ഹൈഡ്രജൻ അയോഡൈഡ്

ഒരു ഡയറ്റോമിക് തന്മാത്രയും ഹൈഡ്രജൻ ഹാലൈഡുമാണ് ഹൈഡ്രജൻ അയോഡൈഡ്. ഇതിന്റെ ജലീയലായനികളെ, ഹൈഡ്രോഅയോഡിക് ആസിഡ് അല്ലെങ്കിൽ ഹൈഡ്രിയോഡിക് ആസിഡ് എന്ന് വിളിക്കുന്നു. എന്നിരുന്നാലും, ഹൈഡ്രജൻ അയോഡൈഡും ഹൈഡ്രോഅയോഡിക് ആസിഡും വ്യത്യസ്തമാണ്.  ആദ്യത്തേത് സാധാരണ അവസ്ഥയിൽ വാതകമാണ്, അതേസമയം രണ്ടാമത്തേത് വാതകത്തിന്റെ ജലീയ ലായനിയാണ്. അവ പരസ്പരം മാറ്റാവുന്നവയാണ്. അയോഡിന്റെ പ്രാഥമിക ഉറവിടങ്ങളിലൊന്നായി HI ഉപയോഗിക്കുന്നു.

 ഹൈഡ്രജൻ അയഡിഡിന്റെ ഗുണങ്ങൾ 
ഓക്സിജനുമായി പ്രതിപ്രവർത്തിച്ച് ജലവും അയോഡിനും നൽകുന്ന നിറമില്ലാത്ത വാതകമാണ് ഹൈഡ്രജൻ അയോഡൈഡ്.  ഇത് ജലത്തിൽ ലയിക്കുന്നതിനാൽ ഹൈഡ്രോഅയോഡിക് ആസിഡ് ഉണ്ടാക്കുന്നു. ഒരു ലിറ്റർ ജലം 425 ലിറ്റർ ഹൈഡ്രജൻ അയോഡൈഡ് ലയിപ്പിക്കും. Holleman, A. F.; Wiberg, E. "Inorganic Chemistry" Academic Press: San Diego, 2001. .

 ഹൈഡ്രോഅയോഡിക് ആസിഡ് 
ഹൈഡ്രോഅയോഡിക് ആസിഡ് ശുദ്ധമായ ഹൈഡ്രജൻ അയഡൈഡല്ല, മറിച്ച് അത് അടങ്ങിയിരിക്കുന്ന മിശ്രിതമാണ്. വാണിജ്യ "സാന്ദ്രീകൃത" ഹൈഡ്രോഅയോഡിക് ആസിഡിൽ പിണ്ഡം അനുസരിച്ച് 48–57% ഹൈഡ്രജൻ അയോഡൈഡ് അടങ്ങിയിട്ടുണ്ട്.  ആനയോണിന് മുകളിലുള്ള അയോണിക് ചാർജ് വ്യാപിക്കുന്നതാണ് ഉയർന്ന അസിഡിറ്റിക്ക് കാരണം. അയോഡിൻ അയോണിന്റെ വ്യാസം   മറ്റ് സാധാരണ ഹാലൈഡുകളിലേതിനേക്കാൾ വളരെ കൂടുതലാണ്. ഇത് നെഗറ്റീവ് ചാർജ് കൂടുതൽ ഭാഗത്ത് നൽകുന്നു. ഇതിനു വിപരീതമായി,  ക്ലോറൈഡ് അയോൺ വളരെ ചെറുതാണ്, അതായത് അതിന്റെ നെഗറ്റീവ് ചാർജ് കൂടുതൽ കേന്ദ്രീകരിക്കപ്പെടുന്നു. ഇത് പ്രോട്ടോണും ക്ലോറൈഡ് അയോണും തമ്മിലുള്ള ശക്തമായ പ്രതിപ്രവർത്തനത്തിലേക്ക് നയിക്കുന്നു. ഈ ദുർബലമായ H + ··· I - എച്ച്ഐയിലെ പ്രതിപ്രവർത്തനം അയോണിൽ നിന്ന് പ്രോട്ടോണിനെ വേർപെടുത്താൻ സഹായിക്കുന്നു, കൂടാതെ ഹൈഡ്രോഹൈലൈഡുകളുടെ ഏറ്റവും ശക്തമായ ആസിഡാണ് എച്ച്ഐ.

 HI(g) + (l) → (aq) + I-(aq)Ka ≈ 1010
 HBr (g) +  (l) →  (aq) + Br- (aq) K a ≈ 109
 HCl (g) +  (l) → (aq) + Cl- (aq) K a ≈ 10 6

 സിന്തസിസ് 
ഹൈഡ്രജൻ അയോഡൈഡിന്റെ വ്യാവസായിക നിർമ്മാണത്തിൽ, ഹൈഡ്രാസൈനുമായുള്ള  അയഡിന്റെ പ്രതിപ്രവർത്തനം ഉൾപ്പെടുന്നു, ഇത് നൈട്രജൻ വാതകം സ്വതന്ത്രമാക്കുന്നു.Greenwood, N. N. and A. Earnshaw. The Chemistry of the Elements. 2nd ed. Oxford: Butterworth-Heineman. p 809–815. 1997.

 2 I2 +   → 4 HI + 

അയോഡിന്റെ ജലീയ ലായനിയിലൂടെ ഹൈഡ്രജൻ സൾഫൈഡ് വാതകം ബബിൾ ചെയ്ത് ഹൈഡ്രോഅയോഡിക് ആസിഡും  മൂലക സൾഫറും നിർമ്മിച്ച്  ഹൈഡ്രജൻ അയോഡൈഡ് തയ്യാറാക്കാനുള്ള മറ്റൊരു മാർഗ്ഗമാണ് 

 H2S + I2 → 2HI + S.

കൂടാതെ, ഹൈഡ്രജൻ,  അയോഡിൻ എന്നിവ സംയോജിപ്പിച്ച്  അയോഡൈഡ്  തയ്യാറാക്കാം:

 H2 + I2 → 2HI

ഉയർന്ന ശുദ്ധതയുള്ള സാമ്പിളുകൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നതിന് സാധാരണയായി ഈ രീതി ഉപയോഗിക്കുന്നു.

 പ്രധാന പ്രതികരണങ്ങളും ഉപയോഗങ്ങളും 
ഹൈഡ്രജൻ അയഡിഡിന്റെ ലായനികൾ വായുവിലൂടെ എളുപ്പത്തിൽ ഓക്സീകരിക്കപ്പെടുന്നു:

 4HI + O2 → 2 + 2I2
 HI + I2 → HI3

HBr, HCl എന്നിവ പോലെ, HI ആൽ‌ക്കീനുകളിലേക്ക് ചേർക്കുന്നു: Breton, G. W., P. J. Kropp, P. J.; Harvey, R. G. "Hydrogen Iodide" in Encyclopedia of Reagents for Organic Synthesis (Ed: L. Paquette) 2004, J. Wiley & Sons, New York. .

 HI + H2C = CH2 → 

പ്രാഥമിക ആൽക്കഹോളുകളെ ആൽക്കൈൽ ഹാലൈഡുകളാക്കി മാറ്റാൻ ഓർഗാനിക് കെമിസ്ട്രിയിൽ  ഹൈഡ്രജൻ അയോഡൈഡ്  ഉപയോഗിക്കുന്നു. Bruice, Paula Yurkanis. Organic Chemistry 4th ed. Prentice Hall: Upper Saddle River, N. J, 2003 p. 438–439, 452.

മറ്റ് ഹൈഡ്രജൻ ഹാലൈഡുകളേക്കാൾ ഹൈഡ്രജൻ അയോഡൈഡ്  ആണ് അഭികാമ്യം, കാരണം ബ്രോമൈഡിനേക്കാളും ക്ലോറൈഡിനേക്കാളും അയോഡിഡ് അയോൺ  മികച്ച ന്യൂക്ലിയോഫൈലാണ്.  അതിനാൽ പ്രതിപ്രവർത്തനം കുറഞ്ഞ താപനിലയിൽ  നടക്കുന്നു. 

ഈഥറിനെ ആൽകൈൽ അയോഡൈഡുകളായും ആൽക്കഹോളുകളായും മാറ്റുന്നതിന് ഹൈഡ്രജൻ അയോഡൈഡ്  ഉപയോഗിക്കാം. Bruice, Paula Yurkanis. Organic Chemistry 4th ed. Prentice Hall: Upper Saddle River, N. J, 2003 p. 438–439, 452.

ആധുനിക മാനദണ്ഡങ്ങൾക്കനുസൃതമായി ഓർഗാനിക് കെമിസ്ട്രിയുടെ ചരിത്രത്തിന്റെ തുടക്കത്തിൽ തന്നെ ഹൈഡ്രജൻ അയോഡൈഡ്  ഒരു റെഡ്യൂസിംഗ് ഏജന്റായി ഉപയോഗിച്ചിരുന്നു.  കാർബോണൈൽ ഗ്രൂപ്പുകളുള്ള ബെൻസിൽ ആൽക്കഹോളുകളുടെയും ആൽക്കഹോളുകളുടെയും കാര്യത്തിൽ, ഹൈഡ്രജൻ അയോഡൈഡ്   ഉപയോഗിച്ച് അനുബന്ധ ഹൈഡ്രോകാർബൺ ഉൽപ്പന്നത്തിന്റെ അളവ് മെച്ചപ്പെടുത്താൻ സാധിക്കുന്നു. Breton, G. W., P. J. Kropp, P. J.; Harvey, R. G. "Hydrogen Iodide" in Encyclopedia of Reagents for Organic Synthesis (Ed: L. Paquette) 2004, J. Wiley & Sons, New York. .
 അവലംബം 

 നിഷികാറ്റ, ഇ., ടി .; ഇഷി, ടി. "വിസ്കോസിറ്റിസ് ഓഫ് ജലീയ ഹൈഡ്രോക്ലോറിക് ആസിഡ് സൊല്യൂഷൻസ്, ആൻഡ് ഡെൻസിറ്റിസ് ആൻഡ് വിസ്കോസിറ്റിസ് ഓഫ് ജലീയ ഹൈഡ്രോയോഡിക് ആസിഡ് സൊല്യൂഷൻസ്". ജെ. എൻജി. ഡാറ്റ. 26 . 254-256. 1981.

 ബാഹ്യ ലിങ്കുകൾ 

 അന്താരാഷ്ട്ര കെമിക്കൽ സേഫ്റ്റി കാർഡ് 1326
വർഗ്ഗം:നിരോക്സീകാരികൾ
വർഗ്ഗം:ധാതു അമ്ലങ്ങൾ
വർഗ്ഗം:ഹൈഡ്രജൻ സം‌യുക്തങ്ങൾ