സെഡ്രസ് ലിബാനി

കിഴക്കൻ മെഡിറ്ററേനിയൻ തടത്തിലെ പർവ്വതങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള ഒരു ദേവദാരു ഇനമാണ് ലെബനൻ ദേവദാരു എന്നുമറിയപ്പെടുന്ന സെഡ്രസ് ലിബാനി. 40 മീറ്റർ (130 അടി) ഉയരത്തിൽ എത്താൻ കഴിയുന്ന നിത്യഹരിത കോണിഫറസ് സസ്യമാണിത്. ലെബനന്റെ ദേശീയ ചിഹ്നമായ ഈ സസ്യം പാർക്കുകളിലും പൂന്തോട്ടങ്ങളിലും അലങ്കാര വൃക്ഷമായി വളർത്തുന്നു.
 വിവരണം 
സി. ലിബാനി ഒരു നിത്യഹരിത കോണിഫറസ് വൃക്ഷമാണ്. 2.5 മീറ്റർ (8 അടി 2 ഇഞ്ച്) വ്യാസമുള്ള കൂറ്റൻ തായ്ത്തടിക്ക് 40 മീറ്റർ (130 അടി) ഉയരത്തിൽ എത്താൻ കഴിയും.Farjon 2010, p.258  പ്രായമേറിയ മരങ്ങൾ വലിപ്പമേറിയ നിവർന്ന നിരവധി ശാഖകളായി മാറുന്നു.Masri 1995പരുക്കൻ പുറംതൊലി ഇരുണ്ട ചാരനിറം മുതൽ കറുപ്പ് കലർന്ന തവിട്ട് നിറമാണ്. മാത്രമല്ല ആഴത്തിലുള്ളതും തിരശ്ചീനവുമായ വിള്ളലുകളിലൂടെ ചെറിയ പാളികളായി പുറംതൊലി അടരുന്നു. ആദ്യ നിരയിലെ ശാഖകൾ ഇളം മരങ്ങളായി വളരുന്നു. അവ ഒരു വലിപ്പം വരെ വളരുകയും തിരശ്ചീനമായി വ്യാപിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. രണ്ടാമത്തെ നിരയിലെ ശാഖകൾ ഇടതൂർന്നതും തിരശ്ചീന തലത്തിൽ വളരുന്നതുമാണ്. മുകളറ്റം ചെറിയമരമായിരിക്കുമ്പോൾ കോണാകൃതിയിലാണ്. പൂർണ്ണവളർച്ചയെത്തുമ്പോൾ വിശാലമായ ശാഖകളായി മാറുന്നു. ഇടതൂർന്ന വനങ്ങളിൽ വളരുന്ന മരങ്ങൾ കൂടുതൽ പിരമിഡാകൃതിയിൽ കാണപ്പെടുന്നു.

നീളവും ഹ്രസ്വവുമായ ഇരട്ടത്താപ്പായ ചിനപ്പുപൊട്ടൽ ആണ്. പുതിയ ചിനപ്പുപൊട്ടൽ ഇളം തവിട്ടുനിറമാണ്. പഴയ ചിനപ്പുപൊട്ടൽ ചാരനിറത്തിലായിരിക്കും. 2 മുതൽ 3 മില്ലീമീറ്റർ വരെ (0.079 മുതൽ 0.118 ഇഞ്ച് വരെ) നീളവും 1.5 മുതൽ 2 മില്ലീമീറ്റർ വരെ (0.059 മുതൽ 0.079 ഇഞ്ച് വരെ) വീതിയുമുള്ള ഇളം തവിട്ടുനിറത്തിലുള്ള കൊഴിഞ്ഞുപോകുന്ന ചെറിയ മരക്കറയുള്ള ശല്ക്കങ്ങൾ കൊണ്ടു പൊതിഞ്ഞ അണ്ഡാകൃതിയിലുള്ള മുകുളങ്ങൾ കാണപ്പെടുന്നു. സൂചി പോലെയുള്ള ഇലകൾ സർപ്പിളാകൃതിയിൽ ക്രമീകരിച്ച് നീളമുള്ള ചിനപ്പുപൊട്ടലിന്റെ സമീപത്ത് ഹ്രസ്വമായ 15–35 കൂട്ടങ്ങളായി കേന്ദ്രീകരിച്ചിരിക്കുന്നു. അവ 5 മുതൽ 35 മില്ലീമീറ്റർ വരെ (0.20 മുതൽ 1.38 ഇഞ്ച് വരെ) നീളവും 1 മുതൽ 1.5 മില്ലീമീറ്റർ വരെ (0.039 മുതൽ 0.059 ഇഞ്ച് വരെ) വീതിയും, ക്രോസ്-സെക്ഷനിൽ സമഭുജസാമാന്തരികമായി, ഇളം പച്ച മുതൽ തിളങ്ങുന്ന പച്ച വരെയും നാല് വശങ്ങളിലും നിരവധി ആസ്യരന്ധ്രങ്ങളോടുകൂടി കാണപ്പെടുന്നു.Hemery & Simblet 2014, p.53

സെഡ്രസ് ലിബാനി 40 വർഷം പ്രായമാകുമ്പോൾ കോണുകൾ ഉത്പാദിപ്പിക്കുന്നു. ശരത്കാലത്തിലാണ് ഇവ പൂക്കുന്നത്. ആൺകോണുകൾ സെപ്റ്റംബർ തുടക്കത്തിലും പെൺകോണുകൾ സെപ്റ്റംബർ അവസാനത്തിലും പ്രത്യക്ഷപ്പെടും.CABI 2013, p. 116ഹ്രസ്വ ചിനപ്പുപൊട്ടലിന്റെ അഗ്രഭാഗത്ത് ആൺ കോണുകൾ ഉണ്ടാകുന്നു. അവ ഒറ്റയായും 4 മുതൽ 5 സെന്റിമീറ്റർ വരെ (1.6 മുതൽ 2.0 ഇഞ്ച് വരെ) നീളവും ഇളം പച്ച മുതൽ ഇളം തവിട്ട് നിറം വരെ കാണപ്പെടുന്നു. ചെറിയ ചിനപ്പുപൊട്ടലിന്റെ അഗ്രഭാഗത്തും പെൺ വിത്ത് കോണുകൾ വളരുന്നു. പരാഗണത്തിനാവശ്യമായ പൂർണ്ണവളർച്ച പ്രാപിക്കാൻ 17 മുതൽ 18 മാസം വരെ ആവശ്യമാണ്. പൂർണ്ണവളർച്ചയെത്തിയ, കോണുകൾ 8 മുതൽ 12 സെന്റിമീറ്റർ വരെ (3.1 മുതൽ 4.7 ഇഞ്ച് വരെ) നീളവും 3 മുതൽ 6 സെന്റിമീറ്റർ വരെ (1.2 മുതൽ 2.4 ഇഞ്ച് വരെ) വീതിയുമുള്ളതാണ്. അവ ശല്ക്കങ്ങളുള്ളതും, റെസിനസ്, അണ്ഡാകാരം അല്ലെങ്കിൽ ബാരൽ ആകൃതിയിലുള്ളതും ചാര-തവിട്ട് നിറവുമാണ്. പൂർണ്ണവളർച്ചയെത്തുമ്പോൾ കോണുകൾ മുകളിൽ നിന്ന് താഴേക്ക് തുറക്കുന്നു. വിത്തുകൾ പുറത്തുവിടുമ്പോൾ ശാഖകളിൽ കോൺ റാച്ചിസ് മാത്രം അവശേഷിക്കുന്നു.Farjon 2010, p.259

3.5 മുതൽ 4 സെന്റിമീറ്റർ വരെ (1.4 മുതൽ 1.6 ഇഞ്ച് വരെ) നീളവും 3 മുതൽ 3.5 സെന്റിമീറ്റർ വരെ (1.2 മുതൽ 1.4 ഇഞ്ച് വരെ) വീതിയുമുള്ള വിത്ത് പൊതിഞ്ഞിരിക്കുന്ന ശല്ക്കങ്ങൾ നേർത്തതും വീതിയുള്ളതും കൊറിയേഷ്യസും ആണ്. 10 മുതൽ 14 മില്ലീമീറ്റർ വരെ (0.39 മുതൽ 0.55 ഇഞ്ച് വരെ) നീളവും 4 മുതൽ 6 മില്ലീമീറ്റർ വരെ (0.16 മുതൽ 0.24 ഇഞ്ച് വരെ) വീതിയും ഇളം തവിട്ട് നിറത്തിലുള്ള വെഡ്ജ് ആകൃതിയിലുള്ള ചിറകോടുകൂടിയ അണ്ഡാകാരമായ വിത്തുകൾ 20 മുതൽ 30 മില്ലീമീറ്റർ വരെ (0.79 മുതൽ 1.18 ഇഞ്ച് വരെ) നീളവും 15 മുതൽ 18 മില്ലീമീറ്റർ വരെ (0.59 മുതൽ 0.71 ഇഞ്ച് വരെ) വീതിയും കാണപ്പെടുന്നു. സി. ലിബാനി 45 മുതൽ 50 വയസ്സ് വരെ അതിവേഗം വളരുന്നു. 70 വയസ്സിനു ശേഷം വളർച്ച വളരെ മന്ദഗതിയിലാകുന്നു.
ടാക്സോണമി
യഥാർത്ഥ ദേവദാരുക്കളുടെ ലാറ്റിൻ പേരാണ് സെഡ്രസ്.Farjon 2010, p.254ഈ ഇനം ആദ്യമായി വിവരിച്ച ഫ്രഞ്ച് സസ്യശാസ്ത്രജ്ഞനായ അച്ചില്ലെ റിച്ചാർഡ് നൽകിയ ഈ പ്രത്യേക നാമം ലെബനൻ പർവതനിരയെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ഈ വൃക്ഷത്തെ ലെബനൻ ദേവദാരു അല്ലെങ്കിൽ ലെബനാനിലെ ദേവദാരു എന്നാണ് വിളിക്കുന്നത്.Bory 1823, p.299രണ്ട് വ്യത്യസ്ത തരങ്ങളെ ഇനങ്ങളായി അംഗീകരിച്ചിരിക്കുന്നു. സി. ലിബാനി var. ലിബാനി, സി. ലിബാനി var. ബ്രെവിഫോളിയ.

സി. ലിബാനി var. ലിബാനി: ലെബനൻ ദേവദാരു പടിഞ്ഞാറൻ സിറിയ, തെക്ക്-മധ്യ തുർക്കി എന്നിവിടങ്ങളിൽ വളരുന്നു. സി. ലിബാനി var. മുൻ ഗ്രന്ഥങ്ങളിൽ ഒരു ഉപജാതിയായി കണക്കാക്കപ്പെട്ടിരുന്ന സ്റ്റെനോകോമ (ടോറസ് ദേവദാരു) ഇപ്പോൾ സി. ലിബാനി var ലിബാനിയുടെ ഇക്കോടൈപ്പായി അംഗീകരിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. ഇതിന്റെ പന്തലിക്കാതെ പരന്നുകിടക്കുന്ന ശീർഷം ഉയരത്തിൽ വളരുന്ന അബീസ് സിലിസിക്കയോടൊപ്പം ഇടതൂർന്ന് നിൽക്കുന്നു. അല്ലെങ്കിൽ ചെറിയ ദേവദാരു വൃക്ഷങ്ങളുടെ മത്സരപരമായ അന്തരീക്ഷത്തെ നേരിടാൻ കാണപ്പെടുന്ന ഒരു ശീലമാണ് ഈ രൂപാന്തരീകരണം.

സൈപ്രസ് ദേവദാരു എന്നറിയപ്പെടുന്ന സി. ലിബാനി var. ബ്രെവിഫോളിയ: ദ്വീപിലെ ട്രൂഡോസ് പർവതനിരകളിലാണ് കാണപ്പെടുന്നത്. മോർഫോളജിക്കൽ, ഇക്കോഫിസിയോളജിക്കൽ സ്വഭാവ വ്യത്യാസങ്ങൾ കാരണം ഈ ടാക്സോൺ സി.ലിബാനിയിൽ നിന്ന് ഒരു പ്രത്യേക ഇനമായി കണക്കാക്കപ്പെട്ടു.Debazac 1964Ladjal 2001മന്ദഗതിയിലുള്ള വളർച്ച, സൂചിമുനയോടുകൂടിയ ഇലകൾ, വരൾച്ചയെയും മുഞ്ഞയെയും പ്രതിരോധിക്കാനുള്ള ഉയർന്ന കഴിവ് എന്നിവയാണ് ഇതിന്റെ സവിശേഷത.Fabre et al. 2001, pp. 88–89 എന്നിരുന്നാലും, ജനിതക ബന്ധ പഠനങ്ങൾ സി. ബ്രെവിഫോളിയയെ ഒരു പ്രത്യേക ഇനമായി അംഗീകരിച്ചില്ലെന്നുമാത്രമല്ല സി. ലിബാനി വേർതിരിക്കാനും ആയില്ല.Fady et al. 2000Kharrat 2006, p.282

 വിതരണവും ആവാസ വ്യവസ്ഥയും 
സി. ലിബാനി var. കിഴക്കൻ മെഡിറ്ററേനിയന് ചുറ്റുമുള്ള ലെബനൻ, സിറിയ, തുർക്കി എന്നിവിടങ്ങളിലെ ഉയർന്ന പർവ്വതങ്ങളിൽ ലിബാനി പ്രാദേശികമായ സസ്യമാണ്. വടക്ക്, പടിഞ്ഞാറ് അഭിമുഖമായ ചരിവുകളിലും വരമ്പുകളിലും നന്നായി വരണ്ട കുമ്മായ ലിത്തോസോളുകളിലും സമ്പന്നമായ പശിമരാശിയിലോ അല്ലെങ്കിൽ പൂർണ്ണ സൂര്യപ്രകാശമേൽക്കുന്ന മണലിലോ കളിമണ്ണിലോ ഇവ വളരുന്നു.ഊഷ്മളവും വരണ്ടതുമായ വേനൽക്കാലവും തണുത്തതും ഈർപ്പമുള്ളതുമായ ശൈത്യകാലവുമാണ് ഇതിന്റെ സ്വാഭാവിക ആവാസവ്യവസ്ഥ കാണപ്പെടുന്നത്. വാർഷിക മഴ 1,000 മുതൽ 1,500 മില്ലിമീറ്റർ വരെ (39 മുതൽ 59 ഇഞ്ച് വരെ) കാണപ്പെടുന്ന ഇവിടെ മരങ്ങളിൽ ഉയരത്തിൽ കനത്ത മഞ്ഞുമൂടി കിടക്കുന്നു. 1,300 മുതൽ 3,000 മീറ്റർ വരെ ഉയരത്തിൽ (4,300 മുതൽ 9,800 അടി വരെ) ലെബനാനിലും തുർക്കിയിലും സെഡ്രസ് ലിബാനി കാണപ്പെടുന്നു. അവിടെ ശുദ്ധമായ വനങ്ങളിൽ സിലീഷ്യൻ ഫിർ (അബീസ് സിലിക്ക), യൂറോപ്യൻ ബ്ലാക്ക് പൈൻ (പിനസ് നൈഗ്ര), കിഴക്കൻ മെഡിറ്ററേനിയൻ പൈൻ (പിനസ് ബ്രൂട്ടിയ), കൂടാതെ നിരവധി ജുനൈപ്പർ സ്പീഷീസുകൾ എന്നിവയോടൊപ്പം . തുർക്കിയിൽ ഇത് 500 മീറ്റർ (1,600 അടി) വരെ ഉയരത്തിൽ കാണപ്പെടുന്നു.

സി. ലിബാനി var. ബ്രെവിഫോളിയ സൈപ്രസിലെ ഇടത്തരം മുതൽ ഉയർന്ന പർവതങ്ങളിൽ 900 മുതൽ 1,525 മീറ്റർ വരെ (2,953 മുതൽ 5,003 അടി വരെ) ഉയരത്തിൽ വളരുന്നു.
 ചരിത്രവും പ്രതീകാത്മകതയും 
200px|thumb|left|Male cone of cedar of Lebanon
ആദ്യകാല സാഹിത്യകൃതികളിലൊന്നായ ഗിൽഗമെഷിന്റെ ഇതിഹാസത്തിൽ, സുമേറിയൻ നായകൻ ഗിൽഗമെഷും സുഹൃത്ത് എൻകിടുവും ചേർന്ന് ഐതിഹാസികമായ സെഡ്രസ് വനത്തിലേക്ക് യാത്രചെയ്യുന്നു. കഥയുടെ ആദ്യകാല പതിപ്പുകൾ ഇറാനിലെ വനത്തെ പ്രതിപാദിക്കുമ്പോൾ, പിന്നീട് ബാബിലോണിയൻ കഥകൾ ലെബനാനിലെ സെഡ്രസ് വനത്തെ ചിത്രീകരിക്കുന്നു.

ലെബനൻ ദേവദാരു പലതവണ തനാഖിൽ പരാമർശിക്കപ്പെടുന്നു. കുഷ്ഠരോഗ ചികിത്സയ്ക്കായി ലെബനൻ ദേവദാരുവിന്റെ പുറംതൊലി ഉപയോഗിക്കാൻ എബ്രായ പുരോഹിതന്മാർ മോശയോട് ആവശ്യപ്പെട്ടു. Leviticus 14:1–4യെരൂശലേമിൽ ആലയം പണിയാൻ ശലോമോൻ ദേവദാരു തടിയും കരസ്ഥമാക്കി. എബ്രായ പ്രവാചകൻ യെശയ്യാവ് ലെബനൻ ദേവദാരു ലോകത്തിന്റെ അഭിമാനത്തിന്റെ ഒരു രൂപകമായി കണ്ടിരുന്നു. Isaiah 2:13 സങ്കീർത്തനം 92: 12-ൽ നീതിമാന്മാരുടെ പ്രതീകമായി വൃക്ഷം വ്യക്തമായി പരാമർശിച്ചിരിക്കുന്നു.

 ദേശീയവും പ്രാദേശികവുമായ പ്രാധാന്യം 
ലെബനൻ ദേവദാരു ലെബനന്റെ ദേശീയ ചിഹ്നമാണ്. ഇത് ലെബനന്റെ പതാകയിലും ലെബനന്റെ കോട്ട് ഓഫ് ആംസിലും പ്രദർശിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു. ലെബനന്റെ ദേശീയ വിമാനക്കമ്പനിയായ മിഡിൽ ഈസ്റ്റ് എയർലൈൻസിന്റെ ചിഹ്നം കൂടിയാണിത്. ലെബനന്റെ 2005-ലെ "സിദാർ വിപ്ലവത്തിന്റെ" പ്രധാന ചിഹ്നം കൂടിയാണ്. കൂടാതെ നിരവധി ലെബനൻ രാഷ്ട്രീയ പാർട്ടികളും പ്രസ്ഥാനങ്ങളായ കറ്റേബ് പാർട്ടി, ലെബനൻ ഫോഴ്‌സ്, നാഷണൽ ലിബറൽ പാർട്ടി എന്നിവയുടെയും ചിഹ്നമായി ഉപയോഗിക്കുന്നു. ലെബനോനെ ദേവദാരുക്കളുടെ നാട് എന്നും വിളിക്കാറുണ്ട്. Erman 1927, p.261Cromer 2004, p.58

മറ്റ് സംസ്ഥാനങ്ങളിൽ അർക്കൻസാസിൽ ഒരു ചാമ്പ്യൻ ട്രീ പ്രോഗ്രാം കാണപ്പെടുന്നു. അതിൽ അസാധാരണമായ വൃക്ഷ മാതൃകകൾ രേഖപ്പെടുത്തുന്നു. ഹോട്ട് സ്പ്രിംഗ്സ് നാഷണൽ പാർക്കിനുള്ളിലാണ് ലെബനൻ ദേവദാരു സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. ഇത് 100 വർഷത്തിലേറെ പഴക്കമുള്ളതാണെന്ന് കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.
 കൃഷി 
മുളയ്ക്കുന്നതിന് സെഡ്രസ് ലിബാനി വിത്തുകൾ ചെടിച്ചട്ടികളിലെ മണ്ണിൽ അഭികാമ്യമാണ്. കാരണം അതിൽ ഫംഗസ് സ്പീഷീസ് അടങ്ങിയിരിക്കാനുള്ള സാധ്യത കുറവാണ്. ഇത് പ്രാരംഭ ഘട്ടത്തിൽ തൈകളെ നശിപ്പിച്ചേക്കാം. വിതയ്ക്കുന്നതിന് മുമ്പ് വിത്ത് മുറിയിലെ താപനിലയിൽ 24 മണിക്കൂർ മുക്കിവയ്ക്കേണ്ടത് പ്രധാനമാണ്, തുടർന്ന് രണ്ട് മുതൽ നാല് ആഴ്ച വരെ തണുത്തസ്ഥലത്ത് അട്ടിയായി (3 ~ 5 ° C). വിത്തുകൾ വിതച്ചുകഴിഞ്ഞാൽ, അവ മുറിയിലെ ഊഷ്മാവിൽ (~ 20 ° C) സൂര്യപ്രകാശത്തിന് സമീപം സൂക്ഷിക്കാൻ ശുപാർശ ചെയ്യുന്നു. കുറഞ്ഞ അളവിൽ അടുത്തിടവിട്ട് നനയ്ക്കുന്നവിധത്തിൽ മണ്ണ് ചെറുതായി നനഞ്ഞിരിക്കണം. അമിതമായി നനയ്ക്കുന്നത് ഊഷ്മാവിൽ വ്യത്യാസം വന്നേക്കാം. ഇത് തൈകളെ വേഗത്തിൽ നശിപ്പിക്കുന്നു. പ്രാരംഭ വളർച്ച ആദ്യ വർഷം ഏകദേശം 3 - 5 സെന്റിമീറ്റർ ആയിരിക്കും. തുടർന്നുള്ള വർഷങ്ങളിൽ ഇത് ത്വരിതപ്പെടുന്നു.Tree Seed Online LTD
 ഉപയോഗങ്ങൾ 
ഹോർട്ടികൾച്ചറൽ ഉപയോഗം
പാർക്കുകളിലും പൂന്തോട്ടങ്ങളിലും അലങ്കാര വൃക്ഷമായി ലെബനൻ ദേവദാരു വ്യാപകമായി നടുന്നു.Hemery & Simblet 2014, p.55Howard 1955, p.168

ബ്രിട്ടനിൽ ലെബനാനിലെ ആദ്യത്തെ ദേവദാരു നട്ടത് എപ്പോഴാണെന്ന് അറിയില്ല. പക്ഷേ ഇത് ഇംഗ്ലീഷ് എഴുത്തുകാരനായ ജോൺ എവ്‌ലിനെ 1662-ൽ റോയൽ സൊസൈറ്റിക്ക് വേണ്ടി അവതരിപ്പിച്ച സിൽവ, ഓർ എ ഡിസ്കോഴ്സ് ഓഫ് ഫോറെസ്റ്റ് ട്രീസ് ആന്റ് ദ പ്രോപഗേഷൻ ഓഫ് ടിമ്പർ Hemery & Simblet 2014, p. 54. എന്ന പ്രബന്ധം രണ്ടുവർഷത്തിനുശേഷം 1664-ൽ ഇത് ഒരു പുസ്തകമായി പ്രസിദ്ധീകരിച്ചപ്പോൾ ദേവദാരു നട്ടത് 1664-ൽ ആകാമെന്ന് അതിൽ പരാമർശിക്കുന്നു. ബ്രിട്ടനിൽ, ലെബനനിലെ ദേവദാരുക്കൾ ലണ്ടനിലെ ഹൈഗേറ്റ് സെമിത്തേരിയിൽ ഉപയോഗിക്കുന്നതിന് പേരുകേട്ടതാണ്.

സി. ലിബാനി റോയൽ ഹോർട്ടികൾച്ചറൽ സൊസൈറ്റിയുടെ ഗാർഡൻ മെറിറ്റിന്റെ അവാർഡ് നേടി (2017-ൽ സ്ഥിരീകരിച്ചു ).Cedrus libani: cedar of Lebanon , Royal Horticultural Society.

 മറ്റ് ഉപയോഗങ്ങൾ 
ഗുണമേന്മയുള്ള വിത്തുകൾ, ആകർഷകമായ മഞ്ഞ നിറം, സുഗന്ധം എന്നിവയ്ക്ക് ദേവദാരു മരം വിലമതിക്കുന്നു. ഇത് അസാധാരണമായി മോടിയുള്ളതും പ്രാണികളെ നശിപ്പിക്കുന്നതിൽ നിന്ന് പ്രതിരോധിക്കുന്നതുമാണ്. സി. ലിബാനിയിൽ നിന്നുള്ള വിറകിന് 560 കിലോഗ്രാം / മീ³ സാന്ദ്രതയുണ്ട്. ഫർണിച്ചർ, നിർമ്മാണം, കരകൗശല വസ്തുക്കൾ എന്നിവയ്ക്കായി ഇത് ഉപയോഗിക്കുന്നു. തുർക്കിയിൽ, തടി കൊയ്തെടുക്കുന്നതിനും ഏകീകൃത വന പുനരുജ്ജീവനത്തെ പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്നതിനും ഷെൽട്ടർവുഡ് കട്ടിംഗും ക്ലിയർകട്ടിംഗ് രീതികളും ഉപയോഗിക്കുന്നു. ദേവദാരു വൃക്ഷത്തിന്റെ തടികളിൽ നിന്നും കോണുകളിൽ നിന്നുമുള്ള  ദേവദാരു റെസിൻ (സെഡ്രിയ), ദേവദാരു എണ്ണ (സെഡ്രം) എന്നിവ വിലയേറിയ സത്താണ്.CABI 2013, p. 117Coxe 1808, p.CED
 പരിസ്ഥിതിയും സംരക്ഷണവും 
നൂറ്റാണ്ടുകളായി, വ്യാപകമായ വനനശീകരണം നടന്നിട്ടുണ്ട്. യഥാർത്ഥ വനങ്ങളുടെ ചെറിയ അവശിഷ്ടങ്ങൾ മാത്രമേ അവശേഷിക്കുന്നുള്ളൂ. ലെബനാനിലും സൈപ്രസിലും വനനശീകരണം പ്രത്യേകിച്ച് രൂക്ഷമാണ്. സൈപ്രസിൽ, 25 മീറ്റർ (82 അടി) വരെ ഉയരമുള്ള ചെറിയ മരങ്ങൾ മാത്രമേ അവശേഷിക്കുന്നുള്ളൂ. പ്ലിനി ദി എൽഡർ വിശ്വവിജ്ഞാനകോശത്തിൽ അവിടെ 40 മീറ്റർ (130 അടി) ഉയരമുള്ള ദേവദാരുക്കൾ രേഖപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. Willan, R. G. N. (1990). The Cyprus Cedar. Int. Dendrol. Soc. Yearbk. 1990: 115–118.  ചരിത്രത്തിലുടനീളം വിവിധ സമയങ്ങളിൽ ലെബനൻ ദേവദാരു സംരക്ഷിക്കാൻ ശ്രമിച്ചിട്ടുണ്ട്. ആദ്യമായി റോമൻ ചക്രവർത്തിയായ ഹാട്രിയൻ ഒരു സാമ്രാജ്യത്വ വനം സൃഷ്ടിക്കുകയും അതിൽ ആലേഖനം ചെയ്ത അതിർത്തി കല്ലുകൾ കൊണ്ട് അടയാളപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്തു. അതിൽ രണ്ടെണ്ണം അമേരിക്കൻ യൂണിവേഴ്സിറ്റി ഓഫ് ബെയ്റൂട്ടിലെ മ്യൂസിയത്തിലാണ് പ്രദർശിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നത്Shackley, pp. 420–421.

മെഡിറ്ററേനിയൻ പ്രദേശത്ത് ദേവദാരുവിന്റെ വ്യാപകമായ വനനശീകരണം നടക്കുന്നുണ്ട്. തുർക്കിയിൽ, പ്രതിവർഷം 50 ദശലക്ഷത്തിലധികം ദേവദാരുക്കൾ നട്ടുപിടിപ്പിക്കുന്നു. ഇത് 300 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്റർ (74,000 ഏക്കർ) വിസ്തൃതിയുണ്ട്. Anon. History of Turkish Forestry. Turkish Ministry of Forestry.Khuri, S., & Talhouk, S. N. (1999). Cedar of Lebanon. Pages 108–111 in Farjon, A., & Page, C. N. Status Survey and Conservation Action Plan: Conifers. IUCN/SSC Conifer Specialist Group. .ബ്രൗസിംഗ് ആടുകൾ, വേട്ടയാടൽ, കാട്ടുതീ, മരപ്പുഴു എന്നിവയിൽ നിന്ന് സ്വാഭാവിക പുനരുജ്ജീവനത്തിന്റെ പുനഃസ്ഥാപനവും സംരക്ഷണവും സംയോജിപ്പിക്കുന്ന ഒരു സജീവ പരിപാടിയിലൂടെയും ലെബനൻ ദേവദാരു ജനസംഖ്യ വർദ്ധിക്കുന്നു.  ശരിയായ വളരുന്ന സാഹചര്യങ്ങൾ സൃഷ്ടിച്ച് ലെബനീസിന്റെ സ്വാഭാവിക പുനരുജ്ജീവനത്തിന് പ്രാധാന്യം നൽകുന്നു. ചൗഫ് സിദാർ റിസർവ്, ജാജ് സിദാർ റിസർവ്, ടാനൂറിൻ റിസർവ്, അക്കർ ജില്ലയിലെ അമ്മൂവ, കാം ഷബത്ത് റിസർവ്, ബഷാരിക്കടുത്തുള്ള സീഡർസ് ഓഫ് ഗോഡ് എന്നിവ ഉൾപ്പെടെ കരുതലിന്റെ ഭാഗമായി നിരവധി വനങ്ങൾ ലെബനൻ സംസ്ഥാനം സൃഷ്ടിച്ചിട്ടുണ്ട്.Talhouk & Zurayk 2004, pp.411–414Semaan, M. & Haber, R. 2003. In situ conservation on Cedrus libani in Lebanon. Acta Hort. 615: 415–417.Cedars of Lebanon Nature Reserve 

തൈകളുടെ ഘട്ടത്തിൽ, സി. അറ്റ്ലാന്റിക്കയിൽ നിന്നോ സി. ഡിയോഡാരയിൽ നിന്നോ സി. ലിബാനിയെ വേർതിരിക്കുന്നത് ബുദ്ധിമുട്ടാണ്.ലെബനനിലെ വനനശീകരണ ശ്രമങ്ങൾ തടയുന്നതിനായി ലെബനാനിലെ ദേവദാരുക്കളാണെന്നും മറ്റ് തരങ്ങളല്ലെന്നും ഉറപ്പുവരുത്തുന്നതിനായി അമേരിക്കൻ യൂണിവേഴ്സിറ്റി ഓഫ് ബെയ്റൂട്ട് ഡിഎൻ‌എ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള തിരിച്ചറിയൽ രീതി വികസിപ്പിച്ചെടുത്തിട്ടുണ്ട്.Farjon, Aljos. Conifers: Status Survey and Conservation Action Plan, International Union of Conservation of Nature and Natural Resources, IUCN, Gland, Switzerland and Cambridge, UK, 1999, page 110
 രോഗങ്ങളും കീടങ്ങളും 
മണ്ണിലും, ഇലകളിലും തണ്ടിലും, സി. ലിബാനിയെ ബാധിക്കുന്ന നിരവധി രോഗകാരികൾ കാണപ്പെടുന്നു. തൈകൾ ഫംഗസ് ആക്രമണത്തിന് സാധ്യതയുണ്ട്. ഭക്ഷ്യവിളകൾക്ക് ഗണ്യമായ നാശമുണ്ടാക്കുന്ന ഒരു നെക്രോട്രോഫിക്ക് ഫംഗസായ ബോട്രിറ്റിസ് സിനെറിയ, ദേവദാരു സൂചികളെ ആക്രമിക്കുകയും മഞ്ഞനിറമാവുകയും നിലംപതിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. നനഞ്ഞ മണ്ണിൽ വളരുന്ന ദേവദാരുക്കളുടെ വേരുകളെ ആക്രമിക്കുന്ന ഒരു ബേസിഡിയോമൈകോട്ട അർമിലേറിയ മെലിയ (സാധാരണയായി തേൻ ഫംഗസ് എന്നറിയപ്പെടുന്നത്) തായ്ത്തടികളുടെയോ മരക്കുറ്റികളുടെയോ അടിയിൽ ഇടതൂർന്ന കൂട്ടം ആയി കാണപ്പെടുന്ന പഴങ്ങളെ ബാധിക്കുന്നു. ലെബനൻ, തുർക്കി വനങ്ങളിൽ കാണപ്പെടുന്ന ടോർട്രിസിഡേ കുടുംബത്തിലെ നിശാശലഭങ്ങളുടെ ഒരു ഇനമാണ് ലെബനൻ സെഡെർ ഷൂട്ട് നിശാശലഭങ്ങൾ (പാരാസിൻഡെമിസ് സെഡ്രിക്കോള); ഇതിന്റെ ലാർവ ഇളം ദേവദാരു ഇലകളും മുകുളങ്ങളും ഭക്ഷണമാക്കുന്നു.
ഇതും കാണുക
ദേവദാരു വനം  – പുരാതന മെസൊപ്പൊട്ടേമിയൻ മതത്തിലെ ദേവന്മാരുടെ വാസസ്ഥലമായ ലെബനൻ ദേവദാരു വനം 
സീഡർസ് ഓഫ് ഗോഡ് – സി. ലിബാനി വനവും ലോക പൈതൃക സൈറ്റും

ഇതും കാണുക
Cedar Forest  – Lebanon cedar forest that was home to the gods in Ancient Mesopotamian religion
Cedars of God – an old-growth C. libani forest and World Heritage Site
Cedar (disambiguation)

അവലംബം

ഗ്രന്ഥസൂചിക

പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ

 Cedrus libani - information, genetic conservation units and related resources. European Forest Genetic Resources Programme (EUFORGEN)

വർഗ്ഗം:ലെബനന്റെ ദേശീയ ചിഹ്നങ്ങൾ
വർഗ്ഗം:വടക്കേ ആഫ്രിക്കയിലെ സസ്യജാലം
വർഗ്ഗം:ആഫ്രിക്കയിലെ വംശനാശ ഭീഷണി നേരിടുന്ന സസ്യജാലം
വർഗ്ഗം:ഏഷ്യയിലെ ഉദ്യാന സസ്യങ്ങൾ
വർഗ്ഗം:അലങ്കാര വൃക്ഷങ്ങൾ
വർഗ്ഗം:ബോൺസായ് ആയി ഉപയോഗിക്കുന്ന സസ്യങ്ങൾ
വർഗ്ഗം:ലെബനോനിലെ സസ്യജാലം
വർഗ്ഗം:ടർക്കിയിലെ സസ്യങ്ങൾ