ലിറ്റിൽ സാബ്

ഇറാനിൽ നിന്ന് ഉത്ഭവിച്ച് ഇറാഖിലെ കുർദിസ്ഥാൻ മേഖലയിലെ അൽ സാബിന് തൊട്ട് തെക്ക് ടൈഗ്രിസിൽ ചേരുന്ന ഒരു നദിയാണ് ലോവർ സാബ് എന്നുമറിയപ്പെടുന്ന ലിറ്റിൽ സാബ്. (Arabic: الزاب الاسفل‎, al-Zāb al-Asfal; Kurdish: Zêy Koya‎ or Zêyê Biçûk; Persian: زاب کوچک‎, Zâb-e Kuchak; Syriac: ܙܒܐ ܬܚܬܝܐ‎, Zāba Taḥtāya) ഏകദേശം 400 കിലോമീറ്റർ (250 മൈൽ) നീളമുള്ള ഈ നദി 22,000 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്റർ (8,500 ചതുരശ്ര മൈൽ) വിസ്തീർണ്ണത്തിൽ ഒഴുകുന്നു. മഴയും മഞ്ഞുവീഴ്ചയുമാണ് നദിക്ക് ആവശ്യമുള്ള ജലം ലഭിക്കുന്നത്. ഇതിന്റെ ഫലമായി വസന്തകാലത്ത് ഏറ്റവും ഉയർന്ന ജലനിരക്കും വേനൽക്കാലത്ത് കുറഞ്ഞ ജലവീഴ്ചയും ഉണ്ടാകുന്നു. നദിയുടെ ഒഴുക്ക് നിയന്ത്രിക്കുന്നതിനായി ലിറ്റിൽ സാബിൽ രണ്ട് ഡാമുകൾ നിർമ്മിച്ചിട്ടുണ്ട്. ഇത് ജലസേചനത്തിന് ആവശ്യമായ ജലം നൽകുകയും ഇതിൽ നിന്ന് ജലവൈദ്യുതി ഉത്പാദിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ലോവർ പാലിയോലിത്തിക്ക് കാലം മുതൽ സാഗ്രോസ് പർവ്വതനിരകൾ കാണപ്പെടുന്നു. ലിറ്റിൽ സാബ് തടത്തിലെ ആദ്യത്തെ പുരാവസ്തു കേന്ദ്രമായ ബർഡ ബാൽക്ക മധ്യ പാലിയോലിത്തിക്ക് കാലഘട്ടത്തിലേതാണ്. ലിറ്റിൽ സാബ് തടത്തിലെ മനുഷ്യരുടെ അധിനിവേശം അതിനുശേഷം ഓരോ കാലഘട്ടത്തിലും സാക്ഷ്യപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്.

 പ്രവാഹം 
ഇറാനിലെ സാഗ്രോസ് പർവ്വതനിരകളിൽ 3,000 മീറ്റർ (9,800 അടി) ഉയരത്തിൽ ലിറ്റിൽ സാബ് ഉത്ഭവിക്കുന്നു.  സാഗ്രോകൾ നിർമ്മിക്കുന്ന പ്രധാന പർവ്വത ശൃംഖലകളുടെ വിന്യാസമാണ് ലിറ്റിൽ സാബിന്റെ ഗതി നിർണ്ണയിക്കുന്നത്. അതിനാൽ, സാഗ്രോസിന്റെ പ്രധാന പർവ്വത ശൃംഖലകൾക്ക് സമാന്തരമായി ഇടുങ്ങിയ മലയിടുക്കുകളിൽ ഈ ശൃംഖലകളിലൂടെ മുറിക്കുന്നിടത്ത് നദിയുടെ ദിശ പെട്ടെന്ന് മാറുകയും വടക്കുപടിഞ്ഞാറൻ-തെക്കുകിഴക്ക് അക്ഷത്തിൽ പ്രധാനമായും വിന്യസിച്ചിരിക്കുന്ന താഴ്വരകളിലൂടെ നദി ഒഴുകുന്നു.  ലിറ്റിൽ സാബ് ഡുകാന്റെ തെക്ക് സമതലത്തിലേക്ക് പ്രവേശിക്കുന്നതോടെ ആദ്യം പടിഞ്ഞാറോട്ട് ഒഴുകുന്നു. അവിടെ അൽതുൻ കോപ്രു പട്ടണത്തിൽ നിന്ന് തെക്കുപടിഞ്ഞാറൻ മുകളിലേക്ക് തിരിയുകയും അൽ സാബ് പട്ടണത്തിനടുത്തുള്ള ടൈഗ്രിസുമായി ഒന്നിച്ചുചേരുകയും ചെയ്യുന്നു.  മിക്ക പോഷകനദികളും ഡുക്കാനിൽ നിന്ന് ലിറ്റിൽ സാബിൽ ചേരുന്നു. അതിൽ ഏറ്റവും വലിയത് ബനേ നദിയും ഖല ചുളനുമാണ്.  റന്യ സമതലത്തിലെ ലിറ്റിൽ സാബിൽ നിരവധി ചെറിയ അരുവികൾ ചേരുമ്പോൾ ഇത് ഡുകാൻ തടാകത്തിന്റെ ഭാഗമായി മാറുന്നു.

ലിറ്റിൽ സാബിന്റെ ദൈർഘ്യത്തിന് വ്യത്യസ്ത കണക്കുകൾ നൽകിയിട്ടുണ്ട്: 380 കിലോമീറ്റർ (240 മൈൽ),  400 കിലോമീറ്റർ (250 മൈൽ) , 456 കിലോമീറ്റർ (283 മൈൽ).  കുറച്ച് ദൂരത്തേക്ക്, ലിറ്റിൽ സാബ് ഇറാനും ഇറാഖും തമ്മിലുള്ള അതിർത്തിയായി മാറുന്നു. അതിന്റെ താഴത്തെ ഗതിയിൽ ഇത് എർബിൽ ഗവർണറേറ്റും സുലൈമാനിയ ഗവർണറേറ്റും, എർബിലും കിർക്കുക് ഗവർണറേറ്റുകളും തമ്മിലുള്ള അതിർത്തിയാണ്. മഞ്ഞുവീഴ്ചയും മഴയുമാണ് നദിക്ക് ആവശ്യമായ ജലം ലഭിക്കുന്നത്. അതിന്റെ ഫലമായി ഫെബ്രുവരി-മെയ് കാലയളവിൽ ഏറ്റവും കൂടുതൽ ജലം ഒഴുകുന്നു. ജൂലൈ മുതൽ ഒക്ടോബർ വരെയുള്ള കാലയളവിൽ താഴ്ന്ന ജലനിരപ്പ് രേഖപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. ലിറ്റിൽ സാബിന്റെ ശരാശരി ഡിസ്ചാർജ് സെക്കൻഡിൽ 197.8 ക്യുബിക് മീറ്റർ (6,990 ക്യു അടി) ആണ്. അതേസമയം രേഖപ്പെടുത്തിയ പരമാവധി ഡിസ്ചാർജ് സെക്കൻഡിൽ 3,420 ക്യുബിക് മീറ്റർ (121,000 ക്യു അടി) ആണ്. ശരാശരി വാർഷിക ഡിസ്ചാർജ് 7.2 ഘന കിലോമീറ്റർ (1.7 ക്യു മൈൽ) ആണ്.  ഉഗ്രശക്തിയുളള പ്രവാഹം കാരണം, മധ്യകാല അറബ് ഭൂമിശാസ്ത്രജ്ഞർ ലിറ്റിൽ സാബിനെയും ഗ്രേറ്റ് സാബിനെയും "പൈശാചിക സ്വഭാവമുള്ളവർ" എന്ന് വിശേഷിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്.

അവലംബം

ഗ്രന്ഥസൂചിക

വർഗ്ഗം:ഇറാനിലെ നദികൾ