മതേതരത്വം ഇന്ത്യയിൽ

ഇന്ത്യ ഒരു മതേതര രാഷ്ട്രമാണ്. 1976 ലെ ഇന്ത്യൻ ഭരണഘടനയുടെ നാൽപത്തിരണ്ടാം ഭേദഗതി പ്രാബല്യത്തിൽ വന്നതോടെ രാജ്യം ഒരു  മതേതര രാഷ്ട്രമാണെന്ന് പ്രഖ്യാപിച്ചു.   ഭരണഘടനയുടെ ആമുഖം ഇന്ത്യ ഒരു മതേതര രാഷ്ട്രമാണെന്ന് പ്രഖ്യാപിക്കുന്നു..   ഔദ്യോഗികമായി മതേതരത്വം നിലപാടുള്ളതിനാൽ എല്ലായ്പ്പോഴും ആധുനിക ഇന്ത്യയുടെ ആവേശമായിമാറിയിട്ടുണ്ട്.   അതേസമയം  മതേതരത്വത്തിന്റെ പാശ്ചാത്യ സങ്കൽപ്പങ്ങളിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായുള്ള മതേതര സങ്കൽപ്പമാണ് ഇന്ത്യക്കുള്ളത്. അതയാത് ഇന്ത്യയുടെ മതേതരത്വം എന്നത് മതത്തെയും ഭരണകൂടത്തെയും വേർതിരിക്കുന്നില്ല എന്നതാണ്.  ഇന്ത്യൻ ഭരണഘടന മതപരമായ കാര്യങ്ങളിൽ ഭരണകൂടത്തിന്റെ വ്യാപകമായ ഇടപെടൽ അനുവദിച്ചിട്ടുണ്ട്.   

ഇന്ത്യ മതത്തെയും ഭരണകൂടത്തെയും ഭാഗികമായി വേർതിരിക്കുന്നു. ഉദാഹരണത്തിന്, ഇന്ത്യക്ക് രാജ്യത്തിൻറെ ഔദ്യോഗിക , സർക്കാർ ഉടമസ്ഥതയിലുള്ള വിദ്യാഭ്യാസ സ്ഥാപനങ്ങൾക്ക് മതപരമായ നിർദ്ദേശങ്ങൾ നൽകാനും കഴിയില്ല.  എന്നിരുന്നാലും, ആധുനിക ഇന്ത്യയിലെ  നിയമസംഹിത ഒരുപോലെയല്ല.  വിവാഹം, വിവാഹമോചനം, അനന്തരാവകാശം, ജീവനാംശം തുടങ്ങിയ കാര്യങ്ങളിൽ ഇന്ത്യയുടെ സ്വകാര്യ നിയമങ്ങൾ ഒരു വ്യക്തിയുടെ മതവുമായി വ്യത്യാസപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.  D. D. Acevedo (2013), "Secularism in the Indian Context", Law & Social Inquiry, Volume 38, Issue 1, pp 138–167,  . ഇന്ത്യൻ ഭരണഘടന മത സ്കൂളുകൾക്ക് ഭാഗികമായി സാമ്പത്തിക സഹായവും മത കെട്ടിടങ്ങൾക്കും ധനസഹായത്തിനും സംസ്ഥാനം അനുമതി നൽകുന്നു.  ഇസ്ലാമിക് സെൻട്രൽ വക്ഫ് കൗൺസിലും നിരവധി ഹിന്ദു ക്ഷേത്രങ്ങളും ഭരിക്കുന്നതും കൈകര്യം ചെയ്യുന്നതും ഇന്ത്യൻ സർക്കാരാണ്.    ബഹുഭാര്യത്വം , സ്വത്തിൻറെ പിന്തുടർച്ചാവകാശം, വിവാഹമോചനം,മത പുസ്തകങ്ങളുടെ വ്യാഖ്യാനങ്ങൾ തുടങ്ങിയ സംഭവങ്ങളിൽ നിരവധി പ്രശ്നങ്ങളുണ്ടായിട്ടുണ്ട്.   Zoya Hasan and Ritu Menon (2005), The Diversity of Muslim Women's Lives in India, Rutgers University Press, , pp. 26–45, 59–64, 92–119 

പാശ്ചാത്യ മതേതരത്വവുമായി ഇന്ത്യയിലെ മതനിരപേക്ഷത എന്നത്  ഏറെ വ്യത്യാസപ്പെട്ടതാണ്.  "ന്യൂനപക്ഷങ്ങളെയും ബഹുസ്വരതയെയും" ബഹുമാനിക്കുന്നതാണ്  ഇന്ത്യയിലെ മതേതരത്വം. അതെസമയം മതേതരത്വത്തിന്റെ ഇന്ത്യൻ രൂപത്തെ " കപട-മതേതരത്വം " എന്നാണ് വിമർശകർ അവകാശപ്പെടുന്നത്.   മതം നോക്കാതെ ഓരോ പൗരനും തുല്യമായ നിയമങ്ങളുള്ള ഒരു ഏകീകൃത സിവിൽ കോഡ് അവതരിപ്പിക്കാനുള്ള ഏതൊരു ശ്രമവും ഭൂരിപക്ഷ ഹിന്ദുക്കളുടെ അജണ്ടകളും ആദർശങ്ങളും അടിച്ചേൽപ്പിക്കാൻ കാരണമാകുമെന്നാണ് കാരണം. Craig Duncan, "Shah Bano: The Dilemma of Religious Liberty and Sex Equality", Cornell University, Ithaca, 2009 D. D. Acevedo (2013), "Secularism in the Indian Context", Law & Social Inquiry, Volume 38, Issue 1, pp 138–167,  ശരീഅത്തും മതനിയമങ്ങളും ഇന്ത്യ അംഗീകരിക്കുന്നതിന് നിയമത്തിന് മുന്നിൽ സമത്വം എന്ന തത്വം ലംഘിക്കുന്നുണ്ടെന്നാണ് ഒരു വിഭാഗം വിമർശകർ പറയുന്നത്. John H. Mansfield, "The Personal Laws or a Uniform Civil Code?" in Robert D. Baird, ed., Religion and Law in Independent India (Manohar Press, 1993), pp. 139–177

 ചരിത്രം 
ലഘുചിത്രം|300x300ബിന്ദു| ലോക പൈതൃക സ്ഥലമായ എല്ലോറ ഗുഹകൾ ഇന്ത്യൻ സംസ്ഥാനമായ മഹാരാഷ്ട്രയിലാണ്. അഞ്ചാം നൂറ്റാണ്ടിനും പത്താം നൂറ്റാണ്ടിനും ഇടയിൽ 35 ഗുഹകൾ ചരാനന്ദ്ര കുന്നുകളുടെ ലംബ മുഖത്തേക്ക് കൊത്തിവച്ചിട്ടുണ്ട്. ഇന്ത്യൻ ചരിത്രത്തിലെ ഇസ്‌ലാമിക കാലഘട്ടത്തിൽ പ്രചാരത്തിലുള്ള 12 ബുദ്ധ ഗുഹകളും 17 ഹിന്ദു ഗുഹകളും 5 ജൈന ഗുഹകളും മതപരമായ സഹവർത്തിത്വവും വൈവിധ്യത്തെക്കുറിച്ചുള്ള മതേതര വികാരങ്ങളും നിർദ്ദേശിക്കുന്നു. Pia Brancaccio (2000). "The Buddhist Caves at Aurangabad: The Impact of the Laity". Ars Orientalis, Vol. 30, Supplement 1, pp. 41–50 Owen, L. (2012). Carving Devotion in the Jain Caves at Ellora (Vol. 41). Brill, The Netherlands 
ഏകദേശം 2200 വർഷങ്ങൾക്ക് മുമ്പ് അശോക ചക്രവർത്തിയും , 1400 വർഷങ്ങൾക്ക് മുമ്പ് ഹർഷനും വിവിധ മതങ്ങളെ അംഗീകരിക്കുകയും സംരക്ഷിക്കുകയും ചെയ്തിരുന്നു.  പുരാതന ഇന്ത്യയിലെ ആളുകൾക്ക് മതസ്വാതന്ത്ര്യമുണ്ടായിരുന്നു. അതുകൊണ്ടുതന്നെ  ഹിന്ദുമതം, ബുദ്ധമതം, ജൈനമതം അല്ലെങ്കിൽ മറ്റേതെങ്കിലും എന്നൊന്നും പരിഗണിക്കാതെ ഓരോ വ്യക്തിക്കും ഭരണകൂടം പൗരത്വം നൽകിയിരുന്നു.  5 മുതൽ 10 വരെ നൂറ്റാണ്ടുകൾക്കിടയിൽ നിർമ്മിച്ച എല്ലോറ ഗുഹാക്ഷേത്രങ്ങൾ, മതങ്ങളുടെ സഹവർത്തിത്വവും വ്യത്യസ്ത വിശ്വാസങ്ങളുടെ സ്വീകാര്യതയും കാണിക്കുന്നതാണ്. Ellora Caves UNESCO, World Heritage List (1983) Brockman, N. (2011), [ Encyclopedia of sacred places]; 2nd Edition; see entries for Ajanta, Ellora and other sacred places of India,  

പന്ത്രണ്ടാം നൂറ്റാണ്ടിൽ  ദില്ലി സൽത്തനത്ത് സ്ഥാപിതമായതോടെ  ഉത്തരേന്ത്യയിൽ മതസമീപനം മാറി.ഇസ്‌ലാമിന്റെ രാഷ്ട്രീയ സിദ്ധാന്തങ്ങളും അതിന്റെ മതപരമായ വീക്ഷണങ്ങളും ഹിന്ദുമതം, ക്രിസ്ത്യാനിറ്റി, മറ്റ് ഇന്ത്യൻ മതങ്ങൾ എന്നിവയുടെ സിദ്ധാന്തങ്ങളിൽ നിന്ന് വിത്യാസ്തമായിരുന്നു.   Makarand Paranjape (2009), Altered Destinations: Self, Society, and Nation in India, London, Anthem Press South Asian Studies, , pp 150-152 പുതിയ ക്ഷേത്രങ്ങളും മൃഗങ്ങളും അനുവദനീയമല്ല. ലെവന്ത്, തെക്കുകിഴക്കൻ യൂറോപ്പ്, സ്പെയിൻ എന്നിവയിലെന്നപോലെ, ഇന്ത്യയിലെ ഇസ്ലാമിക ഭരണാധികാരികൾ ജിറിയ നികുതികൾ വാർഷികമായി അടയ്ക്കുന്നതിന് പകരമായി ഹിന്ദുക്കളെ ദിമ്മികളായി കണക്കാക്കി, ശരീഅത്ത് അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള സംസ്ഥാന നിയമശാസ്ത്രത്തിൽ. മുഗൾ കാലഘട്ടത്തിന്റെ വരവോടെ, തുടർച്ചയായ തീക്ഷ്ണതയോടെ ശരീഅത്ത് അടിച്ചേൽപ്പിക്കപ്പെട്ടു, മുഗൾ ചക്രവർത്തിയായ അക്ബറിനൊപ്പം ആദ്യത്തെ സുപ്രധാന അപവാദം.  ആശയങ്ങൾ സംയോജിപ്പിക്കാൻ അക്ബർ ശ്രമിച്ചു, ഇസ്‌ലാമും ഇന്ത്യയിലെ മറ്റ് മതങ്ങളും തമ്മിലുള്ള തുല്യത അവകാശപ്പെട്ടു, ഇസ്‌ലാമിലേക്ക് നിർബന്ധിത മതപരിവർത്തനം നിരോധിച്ചു, മതത്തെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള വിവേചനപരമായ ജിസിയ നികുതി നിർത്തലാക്കി, ഹിന്ദു ക്ഷേത്രങ്ങൾ പണിയുന്നതിനെ സ്വാഗതം ചെയ്തു. See "Mughal Empire". Gale Encyclopedia of World History: Governments. Vol. 1. Detroit; Gale, 2008 Richards, John F. The Mughal Empire. New York: Cambridge University Press, 1993 എന്നാൽ, ഔറംഗസേബ് വേറിട്ടൊരു നിലപാടാണ് സ്വീകരിച്ചിരുന്നത്..  
ഇടത്ത്‌|ലഘുചിത്രം| ആഗ്ര സിക്കന്ദ്രയിലെഅക്ബറിന്റെ ശവകുടീരം . ഇസ്ലാം, ഹിന്ദുമതം എന്നിവയുൾപ്പെടെ വിവിധ മതങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള ഘടകങ്ങൾ ഉൾക്കൊള്ളുന്നുവെന്നത് ഇതിൻറെ സവിശേഷതയാണ് . 
ഔറംഗസീബിനുശേഷം ഇന്ത്യ ഈസ്റ്റ് ഇന്ത്യാ കമ്പനിയുടെയും ബ്രിട്ടീഷ് രാജിന്റെയും നിയന്ത്രണത്തിലായി . കൊളോണിയൽ ഭരണാധികാരികൾ മതത്തെ ഭരണകൂടത്തിൽ നിന്ന് വേർപെടുത്തിയില്ല, മറിച്ച് ഇസ്‌ലാമും ഹിന്ദുമതവും തമ്മിലുള്ള തുല്യ ശ്രേണിയുടെ അന്ത്യം കുറിക്കുകയും ഹിന്ദുക്കൾക്കും ക്രിസ്ത്യാനികൾക്കും മുസ്‌ലിംകൾക്കുമായി നിയമത്തിന് മുന്നിൽ സമത്വം എന്ന ആശയം അവതരിപ്പിക്കുകയും ചെയ്തു.  ഇന്ത്യയിലെ വിവിധ മതങ്ങളോട് നിഷ്പക്ഷത പാലിച്ച് ബ്രിട്ടീഷ് സാമ്രാജ്യം വാണിജ്യത്തിലും വ്യാപാരത്തിലും ശ്രദ്ധചെലുത്തി.   1858-ന് മുമ്പ്, ബ്രിട്ടീഷുകാർ മുൻ ഭരണാധികാരികൾ ചെയ്തതുപോലെ പ്രാദേശിക മതങ്ങളെ സംരക്ഷിക്കുകയും പിന്തുണയ്ക്കുകയും ചെയ്യുന്ന നയം പിന്തുടർന്നു. Domenic Marbaniang, Secularism in India, 2005 as cited by Shiv Shankar Das in "Buddha Dharma, Secular Laws and Bahujan Politics in Uttar Pradesh", Madhya Pradesh Journal of Social Sciences, Vol.19. No.1, June 2014, p. 121 പത്തൊൻപതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ പകുതിയോടെ, ബ്രിട്ടീഷ് രാജ് വിവാഹം, സ്വത്ത്, വിവാഹമോചനം എന്നിവയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട കാര്യങ്ങളിൽ, ഓരോ ഇന്ത്യൻ വിഷയങ്ങളിലും  മതത്തെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള വ്യക്തിഗത നിയമങ്ങൾ അനുസരിച്ച്, ഇസ്ലാമിക ജൂറിസ്റ്റുകൾ, ഹിന്ദു പണ്ഡിറ്റുകൾ, മറ്റ് മതപണ്ഡിതന്മാർ. ഒരേ വാക്യത്തിന്റെയോ മതപരമായ രേഖയുടെയോ വ്യാഖ്യാനങ്ങൾ വൈവിധ്യമാർന്നതും പണ്ഡിതന്മാരും നിയമജ്ഞരും പരസ്പരം വിയോജിച്ചതും 1864-ൽ രാജ് എല്ലാ മത ജൂറിസ്റ്റുകളെയും പണ്ഡിറ്റുകളെയും പണ്ഡിതന്മാരെയും ഉന്മൂലനം ചെയ്തു.  പത്തൊൻപതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ അവസാനത്തിൽ ആംഗ്ലോ-ഹിന്ദു, ആംഗ്ലോ-മുസ്‌ലിം വ്യക്തിഗത നിയമങ്ങൾ ബ്രിട്ടീഷുകാർ വിഭജിച്ച്, ഭരണകൂടത്തെയും മതത്തെയും വേർതിരിക്കാതെ, അവരുടെ വ്യക്തിപരമായ മതത്തെ അടിസ്ഥാനമാക്കി ആളുകളെ വേർതിരിക്കുകയും ഭരണം നടത്തുകയും ചെയ്തു. .   ബ്രിട്ടീഷ് രാജ് ഇന്ത്യൻ ക്രിസ്ത്യാനികൾക്കും ഇന്ത്യൻ  രാഷ്ട്രിയക്കാർക്കും മറ്റുള്ളവർക്കും അവരുടെ സ്വന്തം നിയമങ്ങൾ നൽകി, അതായത് 1850 ലെ ഇന്ത്യൻ പിന്തുടർച്ചാവകാശ നിയമം, 1872 ലെ പ്രത്യേക വിവാഹ നിയമം, യൂറോപ്പിലെ പൊതു നിയമങ്ങൾക്ക് സമാനമായ മറ്റ് നിയമങ്ങൾ. Nandini Chatterjee, The Making of Indian Secularism: Empire, Law and Christianity Macmillan,  

ഇന്ത്യയിൽ ഒരു പൊതു നിയമമാണ് ബ്രിട്ടീഷുകാർ കൊണ്ടുവന്നതെങ്കിലും  വിഭജന നയവും, ഭിന്നിപ്പിച്ചു ഭരിക്കലും തുടങ്ങിയ ബ്രിട്ടീഷുകാരുടെ നയം ജനങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള അഭിപ്രായവ്യത്യാസം വർദ്ദിക്കുന്നതിന് കാരണമായി. Shashi Tharoor, "The Partition: The British game of 'divide and rule'" മോർലി-മിന്റോ പരിഷ്കാരങ്ങൾ മുസ്ലീങ്ങൾക്ക് പ്രത്യേക വോട്ടർമാരെ നൽകി, മുസ്ലീം ലീഗിന്റെ ആവശ്യങ്ങളെ ന്യായീകരിച്ചു. 

ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ ആദ്യ പകുതിയിൽ, സ്വയംഭരണത്തിനായുള്ള പ്രവർത്തനങ്ങളിൽ ബ്രിട്ടീഷുകാർ ഏർപ്പെട്ടതോടെ ഗാന്ധിയുടെ നേതൃത്വത്തിലുള്ള ഹിന്ദു മതക്കാരുടെ സ്വയംഭരണവും ജിന്നയുടെ നേതൃത്വത്തിലുള്ള മുസ്ലീങ്ങൾക്ക് മറ്റൊരു സ്വയംഭരണവകാശവുമെന്ന വാദം ശക്തമായി.  1947 ൽ ഇന്ത്യയുടെ സ്വാതന്ത്ര്യത്തിനുമുമ്പ് കൊളോണിയൽ ഭരണകൂടം നിരവധി നിയമങ്ങൾ മതങ്ങളുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് നടപ്പാക്കിയിരുന്നു, 2020ലും അവ ഇന്ത്യയുടെ നിയമങ്ങളായി തുടരുന്നു. കൊളോണിയൽ കാലഘട്ടത്തിൽ നടപ്പിലാക്കിയ അത്തരമൊരു നിയമമാണ് 1937 ലെ ഇന്ത്യൻ മുസ്ലീം വ്യക്തിഗത നിയമം ( ശരീഅത്ത് ) അപേക്ഷാ നിയമം, പാശ്ചാത്യ മതേതരത്വത്തിനായി ഭരണകൂടത്തെയും മതത്തെയും വേർതിരിക്കുന്നതിനുപകരം അത് വിപരീതമായിട്ടാണ് പ്രവർത്തിക്കുന്നത് .  

വിവാഹങ്ങൾ പിരിച്ചുവിടൽ നിയമം 1939 പോലുള്ള അധിക നിയമങ്ങളൊടൊപ്പം ഇന്ത്യൻ മുസ്‌ലിംകളുടെ മതനിയമങ്ങൾ അവരുടെ സ്വകാര്യ നിയമങ്ങളാകാം എന്ന തത്വം സ്ഥാപിച്ചു. ശരീഅത്ത് പോലുള്ള മതനിയമങ്ങൾക്ക് പൊതുവായതും സിവിൽ നിയമങ്ങളും അസാധുവാക്കാനും അസാധുവാക്കാനും കഴിയും, തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ട നിയമസഭാംഗങ്ങൾക്ക് മതനിയമങ്ങളെ മറികടക്കുന്ന നിയമങ്ങൾ പരിഷ്കരിക്കാനോ നടപ്പാക്കാനോ പാടില്ല, ഒരു രാജ്യത്തിലെ ആളുകൾ ഒരേ നിയമങ്ങൾക്ക് കീഴിൽ ജീവിക്കേണ്ടതില്ല, വ്യത്യസ്ത വ്യക്തികൾക്കായി നിയമ നിർവ്വഹണ പ്രക്രിയ അവരുടെ മതത്തെ ആശ്രയിച്ചിരിക്കും.   1937 ലെ ഇന്ത്യൻ മുസ്‌ലിം പേഴ്‌സണൽ ലോ ( ശരീഅത്ത് ) ആപ്ലിക്കേഷൻ ആക്റ്റ് ഇന്ത്യൻ മുസ്‌ലിംകൾക്കായി ആധുനിക ഇന്ത്യയുടെ ഭൂമിയുടെ നിയമമായി തുടരുന്നു, അതേസമയം 1950 കളുടെ മധ്യത്തിൽ പാസാക്കിയ പാർലമെന്റ് അധിഷ്ഠിത, മതേതര യൂണിഫോം സിവിൽ കോഡ് ,ഹിന്ദുക്കളായ ഇന്ത്യക്കാർക്കും (ബുദ്ധമതക്കാർ, ജൈനന്മാർ, സിഖുകാർ, പാഴ്സികൾ എന്നിവരും), ഇന്ത്യൻ ക്രിസ്ത്യാനികൾക്കും ജൂതന്മാർക്കും ബാധകമാണ് .  Chandra Mallampalli, Christians and Public Life in Colonial India: Contending with Marginality (London, 2004) 

 നിലവിലെ അവസ്ഥ 
ഇന്ത്യൻ ഭരണഘടനയുടെ ഏഴാമത്തെ ഷെഡ്യൂൾ മതസ്ഥാപനങ്ങൾ, ചാരിറ്റികൾ, ട്രസ്റ്റുകൾ തുടങ്ങിയവ കൺകറന്റ് ലിസ്റ്റിൽ ഉൾപ്പെടുത്തുന്നു, അതായത് ഇന്ത്യയിലെ കേന്ദ്ര സർക്കാരിനും ഇന്ത്യയിലെ വിവിധ സംസ്ഥാന സർക്കാരുകൾക്കും മതസ്ഥാപനങ്ങൾ, ചാരിറ്റികൾ, ട്രസ്റ്റുകൾ എന്നിവയെക്കുറിച്ച് സ്വന്തമായി നിയമങ്ങൾ നിർമ്മിക്കാൻ സാധിക്കും.  കേന്ദ്രസർക്കാർ നടപ്പിലാക്കിയ നിയമവും സംസ്ഥാന സർക്കാർ നിയമവും തമ്മിൽ എന്തെങ്കിലും വൈരുദ്ധ്യമുണ്ടെങ്കിൽ, കേന്ദ്ര സർക്കാർ നിയമമാണ് നിലനിൽക്കുക. ഇന്ത്യയിൽ മതവും ഭരണകൂടവും വേർതിരിക്കുന്നതിനുപകരം ഈ ഓവർലാപ്പ് തത്വം 1956 ലെ ആർട്ടിക്കിൾ 290 മുതൽ ആരംഭിക്കുന്ന ഭരണഘടനാ ഭേദഗതികളുടെ ഒരു പരമ്പരയിൽ 1975 ലെ ഇന്ത്യൻ ഭരണഘടനയുടെ ആമുഖത്തിൽ 'മതേതര' എന്ന വാക്ക് കൂട്ടിച്ചേർക്കപ്പെട്ടു.   
ലഘുചിത്രം| ഇന്ത്യയിലെ കേന്ദ്ര-സംസ്ഥാന സർക്കാരുകൾ മത കെട്ടിടങ്ങൾക്കും അടിസ്ഥാന സൌകര്യങ്ങൾക്കും സർക്കാർ സഹായം നൽകുന്നു. വഖഫ് സ്വത്തുക്കൾക്കായി 2014 ൽ നാഷണൽ വഖഫ് ഡവലപ്മെന്റ് കോർപ്പറേഷൻ ലിമിറ്റഡിന്റെ ഉദ്ഘാടന ചിത്രം മുകളിൽ Prime Minister to Launch National Waqf Development Corporation Tomorrow, Press Information Bureau, Government of India, Ministry of Minority Affairs, January 28, 2014 

 അവലംബം 

വർഗ്ഗം:മതേതരത്വം
വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യയിലെ രാഷ്ട്രീയ പദാവലികൾ