ദശരൂപകം

എ.ഡി പത്താം നൂറ്റാണ്ടിൽ ധനഞ്ജയൻ എഴുതിയ സംസ്കൃത നാടകശാസ്ത്രത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ഒരു ഗ്രന്ഥമാണ് ദശരുപകം.  രചയിതാവ് ഭാരതത്തിന്റെ നാട്യശാസ്ത്രത്തോട് കടപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. ദശരുപകമ് നാല് അധ്യായങ്ങൾ, അലൊക എന്ന പേരില് അടങ്ങുന്നതാണ്. 

സംസ്കൃത നാട്യശാസ്ത്രത്തിലേക്ക്  ദശരുപകം  നൽകിയ ' പ്രധാന സംഭാവന നായികമാരുടെ വ്യത്യസ്ത തരം (നയികാഭേദം) വിശദമായി പഠിച്ചു എന്നതാണ്, ശൃംഗാരരസത്തെയും കാമവികാരത്തെയും ഇവിടെ നന്നായി പഠിക്കുന്നുണ്ട്. .  വസ്തു (ഇതിവൃത്തം), നേതാ (നായകൻ / നായികമാർ), രസം (നാടകങ്ങളുടെ വികാരപരമായ വശം) എന്നീ ഘടകങ്ങളെ അടിസ്ഥാനമാക്കി പത്ത് തരം സംസ്‌കൃത നാടകങ്ങളെക്കുറിച്ച് ആഴത്തിലുള്ള ധാരണയിൽ എഴുത്തുകാരൻ സ്വയം ഒതുങ്ങി. പിൽക്കാല സംസ്കൃത നാടക പ്രവർത്തകരിൽ ദശരൂപകത്തിന്റെ സ്വാധീനം വളരെ വ്യക്തമാണ്     . രചയിതാവിന്റെ ഇളയ സഹോദരൻ ധനികയാണ് അവലോക എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഈ കൃതിയെക്കുറിച്ചുള്ള ഏറ്റവും പ്രശസ്തമായ വ്യാഖ്യാനം എഴുതിയത്.     

 ദശരൂപക പ്രകാരം പത്ത് രൂപകങ്ങൾ 
" നാടക സത്പ്രകരണം ഭാണ പ്രഹസനം ഡിമ: വ്യായോഗ സമവകാരോ വീത്യന്തേ ഈഹാമൃഗായിതി  "

 നാടകം 
 പ്രകരണം 
 അങ്കം 
 ഈഹാമൃഗം 
 ഡിമം 
 സമവകാരം 
 ഭാണം 
 പ്രഹസനം 
 വീഥി 
 വ്യയോഗം 

 പരാമർശങ്ങൾ 

വർഗ്ഗം:രംഗകല ഇന്ത്യയിൽ
വർഗ്ഗം:സംസ്കൃത ഗ്രന്ഥങ്ങൾ
വർഗ്ഗം:നാട്യശാസ്ത്രം
വർഗ്ഗം:നാടകകൃതികൾ