനിറ്റർ സെല്ലുകളിൽ നിന്ന് ലിംഫോസൈറ്റുകൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നു.

 മജ്ജ 
ടി കോശങ്ങളുടെ മുൻഗാമികളുടെ സൃഷ്ടിക്കും രോഗപ്രതിരോധവ്യവസ്ഥയുടെ പ്രധാന സെൽ തരങ്ങളായ ബി സെല്ലുകളുടെ ഉത്പാദനത്തിനും പക്വതയ്ക്കും അസ്ഥി മജ്ജ കാരണമാകുന്നു. അസ്ഥിമജ്ജയിൽ നിന്ന്, ബി സെല്ലുകൾ ഉടൻ തന്നെ രക്തചംക്രമണവ്യൂഹത്തിൽ ചേരുകയും രോഗകാരികളെ തേടി ദ്വിതീയ ലിംഫോയിഡ് അവയവങ്ങളിലേക്ക് പോകുകയും ചെയ്യുന്നു. ടി സെല്ലുകൾ അസ്ഥിമജ്ജയിൽ നിന്ന് തൈമസിലേക്ക് സഞ്ചരിക്കുന്നു, അവിടെ അവ കൂടുതൽ വികസിക്കുകയും പക്വത പ്രാപിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. പക്വതയുള്ള ടി സെല്ലുകൾ രോഗകാരികളെ തേടി ബി സെല്ലുകളിൽ ചേരുന്നു. മറ്റ് 95% ടി സെല്ലുകളും പ്രോഗ്രാം ചെയ്ത സെൽ മരണത്തിന്റെ ഒരു രൂപമായ അപ്പോപ്റ്റോസിസിന് വിധേയമാകുന്നു.

 തൈമസ് 
പ്രസവാനന്തര ആന്റിജൻ ഉത്തേജനത്തിനുള്ള പ്രതികരണമായി ജനനം മുതൽ തൈമസ് വലുപ്പം വർദ്ധിക്കുന്നു. നവജാതശിശുക്കളിലും, കൗമാരത്തിനു മുമ്പുള്ള കാലഘട്ടങ്ങളിലും ഇത് ഏറ്റവും സജീവമാണ്. കൗമാരത്തിന്റെ തുടക്കത്തിൽ, തൈമസ് അട്രോഫി ചെയ്യാനും റിഗ്രസ് ചെയ്യാനും തുടങ്ങുന്നു. അഡിപ്പോസ് ടിഷ്യു കൂടുതലും തൈമിക് സ്ട്രോമയെ മാറ്റിസ്ഥാപിക്കുന്നു. എന്നിരുന്നാലും, മുതിർന്നവരുടെ ജീവിതത്തിലുടനീളം ശേഷിക്കുന്ന ടി ലിംഫോപോയിസിസ് തുടരുന്നു. തൈമസിന്റെ നഷ്ടമോ അഭാവമോ കടുത്ത അളവിൽ രോഗപ്രതിരോധ ശേഷി കുറയ്ക്കുന്നതിനും തുടർന്നുള്ള അണുബാധയ്ക്കുള്ള സാധ്യതയ്ക്കും കാരണമാകുന്നു. മിക്ക സ്പീഷിസുകളിലും, തൈമസിൽ എപ്റ്റീലിയം ചേർന്ന സെപ്‌റ്റ കൊണ്ട് വിഭജിച്ചിരിക്കുന്ന ലോബ്യൂളുകൾ അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു; അതിനാൽ ഇത് പലപ്പോഴും ഒരു എപ്പിത്തീലിയൽ അവയവമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. ടി സെല്ലുകൾ തൈമോസൈറ്റുകളിൽ നിന്ന് പക്വത പ്രാപിക്കുകയും, എപ്പിത്തീലിയൽ സെല്ലുകളുമായി ഇടപഴകുന്നതിന് മെഡുള്ളയിലേക്ക് പ്രവേശിക്കുന്നതിന് മുമ്പ് തൈമിക് കോർട്ടക്സിൽ ഒരു സെലക്ഷൻ പ്രക്രിയയ്ക്ക് വിധേയമാക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.

ഹെമറ്റോപോയിറ്റിക് പ്രോജെനിറ്റർ സെല്ലുകളിൽ നിന്നുള്ള ടി സെല്ലുകളുടെ വികാസത്തിന് തൈമസ് ഒരു പ്രേരണാ അന്തരീക്ഷം നൽകുന്നു. കൂടാതെ, തൈമിക് സ്ട്രോമൽ സെല്ലുകൾ ഒരു പ്രവർത്തനപരവും സെൽഫ് ടോളറൻസ് പുലർത്തുന്നതുമായ ടി സെൽ ശേഖരം തിരഞ്ഞെടുക്കാൻ അനുവദിക്കുന്നു. അതിനാൽ, തൈമസിന്റെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട റോളുകളിൽ ഒന്ന് കേന്ദ്ര ടോളറൻസിൻ്റെ പ്രേരണയാണ്.

 ദ്വിതീയ ലിംഫോയിഡ് അവയവങ്ങൾ 
ദ്വിതീയ (അല്ലെങ്കിൽ പെരിഫറൽ) ലിംഫോയിഡ് അവയവങ്ങൾ (SLO), അതിൽ ലിംഫ് നോഡുകളും പ്ലീഹയും ഉൾപ്പെടുന്നു, അവ മെച്വർ നൈവ് ലിംഫോസൈറ്റുകൾ നിലനിർത്തുകയും അഡാപ്റ്റീവ് രോഗപ്രതിരോധ പ്രതികരണം ആരംഭിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ആന്റിജനുകൾ ലിംഫോസൈറ്റ് സജീവമാക്കുന്ന സ്ഥലങ്ങളാണ് പെരിഫറൽ ലിംഫോയിഡ് അവയവങ്ങൾ. സജീവമാക്കൽ ക്ലോണൽ വികാസത്തിലേക്കും അഫിനിറ്റി പക്വതയിലേക്കും നയിക്കുന്നു. മെച്വർ ലിംഫോസൈറ്റുകൾ രക്തത്തിനും പെരിഫറൽ ലിംഫോയിഡ് അവയവങ്ങൾക്കും ഇടയിൽ അവയുടെ പ്രത്യേക ആന്റിജനെ നേരിടുന്നതുവരെ പുനക്രമീകരിക്കുന്നു.

 പ്ലീഹ 
പ്ലീഹയുടെ പ്രധാന പ്രവർത്തനങ്ങൾ ഇവയാണ്:

 ആന്റിജനുകൾക്കെതിരെ പോരാടുന്നതിന് രോഗപ്രതിരോധ കോശങ്ങൾ ഉത്പാദിപ്പിക്കാൻ
 കണികാ പദാർത്ഥങ്ങളും പ്രായമായ രക്തകോശങ്ങളും (പ്രധാനമായും ചുവന്ന രക്താണുക്കളെ) നീക്കംചെയ്യുന്നതിന്
 ഗര്ഭപിണ്ഡത്തിന്റെ ജീവിതത്തില് രക്തകോശങ്ങള് ഉല്പാദിപ്പിക്കുന്നതിന്.

പ്ലീഹ അതിന്റെ വെളുത്ത പൾപ്പിൽ ആന്റിബോഡികളെ സമന്വയിപ്പിക്കുകയും രക്തത്തിന്റെയും ലിംഫ് നോഡുകളുടെയും രക്തചംക്രമണം വഴി ആന്റിബോഡി-പൊതിഞ്ഞ ബാക്ടീരിയകളെയും ആന്റിബോഡി-പൊതിഞ്ഞ രക്തകോശങ്ങളെയും നീക്കം ചെയ്യുകയും ചെയ്യുന്നു. എലികളെ ഉപയോഗിച്ച് 2009-ൽ പ്രസിദ്ധീകരിച്ച ഒരു പഠനത്തിൽ, ചുവന്ന പൾപ്പിനുള്ളിൽ ശരീരത്തിലെ മോണോസൈറ്റുകളുടെ പകുതിയും പ്ലീഹയിൽ അടങ്ങിയിട്ടുണ്ടെന്ന് കണ്ടെത്തി.  ഈ മോണോസൈറ്റുകൾ, പരിക്കേറ്റ ടിഷ്യുവിലേക്ക് (ഹൃദയം പോലുള്ളവ) നീങ്ങുമ്പോൾ, ടിഷ്യു രോഗശാന്തിയെ പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്നതിനിടയിൽ ഡെൻഡ്രിറ്റിക് സെല്ലുകളും മാക്രോഫേജുകളും ആയി മാറുന്നു.  മോണോ ന്യൂക്ലിയർ ഫാഗോസൈറ്റ് സിസ്റ്റത്തിന്റെ പ്രവർത്തന കേന്ദ്രമാണ് പ്ലീഹ, ഇത് ഒരു വലിയ ലിംഫ് നോഡിനോട് സാമ്യമുള്ളതായി കണക്കാക്കാം, കാരണം അതിന്റെ അഭാവം ചില അണുബാധകൾക്ക് കാരണമാകുന്നു.

തൈമസിനെപ്പോലെ, പ്ലീഹയ്ക്കും എഫെറന്റ് ലിംഫറ്റിക് പാത്രങ്ങൾ മാത്രമേയുള്ളൂ. ഹ്രസ്വമായ ആമാശയ ധമനിയും സ്പ്ലീനിക് ധമനിയും അതിന് രക്തം നൽകുന്നു. പെൻസിലിയറി റാഡിക്കിളുകൾ എന്നറിയപ്പെടുന്ന ധമനികളാൽ അങ്കുരണ കേന്ദ്രങ്ങൾ വിതരണം ചെയ്യുന്നു.

പ്രസവത്തിനു മുമ്പുള്ള വികാസത്തിന്റെ അഞ്ചാം മാസം വരെ, പ്ലീഹ ചുവന്ന രക്താണുക്കളെ സൃഷ്ടിക്കുന്നു; ജനനത്തിനു ശേഷം, അസ്ഥിമജ്ജ മാത്രമാണ് ഹെമറ്റോപോയിസിസിന് ഉത്തരവാദി. ഒരു പ്രധാന ലിംഫോയിഡ് അവയവവും റെറ്റിക്യുലോഎൻഡോതെലിയൽ സിസ്റ്റത്തിലെ ഒരു കേന്ദ്ര പ്ലെയറും എന്ന നിലയിൽ, പ്ലീഹ ലിംഫോസൈറ്റുകൾ ഉത്പാദിപ്പിക്കാനുള്ള കഴിവ് നിലനിർത്തുന്നു. പ്ലീഹ ചുവന്ന രക്താണുക്കളും ലിംഫോസൈറ്റുകളും സംഭരിക്കുന്നു. അടിയന്തര ഘട്ടങ്ങളിൽ സഹായിക്കാൻ ആവശ്യമായ രക്തകോശങ്ങൾ സംഭരിക്കാൻ ഇതിന് കഴിയും. 25% വരെ ലിംഫോസൈറ്റുകൾ എപ്പോൾ വേണമെങ്കിലും സൂക്ഷിക്കാം.

 ലിംഫ് നോഡുകൾ 
വലത്ത്‌|ലഘുചിത്രം|350x350ബിന്ദു| അഫെറന്റ്, എഫെറന്റ് ലിംഫറ്റിക് വെസലുകൾ കാണിക്കുന്ന ഒരു ലിംഫ് നോഡ്
ലഘുചിത്രം|343x343ബിന്ദു|റീജിയണൽ ലിംഫ് നോഡുകൾ
ലിംഫ് നോഡ് എന്നത് ലിംഫോയിഡ് ടിഷ്യുവിന്റെ ഒരു സംഘടിത ശേഖരമാണ്, അതിലൂടെ ലിംഫ് രക്തത്തിലേക്ക് മടങ്ങുന്നു. ലിംഫ് നോഡുകൾ ലിംഫറ്റിക് സിസ്റ്റത്തിന്റെ ഇടവേളകളിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. നിരവധി അഫെറന്റ് ലിംഫ് വെസലുകൾ ലിംഫ് കൊണ്ടുവരുന്നു, ഇത് ലിംഫ് നോഡിലെ പദാർത്ഥത്തിലൂടെ കടന്നുപോകുന്നു, തുടർന്ന് ഒരു എഫെറന്റ് ലിംഫ് വെസലാൽ പുറന്തള്ളപ്പെടുന്നു. മനുഷ്യശരീരത്തിലെ ഏകദേശം 800 ലിംഫ് നോഡുകളിൽ 300 എണ്ണം തലയിലും കഴുത്തിലുമാണ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. പലതും കക്ഷത്തിലും വയറിലും ഉള്ളതുപോലെ വിവിധ പ്രദേശങ്ങളിൽ കൂട്ടങ്ങളായി തിരിച്ചിരിക്കുന്നു. ലിംഫ് നോഡ് ക്ലസ്റ്ററുകൾ സാധാരണയായി കൈകാലുകളുടെ പ്രോക്സിമൽ അറ്റത്തും (ഞരമ്പ്, കക്ഷങ്ങൾ) കഴുത്തിലും കാണപ്പെടുന്നു, അവിടെ മുറിവുകളിൽ നിന്ന് രോഗകാരി മലിനീകരണം നിലനിർത്താൻ സാധ്യതയുള്ള ശരീരഭാഗങ്ങളിൽ നിന്ന് ലിംഫ് ശേഖരിക്കപ്പെടുന്നു. നെഞ്ച്, കഴുത്ത്, പെൽവിസ്, കക്ഷീയം, ഇൻഗ്വിനൽ മേഖല, കുടലിലെ രക്തക്കുഴലുകളുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് മെഡിയസ്റ്റിനത്തിൽ ലിംഫ് നോഡുകൾ പ്രത്യേകിച്ച് ധാരാളം ഉണ്ട്.

ഒരു ലിംഫ് നോഡിന്റെ പദാർത്ഥത്തിൽ കോർട്ടെക്സ് എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഒരു പുറം ഭാഗത്ത് ലിംഫോയിഡ് ഫോളിക്കിളുകൾ അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു. നോഡിന്റെ ആന്തരിക ഭാഗത്തെ മെഡുല എന്ന് വിളിക്കുന്നു, ഇത് ഹിലം എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഒരു ഭാഗം ഒഴികെ എല്ലാ വശങ്ങളിലും പുറംതൊലിയാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. ലിംഫ് നോഡിന്റെ ഉപരിതലത്തിൽ ഹിലം ഒരു കുഴിവ് പോലെ കാണപ്പെടുന്നു, അല്ലാത്തപക്ഷം ഗോളാകൃതിയിലുള്ള ലിംഫ് നോഡ് ബീൻ ആകൃതിയിലുള്ളതോ അണ്ഡാകാരമോ ആകുന്നതിന് കാരണമാകുന്നു. എഫെറന്റ് ലിംഫ് വെസൽ ഹിലമിലെ ലിംഫ് നോഡിൽ നിന്ന് നേരിട്ട് പുറത്തുവരുന്നു. ലിംഫ് നോഡിന് രക്തം നൽകുന്ന ധമനികളും സിരകളും ഹിലത്തിലൂടെ പ്രവേശിക്കുകയും പുറത്തുകടക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. പാരാകോർട്ടെക്സ് എന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്ന ലിംഫ് നോഡിന്റെ പ്രദേശം ഉടനടി മെഡുള്ളയെ ചുറ്റുന്നു. കൂടുതലും പക്വതയില്ലാത്ത ടി സെല്ലുകളോ തൈമോസൈറ്റുകളോ ഉള്ള കോർട്ടക്സിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി, പാരാകോർട്ടെക്സിന് പ്രായപൂർത്തിയാകാത്തതും പ്രായപൂർത്തിയായതുമായ ടി കോശങ്ങളുടെ മിശ്രിതമുണ്ട്. പാരാകോർട്ടെക്സിൽ കാണപ്പെടുന്ന പ്രത്യേക ഉയർന്ന എൻഡോതെലിയൽ വെനുലുകളിലൂടെ ലിംഫോസൈറ്റുകൾ ലിംഫ് നോഡുകളിലേക്ക് പ്രവേശിക്കുന്നു.

ലിംഫ് ഫോളിക്കിൾ എന്നത് ലിംഫോസൈറ്റുകളുടെ സാന്ദ്രമായ ശേഖരമാണ്, ലിംഫ് നോഡിന്റെ പ്രവർത്തന നിലയ്ക്ക് അനുസൃതമായി അവയുടെ എണ്ണം, വലുപ്പം, കോൺഫിഗറേഷൻ എന്നിവ മാറുന്നു. ഉദാഹരണത്തിന്, ഒരു വിദേശ ആന്റിജൻ നേരിടുമ്പോൾ ഫോളിക്കിളുകൾ ഗണ്യമായി വികസിക്കുന്നു. ബി സെല്ലുകൾ അല്ലെങ്കിൽ ബി ലിംഫോസൈറ്റുകൾ തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നത് ലിംഫ് നോഡുകളുടെ അണുകേന്ദ്രത്തിലാണ്.

ദ്വിതീയ ലിംഫോയിഡ് ടിഷ്യു വിദേശ അല്ലെങ്കിൽ മാറ്റം വരുത്തിയ തദ്ദേശീയ തന്മാത്രകൾക്ക് (ആന്റിജൻ) ലിംഫോസൈറ്റുകളുമായി ഇടപഴകുന്നതിനുള്ള അന്തരീക്ഷം നൽകുന്നു. ലിംഫ് നോഡുകൾ, ടോൺസിലുകളിലെ ലിംഫോയിഡ് ഫോളിക്കിളുകൾ, പേയേഴ്‌സ് പാച്ചുകൾ, പ്ലീഹ, അഡിനോയിഡുകൾ, ചർമ്മം മുതലായവ മ്യൂക്കോസയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ലിംഫോയിഡ് ടിഷ്യു (MALT) എന്നിവയാൽ ഇത് ഉദാഹരണമാണ്.

ദഹനനാളത്തിന്റെ ഭിത്തിയിൽ, അനുബന്ധത്തിന് വൻകുടലിനോട് സാമ്യമുള്ള മ്യൂക്കോസയുണ്ട്, എന്നാൽ ഇവിടെ അത് ലിംഫോസൈറ്റുകളാൽ ശക്തമായി ഇൻഫിൽട്രേറ്റ് ചെയ്യപ്പെടുന്നു.

 ദ്വിതീയ ലിംഫോയിഡ് അവയവങ്ങൾ 
ക്രോണിക് ഇൻഫെക്ഷൻ, ട്രാൻസ്പ്ലാൻറ് ചെയ്ത അവയവങ്ങൾ, ഗ്രാഫ്റ്റ് നിരസിക്കലിന് വിധേയമായ അവയവങ്ങൾ, ചില അർബുദങ്ങൾ, സ്വയം രോഗപ്രതിരോധ, സ്വയം രോഗപ്രതിരോധ സംബന്ധമായ രോഗങ്ങൾ എന്നിവ പോലുള്ള വിട്ടുമാറാത്ത വീക്കം ഉള്ള സ്ഥലങ്ങളിൽ പെരിഫറൽ ടിഷ്യൂകളിൽ രൂപം കൊള്ളുന്ന അസാധാരണ ലിംഫ് നോഡ് പോലുള്ള ഘടനകളാണ് ടെർഷ്യറി ലിംഫോയിഡ് അവയവങ്ങൾ (TLOs).  സൈറ്റോകൈനുകൾ, ഹെമറ്റോപോയിറ്റിക് കോശങ്ങൾ എന്നിവയെ ആശ്രയിക്കുന്ന ഒന്റോജെനി സമയത്ത് ലിംഫോയിഡ് ടിഷ്യുകൾ രൂപം കൊള്ളുന്ന സാധാരണ പ്രക്രിയയിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി ടിഎൽഒകൾ നിയന്ത്രിക്കപ്പെടുന്നു, പക്ഷേ അതേ രാസ സന്ദേശവാഹകരുടെയും ഗ്രേഡിയന്റുകളുടെയും പ്രതികരണമായി ഇന്റർസ്റ്റീഷ്യൽ ദ്രാവകവും ഗതാഗത ലിംഫോസൈറ്റുകളും പുറന്തള്ളുന്നു.  ടിഎൽഒകളിൽ സാധാരണഗതിയിൽ വളരെ കുറച്ച് ലിംഫോസൈറ്റുകൾ അടങ്ങിയിട്ടുണ്ട്, കൂടാതെ വീക്കം ഉണ്ടാക്കുന്ന ആന്റിജനുകളുമായി വെല്ലുവിളിക്കുമ്പോൾ മാത്രമേ പ്രതിരോധശേഷിയുള്ള പങ്ക് വഹിക്കുകയുള്ളൂ. രക്തത്തിൽ നിന്നും ലിംഫിൽ നിന്നും ലിംഫോസൈറ്റുകൾ ഇറക്കുമതി ചെയ്താണ് അവർ ഇത് നേടുന്നത്.  ഫോളികുലാർ ഡെൻഡ്രിറ്റിക് സെല്ലുകളുടെ (FDCs) ഒരു ശൃംഖലയാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട, TLO-കൾക്ക് പലപ്പോഴും സജീവമായ ഒരു അങ്കുരണ കേന്ദ്രമുണ്ട് . 

ക്യാൻസറിനുള്ള പ്രതിരോധ പ്രതികരണത്തിൽ ടിഎൽഒകൾ ഒരു പ്രധാന പങ്ക് വഹിക്കുമെന്നും ഇമ്മ്യൂണോതെറാപ്പിയിൽ സാധ്യമായ പ്രത്യാഘാതങ്ങൾ ഉണ്ടാകുമെന്നും കരുതപ്പെടുന്നു. മെലനോമ, നോൺ-സ്മോൾ സെൽ ലംഗ് കാൻസർ, വൻകുടൽ കാൻസർ (  യിൽ അവലോകനം ചെയ്‌തത്), ഗ്ലിയോമ തുടങ്ങിയ നിരവധി കാൻസർ തരങ്ങളിലും അവ നിരീക്ഷിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്.  ട്യൂമറുകൾക്ക് സമീപമുള്ള ടിഎൽഒകളുള്ള രോഗികൾക്ക് മെച്ചപ്പെട്ട രോഗനിർണയം ഉണ്ടാകും,   ചില അർബുദങ്ങൾക്ക് നേരെ വിപരീതമാണ്.  ഒരു സജീവ ജെർമിനൽ സെന്റർ അടങ്ങിയിരിക്കുന്ന TLO-കൾക്ക് ഒരു അങ്കുരണ കേന്ദ്രമില്ലാത്ത TLO-കളേക്കാൾ മികച്ച പ്രവചനമുണ്ട്.   ഈ രോഗികൾ കൂടുതൽ കാലം ജീവിക്കാൻ പ്രവണത കാണിക്കുന്നത് ട്യൂമറിനെതിരായ പ്രതിരോധ പ്രതികരണമാണ്, ഇത് ടിഎൽഒകൾ മധ്യസ്ഥത വഹിക്കുന്നു. രോഗികളെ ഇമ്മ്യൂണോതെറാപ്പി ഉപയോഗിച്ച് ചികിത്സിക്കുമ്പോൾ TLO-കൾ ആന്റി ട്യൂമർ പ്രതികരണത്തെ പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കും.  തൃതീയ ലിംഫോയ്ഡ് ഘടനകൾ (TLS), എക്ടോപിക് ലിംഫോയിഡ് ഘടനകൾ (ELS) എന്നിങ്ങനെ പല തരത്തിൽ TLO-കളെ പരാമർശിച്ചിട്ടുണ്ട്. വൻകുടൽ കാൻസറുമായി ബന്ധപ്പെടുമ്പോൾ, അവയെ ക്രോൺസ് പോലുള്ള ലിംഫോയിഡ് പ്രതികരണം എന്ന് വിളിക്കുന്നു. 

 മറ്റ് ലിംഫോയ്ഡ് ടിഷ്യു 
ലിംഫറ്റിക് സിസ്റ്റവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ലിംഫോയിഡ് ടിഷ്യു ശരീരത്തെ അണുബാധകളിൽ നിന്നും മുഴകളുടെ വ്യാപനത്തിൽ നിന്നും പ്രതിരോധിക്കുന്നതിൽ രോഗപ്രതിരോധ പ്രവർത്തനങ്ങളുമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. വിവിധ തരം ല്യൂക്കോസൈറ്റുകൾ (വെളുത്ത രക്താണുക്കൾ) ഉള്ള റെറ്റിക്യുലാർ നാരുകളാൽ രൂപംകൊണ്ട ബന്ധിത ടിഷ്യു ഇതിൽ അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു, അതിൽ കൂടുതലും ലിംഫോസൈറ്റുകൾ ഉൾക്കൊള്ളുന്നു, അതിലൂടെ ലിംഫ് കടന്നുപോകുന്നു.  ലിംഫോസൈറ്റുകളാൽ നിബിഡമായി നിറഞ്ഞിരിക്കുന്ന ലിംഫോയിഡ് ടിഷ്യുവിന്റെ മേഖലകളെ ലിംഫോയിഡ് ഫോളിക്കിളുകൾ എന്ന് വിളിക്കുന്നു. ലിംഫോയിഡ് ടിഷ്യു ഒന്നുകിൽ ഘടനാപരമായി ലിംഫ് നോഡുകളായി ക്രമീകരിക്കാം അല്ലെങ്കിൽ മ്യൂക്കോസയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ലിംഫോയിഡ് ടിഷ്യു (MALT) എന്നറിയപ്പെടുന്ന അയഞ്ഞ സംഘടിത ലിംഫോയിഡ് ഫോളിക്കിളുകൾ അടങ്ങിയിരിക്കാം.

കേന്ദ്ര നാഡീവ്യൂഹത്തിൽ ലിംഫറ്റിക് വെസ്സലുകളും ഉണ്ട്. മെനിഞ്ചുകളുടെ അകത്തേക്കും പുറത്തേക്കും ടി സെൽ ഗേറ്റ്‌വേകൾക്കായി നടത്തിയ തിരച്ചിലിൽ, തലച്ചോറിന് ചുറ്റുമുള്ള മെംബ്രണിലേക്ക് ശരീരഘടനാപരമായി സംയോജിപ്പിച്ചിരിക്കുന്ന ഡ്യൂറൽ സൈനസുകളെ ഉൾക്കൊള്ളുന്ന പ്രവർത്തനപരമായ മെനിഞ്ചിയൽ ലിംഫറ്റിക് വെസലുകൾ കണ്ടെത്തി.

 ലിംഫറ്റിക് വെസലുകൾ 
ലഘുചിത്രം|350x350ബിന്ദു| ടിഷ്യു ഇടങ്ങളിൽ ലിംഫ് കാപ്പിലറികൾ
ലിംഫ് വെസ്സലുകൾ എന്നും വിളിക്കപ്പെടുന്ന ലിംഫറ്റിക് വെസ്സലുകൾ, ശരീരത്തിന്റെ വിവിധ ഭാഗങ്ങൾക്കിടയിൽ ലിംഫ് ഒഴുകാൻ സഹായിക്കുന്ന നേർത്ത മതിലുകളുള്ള വെസ്സലുകൾ ആണ്.  അവയിൽ ലിംഫ് കാപ്പിലറികളുടെ ട്യൂബുലാർ വെസ്സലുകളും വലിയ ശേഖരണ വെസ്സലുകളും ഉൾപ്പെടുന്നു - വലത് ലിംഫറ്റിക് ഡക്‌റ്റ്, തൊറാസിക് ഡക്‌റ്റ് (ഇടത് ലിംഫറ്റിക് ഡക്‌റ്റ്). ടിഷ്യൂകളിൽ നിന്ന് ഇന്റർസ്റ്റീഷ്യൽ ദ്രാവകം ആഗിരണം ചെയ്യുന്നതിന് ലിംഫ് കാപ്പിലറികൾ പ്രധാനമായും കാരണമാകുന്നു, അതേസമയം ലിംഫ് വെസ്സലുകൾ ആഗിരണം ചെയ്യപ്പെടുന്ന ദ്രാവകത്തെ വലിയ ശേഖരണ നാളങ്ങളിലേക്ക് മുന്നോട്ട് കൊണ്ടുപോകുന്നു, അവിടെ അത് ആത്യന്തികമായി സബ്ക്ലാവിയൻ സിരകളിലൊന്നിലൂടെ രക്തപ്രവാഹത്തിലേക്ക് മടങ്ങുന്നു.

ശരീര ദ്രാവകങ്ങളുടെ ബാലൻസ് നിലനിർത്തുന്നതിന് ലിംഫറ്റിക് സിസ്റ്റത്തിന്റെ ടിഷ്യുകൾ ഉത്തരവാദികളാണ്. അതിന്റെ കാപ്പിലറികളുടെ ശൃംഖലയും ലിംഫറ്റിക് വെസ്സലുകളും ശേഖരിക്കുന്നത് പ്രോട്ടീനുകൾക്കും ആന്റിജനുകൾക്കുമൊപ്പം അധിക ദ്രാവകം രക്തചംക്രമണ സംവിധാനത്തിലേക്ക് തിരികെ കൊണ്ടുപോകുന്നതിനും കാര്യക്ഷമമായി കൊണ്ടുപോകുന്നതിനും പ്രവർത്തിക്കുന്നു. വെസ്സലുകളിലെ നിരവധി ഇൻട്രാലുമിനൽ വാൽവുകൾ റിഫ്ലക്സ് ഇല്ലാതെ ലിംഫിന്റെ ഏകദിശ പ്രവാഹം ഉറപ്പാക്കുന്നു.  രണ്ട് വാൽവ് സംവിധാനങ്ങൾ, ഒരു പ്രാഥമിക, ദ്വിതീയ വാൽവ് സിസ്റ്റം, ഈ ഏകദിശ പ്രവാഹം കൈവരിക്കാൻ ഉപയോഗിക്കുന്നു.  കാപ്പിലറികളുടെ അറ്റത്തുള്ള വാൽവുകൾ പ്രാഥമിക വെസ്സലുകളിലേക്ക് ഏകപക്ഷീയമായ ഒഴുക്ക് അനുവദിക്കുന്നതിന് ആങ്കറിംഗ് ഫിലമെന്റുകൾക്കൊപ്പം പ്രത്യേക ജംഗ്ഷനുകൾ ഉപയോഗിക്കുന്നു. എന്നിരുന്നാലും, ശേഖരിക്കുന്ന ലിംഫറ്റിക്‌സ്, ഇൻട്രാലൂമിനൽ വാൽവുകളുടെയും ലിംഫറ്റിക് പേശി കോശങ്ങളുടെയും സംയുക്ത പ്രവർത്തനങ്ങളാൽ ലിംഫിനെ മുന്നോട്ട് കൊണ്ടുപോകാൻ പ്രവർത്തിക്കുന്നു. 

 വികസനം 
ഭ്രൂണ വികാസത്തിന്റെ അഞ്ചാം ആഴ്ചയുടെ അവസാനത്തോടെ ലിംഫറ്റിക് ടിഷ്യുകൾ വികസിക്കാൻ തുടങ്ങുന്നു.

മെസോഡെമിൽ നിന്ന് ഉരുത്തിരിഞ്ഞ സിരകളിൽ നിന്ന് ഉണ്ടാകുന്ന ലിംഫ് സഞ്ചികളിൽ നിന്നാണ് ലിംഫറ്റിക് വെസ്സലുകൾ വികസിക്കുന്നത്.

ആദ്യം പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്ന ലിംഫ് സഞ്ചികൾ ആന്തരിക ജുഗുലാർ, സബ്ക്ലാവിയൻ സിരകളുടെ ജംഗ്ഷനിൽ ജോടിയാക്കിയ ജുഗുലാർ ലിംഫ് സഞ്ചികളാണ്.

ജുഗുലാർ ലിംഫ് സഞ്ചികളിൽ നിന്ന്, ലിംഫറ്റിക് കാപ്പിലറി പ്ലെക്സസ് നെഞ്ച്, മുകളിലെ കൈകാലുകൾ, കഴുത്ത്, തല എന്നിവയിലേക്ക് വ്യാപിക്കുന്നു.

ചില പ്ലെക്സസുകൾ അവയുടെ പ്രദേശങ്ങളിൽ ലിംഫറ്റിക് വെസ്സലുകൾ വലുതാക്കുകയും രൂപപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്നു. ഓരോ ജുഗുലാർ ലിംഫ് സഞ്ചിയും അതിന്റെ ജുഗുലാർ സിരയുമായി ഒരു ബന്ധമെങ്കിലും നിലനിർത്തുന്നു, ഇടത് തൊറാസിക് നാളത്തിന്റെ മുകൾ ഭാഗത്തേക്ക് വികസിക്കുന്നു.

ആമാശയത്തിലെ ഡോർസൽ മെസെന്ററിയുടെ പാളികൾക്കിടയിലുള്ള മെസെൻചൈമൽ കോശങ്ങളിൽ നിന്നാണ് പ്ലീഹ വികസിക്കുന്നത്.

മൂന്നാമത്തെ ഫാരിങ്കൽ പൗച്ചിലെ വളർച്ചയായാണ് തൈമസ് ഉണ്ടാകുന്നത്.

 പ്രവർത്തനം 
ലിംഫറ്റിക് സിസ്റ്റത്തിന് പരസ്പരബന്ധിതമായ ഒന്നിലധികം പ്രവർത്തനങ്ങൾ ഉണ്ട്:

 ടിഷ്യൂകളിൽ നിന്ന് ഇന്റർസ്റ്റീഷ്യൽ ദ്രാവകം നീക്കംചെയ്യുന്നതിന് ഇത് ഉത്തരവാദിയാണ്
 ഇത് ദഹനവ്യവസ്ഥയിൽ നിന്ന് കൈൽ ആയി ഫാറ്റി ആസിഡുകളും കൊഴുപ്പുകളും ആഗിരണം ചെയ്യുകയും കൊണ്ടുപോകുകയും ചെയ്യുന്നു
 ഇത് വെളുത്ത രക്താണുക്കളെ ലിംഫ് നോഡുകളിലേക്കും പുറത്തേക്കും അസ്ഥികളിലേക്ക് കൊണ്ടുപോകുന്നു
 രോഗപ്രതിരോധ പ്രതികരണം ഉത്തേജിപ്പിക്കപ്പെടുന്ന ലിംഫ് നോഡുകളിലേക്ക് ഡെൻഡ്രിറ്റിക് സെല്ലുകൾ പോലുള്ള ആന്റിജൻ അവതരിപ്പിക്കുന്ന കോശങ്ങളെ ലിംഫ് കൊണ്ടുപോകുന്നു.

 കൊഴുപ്പ് ആഗിരണം 
ലഘുചിത്രം|280x280ബിന്ദു| ഭക്ഷണത്തിലെ പോഷകങ്ങൾ രക്തത്തിലേക്കും ലിംഫിലേക്കും ഇൻ്റെസ്റ്റിനൽ വിലി (ചിത്രത്തിൽ വളരെയധികം വലുതാക്കിയത്) വഴി ആഗിരണം ചെയ്യപ്പെടുന്നു. നീണ്ട ചെയിൻ ഫാറ്റി ആസിഡുകൾ (ചില മരുന്നുകൾ പോലെ കൊഴുപ്പ് ലയിക്കുന്ന മറ്റ് ലിപിഡുകളും) ലിംഫിലേക്ക് ആഗിരണം ചെയ്യപ്പെടുകയും കൈലോമൈക്രോണുകൾക്കുള്ളിൽ പൊതിഞ്ഞ് നീങ്ങുകയും ചെയ്യുന്നു. അവ ലിംഫറ്റിക് സിസ്റ്റത്തിന്റെ തൊറാസിക് നാളത്തിലൂടെ നീങ്ങുകയും ഒടുവിൽ ഇടത് സബ്ക്ലാവിയൻ സിര വഴി രക്തത്തിൽ പ്രവേശിക്കുകയും അങ്ങനെ കരളിന്റെ ആദ്യ-പാസ് മെറ്റബോളിസത്തെ പൂർണ്ണമായും മറികടക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.
ദഹനനാളത്തിന്റെ തുടക്കത്തിൽ, പ്രധാനമായും ചെറുകുടലിലാണ് ലാക്റ്റീലുകൾ എന്നറിയപ്പെടുന്ന ലിംഫ് വെസ്സലുകൾ കാണുന്നത്. ചെറുകുടലിൽ ആഗിരണം ചെയ്യപ്പെടുന്ന മറ്റ് മിക്ക പോഷകങ്ങളും പോർട്ടൽ വീനസ് സിസ്റ്റത്തിലൂടെ പോർട്ടൽ സിരയിലൂടെ കരളിലേക്ക് സംസ്ക്കരിക്കുന്നതിന് കൈമാറുമ്പോൾ, കൊഴുപ്പുകൾ (ലിപിഡുകൾ) ലിംഫറ്റിക് സിസ്റ്റത്തിലേക്ക് കടത്തി തൊറാസിക് വഴി രക്തചംക്രമണത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുപോകുന്നു. ഇതിന് അപവാദങ്ങളുണ്ട്, ഉദാഹരണത്തിന് മീഡിയം ചെയിൻ ട്രൈഗ്ലിസറൈഡുകൾ ഗ്ലിസറോളിന്റെ ഫാറ്റി ആസിഡ് എസ്റ്ററുകളാണ്, അത് ജിഐ ട്രാക്റ്റിൽ നിന്ന് പോർട്ടൽ സിസ്റ്റത്തിലേക്ക് നിഷ്ക്രിയമായി വ്യാപിക്കുന്നു. ചെറുകുടലിലെ ലിംഫറ്റിക്സിൽ നിന്ന് ഉത്ഭവിക്കുന്ന സമ്പുഷ്ടമായ ലിംഫിനെ ചൈൽ എന്ന് വിളിക്കുന്നു. രക്തചംക്രമണവ്യൂഹത്തിലേക്ക് പുറത്തുവിടുന്ന പോഷകങ്ങൾ സിസ്റ്റമിക് രക്തചംക്രമണത്തിലൂടെ കടന്നുപോകുമ്പോൾ കരൾ പ്രോസസ്സ് ചെയ്യുന്നു.

 രോഗപ്രതിരോധ പ്രവർത്തനം 
ശരീരത്തിന്റെ പ്രതിരോധ സംവിധാനത്തിൽ ലിംഫറ്റിക് സിസ്റ്റം ഒരു പ്രധാന പങ്ക് വഹിക്കുന്നു, ടി-സെല്ലുകളും ബി-സെല്ലുകളും ഉൾപ്പെടെയുള്ള അഡാപ്റ്റീവ് രോഗപ്രതിരോധ സംവിധാനവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട കോശങ്ങളുടെ പ്രാഥമിക സൈറ്റാണ് ഈ സിസ്റ്റം.

ലിംഫറ്റിക് സിസ്റ്റത്തിലെ കോശങ്ങൾ, നേരിട്ട് അല്ലെങ്കിൽ മറ്റ് ഡെൻഡ്രിറ്റിക് കോശങ്ങൾ അവതരിപ്പിക്കുന്നതോ കണ്ടെത്തുന്നതോ ആയ ആന്റിജനുകളോട് പ്രതികരിക്കുന്നു.

ഒരു ആന്റിജൻ തിരിച്ചറിയുമ്പോൾ,  കൂടുതൽ കോശങ്ങളുടെ സജീവമാക്കലും റിക്രൂട്ട്‌മെന്റും, ആന്റിബോഡികളുടെയും സൈറ്റോകൈനുകളുടെയും ഉത്പാദനം, മാക്രോഫേജുകൾ പോലുള്ള മറ്റ് രോഗപ്രതിരോധ കോശങ്ങളുടെ റിക്രൂട്ട്‌മെന്റ് എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്ന ഒരു ഇമ്മ്യൂണോളജിക്കൽ കാസ്‌കേഡ് ആരംഭിക്കുന്നു.

 ക്ലിനിക്കൽ പ്രാധാന്യം 
കാൻസർ രോഗനിർണയം, ചികിത്സ എന്നിവയിൽ വിവിധ അവയവങ്ങളുടെ ലിംഫറ്റിക് ഡ്രെയിനേജ് പഠനം പ്രധാനമാണ്. ലിംഫറ്റിക് സിസ്റ്റത്തിന് ശരീരത്തിലെ പല കോശങ്ങളുമായുള്ള അടുപ്പം കാരണം, മെറ്റാസ്റ്റാസിസ് എന്ന പ്രക്രിയയിൽ ശരീരത്തിന്റെ വിവിധ ഭാഗങ്ങൾക്കിടയിൽ ക്യാൻസർ കോശങ്ങളെ കൊണ്ടുപോകുന്നതിന് ഇത് ഉത്തരവാദിയാണ്. ഇടവിട്ടുള്ള ലിംഫ് നോഡുകൾക്ക് ക്യാൻസർ കോശങ്ങളെ കുടുക്കാൻ കഴിയും. കാൻസർ കോശങ്ങളെ നശിപ്പിക്കുന്നതിൽ അവ വിജയിച്ചില്ലെങ്കിൽ, നോഡുകൾ ദ്വിതീയ ട്യൂമറുകളുടെ സൈറ്റുകളായി മാറിയേക്കാം.

 വലുപ്പം കൂടിയ ലിംഫ് നോഡുകൾ 
ഒന്നോ അതിലധികമോ വലുപ്പം കൂടിയ ലിംഫ് നോഡുകൾ ലിംഫഡെനോപ്പതി എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നു. ചെറിയ ഗ്രൂപ്പുകൾ അല്ലെങ്കിൽ വ്യക്തിഗതമായി വലുതായ ലിംഫ് നോഡുകൾ അണുബാധയ്‌ക്കോ വീക്കത്തിനോ എതിരായി പൊതുവെ പ്രതികരിക്കുന്നു. ഇതിനെ ലോക്കൽ ലിംഫഡെനോപ്പതി എന്ന് വിളിക്കുന്നു. ശരീരത്തിന്റെ വിവിധ ഭാഗങ്ങളിൽ നിരവധി ലിംഫ് നോഡുകൾ ഉൾപ്പെടുമ്പോൾ, ഇതിനെ ജനറലൈസ്ഡ് ലിംഫഡെനോപ്പതി എന്ന് വിളിക്കുന്നു. സാംക്രമിക മോണോ ന്യൂക്ലിയോസിസ്, ക്ഷയം, എച്ച്ഐവി തുടങ്ങിയ അണുബാധകൾ, എസ്എൽഇ, റൂമറ്റോയ്ഡ് ആർത്രൈറ്റിസ് തുടങ്ങിയ ബന്ധിത ടിഷ്യൂ രോഗങ്ങൾ, ലിംഫ് നോഡുകൾക്കുള്ളിലെ ടിഷ്യുവിന്റെ രണ്ട് അർബുദങ്ങൾ ഉൾപ്പെടെയുള്ള അർബുദങ്ങൾ, മറ്റ് ഭാഗങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള കാൻസർ കോശങ്ങളുടെ മെറ്റാസ്റ്റാസിസ് എന്നിവ മൂലമാണ് ജനറലൈസ്ഡ് ലിംഫഡെനോപ്പതി ഉണ്ടാകുന്നത്.

 ലിംഫെഡെമ 
ലിംഫിന്റെ ശേഖരണം മൂലമുണ്ടാകുന്ന വീക്കമാണ് ലിംഫെഡിമ, ഇത് ലിംഫറ്റിക് സിസ്റ്റത്തിന് കേടുപാടുകൾ സംഭവിക്കുകയോ തകരാറുകൾ ഉണ്ടാകുകയോ ചെയ്താൽ സംഭവിക്കാം. സാധാരണയായി കൈകാലുകളെ ബാധിക്കുന്ന ഇത് മുഖം, കഴുത്ത്, ഉദരം എന്നിവയെയും ബാധിച്ചേക്കാം. ആനയുടെ കൈകാലുകളിലെ ചർമ്മത്തിന് സമാനമായ രൂപത്തിൽ ചർമ്മം കട്ടിയുള്ളതായിത്തീരും വിധം എലിഫെന്റിയാസിസ് എന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്ന ഒരു അങ്ങേയറ്റത്തെ അവസ്ഥയിലേക്ക് എഡിമ പുരോഗമിക്കുന്നു.

മിക്ക കേസുകളിലും കാരണങ്ങൾ അജ്ഞാതമാണ്. ചിലതിന് ഗുരുതരമായ അണുബാധയുടെ മുൻകാല ചരിത്രമുണ്ട്, സാധാരണയായി ലിംഫറ്റിക് ഫൈലേറിയസിസ് പോലുള്ള ഒരു പരാന്നഭോജി രോഗം മൂലമാണ് ഇത് സംഭവിക്കുന്നത്.

ലിംഫാൻജിയോമാറ്റോസിസ് എന്നത് ലിംഫറ്റിക് വെസ്സലുകളിൽ നിന്ന് രൂപം കൊള്ളുന്ന ഒന്നിലധികം സിസ്റ്റുകൾ അല്ലെങ്കിൽ മുറിവുകൾ ഉൾപ്പെടുന്ന ഒരു രോഗമാണ്.

കക്ഷത്തിലെ (മോശമായ ലിംഫറ്റിക് ഡ്രെയിനേജ് കാരണം കൈ വീർക്കുന്നതിന് കാരണമാകുന്നു) അല്ലെങ്കിൽ ഗ്രോയിനിലെ (കാലിന്റെ വീക്കത്തിന് കാരണമാകുന്നു) ലിംഫ് നോഡുകൾ ശസ്ത്രക്രിയയിലൂടെ നീക്കം ചെയ്തതിന് ശേഷവും ലിംഫെഡീമ സംഭവിക്കാം. മാനുവൽ ലിംഫറ്റിക് ഡ്രെയിനേജ്, കംപ്രഷൻ വസ്ത്രങ്ങൾ എന്നിവ ഉപയോഗിച്ചാണ് പരമ്പരാഗത ചികിത്സ. ലിംഫെഡീമ ചികിത്സയ്ക്കുള്ള, ലിംഫാക്റ്റിൻ ഉബെനിമെക്സ്/ ബെസ്റ്റാറ്റിൻ എന്നീ രണ്ട് മരുന്നുകൾ ക്ലിനിക്കൽ പരീക്ഷണ ഘട്ടങ്ങളിലാണ്.

മാനുവൽ ലിംഫറ്റിക് ഡ്രെയിനേജിന്റെ ഫലങ്ങൾ ശാശ്വതമാണെന്ന് സൂചിപ്പിക്കുന്നതിന് തെളിവുകളൊന്നുമില്ല.

 കാൻസർ 
ലഘുചിത്രം| റീഡ്-സ്റ്റെർൻബെർഗ് സെല്ലുകൾ .
ലിംഫറ്റിക് സിസ്റ്റത്തിന്റെ കാൻസർ പ്രാഥമികമോ ദ്വിതീയമോ ആകാം. ലിംഫോമ, ലിംഫറ്റിക് ടിഷ്യുവിൽ നിന്ന് ഉണ്ടാകുന്ന ക്യാൻസറിനെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ലിംഫോയ്ഡ് ലുക്കീമിയയും ലിംഫോമയും ഇപ്പോൾ ഒരേ തരത്തിലുള്ള ട്യൂമറുകളായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. രക്തത്തിലോ മജ്ജയിലോ ഉള്ളപ്പോൾ അവയെ "ലുക്കീമിയ" എന്നും ലിംഫറ്റിക് ടിഷ്യുവിൽ "ലിംഫോമ" എന്നും വിളിക്കുന്നു. അവയെ ഒന്നിച്ചു "ലിംഫോയ്ഡ് മാലിഗ്നൻസി" എന്ന പേരിൽ വിളിക്കുന്നു.

ലിംഫോമയെ സാധാരണയായി ഹോഡ്ജ്കിൻ ലിംഫോമ അല്ലെങ്കിൽ നോൺ-ഹോഡ്ജ്കിൻ ലിംഫോമ എന്നാണ് കണക്കാക്കുന്നത്. മൈക്രോസ്കോപ്പിന് കീഴിൽ ദൃശ്യമാകുന്ന റീഡ്-സ്റ്റേൺബർഗ് സെൽ എന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്ന ഒരു പ്രത്യേക തരം കോശമാണ് ഹോഡ്ജ്കിൻ ലിംഫോമയുടെ സവിശേഷത. ഇത് എപ്‌സ്റ്റൈൻ-ബാർ വൈറസുമായുള്ള മുൻകാല അണുബാധയുമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു, സാധാരണയായി വേദനയില്ലാത്ത "റബ്ബറി" ലിംഫഡെനോപ്പതിക്ക് കാരണമാകുന്നു. കീമോതെറാപ്പിയിൽ സാധാരണയായി ABVD ഉൾപ്പെടുന്നു, കൂടാതെ റേഡിയോ തെറാപ്പിയും ഉൾപ്പെട്ടേക്കാം. നോൺ-ഹോഡ്ജ്കിൻ ലിംഫോമ എന്നത് ബി-കോശങ്ങളുടെയോ ടി-കോശങ്ങളുടെയോ വർദ്ധിച്ചുവരുന്ന വ്യാപനത്തിന്റെ സവിശേഷതയാണ്, ഇത് സാധാരണയായി ഹോഡ്ജ്കിൻ ലിംഫോമയേക്കാൾ പ്രായമായവരിലാണ് സംഭവിക്കുന്നത്. ഇത് ഉയർന്ന ഗ്രേഡാണോ താഴ്ന്ന ഗ്രേഡാണോ എന്നതനുസരിച്ച് ചികിത്സിക്കുന്നു.

മാരകമായ സോഫ്റ്റ് ടിഷ്യൂ ട്യൂമറായ ലിംഫാംഗിയോസാർകോമ, ലിംഫാംഗിയോമ ടർണർ സിൻഡ്രോമുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് പതിവായി സംഭവിക്കുന്ന ഒരു ട്യൂമർ ആണ്. ശ്വാസകോശത്തിൽ സംഭവിക്കുന്ന ലിംഫറ്റിക്സിന്റെ സുഗമമായ പേശികളുടെ ഒരു ട്യൂമർ ആണ് ലിംഫാംഗിയോലിയോമിയോമാറ്റോസിസ്.

ലിംഫോയ്ഡ് ലൂക്കീമിയ മറ്റൊരു തരത്തിലുള്ള ക്യാൻസറാണ്, അവിടെ ഹോസ്റ്റിന് വ്യത്യസ്ത ലിംഫറ്റിക് കോശങ്ങൾ ഇല്ല.

 മറ്റുള്ളവ 

 കാസ്റ്റിൽമാൻസ് ഡിസീസ്
 കൈലോതൊറക്സ്
 കവാസാക്കി ഡിസീസ്
 കികുചി ഡിസീസ്
 ലിപ്പഡീമ
 ലിംഫാങ്കൈറ്റിസ്
 ലിംഫാറ്റിക് ഫൈലേറിയാസിസ്
 ലിംഫോസൈറ്റിക് കോറിയോമെനിഞ്ചൈറ്റിസ്
 സോളിറ്ററി ലിംഫാറ്റിക് നൊഡ്യൂൾ

 ചരിത്രം 
ബിസി അഞ്ചാം നൂറ്റാണ്ടിൽ ലിംഫറ്റിക് സിസ്റ്റത്തെക്കുറിച്ച് ആദ്യമായി പരാമർശിച്ച വ്യക്തികളിൽ ഒരാളാണ് ഹിപ്പോക്രാറ്റസ്. ഇൻ ജോയൻ്റ് സ് എന്ന തന്റെ കൃതിയിൽ, ഒരു വാക്യത്തിൽ ലിംഫ് നോഡുകളെ അദ്ദേഹം ചുരുക്കമായി പരാമർശിച്ചു. എഡി 1 മുതൽ 2 വരെ നൂറ്റാണ്ടുകളിൽ റോമൻ വൈദ്യനായ എഫെസസിലെ റൂഫസ്, കക്ഷീയ, ഇൻഗ്വിനൽ, മെസെന്ററിക് ലിംഫ് നോഡുകൾ, തൈമസ് എന്നിവ തിരിച്ചറിഞ്ഞു. ബിസി മൂന്നാം നൂറ്റാണ്ടിൽ അലക്സാണ്ട്രിയയിൽ താമസിച്ചിരുന്ന ഗ്രീക്ക് ശരീരശാസ്ത്രജ്ഞനായ ഹെറോഫിലോസ് ആണ് ലിംഫറ്റിക് വെസ്സലുകളെക്കുറിച്ചുള്ള ആദ്യത്തെ പരാമർശം നടത്തിയത്, എന്നാൽ അദ്ദേഹം അതിനെ "ലിംഫറ്റിക് സിരകൾ" എന്ന് തെറ്റായി നിഗമനം ചെയ്തു. റൂഫസിന്റെയും ഹെറോഫിലോസിന്റെയും കണ്ടെത്തലുകൾ ഗ്രീക്ക് വൈദ്യനായ ഗലേൻ കൂടുതൽ പ്രചരിപ്പിച്ചു, എഡി രണ്ടാം നൂറ്റാണ്ടിൽ കുരങ്ങുകളെയും പന്നികളെയും വിച്ഛേദിച്ച അദ്ദേഹം അവയുടെ ശരീരത്തിൽ നിരീക്ഷിച്ച ലാക്റ്റീലുകളും മെസെന്ററിക് ലിംഫ് നോഡുകളും വിവരിച്ചു.

പതിനാറാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ മധ്യത്തിൽ, ഗബ്രിയേൽ ഫാലോപ്പിയോ (ഫാലോപ്യൻ ട്യൂബുകളുടെ കണ്ടുപിടുത്തക്കാരൻ) ഇപ്പോൾ ലാക്റ്റീലുകൾ എന്നറിയപ്പെടുന്നവ "മഞ്ഞ ദ്രവ്യങ്ങൾ നിറഞ്ഞ കുടലിലൂടെ ഒഴുകുന്നത്" എന്നാണ് വിശേഷിപ്പിച്ചത്. ഏകദേശം 1563-ൽ ശരീരഘടനയിലെ പ്രൊഫസറായ ബാർട്ടലോമിയോ യൂസ്റ്റാച്ചി, കുതിരകളിലെ തൊറാസിക് ഡക്‌ടിനെ വെന ആൽബ തൊറാസിസ് എന്ന് വിശേഷിപ്പിച്ചു. 1622-ൽ ഗാസ്‌പെയർ അസെല്ലി എന്ന ഫിസിഷ്യൻ നായ്ക്കളുടെ കുടലിലെ ലിംഫറ്റിക് വെസലുകൾ തിരിച്ചറിയുകയും അവയെ വെന ആൽബെ എറ്റ് ലാക്റ്റേ എന്നും വിളിക്കുകയും ചെയ്തപ്പോൾ അടുത്ത മുന്നേറ്റം സംഭവിച്ചു. അവ ഇപ്പോൾ ലാക്‌റ്റീലുകൾ എന്നറിയപ്പെടുന്നു. അത് ഒരു തരം വെസൽ ആണ് എന്ന് അന്ന് വിശ്വസിച്ചിരുന്നതിനാൽ ലാക്‌റ്റീലുകളെ നാലാമത്തെ തരം വെസൽ എന്ന് വിളിച്ചിരുന്നു (മറ്റ് മൂന്നെണ്ണം ധമനിയും സിരയും നാഡിയുമാണ്). ലാക്റ്റീലുകൾ സിരകൾ വഴി ഒഴുകുന്നു എന ഗലേന്റെ വാദത്തെ നിരാകരിച്ച അദ്ദേഹം പക്ഷേ, ഗലേൻ പറഞ്ഞ പോലെ ലാക്റ്റീലുകൾ കരളിലേക്ക് കൈൽ കൊണ്ടുപോകുന്നുവെന്ന് അപ്പോഴും വിശ്വസിച്ചു. തൊറാസിക് ഡക്‌ടും അദ്ദേഹം തിരിച്ചറിഞ്ഞെങ്കിലും ലാക്‌റ്റീലുകളുമായുള്ള അതിന്റെ ബന്ധം ശ്രദ്ധിക്കുന്നതിൽ പരാജയപ്പെട്ടു. 1651-ൽ ജീൻ പെക്വെറ്റ് ആണ് ഈ ബന്ധം കണ്ടെത്തുന്നത്. ഒരു നായയുടെ ഹൃദയത്തിൽ ഒരു വെളുത്ത ദ്രാവകം രക്തത്തിൽ കലരുന്നത് കണ്ടെത്തി. അടിവയറ്റിലെ മർദ്ദം ചെലുത്തുമ്പോൾ ദ്രാവകത്തിന്റെ ഒഴുക്ക് വർദ്ധിച്ചതിനാൽ അത് കൈൽ ആയിരിക്കുമെന്ന് അദ്ദേഹം സംശയിച്ചു. അദ്ദേഹം ഈ ദ്രാവകം തൊറാസിക് ഡക്‌ടിലേക്ക് കടക്കുന്നതായും, തുടർന്ന് കൈൽ നിറഞ്ഞ സഞ്ചിയിലേക്ക് പോകുന്നതായും നിരീക്ഷിച്ചു. അതിനെ അദ്ദേഹം കൈലി റെസെപ്‌റ്റാകുലം എന്ന് വിളിച്ചു. ഇത് ഇപ്പോൾ സിസ്റ്റെർനെ കൈൽ എന്നറിയപ്പെടുന്നു; തുടർ അന്വേഷണങ്ങൾ, ലാക്‌റ്റീലുകളുടെ ഉള്ളടക്കം തൊറാസിക് ഡക്‌ട് വഴി വെനസ് സിസ്റ്റത്തിലേക്ക് പ്രവേശിക്കുന്നത് കണ്ടെത്തുന്നതിലേക്ക് നയിച്ചു.  അങ്ങനെ, ലാക്റ്റീലുകൾ കരളിൽ അവസാനിക്കുന്നില്ലെന്ന് ബോധ്യപ്പെടുത്താൻ കഴിഞ്ഞു. അങ്ങനെ കൈൽ കരളിലേക്ക് ഒഴുകുന്നു എന്ന ഗലേന്റെ രണ്ടാമത്തെ ആശയം നിരാകരിക്കപ്പെട്ടു. 1647-ൽ ജൊഹാൻ വെസ്ലിംഗിയസ് മനുഷ്യരിലെ ലാക്റ്റീലുകളുടെ ആദ്യകാല രേഖാചിത്രങ്ങൾ വരച്ചു. 

കരൾ, ഹൃദയം എന്നിവയിലൂടെ രക്തം പുതുതായി ഉൽപ്പാദിപ്പിക്കപ്പെടുന്നതിനുപകരം ശരീരത്തിലൂടെ രക്തചംക്രമണം നടക്കുന്നു എന്ന ആശയം ആദ്യം അംഗീകരിക്കപ്പെട്ടത് വില്യം ഹാർവിയുടെ കൃതികളുടെ ഫലമായാണ്. 1652-ൽ, സ്വീഡൻകാരനായ ഒലൗസ് റുഡ്ബെക്ക് (1630-1702) കരളിൽ വ്യക്തമായ ദ്രാവകം അടങ്ങിയ (വെളുത്തതല്ല) ചില സുതാര്യമായ വെസലുകൾ കണ്ടെത്തി, അതിനാൽ അവയ്ക്ക് ഹെപ്പാറ്റിക്കോ-അക്വസ് വെസ്സൽ എന്ന് പേരിട്ടു. അവ തൊറാസികിൽ ഒഴിയുന്നതായും അവയ്ക്ക് വാൽവുകളുണ്ടെന്നും അദ്ദേഹം മനസ്സിലാക്കി. സ്വീഡനിലെ ക്രിസ്റ്റീന രാജ്ഞിയുടെ രാജസഭയിൽ അദ്ദേഹം തന്റെ കണ്ടെത്തലുകൾ പ്രഖ്യാപിച്ചു, എന്നാൽ ഒരു വർഷത്തേക്ക് തന്റെ കണ്ടെത്തലുകൾ പ്രസിദ്ധീകരിച്ചില്ല. ഇടക്കാലത്ത് സമാനമായ കണ്ടെത്തലുകൾ പ്രസിദ്ധീകരിച്ച തോമസ് ബാർത്തോളിൻ അത്തരം വെസ്സലുകൾ കരളിൽ മാത്രമല്ല ശരീരത്തിൽ എല്ലായിടത്തും ഉണ്ടെന്ന് പ്രസിദ്ധീകരിച്ചു. അവയ്ക്ക് "ലിംഫറ്റിക് വെസ്സൽ" എന്ന് പേരിട്ടതും അദ്ദേഹമാണ്. ബാർത്തോലിന്റെ വിദ്യാർത്ഥികളിൽ ഒരാളായ മാർട്ടിൻ ബോഗ്ഡാൻ കോപ്പിയടി ആരോപണം ഉന്നയിച്ചത് റുഡ്ബെക്കും തമ്മിൽ കടുത്ത തർക്കത്തിന് കാരണമായി.

പതിനേഴാം നൂറ്റാണ്ട് വരെ വൈദ്യശാസ്ത്രത്തിൽ ഗലേന്റെ ആശയങ്ങൾ നിലനിന്നിരുന്നു. കുടൽ, ആമാശയം എന്നിവയുടെ അസുഖങ്ങളാൽ മലിനമായ കൈലിൽ നിന്ന് കരൾ രക്തം ഉത്പാദിപ്പിക്കപ്പെടുന്നുവെന്നും അതിൽ മറ്റ് അവയവങ്ങളാൽ വിവിധ സ്പിരിറ്റുകൾ ചേർത്തിട്ടുണ്ടെന്നും ഈ രക്തം ശരീരത്തിലെ എല്ലാ അവയവങ്ങളും വലിച്ചെടുക്കുന്നുവെന്നും ഗലേൻ കരുതി. ഈ സിദ്ധാന്തം രക്തം പലതവണ ഉൽപ്പാദിപ്പിക്കുകയും ആഗീരണം ചെയ്യപ്പെടുകയും ചെയ്യുമെന്ന് പറയുന്നു. പതിനേഴാം നൂറ്റാണ്ടിൽ പോലും അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആശയങ്ങൾ ചില വൈദ്യന്മാർ പ്രതിരോധിച്ചു. 

എഡിൻബർഗ് സർവകലാശാലയിലെ മെഡിക്കൽ സ്കൂളിലെ അലക്സാണ്ടർ മൺറോയാണ് ലിംഫറ്റിക് സിസ്റ്റത്തിന്റെ പ്രവർത്തനത്തെക്കുറിച്ച് ആദ്യമായി വിശദീകരിച്ചത്.

 പദോൽപ്പത്തി 
"വെള്ളം" എന്ന അർഥം വരുന്ന ക്ലാസിക്കൽ ലാറ്റിൻ പദമായ യിൽ നിന്നാണ് ലിംഫ് എന്ന വാക്ക് ഉത്ഭവിക്കുന്നത്. 

ലിംഫ് ട്രാൻസ്പോർട്ടിംഗ് സിസ്റ്റത്തിന് ഉപയോഗിക്കുന്ന നാമവിശേഷണം ലിംഫറ്റിക് എന്നാണ്. ലിംഫോസൈറ്റുകൾ രൂപം കൊള്ളുന്ന ടിഷ്യൂകൾക്ക് ഉപയോഗിക്കുന്ന വിശേഷണം ലിംഫോയിഡ് എന്നാണ്. "ജലവുമായി ബന്ധിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു" എന്നർത്ഥം വരുന്ന  എന്ന ലാറ്റിൻ വാക്കിൽ നിന്നാണ് ലിംഫറ്റിക് എന്ന പദം വന്നത്.

 ഇതും കാണുക 

 മനുഷ്യ ശരീരത്തിലെ ലിംഫറ്റിക് വെസലുകളുടെ പട്ടിക
 അമേരിക്കൻ സൊസൈറ്റി ഓഫ് ലിംഫോളജി
 ഗ്ലിംഫറ്റിക് സിസ്റ്റവും മെനിഞ്ചിയൽ ലിംഫറ്റിക് വെസലുകളും - കേന്ദ്ര നാഡീവ്യൂഹത്തിന് തുല്യമാണ്
 സഹജമായ ലിംഫോയ്ഡ് കോശങ്ങൾ
 ലിംഫൻജിയോജെനിസിസ്
 ലിംഫാൻജിയോൺ
 മോണോ ന്യൂക്ലിയർ ഫാഗോസൈറ്റ് സിസ്റ്റം
 വാൽഡെമർ ഓൾസെവ്സ്കി - ലിംഫറ്റിക് സിസ്റ്റത്തിന്റെ പ്രവർത്തനവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട മനുഷ്യ കോശങ്ങളിലെ അടിസ്ഥാന പ്രക്രിയകൾ കണ്ടെത്തി
 ട്രോഗോസൈറ്റോസിസ്

 അവലംബം 

 പുറം കണ്ണികൾ 

 ലിംഫറ്റിക് സിസ്റ്റം
 ലിംഫറ്റിക് സിസ്റ്റം അവലോകനം (innerbody.com)

വർഗ്ഗം:ജന്തുശരീരശാസ്ത്രം
വർഗ്ഗം:ആൻജിയോളജി
വർഗ്ഗം:ലസികാവ്യൂഹം