യാമ്പ നദി

അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകളിലെ കൊളറാഡോയുടെ വടക്കുപടിഞ്ഞാറൻ മേഖലയിലൂടെ ഏകദേശം 250 മൈൽ (400 കിലോമീറ്റർ) ദൂരത്തിൽ ഒഴുകുന്ന ഒരു നദിയാണ് യാമ്പ നദി. റോക്കി പർവതനിരകളിൽനിന്ന് ഉത്ഭവിക്കുന്ന ഇത് ഗ്രീൻ നദിയുടെ ഒരു പോഷകനദിയും അതുപോലെതന്നെ കൊളറാഡോ നദീതട വ്യവസ്ഥയുടെ ഒരു സുപ്രധാന ഭാഗവുമാണ്. അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകളിലെ പടിഞ്ഞാറൻ മേഖലയിലൂടെ സ്വതന്ത്രമായി ഒഴുകുന്ന ചുരുക്കം ചില നദികളിലൊന്നായ ഇതിൽ, ഏതാനും ചെറിയ അണക്കെട്ടുകളും തിരിച്ചുവിടലുകളും മാത്രമാണുള്ളത്. ഭക്ഷ്യയോഗ്യമായ വേരുള്ള പെരിഡെറിഡിയ സസ്യത്തിനു പറയുന്ന സ്‌നേക്ക് അമരിന്ത്യൻ പദത്തിൽ നിന്നാണ് നദിയ്ക്ക് ഈ പേര് ലഭിച്ചത്. ഈ ചെടി നീർത്തടങ്ങളിൽ സമൃദ്ധമായി കാണപ്പെട്ടിരുന്നതിനാൽ 1843 മുതലുള്ള തന്റെ വാർത്താപത്രികയിലെ കുറിപ്പുകളിലൊന്നിൽ  'യാമ്പ' എന്ന പേര് ആദ്യമായി രേഖപ്പെടുത്തിയവരിൽ ജോൺ സി. ഫ്രെമോണ്ടും ഉൾപ്പെടുന്നു.

 ഗതി 
യാമ്പ നഗരത്തിനടുത്ത് സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ബിയർ നദിയുടെയും ഫിലിപ്‌സ് ക്രീക്കിന്റെയും സംഗമസ്ഥാനമായ കൊളറാഡോയിലെ റൗട്ട് കൗണ്ടിയിലെ പാർക്ക് റേഞ്ചാണ് യാമ്പയുടെ ഉറവിടം. ഇതിൽ വലിപ്പത്തിൽ മുന്നിട്ടുനിൽക്കുന്ന ബിയർ നദി, ഫ്ലാറ്റ് ടോപ്സ് വന്യതയിലെ ഡെർബി കൊടുമുടിയിലെ 11,600 അടി (3,500 മീറ്റർ) ഉയരത്തിലുള്ള ഒരു സ്രോതസ്സിൽ നിന്നാണ് ഉറവെടുക്കുന്നത്. ഇത് പിന്നീട് വടക്കോട്ട് ഒരു ഉയർന്ന പർവതനിരയുടെ താഴ്‌വാരത്തിലൂടെ ഒഴുകി സ്റ്റേജ്‌കോച്ച് റിസർവോയർ, കാറ്റമൗണ്ട് തടാകം എന്നിവകടന്ന്, സ്റ്റീംബോട്ട് സ്പ്രിംഗ്‌സിൽ എത്തുന്നതിനുമുമ്പായി, നേരിട്ട് പടിഞ്ഞാറോട്ട് തിരിയുന്നു. തുടർന്ന് സ്റ്റീംബോട്ട് സ്പ്രിംഗ്സിന് താഴെയായി, റോക്കി പർവ്വതത്തിൻറെ പടിഞ്ഞാറൻ മലനിരകളിലെ വിശാലമായ താഴ്‌വരയിലൂടെ യാമ്പ ഒഴുകുന്നു. വടക്ക് നിന്ന് എൽക്ക് നദിയെ ഉൾക്കൊള്ളുന്ന ഇത്, തുടർന്ന് മിൽനർ, ഹെയ്ഡൻ പട്ടണങ്ങളിലൂടെ കടന്നുപോകുന്നു.

മൊഫാറ്റ് കൗണ്ടിയിൽ പ്രവേശിച്ച ശേഷം യാമ്പ നദി ക്രെയ്ഗ് പട്ടണം കടന്ന് വില്യംസ് ഫോർക്കിലേയ്ക്ക് ചേരുന്നു. ക്രെയ്ഗിന് പടിഞ്ഞാറ്, യാമ്പ വരണ്ടതും ജനസാന്ദ്രത കുറഞ്ഞതുമായ സെയ്ഗ്ബുഷ് ഭൂപ്രദേശത്തുകൂടി 50 മൈൽ (80 കി.മീ.) ദൂരം കടന്ന് ക്രോസ് മൗണ്ടൻ കാന്യോണിൽ എത്തുന്നതിനുമുമ്പ്, പർവതത്തിലൂടെ 1,000 അടി (300 മീറ്റർ) ആഴത്തിലുള്ള ഒരു വിടവ് സൃഷ്ടിക്കുന്നു. ക്രോസ് പർവതത്തിന് താഴെ യാമ്പ ലില്ലി പാർക്കിന്റെ തുറന്ന താഴ്വരയിലേക്ക് പ്രവേശിച്ച്, അവിടെ അതിൻറെ ഏറ്റവും വലിയ പോഷകനദിയായ ലിറ്റിൽ സ്നേക്ക് നദിയുമായി ലയിക്കുന്നു. കൂടുതൽ പടിഞ്ഞാറേയ്ക്ക പോകുന്ന നദി ദിനോസർ ദേശീയ സ്മാരകത്തിലേക്ക് പ്രവേശിക്കുകയും അവിടെ അത് 40 മൈലിലധികം (64 കിലോമീറ്റർ) ദൂരം ദുർഘടമായ മലയിടുക്കുകളും വെള്ളച്ചാട്ടങ്ങളും കടന്നുപോകുന്നു. കൊളറാഡോ-യുട്ടാ അതിർത്തിയിൽ നിന്ന് ഏകദേശം 5 മൈൽ (8.0 കി.മീറ്റർ) ദൂരെ ദേശീയ സ്മാരകത്തിനുള്ളിലെ ആഴമേറിയ ഭാഗത്ത്, സ്റ്റീംബോട്ട് റോക്കിനു സമീപം എക്കോ പാർക്കിൽവച്ച് യാമ്പ ഗ്രീൻ നദിയുമായി ചേരുന്നു.

 നീർത്തടം 
കൊളറാഡോ സംസ്ഥാനത്തിന്റെ വടക്കുപടിഞ്ഞാറൻ മേഖലയിലെ മിക്കവാറും അർദ്ധ വരൾച്ചയുള്ള പീഠഭൂമിയുടെയും വ്യോമിംഗിന്റെ തെക്കൻ മേഖലയിലെ ഒരു ചെറിയ ഭാഗത്തുകൂടിയും 7,660 ചതുരശ്ര മൈൽ (19,800 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്റർ) വിസ്തൃതിയുള്ള യാമ്പ നദീ ജലപ്രവാഹം കടന്നുപോകുന്നു. നീർത്തടത്തിന്റെ സിംഹഭാഗവും കിഴക്ക് പാർക്ക് റേഞ്ചിനും തെക്ക് ഫ്ലാറ്റ് ടോപ്പുകൾക്കും പടിഞ്ഞാറ് ഉയിന്റ പർവതനിരകൾക്കും ഇടയിലാണ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. അടഞ്ഞ നീർച്ചാലുകളുള്ള ഒരു പ്രദേശമായ ഗ്രേറ്റ് ഡിവൈഡ് ബേസിൻ, വടക്ക് വശത്ത് യാമ്പ നദീതടത്തിന്റെ അതിർത്തിയാണ്. യാമ്പ തടത്തിന്റെ വടക്കും കിഴക്കും വശങ്ങളിലൂടെ കടന്നുപോകുന്ന കോണ്ടിനെന്റൽ ഡിവിഡ്, മിസിസിപ്പി നദീതടത്തിലേക്ക് ഒഴുകുന്ന നോർത്ത് പ്ലാറ്റ് നദിയുടെ ഉറവിടത്തിൽ നിന്ന് അതിനെ വേർതിരിക്കുന്നു. തെക്ക് ഭാഗത്ത് യാമ്പ നദീതടത്തിന്റെ അതിർത്തിയായ വൈറ്റ് നദി, യാമ്പയെപ്പോലെ പടിഞ്ഞാറോട്ട് ഒഴുകി ഗ്രീന നദിയിൽ പതിക്കുന്നു.

 ജലത്തിന്റെ അളവ് 
പടിഞ്ഞാറൻ മേഖലയിലെ മഞ്ഞുരുകി പോഷിപ്പിക്കപ്പെടുന്ന ഒരു സാധാരണ അരുവിയാണ് യാമ്പ നദി. എന്നാൽ പടിഞ്ഞാറൻ ഐക്യനാടുകളുടെ പടിഞ്ഞാറൻ മേഖലയിലെ മറ്റ് നദികളിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി, വലിയ അണക്കെട്ടുകൾ, ജലപദ്ധതികൾ എന്നിവ അതിന്റെ കാലികമായ ജലപ്രവാഹത്തിന്റെ ഒഴുക്ക് രീതികളെ ബാധിക്കുന്നില്ല. എൽക്ക് നദി മുതൽ താഴേക്കുള്ള യാമ്പയുടെ താഴത്തെ മുക്കാൽ ഭാഗവും ചെറിയ ബോട്ടുകൾക്ക് സഞ്ചരിക്കാവുന്നതാണ്. എന്നിരുന്നാലും, നദിയുടെ വളഞ്ഞുപുളഞ്ഞതും ആഴം കുറഞ്ഞതുമായ സ്വഭാവം വേനൽക്കാലത്തിന്റെ അവസാനത്തിൽ ജലനിരപ്പ് കുറവുള്ള വർഷങ്ങളിൽ നദിയെ സഞ്ചാരയോഗ്യമല്ലാതാക്കുന്നു. 

ഗ്രീൻ നദിയുടെ സംഗമസ്ഥാനത്ത് നദിയുടെ ശരാശരി ഒഴുക്ക് സെക്കൻഡിൽ 2,154 ഘനയടി (61 m3/s) ആണ്. ഏപ്രിൽ-ജൂലൈ മാസങ്ങളിലെ വസന്തകാല പ്രവാഹത്തിൽ ശരാശരി 5,400 cu ft/s (153 m3/s) ജലവും വേനൽക്കാലത്തിന്റെ അവസാനത്തിലും ശരത്കാലത്തും 500 cu ft/s (14 m3/s) ൽ താഴെയും ആയിരിക്കും. ഡിസംബർ മുതൽ മാർച്ച് വരെ നദിയുടെ മുകൾ ഭാഗം മഞ്ഞുറയുന്നു. 

1983 നും 2013 നും ഇടയിൽ, അഴിമുഖത്തിന് ഏകദേശം 50 മൈൽ (80 കിലോമീറ്റർ) ഉയരത്തിൽ, ഡീർലോഡ്ജ് പാർക്കിലെ ഒരു യുഎസ് ജിയോളജിക്കൽ സർവേ സ്ട്രീം ഗേജ് പ്രകാരം, നദിയുടെ ശരാശരി ഒഴുക്ക് 2,082 ക്യുബിക് അടി/സെക്കൻഡ് (59.0 ക്യുബിക് മീറ്റർ/സെക്കൻഡ്) ആയിരുന്നു. 2011-ൽ ഏറ്റവും ഉയർന്ന വാർഷിക പ്രവാഹം ശരാശരി 4,431 ക്യുബിക് അടി/സെക്കൻഡ് (125.5 ക്യുബിക് മീറ്റർ/സെക്കൻഡ്) ആയി രേഖപ്പെടുത്തിയപ്പോൾ, 2002-ൽ ഏറ്റവും കുറഞ്ഞ വാർഷിക ജലപ്രവാഹം ശരാശരി 678 ക്യുബിക് മീറ്റർ/സെക്കൻഡ് (19.2 ക്യുബിക് മീറ്റർ/സെക്കൻഡ്) ആയി രേഖപ്പെടുത്തി. മെയ് മാസത്തിൽ രേഖപ്പെടുത്തിയ പ്രതിമാസ ശരാശരി ജലപ്രവാഹം ഏറ്റവും ഉയർന്നത് 8,200 ക്യുബിക് അടി/സെക്കൻഡ് (230 ക്യുബിക് മീറ്റർ/സെക്കൻഡ്) ആയിരുന്നു, ഏറ്റവും കുറഞ്ഞ പ്രവാഹം സെപ്റ്റംബറിൽ 342 ക്യുബിക് മീറ്റർ/സെക്കൻഡ് (9.7 ക്യുബിക് മീറ്റർ/സെക്കൻഡ്) ആയിരുന്നു. 1984 മെയ് 18-ലെ റെക്കോർഡ് മഞ്ഞുരുകലിൽ രേഖപ്പെടുത്തിയ ഏറ്റവും ഉയർന്ന പീക്ക് ഫ്ലോ സെക്കൻഡിൽ 33,200 ക്യു അടി (940 മീ 3/സെക്കൻഡ്) ആയിരുന്നു. 

യാമ്പ നദി താരതമ്യേന സ്വാഭാവികമായ ഒരു ഒഴുക്ക് രീതി നിലനിർത്തുന്നതിനാൽ, അതിന്റെ ഗതിയുടെ ഭൂരിഭാഗവും ഉൽപ്പാദനക്ഷമമായ ഒരു നദീതീര മേഖലാ പരിസ്ഥിതിയെ പിന്തുണയ്ക്കുന്നു. 

 അവലംബം 

വർഗ്ഗം:കൊളറാഡോയിലെ നദികൾ