ജെജകഭുക്തിയിലെ ചന്ദേലന്മാർ

ജെജകഭക്തിയിലെ ചണ്ഡേലന്മാർ മധ്യ ഇന്ത്യയിലെ ഒരു രാജവംശമായിരുന്നു. ഒൻപതാം നൂറ്റാണ്ടിനും പതിമൂന്നാം നൂറ്റാണ്ടിനും ഇടയിൽ അവർ ബുണ്ടേൽഖണ്ഡ് പ്രദേശത്തിന്റെ ഭൂരിഭാഗവും (അന്ന് ജെജകഭുക്തി എന്ന് വിളിച്ചിരുന്നു) ഭരിച്ചു.

കന്യാകുബ്ജയിലെ (കാനൗജ്) ഗുർജാര-പ്രതിഹാരരുടെ സാമന്തരാജാക്കളായിരുന്നു ചന്ദേലന്മാർ ആദ്യം ഭരിച്ചിരുന്നത്. പത്താം നൂറ്റാണ്ടിലെ ചന്ദേല ഭരണാധികാരി യശോവർമൻ പ്രതിഹാര ഭരണാധികാരം അംഗീകരിച്ചുകൊണ്ടേയിരുന്നുവെങ്കിലും പ്രായോഗികമായി സ്വതന്ത്രനായി. അദ്ദേഹത്തിന്റെ പിൻഗാമിയായ ധംഗയുടെ കാലമായപ്പോഴേക്കും ചണ്ഡേലന്മാർ ഒരു പരമാധികാര ശക്തിയായി മാറി. അവരുടെ ശക്തി ഉയർന്നു അവർ അയൽ രാജവംശങ്ങളുടെ, പ്രത്യേകിച്ച് കൂടെ യുദ്ധം കുറഞ്ഞിരിക്കുന്നു പരമരസ് ഓഫ് മാൽവ ആൻഡ് ജബല്പൂരിലെ ഓഫ് കലചൂരികൾക്ക് . 11-ആം നൂറ്റാണ്ട് മുതൽ, ചന്ദേല  ഘജ്നവിദ്സ് ആൻഡ് ഘുരിദ്സ്ഉൾപ്പെടെവടക്കൻ മുസ്ലിം രാജവംശങ്ങളുടെ, ആക്രമണങ്ങൾ നേരിട്ടു  . ചഹമന, ഗുരിദ് ആക്രമണങ്ങളെ തുടർന്ന് പതിമൂന്നാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ തുടക്കത്തിൽ ചന്ദേല ശക്തി ഫലപ്രദമായി അവസാനിച്ചു.

ചണ്ഡേലന്മാർ അവരുടെ കലയ്ക്കും വാസ്തുവിദ്യയ്ക്കും പേരുകേട്ടതാണ്, പ്രത്യേകിച്ച് അവരുടെ യഥാർത്ഥ തലസ്ഥാനമായ ഖജുരാഹോയിലെ ക്ഷേത്രങ്ങൾക്ക്. അവരുടെ ശക്തികേന്ദ്രങ്ങളായ അജയ്ഗഡ്, കാളിഞ്ജർ, പിന്നീടുള്ള തലസ്ഥാനമായ മഹോബ എന്നിവയുൾപ്പെടെ നിരവധി ക്ഷേത്രങ്ങളും ജലാശയങ്ങളും കൊട്ടാരങ്ങളും കോട്ടകളും അവർ നിർമ്മിച്ചു.

 ചരിത്രം 

 ആദ്യകാല ഭരണാധികാരികൾ 
ചന്ദേലർ യഥാർത്ഥത്തിൽ ഗുർജാര-പ്രതിഹാരരുടെ സാമന്തന്മാരായിരുന്നു. Radhey Shyam Chaurasia, History of Ancient India: Earliest Times to 1000 A. D. രാജവംശത്തിന്റെ സ്ഥാപകനായ നന്നുക (ആർസി 831-845 സിഇ) ഖജുരാഹോ കേന്ദ്രീകരിച്ചുള്ള ഒരു ചെറിയ രാജ്യത്തിന്റെ ഭരണാധികാരിയായിരുന്നു. 

ചന്ദേല ലിഖിതങ്ങൾ അനുസരിച്ച്, നന്നുകയുടെ പിൻഗാമിയായ വാക്പതി നിരവധി ശത്രുക്കളെ പരാജയപ്പെടുത്തി.  വക്പതിയുടെ പുത്രന്മാർ ജയശക്തി (ജെജ) ഉം വിജയശക്തി (വിജ) എന്നിവർ ചന്ദേല ശക്തി ശക്തിപ്പെടുത്തിയതും.  ഒരു മഹോബ ലിഖിതമനുസരിച്ച്, ചണ്ഡേല പ്രദേശത്തിന് ജയശക്തിയുടെ പേരിലാണ് "ജെജകഭക്തി" എന്ന് പേരിട്ടത്.  വിജയശക്തിയുടെ പിൻഗാമിയായ റാഹിലയ്ക്ക് സ്തുതിപരമായ ലിഖിതങ്ങളിൽ നിരവധി സൈനിക വിജയങ്ങൾ ലഭിച്ചിട്ടുണ്ട്.  രഹില മകൻ ഹർഷൻ  പ്രതിഹാര രാജാവായ മഹിപാലന്റെ ഭരണം പുനഃസ്ഥാപിക്കുന്നതിൽ പ്രധാന പങ്ക് വഹിച്ചിട്ടുണ്ട് , ഒരുപക്ഷേ അത് രാഷ്ട്രകൂട അധിനിവേശത്തിൽനിന്നൊ അവന്റെ  അർഥസഹോദരനായ ഭൊജ രണ്ടാമനോടു മഹീപാലനുള്ള  വൈരുദ്ധ്യം പരിഹരിക്കുന്നതിനോ ആകാം  . 

 അധോഗതി 
ലഘുചിത്രം| ഒരു ഖജുരാഹോ ക്ഷേത്രം സന്ദർശിക്കുന്ന കീർത്തിവർമൻ ചന്ദേലയുടെ ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിലെ കലാകാരന്റെ ഭാവന
വിദ്യാധരന്റെ ഭരണത്തിന്റെ അവസാനത്തോടെ, ഗസ്നവിദ് അധിനിവേശങ്ങൾ ചന്ദേല രാജ്യത്തെ ദുർബലപ്പെടുത്തി. ഇത് മുതലെടുത്ത കലചൂരി രാജാവായ ഗാംഗേയ-ദേവ രാജ്യത്തിന്റെ കിഴക്കൻ ഭാഗങ്ങൾ കീഴടക്കി.  ചണ്ഡേല ലിഖിതങ്ങൾ സൂചിപ്പിക്കുന്നത് വിദ്യാധരയുടെ പിൻഗാമിയായ വിജയപാലൻ (rc 1035-1050 CE) ഒരു യുദ്ധത്തിൽ ഗംഗേയയെ പരാജയപ്പെടുത്തി എന്നാണ്.  എന്നിരുന്നാലും, വിജയപാലന്റെ ഭരണകാലത്ത് ചന്തേല ശക്തി ക്ഷയിക്കാൻ തുടങ്ങി.  ഗ്വാളിയോറിലെ കച്ചപ്പഘടകൾ ഈ കാലയളവിൽ ചന്തേലരോടുള്ള കൂറ് ഉപേക്ഷിച്ചേക്കാം. 

 കലയും വാസ്തുവിദ്യയും 
ചന്തേലകൾ അവരുടെ കലയ്ക്കും വാസ്തുവിദ്യയ്ക്കും പേരുകേട്ടതാണ്. അവർ പല സ്ഥലങ്ങളിലും നിരവധി ക്ഷേത്രങ്ങളും ജലാശയങ്ങളും കൊട്ടാരങ്ങളും കോട്ടകളും കമ്മീഷൻ ചെയ്തു. അവരുടെ സാംസ്കാരിക നേട്ടങ്ങളുടെ ഏറ്റവും പ്രശസ്തമായ ഉദാഹരണമാണ് ഖജുരാഹോയിലെ ഹിന്ദു, ജൈന ക്ഷേത്രങ്ങൾ. ജയപുര-ദുർഗ (ആധുനിക അജയ്ഗഡ് ), കലഞ്ജര (ആധുനിക കലിഞ്ഞാർ ), മഹോത്സവ-നഗര (ആധുനിക മഹോബ ) എന്നിവയാണ് മറ്റ് മൂന്ന് പ്രധാന ചന്തേല കോട്ടകൾ. മറ്റു ചെറിയ ചന്ദേലരജപുത്രരുടെ സൈറ്റുകൾ ഛംദ്പുര്, എന്നിവ ദെയൊഗട്ട്, ദുദഹി, കകദെഒ  മദന്പുര് എന്നിവിടങ്ങളി;ൽ. 
{
	"type": "FeatureCollection",
	"features": [
		{
			"type": "Feature",
			"properties": { "marker-symbol": "monument", "title": "Ahar, Tikamgarh" },
			"geometry": { "type": "Point", "coordinates": [78.98821, 24.73148] }
		},
		{
			"type": "Feature",
			"properties": { "marker-symbol": "monument", "title": "Ajaygarh (Ajaygadh)" },
			"geometry": { "type": "Point", "coordinates": [80.26977, 24.88974] }
		},
		{
			"type": "Feature",
			"properties": { "marker-symbol": "monument", "title": "Augasi" },
			"geometry": { "type": "Point", "coordinates": [80.73114, 25.67960] }
		},
		{
			"type": "Feature",
			"properties": { "marker-symbol": "monument", "title": "Bamni (Bamhni)" },
			"geometry": { "type": "Point", "coordinates": [79.74840, 23.86925] }
		},
		{
			"type": "Feature",
			"properties": { "marker-symbol": "monument", "title": "Bateshwar (Baṭēśvara)" },
			"geometry": { "type": "Point", "coordinates": [78.54203, 26.93506] }
		},
		{
			"type": "Feature",
			"properties": { "marker-symbol": "monument", "title": "Charkhārī" },
			"geometry": { "type": "Point", "coordinates": [79.75010, 25.40188] }
		},
		{
			"type": "Feature",
			"properties": { "marker-symbol": "monument", "title": "Deogarh (Dēogaḍh)" },
			"geometry": { "type": "Point", "coordinates": [78.23765, 24.52637] }
		},
		{
			"type": "Feature",
			"properties": { "marker-symbol": "monument", "title": "Dhurehati (Dhurēti)" },
			"geometry": { "type": "Point", "coordinates": [81.36057, 24.47131] }
		},
		{
			"type": "Feature",
			"properties": { "marker-symbol": "monument", "title": "Dobh (Ḍubkuṇḍ)" },
			"geometry": { "type": "Point", "coordinates": [77.04493, 25.73075] }
		},
		{
			"type": "Feature",
			"properties": { "marker-symbol": "monument", "title": "Dudhai (Dudāhī)" },
			"geometry": { "type": "Point", "coordinates": [78.38907, 24.42695] }
		},
		{
			"type": "Feature",
			"properties": { "marker-symbol": "monument", "title": "Gadha, Chhatarpur (Garrā)" },
			"geometry": { "type": "Point", "coordinates": [79.38879, 24.75469] }
		},
		{
			"type": "Feature",
			"properties": { "marker-symbol": "monument", "title": "Gwalior" },
			"geometry": { "type": "Point", "coordinates": [78.18283, 26.21829] }
		},
		{
			"type": "Feature",
			"properties": { "marker-symbol": "monument", "title": "Ichhawar, Banda district (Ichchhāvar)" },
			"geometry": { "type": "Point", "coordinates": [80.49383, 25.87669] }
		},
		{
			"type": "Feature",
			"properties": { "marker-symbol": "star", "title": "Kalinjar (Kālañjar)" },
			"geometry": { "type": "Point", "coordinates": [80.33032, 25.48933] }
		},
		{
			"type": "Feature",
			"properties": { "marker-symbol": "star", "title": "Khajuraho" },
			"geometry": { "type": "Point", "coordinates": [79.91985, 24.83185] }
		},
		{
			"type": "Feature",
			"properties": { "marker-symbol": "star", "title": "Mahoba" },
			"geometry": { "type": "Point", "coordinates": [79.87242, 25.29210] }
		},
		{
			"type": "Feature",
			"properties": { "marker-symbol": "monument", "title": "Mau, Jhansi district" },
			"geometry": { "type": "Point", "coordinates": [79.11251, 25.25011] }
		},
		{
			"type": "Feature",
			"properties": { "marker-symbol": "monument", "title": "Nanora", "description": "Also known as Nanaora or Nanyaurā" },
			"geometry": { "type": "Point", "coordinates": [79.69932, 25.19433] }
		},
		{
			"type": "Feature",
			"properties": { "marker-symbol": "monument", "title": "Narwar" },
			"geometry": { "type": "Point", "coordinates": [77.91103, 25.64879] }
		},
		{
			"type": "Feature",
			"properties": { "marker-symbol": "monument", "title": "Pachar (Pachhār)" },
			"geometry": { "type": "Point", "coordinates": [78.75612, 25.58556] }
		},
		{
			"type": "Feature",
			"properties": { "marker-symbol": "monument", "title": "Sagar - Laxmipura" },
			"geometry": { "type": "Point", "coordinates": [78.73203, 23.83160] }
		},
		{
			"type": "Feature",
			"properties": { "marker-symbol": "monument", "title": "Semra Sanodha" },
			"geometry": { "type": "Point", "coordinates": [78.99104, 24.31841] }
		}
	]
}
 ഭരണാധികാരികളുടെ പട്ടിക 
എപ്പിഗ്രാഫിക് രേഖകളെ അടിസ്ഥാനമാക്കി, ചരിത്രകാരന്മാർ ജെജാകഭുക്തിയുടെ ചന്തേല ഭരണാധികാരികളുടെ ഇനിപ്പറയുന്ന പട്ടിക കൊണ്ടുവന്നു ( ബ്രാക്കറ്റിലുള്ള IAST പേരുകൾ):  

 നന്നുക, സി. 831-845 CE
 വാക്പതി (വാക്പതി), സി. 845-865 CE
 ജയശക്തി (ജയശക്തി) ഉം വിജയശക്തി (വിജയശക്തി), സി. 865-885 CE
 റാഹില (റാഹില), സി. 885-905 CE
 ശ്രീ ഹർഷ (śri Harśa), സി. 905-925 CE
 യശോ-വർമൻ (യാനോവർമൻ), സി. 925-950 CE
 ധംഗ-ദേവ (ധാഗദേവ), സി. 950-999 CE
 യെസ്-ദേവ (ഗംഡദെവ), സി. 999-1002 CE
 വിദ്യാധര (വിദ്യാധര), സി. 1003-1035 സിഇ
 വിജയ-പാലാ (വിജയപാല), സി. 1035-1050 CE
 ദേവ-വർമൻ, സി. 1050-1060 സിഇ
 കീർത്തി-വർമൻ (കാർത്തിവർമൻ), സി. 1060-1100 CE
 സല്ലക്ഷൻ-വർമ്മൻ (സല്ലാക്ഷവർമ്മൻ), സി. 1100-1110 സിഇ
 ജയ-വർമൻ, സി. 1110-1120 CE
 പൃഥ്വി-വർമൻ (പത്മവർമ്മൻ), സി. 1120-1128 CE
 മദന-വർമൻ, സി. 1128-1165 CE
 യാശോ-വർമൻ രണ്ടാമൻ (c. 1164-65 CE); വളരെ ചുരുങ്ങിയ കാലം ഭരിക്കുകയോ ഭരിക്കുകയോ ചെയ്തില്ല
 പരമാർദി-ദേവ, സി. 1165-1203 CE
 ട്രൈലോക്യ-വർമൻ, സി. 1203-1245 CE
 വീര-വർമ്മൻ (വീരവര്മന്), സി. 1245-1285 CE
 ഭോജ-വർമൻ, സി. 1285-1288 CE
 ഹമ്മിറ-വർമൻ (ഹമ്മരവർമൻ), സി. 1288-1311 CE
 വിര-വർമൻ രണ്ടാമൻ (താഴ്ന്ന സ്ഥാനപ്പേരുകളുള്ള ഒരു അവ്യക്തമായ ഭരണാധികാരി, 1315 CE ലിഖിതം മാത്രം സാക്ഷ്യപ്പെടുത്തി) 

അവലംബം



 ഗ്രന്ഥസൂചിക 









 ബാഹ്യ ലിങ്കുകൾ 


വർഗ്ഗം:ഹിന്ദു രാജവംശങ്ങൾ
വർഗ്ഗം:Pages with unreviewed translations