ശംഭുനാഥ് ദേ

കോളറയുടെ ജന്തു മാതൃകയായ കോളറ ടോക്സിൻ കണ്ടെത്തുകയും കോളറ രോഗകാരിയായ വിബ്രിയോ കോളറ പകരുന്ന രീതി വിജയകരമായി കാണിച്ചുതരികയും ചെയ്ത ഒരു ഇന്ത്യൻ മെഡിക്കൽ ശാസ്ത്രജ്ഞനും ഗവേഷകനുമായിരുന്നു ശംഭുനാഥ് ദേ  ; (1 ഫെബ്രുവരി 1915 - 15 ഏപ്രിൽ 1985).  

 ഔദ്യോഗിക ജീവിതത്തിന്റെ ആദ്യകാലം 
പശ്ചിമ ബംഗാളിലെ ഹൂഗ്ലി ജില്ലയിലാണ് ശംഭു നാഥ് ദേ ജനിച്ചത്. അദ്ദേഹത്തിന്റെ പിതാവ് ദാശരഥി ദേ അത്ര വിജയകരമല്ലാത്ത ബിസിനസുകാരനായിരുന്നു. അമ്മാവൻ അസുതോഷ് ദേയുടെ പിന്തുണയോടെ, ദേ മെട്രിക്കുലേഷൻ പരീക്ഷ പൂർത്തിയാക്കിയത് ഗാർബതി ഹൈസ്കൂളിൽ നിന്ന് ഡിസ്റ്റിങ്ഷനോടെയാണ്. ഇത് ജില്ലാ സ്കോളർഷിപ്പ് നേടുന്നതിനും അന്ന് കൊൽക്കത്തയിലെ പ്രശസ്തമായ സർവകലാശാലയുമായി അഫിലിയേറ്റ് ചെയ്തിരുന്ന ഹൂഗ്ലി മൊഹ്‌സിൻ കോളേജിൽ തുടർ വിദ്യാഭ്യാസം നേടുന്നതിനും അദ്ദേഹത്തെ സഹായിച്ചു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഉന്നതവിദ്യാഭ്യാസത്തെ പിന്തുണച്ചത് കെസ്റ്റോധൻ സേത്ത് ആണ്, ഡേയെ അസാധാരണ വിദ്യാർത്ഥിയാണെന്ന് അദ്ദേഹം തിരിച്ചറിഞ്ഞു. 1939 ൽ കൊൽക്കത്ത മെഡിക്കൽ കോളേജിൽ നിന്ന് എംബി പരീക്ഷ പാസായ അദ്ദേഹം 1942 ൽ ഡിപ്ലോമ ഇൻ ട്രോപ്പിക്കൽ മെഡിസിൻ (ഡിടിഎം) പൂർത്തിയാക്കി. ബിരുദാനന്തരം ബിരുദാനന്തരബിരുദം നേടിയ അദ്ദേഹം കൊൽക്കത്ത മെഡിക്കൽ കോളേജിൽ പാത്തോളജി ഡെമോൺസ്ട്രേറ്ററായി ജോലിയിൽ പ്രവേശിച്ചു. പ്രൊഫസർ ബിപി ത്രിവേദിയുടെ കീഴിൽ ഗവേഷണം ആരംഭിച്ചു. 1947 ൽ ലണ്ടനിലെ യൂണിവേഴ്സിറ്റി കോളേജ് ഹോസ്പിറ്റൽ മെഡിക്കൽ സ്കൂളിലെ മോർബിഡ് അനാട്ടമി വിഭാഗത്തിൽ സർ റോയ് കാമറൂണിന്റെ കീഴിൽ പിഎച്ച്ഡി വിദ്യാർത്ഥിയായി ചേർന്നു. 1949 ൽ പാത്തോളജിയിൽ പിഎച്ച്ഡി ബിരുദം നേടി. തിരിച്ചെത്തിയ ശേഷം ദേ കോളറയുടെ രോഗകാരിയിൽ പ്രവർത്തിക്കുകയും കണ്ടെത്തലുകൾ പ്രസിദ്ധീകരിക്കാൻ ആരംഭിക്കുകയും ചെയ്തു. De, S. N., Sarkar, J. K., Tribedi, B. P. An experimental study of the action of cholera toxin. J. Pathol. Bacteriol. 63: 707–717, 1951. 1955 ൽ ദേ കൊൽക്കത്ത മെഡിക്കൽ കോളേജിലെ പാത്തോളജി, ബാക്ടീരിയോളജി വിഭാഗത്തിന്റെ തലവനായി. വിരമിക്കൽ വരെ അദ്ദേഹം തുടർന്നു. മുപ്പതിലധികം ഗവേഷണ പ്രബന്ധങ്ങൾ പ്രസിദ്ധീകരിച്ച ദേ കോളറയെയും അതിന്റെ രോഗകാരിയെയും കുറിച്ച് മികച്ച മോണോഗ്രാഫ് എഴുതിയിട്ടുണ്ട്. De, S. N. Cholera: its pathology and pathogenesis, Published by Oliver and Boyd, London, 1961.

 സംഭാവനകൾ 
കോളറയെയും അനുബന്ധ വയറിളക്കരോഗങ്ങളെയും കുറിച്ചുള്ള നമ്മുടെ സമീപകാല ധാരണയിൽ ദേ നിർണായക സംഭാവനകൾ നൽകി, കൂടാതെ ബാക്ടീരിയ എക്സോടോക്സിൻ മൂലമുണ്ടാകുന്ന രോഗങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള ആധുനിക കാഴ്ചപ്പാടിൽ സ്ഥിരമായ ഒരു നാഴികക്കല്ല് സ്ഥാപിക്കുകയും ചെയ്തു. 1884 ൽ റോബർട്ട് കോച്ച് വിബ്രിയോ കോളറ കണ്ടെത്തിയതിനെത്തുടർന്ന്, ലോകമെമ്പാടും അതിന്റെ രോഗകാരി, പകർച്ചവ്യാധികൾ സൃഷ്ടിക്കുന്ന രീതി എന്നിവയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട നിരവധി ചോദ്യങ്ങൾക്ക് ഉത്തരം നൽകുന്നതിന് നിരവധി രചനകൾ നടന്നിട്ടുണ്ട്. വി. കോളറ, എസ്ഷെറിച്ച കോളി എന്നിവയുൾപ്പെടെയുള്ള ബാക്ടീരിയകൾ ഉൽ‌പാദിപ്പിക്കുന്ന എൻ‌ട്രിക് വിഷവസ്തുക്കളുമായി ബന്ധപ്പെട്ടായിരുന്നു 1950-60 കാലഘട്ടത്തിൽ കൊൽക്കത്തയിലെ ദേയുടെ ആദ്യ പ്രബന്ധങ്ങൾ. മുയലിന്റെ മാതൃകയിൽ കോളറ പഠിക്കുന്നതിനായി അദ്ദേഹത്തിന്റെ മൂന്ന് കൃതികൾ, അതായത്, ലിഗേറ്റഡ് കുടൽ ലൂപ്പ് രീതി (ഇത് വയലെയുടെയും ക്രെൻഡിറോപൗലോ രീതിയുടെയും പുനർനിർമ്മാണമായിരുന്നു, പക്ഷേ ദേക്ക് ഈ കൃതിയെക്കുറിച്ച് അറിയില്ലായിരുന്നു, കൂടാതെ ഒരു സ്വതന്ത്ര കണ്ടെത്തൽ നടത്തി); De, S. N. and Chatterje, D. N. An experimental study of the mechanism of action of Vibrio cholerae on the intestinal mucous membrane. J. Pathol. Bacteriol. 66: 559–562, 1953. വയറിളക്കവുമായി ഇ. കോളിയുടെ ചില സ്ട്രെയിനുകളുമായി ബന്ധം തെളിയിക്കുന്നതിനുള്ള ഇലിയൽ ലൂപ്പ് മോഡൽ De, S. N., Bhattacharya, K., Sarkar, J. K. A study of the pathogenicity of strains of Bacterium coli from acute and chronic enteritis. J. Pathol. Bacteriol. 71: 201–209, 1956. അവസാനമായി, എന്നാൽ ഏറ്റവും പ്രധാനമായി 1959-ൽ വി. കോളറയുടെ സെൽ-ഫ്രീ കൾച്ചർ ഫിൽട്രേറ്റിൽ കോളറ വിഷവസ്തു കണ്ടെത്തിയത് സെല്ലുലാർ പ്രതികരണത്തിന് ഒരു പ്രത്യേക ഉത്തേജനം നൽകി.  De, S. N. Enterotoxicity of bacteria-free culture-filtrate of Vibrio cholerae. Nature 183: 1533–1534, 1959.

1959-ൽ ദേ ആയിരുന്നു കോളറ ബാക്ടീരിയ എന്റെറോടോക്സിൻ പുറപ്പെടുവിക്കുമെന്ന് ആദ്യമായി കാണിച്ചുതന്നത്. ഈ കണ്ടെത്തൽ ഒടുവിൽ കോളറ എന്ററോടോക്സിൻ നിർവീര്യമാക്കുന്നതിന് ലക്ഷ്യമിട്ടുള്ള ഒരു ചികിത്സ കണ്ടെത്തുന്നതിനുള്ള ഗവേഷണത്തെ പ്രോത്സാഹിപ്പിച്ചു. “ബാക്ടീരിയ രഹിത കൾച്ചർ-വൈബ്രിയോ കോളറയുടെ ഫിൽ‌ട്രേറ്റ്” എന്ന ദേയുടെ പ്രബന്ധം തുടക്കത്തിൽ തിരിച്ചറിഞ്ഞിട്ടില്ലെങ്കിലും ഇന്ന് കോളറ ഗവേഷണ ചരിത്രത്തിലെ ഒരു നാഴികക്കല്ലായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. യുകെയിലെ ഓക്സ്ഫോർഡ് സർവകലാശാലയിലെ പ്രൊഫസർ എമെറിറ്റസ് ബയോകെമിസ്റ്റ് ഡബ്ല്യു.ഇ. വാൻ ഹെന്നിംഗൻ, ബെഥെസ്ഡയിലെ നാഷണൽ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് അലർജി ആൻഡ് സാംക്രമിക രോഗങ്ങളുടെ മുൻ ശാസ്ത്ര ഡയറക്ടർ ജോൺ ആർ. സെല്ലുലാർ ഫിസിയോളജിയുടെയും ബയോകെമിസ്ട്രിയുടെയും ചരിത്രത്തിൽ കോളറയും പിൽക്കാല സംഭവവികാസങ്ങളും കാണിക്കുന്നു. ” കോളറ എന്ററോടോക്സിൻ കണ്ടെത്തിയതിന് നന്ദി, ബാക്ടീരിയയേക്കാൾ പ്രത്യേകമായി എന്ററോടോക്സിനോട് പോരാടുന്നതിന് രോഗപ്രതിരോധ സംവിധാനത്തിന് കാരണമാകുന്ന ഒരു വാക്സിൻ കണ്ടെത്തുന്നതിനായി ഗവേഷണം റീഡയറക്ട് ചെയ്തു.

ദേ, സഹപ്രവർത്തകർ എന്നിവർ കുടൽ മെംബറേനിൽ വി. കോളറയുടെ പ്രവർത്തനം എന്നതേപ്പറ്റി എഴുതിയDe, S. N. and Chatterje, D. N. An experimental study of the mechanism of action of Vibrio cholerae on the intestinal mucous membrane. J. Pathol. Bacteriol. 66: 559–562, 1953.De, S. N., Bhattacharya, K., Sarkar, J. K. A study of the pathogenicity of strains of Bacterium coli from acute and chronic enteritis. J. Pathol. Bacteriol. 71: 201–209, 1956.De S N, Ghose M L & Sen A. Activities of bacteria-free preparations from Vibrio cholerae. J. Patho/. Bacferiol. 79:373-80, 1960. 1953 ലെ പ്രബന്ധം “കുടൽ കഫം മെംബറേൻ വിബ്രിയോ കോളറയുടെ പ്രവർത്തനരീതിയെക്കുറിച്ചുള്ള ഒരു പരീക്ഷണാത്മക പഠനം”  ഡി യുടെ ഏറ്റവും ഉദ്ധരിച്ച പ്രബന്ധമാണ്, 1986 ഓഗസ്റ്റ് വരെ 340 തവണയാണ് ഇത് ഉദ്ധരിച്ചത്. നിരവധി വർഷങ്ങളായി കോളറ ഗവേഷണ മുന്നണികളിൽ പ്രധാനിയാണ് ദേ. ഏറ്റവും കൂടുതൽ ഉദ്ധരിച്ച പ്രബന്ധം, പ്രത്യേകിച്ചും "ഇ. കോളി, വിബ്രിയോ കോളറ എന്ററോടോക്സിൻ: കണ്ടെത്തൽ, സ്വഭാവം, പാലിക്കൽ എന്നിവയുടെ പങ്ക്", "കോളറ എന്ററോടോക്സിൻ, മറ്റ് എന്ററോടോക്സിൻ എന്നിവയുടെ സ്വഭാവം" എന്നിവയെക്കുറിച്ചുള്ള ഗവേഷണ മുന്നണികൾ. ബ്രൂക്ലിനിലെ സ്റ്റേറ്റ് യൂണിവേഴ്സിറ്റി ഓഫ് ന്യൂയോർക്ക് ഹെൽത്ത് സയൻസ് സെന്ററിലെ ജോൺ ക്രെയ്ഗ് സൂചിപ്പിച്ചതുപോലെ, ദേയുടെ പ്രവർത്തനം യഥാർത്ഥത്തിൽ സൃഷ്ടിപരവും പുതുമയുള്ളതുമായിരുന്നു, മാത്രമല്ല ഇത് “സ്രവിക്കുന്ന വയറിളക്കത്തിന്റെ രോഗകാരിയെ ചുറ്റിപ്പറ്റിയുള്ള ഞങ്ങളുടെ ആശയങ്ങളെ എന്നെന്നേക്കുമായി മാറ്റിമറിച്ചു.”

കൊൽക്കത്തയിലെ നീൽരത്തൻ സിർകാർ മെഡിക്കൽ കോളേജ്, കൊൽക്കത്തയിലെ ബോസ് ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് എന്നിവിടങ്ങളിൽ അദ്ദേഹം നടത്തിയ പരീക്ഷണങ്ങളിൽ നിന്നാണ് ഈ പ്രസിദ്ധമായ കണ്ടെത്തലുകൾ പുറത്തുവന്നത്. വളരെ ലളിതവും പ്രകടനം നടത്താൻ എളുപ്പവും ചെലവുകുറഞ്ഞതുമായ ഗവേഷണ രീതിശാസ്ത്രം ഉപയോഗിച്ച് അദ്ദേഹം പുത്തൻ പരീക്ഷണാത്മക രൂപകൽപ്പനയിലും നിർവ്വഹണത്തിലും മികവിന്റെ ഏറ്റവും ഉയർന്ന നിലവാരം പുലർത്തി.

നോബൽ സമ്മാന ജേതാവായ പ്രൊഫ. ജോഷ്വ ലെഡെർബർഗ്, "De’s clinical observations led him to the bold thought that dehydration was a sufficient cause of pathology of cholera, that the cholera toxin can kill ‘merely’ by stimulating the secretion of water into the bowel”, എന്ന് അഭിപ്രായപ്പെട്ടു. അതിനാൽ, കോളറ രോഗികളിൽ ഉണ്ടാകുന്ന ദ്രാവകനഷ്ടം നികത്തുന്നതിനും, എണ്ണമറ്റ ജീവൻ രക്ഷിക്കുന്നതിനുമുള്ള ഓറൽ റീഹൈഡ്രേഷൻ തെറാപ്പി (ORT) കോളറ വിഷവസ്തുവിന്റെ ദേ കണ്ടെത്തിയതിന്റെ നേരിട്ടുള്ള ഫലമായി കണക്കാക്കണം. എക്സോടോക്സിനുകളെക്കുറിച്ചുള്ള അദ്ദേഹത്തിന്റെ കണ്ടെത്തലുകൾ വിഷവസ്തുക്കളെ ഉൽപാദിപ്പിക്കുന്ന ബാക്ടീരിയ മൂലമുണ്ടാകുന്ന രോഗങ്ങളുടെ ആധുനിക കാഴ്ചപ്പാടുകൾക്ക് വേദിയൊരുക്കി, വി. കോളറയും ഇ.കോളിയും യഥാക്രമം ഉൽ‌പാദിപ്പിക്കുന്ന കോളറ, ഹീറ്റ്-ലേബൽ (എൽടി) എന്ററോടോക്സിൻ എന്നിവയുടെ ശുദ്ധീകരണത്തിനും, കോളറ, എന്ററോടോക്സിജെനിക് ഇ. കോളി (ഹ്രസ്വമായ ETEC സമ്മർദ്ദങ്ങളിൽ) വാക്സിനുകളുടെ പരമ്പര.

 റിട്ടയർമെന്റിനു ശേഷം 
1973 ൽ 58 ആം വയസ്സിൽ കൊൽക്കത്ത മെഡിക്കൽ കോളേജിൽ നിന്ന് ദേ വിരമിച്ചു. വിരമിച്ച ശേഷം ഉയർന്ന തസ്തികകളിൽ താൽപര്യം കാണിച്ചില്ലെങ്കിലും കൊൽക്കത്തയിലെ ബോസ് ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ടിൽ ഗവേഷണം തുടർന്നു. തന്റെ ഗവേഷണ ക്രമീകരണങ്ങളിൽ പ്രോട്ടീൻ ശുദ്ധീകരണ സാങ്കേതികവിദ്യ ശരിയായി സ്ഥാപിച്ചിട്ടില്ലാത്തതിനാൽ കോളറ വിഷവസ്തുക്കളെ ശുദ്ധീകരിക്കാനുള്ള ദേ യുടെ ആഗ്രഹം കൂടുതൽ പുരോഗമിച്ചില്ല. ഗവേഷണസമയത്ത്, ദേ ഹൈപ്പർടോക്സിൻ ഉൽ‌പാദിപ്പിക്കുന്ന വി. കോളറ ഒ 1 ന്റെ ക്ലാസിക്കൽ സമ്മർദ്ദങ്ങളുമായി പ്രവർത്തിച്ചു, 1963 മുതൽ കൊൽക്കത്തയിൽ എൽ ടോർ ബയോടൈപ്പ് [കുറഞ്ഞ കോളറ വിഷവസ്തു ഉൽ‌പാദിപ്പിക്കുന്നു]. കോളറ വിഷവസ്തുക്കളെ ശുദ്ധീകരിക്കുന്നതിനെക്കുറിച്ചുള്ള ഗവേഷണം തുടരാൻ ദേക്ക് കഴിയാത്തതിന്റെ മറ്റൊരു കാരണം ഈ പുതിയ സംഭവവികാസമാണ്.

1978-ൽ കോളറയെയും അനുബന്ധ വയറിളക്കങ്ങളെയും കുറിച്ചുള്ള 43-ാമത് നൊബേൽ സിമ്പോസിയത്തിൽ പങ്കെടുക്കാൻ നോബൽ ഫൗണ്ടേഷൻ ദേയെ ക്ഷണിച്ചു.

1985 ഏപ്രിൽ 15 ന് 70 ആം വയസ്സിൽ ദേ അന്തരിച്ചു. മെഡിക്കൽ സയൻസിലെ സമർപ്പിത നിസ്വാർത്ഥ സേവനങ്ങളിലൂടെ ലോകത്തെ മികച്ച രീതിയിൽ ജീവിക്കുക എന്നതായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റെ ജീവിതത്തിന്റെ ആഗ്രഹം.

 സംഭാവനകളുടെ  പ്രാധാന്യം 
എന്നാൽ യൂജിൻ ഗാർഫീൽഡിന്റെ 1986 ലെ കറൺറ്റ് കണ്ടെന്റ്സിൽ ആദരാഞ്ജലി അർപ്പിച്ചത് ഇല്ലാതിരുന്നെകിൽ കോളറ ഗവേഷണത്തിന് ദേ നൽകിയ മഹത്തായ സംഭാവനകൾ ഇന്ത്യയിൽ പോലും പലർക്കും അജ്ഞാതമായി തുടരുമായിരുന്നു. ഒരു പ്രത്യേക ലക്കം Special issue on S N De and cholera enterotoxin. Current Science, 59: 623–714, 1990. ജേണൽ കറണ്ട് സയൻസിൽ (ബാംഗ്ലൂർ, ഇന്ത്യ) നിരവധി പ്രഗത്ഭരായ ശാസ്ത്രജ്ഞരുടെ ലേഖനങ്ങൾ ദേയുടെ ബഹുമാനാർത്ഥം 1990 ൽ പ്രസിദ്ധീകരിച്ചു.

ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് പാത്തോളജി മുൻ ഡയറക്ടറും ന്യൂഡൽഹിയിലെ ഇന്ത്യൻ കൗൺസിൽ ഓഫ് മെഡിക്കൽ റിസർച്ചിന്റെ അഡീഷണൽ ഡയറക്ടർ ജനറലുമായ ഡോ. എസ്. ശ്രീരാമാചരിയുടെ വാക്കുകളിൽ; കോളറയുടെ രോഗകാരണത്തെക്കുറിച്ചുള്ള നമ്മുടെ ഗ്രാഹ്യത്തിലെ മികവിന്റെ പരകോടി എന്ന നിലയിൽ ഡീയുടെ സംഭാവനകൾ വേറിട്ടുനിൽക്കുന്നു

നോബൽ സമ്മാന ജേതാവ് പ്രൊഫ. ജോഷ്വ ലെഡർബർഗ് ഒന്നിലധികം തവണ നോബൽ സമ്മാനത്തിനായി ദേയെ നാമനിർദ്ദേശം ചെയ്തിരുന്നു. ലെഡെർബർഗ് പറഞ്ഞു, "ദേയോടുള്ള നമ്മുടെ വിലമതിപ്പ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ കണ്ടെത്തലിന്റെ മാനുഷിക പ്രത്യാഘാതങ്ങൾക്കപ്പുറത്തേക്ക് വ്യാപിക്കണം. സ്ഥാപിത ജ്ഞാനത്തോടുള്ള ധൈര്യത്തിന്റെ വെല്ലുവിളിയുടെ ഒരു മാതൃകയും പ്രചോദനവുമാണ് അദ്ദേഹം, ഉദാഹരണത്തിലൂടെ കൂടുതൽ ആക്രമണാത്മകമായി പഠിപ്പിക്കേണ്ട ഒരു ചിന്താ രീതി. ഉപദേശം. ”

എന്നിട്ടും ദേ ഒരിക്കലും ഒരു ഇന്ത്യൻ അക്കാദമിയുടെ ഫെലോ ആയി തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടിട്ടില്ല, ഒരു പ്രധാന അവാർഡും ലഭിച്ചിട്ടില്ല. കറന്റ് സയൻസിലെ ഒരു എഡിറ്റോറിയലിൽ പ്രൊഫസർ പത്മനാഭൻ ബലറാം ചൂണ്ടിക്കാണിച്ചതുപോലെ, “1985 ൽ ഇന്ത്യയുടെ ശാസ്ത്ര വൃത്തങ്ങളിൽ പരിഭ്രാന്തരാകാത്തതും പരിഗണിക്കപ്പെടാത്തതുമായ ദേ മരിച്ചു. ദേ തന്റെ ജീവിതകാലത്ത് ഇന്ത്യയിൽ ഒരു പ്രധാന അവാർഡും ലഭിച്ചിട്ടില്ലെന്നും അദ്ദേഹത്തെ ഫെലോഷിപ്പുകളിലേക്ക് തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നത് ഉചിതമാണെന്ന് ഞങ്ങളുടെ അക്കാദമികൾ കണ്ടില്ലെന്നും നമ്മുടെ കാലത്തെ ഏറ്റവും വ്യക്തമായ ഒഴിവാക്കലുകളിലൊന്നായി ഇത് കണക്കാക്കണം. അക്കാലത്തെ ഒരു പ്രധാന ശാസ്ത്രീയ പ്രശ്‌നവുമായി പൊരുത്തപ്പെടാൻ ആന്തരിക നിർബ്ബന്ധത്താൽ നയിക്കപ്പെടുന്ന ഒരു എളിമയുള്ള സ്വയം-ഫലപ്രാപ്തി ശാസ്ത്രജ്ഞനായി ദേ ഉയർന്നുവരുന്നു. കോളറയെ അദ്ദേഹത്തിന്റെ താൽപ്പര്യമേഖലയായി തിരഞ്ഞെടുത്തത് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ക്രമീകരണത്തിന് വളരെ ഉചിതമായിരുന്നു. ഈ പ്രശ്‌നത്തിലേക്ക് ദേ അതിശയകരമായ ചിന്താബഹുലവുമായ ഒരു സമീപനം കൊണ്ടുവന്നു, ഒപ്പം ആഴത്തിലുള്ള അവബോധവും, ഈ രംഗത്ത് ദീർഘകാലമായി കാത്തിരുന്ന വഴിത്തിരിവ് നേടാൻ അദ്ദേഹത്തെ പ്രാപ്തനാക്കി. സ്ഥിരോത്സാഹം, അർപ്പണബോധം, നേട്ടം എന്നിവയെക്കുറിച്ചുള്ള ദേയുടെ വീരകഥ, നിലവിലെ ഫാഷൻ മെഗാ പ്രൊജക്റ്റുകളെക്കുറിച്ച് കൂടുതൽ ആശങ്കാകുലരാകുന്നു, ആരാധകരുടെയും പ്രചാരണത്തിന്റെയും ചുറ്റുപാടും, പലപ്പോഴും അത്ഭുതകരമാംവിധം ശാസ്ത്രീയമായ ഉൽ‌പാദനവും. ”

 അവലംബം 

വർഗ്ഗം:കൊൽക്കത്ത സർവകലാശാലയിലെ പൂർവ്വ വിദ്യാർത്ഥികൾ
വർഗ്ഗം:1985-ൽ മരിച്ചവർ
വർഗ്ഗം:1915-ൽ ജനിച്ചവർ