നന്ദിവാഡ രത്നശ്രീ

Category:Articles with hCards
നന്ദിവാഡ രത്നശ്രീ (26 നവംബർ 1963 – 9 മെയ് 2021) അല്ലെങ്കിൽ ഡോ.എൻ.രത്നശ്രീ ഇന്ത്യൻ അസ്ട്രോഫിസിക്സിസിസ്റ്റും, ശാസ്ത്രപ്രചാരകയും, ശാസ്ത്രചരിത്രകാരിയുമാണ്. നെഹ്റു പ്ലാനറ്റേറിയത്തിന്റെ ഡയറക്ടറായി 20 വർഷക്കാലം സേവനമനുഷ്ടിച്ചു. ജ്യോതിശ്ശാസ്ത്രം ജനകീയമാക്കുന്നതിൽ വലിയ പങ്കു വഹിച്ചു.

 ജീവിതവും വിദ്യാഭ്യാസവും 
1963 നവംബർ 26 ന് ഹൈദരാബാദിൽ ജനനം, ഹൈദരാബാദ് കേന്ദ്ര സർവകലാശാലയിൽ നിന്ന് 1986 ൽ ഫിസിക്സിൽ ബിരുദാനന്തര ബിരുദം, ശേഷം TIFR ലെ ജ്യോതിശാസ്ത്ര വിഭാഗത്തിൽ PhD യ്ക്ക് ചേരുമ്പോൾ വളരെ കുറച്ച് സ്ത്രീകൾ മാത്രമേ അവിടെ ശാസ്ത്ര വിദ്യാർത്ഥികളായി ഉണ്ടായിരുന്നുള്ളൂ. പ്രൊഫ. അലക് റായുടെ മാർഗനിർദ്ദേശത്തിൽ Large Magellanic Cloud ലെ ബൈനറി നക്ഷത്രങ്ങളുടെ ജീവിതചക്രത്തെ അവർ ഗവേഷണവിധേയമാക്കി. നമ്മുടെ മിൽക്കി വേയുടെ ഒരു സാറ്റലൈറ്റ് ഗാലക്സി ആണ് LMC. ശേഷം University of Vermont ൽ Prof Joanna Rankin ന് ഒപ്പവും രാമൻ റിസർച്ച് ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ടിൽ പ്രൊഫ. അവിനാശ് ദേശ്പാണ്ഡെയ്ക്കൊപ്പവും പൾസാറുകളെ പറ്റി പഠിച്ചു. അമേരിക്കയിൽ ആയിരുന്ന സമയത്ത് അരെസിബൊ ഒബ്സർവേറ്ററിയിൽ പ്രവർത്തിക്കാനും അവർക്ക് സാധിച്ചു.

Department of Science and Technology (DST) ഗവേഷണ വിദ്യാർത്ഥികൾക്ക് പ്രസവാവധി നൽകിയിരുന്നുവെങ്കിലും TIFR ൽ ആ കാലത്ത് ആ നിയമം ബാധകമായിരുന്നില്ല  ഡോ. രത്നശ്രീ പ്രസവാവധിക്ക് വേണ്ടി അക്ഷീണം വാദിക്കുകയും അത് നേടിയെടുക്കുകയും ചെയ്തത് ചരിത്രപരമായി തന്നെ വിലയിരുത്തപ്പെടേണ്ട ഒന്നാണ്.

 ഔദ്യോഗിക ജീവിതം 
1996 ൽ ഡോ.രത്നശ്രീ ഡൽഹിയിലെ നെഹ്റു പ്ലാനറ്റേറിയത്തിൽ senior astronomy educator ആയി ചുമതലയേറ്റു; 1999 ൽ പ്ലാനറ്റേറിയം ഡയറക്ടർ ആയി. അവിടുന്നങ്ങോട്ട് പ്ലാനറ്റേറിയത്തിനും ഇന്ത്യയിലെ ജ്യോതിശാസ്ത്ര വിദ്യാഭ്യാസത്തിനും മാറ്റങ്ങളുടെ കാലമായിരുന്നു. പ്ലാനറ്റേറിയത്തിലെ മെക്കാനിക്കൽ സംവിധാനങ്ങളെ ഹൈബ്രിഡ് മോഡിൽ ആക്കിയത് ഒരു തുടക്കമായിരുന്നു. പിന്നീടങ്ങോട്ട് outreach programs, student projects, public events, sky watch എന്നിങ്ങനെ ഇന്ത്യയിൽ ജ്യോതിശാസ്ത്രത്തിന്റെ ജനകീയതയക്ക് വേണ്ടി തന്റെ ജീവിതത്തിന്റെ ഏറിയ സമയവും അവർ മാറ്റിവയ്ക്കുകയായിരുന്നു. ശാസ്ത്രഞ്ജരുടെ ഓർമ്മദിവസങ്ങളിൽ അവരുടെ സംഭാവനകളെ പറ്റിയും ഗവേഷണജീവിതത്തെപ്പറ്റിയും സമൂഹത്തിനോട് സംസാരിക്കാൻ അവർ തയാറായിരുന്നു.

2000 കാലഘട്ടത്തിലാണ് അവരുടെ ശ്രദ്ധ ചരിത്രസ്മാരകങ്ങളിലേക്കും അവിടെയുള്ള ജ്യോതിശാസ്ത്ര സംവിധാനങ്ങളിലേക്കും തിരിഞ്ഞത്. അതിൽ ഏറെ പ്രധാനപ്പെട്ടതായിരുന്നു ജന്തർ മന്ദർ. ജയ്പൂരിലെ രാജാ സവായ് ജയ്സിംഗ് 1724 നും 1730 നും ഇടയിൽ പണികഴിപ്പിച്ചതാണ് ഡൽഹി, ജയ്പൂർ, ഉജ്ജയ്ൻ, വാരണാസി എന്നിവിടങ്ങളിലെ ജന്തർ മന്ദിറുകൾ. 1743 ൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ മരണശേഷം വിസ്മൃതിയിലേക്ക് വീണുപോയ അവിടുത്തെ astronomical instruments അവരെ ആവേശം കൊള്ളിച്ചു. ഇന്ത്യയിലെ ശരിയായ ജ്യോതിശാസ്ത്ര പാരമ്പര്യത്തിന്റെ അടയാളം തന്നെയാണവ. അവിടുത്തെ സംവിധാനങ്ങളെ ശാസ്ത്ര സമൂഹത്തിനും വിദ്യാർത്ഥികൾക്കും ഡോ. രത്നശ്രീ പരിചയപ്പെടുത്തി. 2018 ൽ ജയ്പൂരിൽ നടന്ന International Astronomical Union Symposium on Solar Physics ൽ അവർ ജന്തർ മന്ദിറിനെ ഗവേഷകലോകത്തിന് മുന്നിലെത്തിച്ചു. Archeological Survey of India യുമായി ചേർന്ന് ഡൽഹി ജന്തർ മന്ദിറിന്റെ പുനരുദ്ധാരണത്തിലും അവർ പ്രവർത്തിച്ചു.

2014 ൽ Astronomical Society of India അവരുടെ Public Outreach and Education Committee യുടെ ചെയർപേഴ്സൺ ആയി തിരഞ്ഞെടുത്തത് ഡോ. രത്നശ്രീയെ ആയിരുന്നു. 2019 ൽ ഗാന്ധിയുടെ നൂറ്റമ്പതാം ജന്മവാർഷിക സമയത്ത് അദ്ദേഹത്തിന് ജ്യോതിശാസ്ത്രത്തിലുണ്ടായിരുന്ന താൽപര്യത്തെക്കുറിച്ച് ഡോ.രത്നശ്രീ എഴുതിയ ലേഖനം വളരെ ശ്രദ്ധേയമായിരുന്നു. പലർക്കും അതൊരു പുതിയ അറിവായിരുന്നു. Astronomy യെ സംബന്ധിച്ച അദ്ദേഹത്തിന്റെ ലേഖനങ്ങളുടെ വെളിച്ചത്തിൽ ‘Bapu Khagol Mela’ എന്ന പേരിൽ ഗാന്ധി സന്ദർശിച്ച സ്ഥലങ്ങളിൽ പോയി skywatch സംഘടിപ്പിക്കാനുള്ള ഒരു പദ്ധതി അവർ വിഭാവനം ചെയ്തു; ഒരു പരിധി വരെ അത് വിജയിപ്പിക്കാനും സാധിച്ചു.
ഇടത്ത്‌|ലഘുചിത്രം|The Jantar Mantar in Delhi
National Council of Science Museums ന്റെ advisor on Astronomy related communications, National Council of Educational Research and Training ൽ chief editor of science related publications എന്നീ നിലകളിൽ നിസ്തുലമായ സേവനമാണ് അവർ നടത്തിയത്.

“People’s Astronomer” എന്ന വിശേഷണം ഏറ്റവും യോജിക്കുന്ന വ്യക്തിയാണ് ഡോ. രത്നശ്രീ. ജ്യോതിഷത്തെ വളരെ നിശിതമായി വിമർശിക്കുകയും UGC യുടെ ജ്യോതിഷം പാഠ്യവിഷയമാക്കാനുള്ള തീരുമാനത്തെ എതിർക്കുകയും ശരിയായ ശാസ്ത്രത്തെ സമൂഹത്തിന് കാട്ടിക്കൊടുക്കുകയും ചെയ്തു എന്നത് മാത്രമല്ല; ഇന്ത്യയിൽ ഇന്നുള്ള ശാസ്ത്ര പ്രചാരകർക്കും, അമേച്വർ അസ്ട്രോണമേഴ്സിനും, ജ്യോതിശാസ്ത്ര പ്രസ്ഥാനങ്ങൾക്കും എക്കാലവും പ്രചോദനമാകുന്ന പ്രവർത്തനശൈലിയും ആശയങ്ങളും ബാക്കി വെച്ചു എന്നതും അവരുടെ ജീവിതത്തെ ഏറെ ശ്രദ്ധേയമാക്കുന്നു. 2021 ലെ കൊവിഡ് കാലത്ത് അപ്രതീക്ഷിതമായി സംഭവിച്ച അവരുടെ വിയോഗം തികച്ചും വലിയൊരു നഷ്ടമാണ്.

 അവലംബം 

 പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ 

 ശ്രുതി കെ.എസ്. ലൂക്ക സയൻസ് പോർട്ടലിൽ എഴുതിയ ജീവചരിത്രക്കുറിപ്പ്

വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യൻ ജ്യോതിശാസ്ത്രജ്ഞർ
വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യൻ സ്ത്രീ ശാസ്ത്രജ്ഞർ
വർഗ്ഗം:2021-ൽ മരിച്ചവർ
വർഗ്ഗം:1963-ൽ ജനിച്ചവർ