ഫർദ്

ഇസ്‌ലാമിക വിശ്വാസപ്രകാരം, ദൈവകല്പനയാൽ നിർബന്ധമായിത്തീരുന്ന ബാധ്യതയാണ് ഫർദ് (,    ) അല്ലെങ്കിൽ  ( ). പേർഷ്യൻ, പഷ്തു, തുർക്കിഷ് ഭാഷകളിൽ ഇതേ വാക്ക് (farz) നേരിയ ഉച്ചാരണവ്യത്യാസത്തോടെ ഉപയോഗിക്കപ്പെടുന്നു. ഈ ഗണത്തിൽ വരുന്ന കർമ്മങ്ങൾക്ക്  അർഹമായ പ്രതിഫലം (ഹസനത്ത്, അജർ, ഥവാബ് എന്നിങ്ങനെ പരാമർശിക്കപ്പെടുന്നു) ലഭിക്കുമെന്നാണ്  വിശ്വാസം. 

ഫർദ് അഥവാ വാജിബ് (  ) എന്നത് ഫിഖ്‌ഹിലെ അഞ്ചുതരം നിയമങ്ങളിലൊന്നായി (അഹ്കാം) തിരിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. എന്നാൽ ഹനഫി മദ്‌ഹബ് പ്രകാരം വാജിബ് എന്നത്  അത്യാവശ്യമെന്നും ഫർദ് എന്നത് നിർബന്ധിതമെന്നും നേരിയ വ്യത്യാസത്തോടെ നിർവ്വചിക്കപ്പെടുന്നു.Sunnipath.com 

 ഫർദ് ഐൻ, ഫർദ് കിഫായ 
ഫിഖ്‌ഹ് രണ്ട് തരത്തിലുള്ള ഫർദുകളെ വിവരിക്കുന്നു:
 ഒരു വ്യക്തി എന്ന നിലക്ക് തന്നെ നിർബന്ധമായിത്തീരുന്ന കർമ്മങ്ങളെ ഫർദ് ഐൻ () എന്ന് ഗണിക്കപ്പെടുന്നു. നമസ്കാരം, നോമ്പ് പോലുള്ള അനുഷ്ഠാനങ്ങൾ ഉദാഹരണം.
 ഒരു സമൂഹം എന്ന നിലക്ക് നിർബന്ധിതമായിത്തീരുന്ന കർമ്മങ്ങളെ ഫർദ് കിഫായ () എന്ന് പറയുന്നു. സമൂഹത്തിലെ ഒരു സംഘമെങ്കിലും അത് നിർവ്വഹിക്കൽ നിർബന്ധമാണ്. അതിൽ വീഴ്ചവന്നാൽ മൊത്തം സമൂഹത്തിലെ വ്യക്തികൾ ഉത്തരവാദികളായി മാറും. ജനാസ ഇതിനുദാഹരണമാണ്.
 പരാമർശങ്ങൾ