കാബിനറ്റ് സെക്രട്ടേറിയറ്റ് (ഇന്ത്യ)

കാബിനറ്റ് സെക്രട്ടേറിയറ്റാണ് (IAST : Mantrimanḍala Sacivālaya മന്ത്രിമണ്ഠല സശിവലയ) ഇന്ത്യാ ഗവൺമെന്റിന്റെ ഭരണത്തിന്റെ ഉത്തരവാദിത്തം. ഇന്ത്യയുടെ ഭൂരിഭാഗം കാബിനറ്റും ഇരിക്കുന്ന ന്യൂഡൽഹിയിലെ സെക്രട്ടേറിയറ്റ് ബിൽഡിംഗിൽ നിന്നാണ് ഇത് പ്രവർത്തിക്കുന്നത്. രാജ്പഥിന്റെ എതിർവശത്തുള്ള രണ്ട് കെട്ടിടങ്ങളുടെ ഒരു കൂട്ടം ഇത് ഉൾക്കൊള്ളുന്നു. അവ ഇന്ത്യാ ഗവൺമെന്റിന്റെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ചില മന്ത്രാലയങ്ങളുടെ ആസ്ഥാനമാണ്. ഇത് ഇന്ത്യയിലെ ന്യൂഡൽഹിയിലെ റെയ്‌സിന ഹില്ലിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു.

 അവലോകനം 
ഗവൺമെന്റ് ഓഫ് ഇന്ത്യ (ബിസിനസ് ഇടപാട്) റൂൾസ്, 1961, ഗവൺമെന്റ് ഓഫ് ഇന്ത്യ (ബിസിനസ് അലോക്കേഷൻ) റൂൾസ് 1961 എന്നിവയുടെ ഭരണത്തിന്റെ ചുമതല കാബിനറ്റ് സെക്രട്ടേറിയറ്റിനാണ്. ഇത് പാലിക്കൽ ഉറപ്പാക്കിക്കൊണ്ട് ഗവൺമെന്റിന്റെ മന്ത്രാലയങ്ങളിലും വകുപ്പുകളിലും സുഗമമായ ബിസിനസ്സ് ഇടപാട് സുഗമമാക്കുന്നു. മന്ത്രാലയങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള ഏകോപനം ഉറപ്പാക്കിക്കൊണ്ടും മന്ത്രാലയങ്ങൾ/ വകുപ്പുകൾക്കിടയിലുള്ള ഭിന്നതകൾ പരിഹരിച്ചും സെക്രട്ടറിമാരുടെ സ്റ്റാൻഡിംഗ്/അഡ്‌ഹോക്ക് കമ്മിറ്റികളുടെ ഉപകരണത്തിലൂടെ സമവായം രൂപപ്പെടുത്തിയും സർക്കാരിൽ തീരുമാനമെടുക്കുന്നതിൽ സെക്രട്ടേറിയറ്റ് സഹായിക്കുന്നു. ഈ സംവിധാനത്തിലൂടെ പുതിയ നയ സംരംഭങ്ങളും പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു.

സെക്രട്ടേറിയറ്റ് കെട്ടിടത്തിൽ ഇനിപ്പറയുന്ന മന്ത്രാലയങ്ങൾ പ്രവർത്തിക്കുന്നു:

 പ്രതിരോധ മന്ത്രാലയം (MoD)
 ധനകാര്യ മന്ത്രാലയം (MoF)
 വിദേശകാര്യ മന്ത്രാലയം (MEA)
 ആഭ്യന്തര മന്ത്രാലയം (MHA)
 പ്രധാനമന്ത്രിയുടെ ഓഫീസ് (PMO)

സെക്രട്ടേറിയറ്റ് കെട്ടിടത്തിൽ രണ്ട് കെട്ടിടങ്ങളുണ്ട്: നോർത്ത് ബ്ലോക്കും സൗത്ത് ബ്ലോക്കും. രണ്ട് കെട്ടിടങ്ങളും രാഷ്ട്രപതി ഭവനോട് ചേർന്നാണ് .

 സൗത്ത് ബ്ലോക്കിൽ PMO, MoD, MEA എന്നിവയുണ്ട്.
 നോർത്ത് ബ്ലോക്കിൽ പ്രാഥമികമായി MoF, MHA എന്നിവയുണ്ട്.

'നോർത്ത് ബ്ലോക്ക്', 'സൗത്ത് ബ്ലോക്ക്' എന്നീ പദങ്ങൾ യഥാക്രമം MoF, MEA എന്നിവയെ സൂചിപ്പിക്കാൻ ഉപയോഗിക്കാറുണ്ട്.

പ്രമുഖ ബ്രിട്ടീഷ് വാസ്തുശില്പിയായ ഹെർബർട്ട് ബേക്കറാണ് സെക്രട്ടേറിയറ്റ് കെട്ടിടം രൂപകൽപ്പന ചെയ്തത്. രജപുത്താന വാസ്തുവിദ്യയിൽ നിന്നുള്ള ഘടകങ്ങൾ ഈ കെട്ടിടം സ്വീകരിക്കുന്നു. ഇന്ത്യയിലെ ചുട്ടുപൊള്ളുന്ന വെയിലിൽ നിന്നും മൺസൂൺ മഴയിൽ നിന്നും സംരക്ഷിക്കാൻ അലങ്കരിച്ച ജാലിയുടെ ഉപയോഗം ഉൾപ്പെടുന്നു. കെട്ടിടത്തിന്റെ മറ്റൊരു സവിശേഷത ചാത്രി എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഒരു താഴികക്കുടം പോലെയുള്ള ഘടനയാണ്. ഇത് ഇന്ത്യയുടെ തനത് രൂപകൽപ്പനയാണ്. പുരാതന കാലത്ത് സൂര്യൻെ്റ ചൂടിൽ നിന്ന് തണൽ നൽകി യാത്രക്കാർക്ക് ആശ്വാസം നൽകാൻ ഉപയോഗിച്ചിരുന്നു.

സെക്രട്ടേറിയറ്റ് കെട്ടിടത്തിൽ ഉപയോഗിച്ചിരിക്കുന്ന വാസ്തുവിദ്യാ ശൈലി റെയ്‌സിന കുന്നിന്റെ മാത്രം പ്രത്യേകതയാണ്.

 സംഘടന 
കാബിനറ്റ് സെക്രട്ടേറിയറ്റ് ഇനിപ്പറയുന്ന രീതിയിൽ ക്രമീകരിച്ചിരിക്കുന്നു: സെക്രട്ടറി (കോർഡിനേഷൻ), സെക്രട്ടറി (സെക്യൂരിറ്റി) (ആവരുടെ കീഴിലാണ് സ്പെഷ്യൽ പ്രൊട്ടക്ഷൻ ഗ്രൂപ്പ് ), സെക്രട്ടറി (R) (ഹെഡ്സ് റിസർച്ച് ആൻഡ് അനാലിസിസ് വിംഗ് ;). ചെയർപേഴ്സൺ (നാഷണൽ അഥോറിറ്റി ഫോർ കെമിക്കൽ വെപ്പൺസ് കൺവെൻഷൻ), എൻഐസി സെൽ, പബ്ലിക് ഗ്രീവൻസ് ഡയറക്ടറേറ്റ്, ഡയറക്ട് ബെനിഫിറ്റ് ട്രാൻസ്ഫർ (ഡിബിടി) മിഷൻ, വിജിലൻസ് & കംപ്ലയിന്റ്സ് സെൽ (വിസിസി) എന്നിവയും കാബിനറ്റ് സെക്രട്ടേറിയറ്റിന് കീഴിലാണ്.

 കാബിനറ്റ് സെക്രട്ടറി 
പ്രധാന ലേഖനം: കാബിനറ്റ് സെക്രട്ടറി ഓഫ് ഇന്ത്യ

സിവിൽ സർവീസസ് ബോർഡ്, കാബിനറ്റ് സെക്രട്ടേറിയറ്റ്, ഇന്ത്യൻ അഡ്മിനിസ്‌ട്രേറ്റീവ് സർവീസ് (ഐഎഎസ്) എന്നിവയുടെ എക്‌സ് ഒഫീഷ്യോ തലവനും ഗവൺമെന്റിന്റെ ബിസിനസ്സ് നിയമങ്ങൾക്ക് കീഴിലുള്ള എല്ലാ സിവിൽ സർവീസുകളുടെയും തലവനുമാണ് കാബിനറ്റ് സെക്രട്ടറി.

ഇന്ത്യൻ അഡ്മിനിസ്ട്രേറ്റീവ് സർവീസിലെ ഏറ്റവും മുതിർന്ന ഉദ്യോഗസ്ഥനാണ് ക്യാബിനറ്റ് സെക്രട്ടറി. ഇന്ത്യൻ ഓർഡർ ഓഫ് പ്രിസിഡൻസിൽ 11-ാം സ്ഥാനത്താണ് കാബിനറ്റ് സെക്രട്ടറി.  കാബിനറ്റ് സെക്രട്ടറി പ്രധാനമന്ത്രിയുടെ നേരിട്ടുള്ള ചുമതലയിലാണ്. നിശ്ചിത കാലാവധിയില്ലെങ്കിലും ഭാരവാഹികളുടെ കാലാവധി നീട്ടാം.

ഇന്ത്യാ ഗവൺമെന്റിൽ പോർട്ട്‌ഫോളിയോ സമ്പ്രദായം സ്വീകരിക്കുന്നതിന് മുമ്പ്, ഗവർണർ ജനറൽ-ഇൻ കൗൺസിൽ (കാബിനറ്റ് സെക്രട്ടേറിയറ്റിന്റെ ആദ്യ നാമം) ഒരു സംയുക്ത കൺസൾട്ടേറ്റീവ് ബോർഡായി പ്രവർത്തിക്കുന്ന കൗൺസിൽ എല്ലാ സർക്കാർ ബിസിനസുകളും വിനിയോഗിച്ചു. ഗവൺമെന്റിന്റെ പ്രവർത്തനത്തിന്റെ അളവും സങ്കീർണ്ണതയും വർദ്ധിച്ചതോടെ, വിവിധ വകുപ്പുകളുടെ പ്രവർത്തനങ്ങൾ കൗൺസിൽ അംഗങ്ങൾക്കിടയിൽ വിതരണം ചെയ്തു: ഗവർണർ ജനറലോ കൗൺസിലോ കൂട്ടായ കേസുകൾ മാത്രം കൈകാര്യം ചെയ്തു.

ഈ നടപടിക്രമം 1861-ലെ കൗൺസിലുകളുടെ നിയമപ്രകാരം നിയമവിധേയമാക്കി, കാനിംഗ് പ്രഭുവിന്റെ കാലത്ത്, പോർട്ട്ഫോളിയോ സംവിധാനം അവതരിപ്പിക്കുന്നതിനും ഗവർണർ ജനറലിന്റെ എക്സിക്യൂട്ടീവ് കൗൺസിൽ ആരംഭിക്കുന്നതിനും കാരണമായി. കാബിനറ്റ് സെക്രട്ടറിയുടെ നേതൃത്വത്തിലായിരുന്നു എക്‌സിക്യൂട്ടീവ് കൗൺസിലിന്റെ സെക്രട്ടേറിയറ്റ്.

1946 സെപ്റ്റംബറിലെ ഇടക്കാല ഗവൺമെന്റിന്റെ ഭരണഘടന ഈ ഓഫീസിന്റെ പ്രവർത്തനങ്ങളിൽ കുറവാണെങ്കിലും പേരിൽ ഒരു മാറ്റം കൊണ്ടുവന്നു. തുടർന്ന് എക്‌സിക്യൂട്ടീവ് കൗൺസിലിന്റെ സെക്രട്ടേറിയറ്റിനെ ക്യാബിനറ്റ് സെക്രട്ടേറിയറ്റായി നിയോഗിക്കുകയായിരുന്നു. എന്നിരുന്നാലും, കാബിനറ്റ് സെക്രട്ടേറിയറ്റിന്റെ പ്രവർത്തനങ്ങളിൽ സ്വാതന്ത്ര്യം ചില മാറ്റങ്ങൾ വരുത്തിയതായി മുൻകാലങ്ങളിലെങ്കിലും തോന്നുന്നു. മന്ത്രാലയങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള ഏകോപനം നടപ്പിലാക്കുന്നതിനുള്ള ഒരു സംഘടനയായി വികസിച്ചു.

 പ്രധാന മന്ത്രി 
പ്രധാന ലേഖനം: ഇന്ത്യൻ പ്രധാനമന്ത്രി

കാബിനറ്റ് സെക്രട്ടേറിയറ്റ് പ്രധാനമന്ത്രിയുടെ നേരിട്ടുള്ള ചുമതലയിലാണ്. കാബിനറ്റ് സെക്രട്ടേറിയറ്റിൽ ഏതെങ്കിലും നയം ഉണ്ടാക്കുമ്പോൾ ഇന്ത്യൻ പ്രധാനമന്ത്രിയുടെയും കാബിനറ്റ് സെക്രട്ടറിയുടെയും ഒപ്പ് ഉണ്ടായിരിക്കണം. രാഷ്ട്രത്തലവനായ ഇന്ത്യയുടെ രാഷ്ട്രപതിയിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി, കേന്ദ്ര ഗവൺമെന്റിന്റെ തലവനാണ് ഇന്ത്യൻ പ്രധാനമന്ത്രി. ഇന്ത്യയിൽ ഭരണഘടനാപരമായ ജനാധിപത്യത്തിന്റെ പാർലമെന്ററി സമ്പ്രദായം ഉള്ളതിനാൽ, ഇന്ത്യൻ കേന്ദ്രസർക്കാരിന്റെ ദൈനംദിന പ്രവർത്തനങ്ങളുടെ മേൽനോട്ടം വഹിക്കുന്നത് പ്രധാനമന്ത്രിയാണ്.

കാബിനറ്റ് മന്ത്രിമാർ, സ്വതന്ത്ര ചുമതലയുള്ള സഹമന്ത്രിമാർ, കാബിനറ്റ് മന്ത്രിമാർക്കൊപ്പം പ്രവർത്തിക്കുന്ന സഹമന്ത്രിമാർ, ഡെപ്യൂട്ടി മന്ത്രിമാർ എന്നിവരടങ്ങുന്ന അദ്ദേഹത്തിന്റെ മന്ത്രിസഭാ സമിതിയാണ് പ്രധാനമന്ത്രിയെ ഈ ദൗത്യത്തിൽ സഹായിക്കുന്നത്.

 പ്രോജക്റ്റ് മോണിറ്ററിംഗ് ഗ്രൂപ്പ് 
2013 ജൂണിൽ കാബിനറ്റ് സെക്രട്ടേറിയറ്റിനുള്ളിൽ പ്രോജക്ട് മോണിറ്ററിംഗ് ഗ്രൂപ്പ് എന്ന പേരിൽ ഒരു സെൽ രൂപീകരിച്ചു.  1,000 കോടിയിലധികം (US$130 ദശലക്ഷം) മൂല്യമുള്ള പദ്ധതികൾ ട്രാക്ക് ചെയ്യുന്നതിനായി പൊതുജനങ്ങൾക്കായി തുറന്ന ഒരു ഓൺലൈൻ പോർട്ടൽ സൃഷ്ടിച്ചു . 

പ്രോജക്ട് മോണിറ്ററിംഗ് ഗ്രൂപ്പ് 2014 -ൽ പ്രധാനമന്ത്രിയുടെ ഓഫീസിലേക്ക് മാറ്റി. 

 റഫറൻസുകൾ 

വർഗ്ഗം:ഭാരതസർക്കാരിന്റെ സ്ഥാപനങ്ങൾ
വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യൻ പാർലമെന്റ്
വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യയിലെ സർക്കാർ കെട്ടിടങ്ങൾ