മഘ്ഫൂർ അഹ്മദ് ആജാസി

മഘ്ഫൂർ അഹ്മദ് ആജാസി (ജീവിതകാലം, 3 മാർച്ച് 1900 – 26 സെപ്റ്റംബർ 1966) ഇന്ത്യൻ രാഷ്ട്രീയ പ്രവർത്തകനും രാഷ്ട്രതജ്ഞ്രനും ഇന്ത്യൻ സ്വാതന്ത്ര്യ സമരത്തിലെ ഒരു പ്രധാന വ്യക്തിത്വവുമായിരുന്നു.

 ജീവിതരേഖ 
1900 മാർച്ച് 3 ന് ബിഹാറിൽ മുസാഫർപൂർ ജില്ലയിലെ സക്രാ ബ്ലോക്കിലെ ദിഹുലി ഗ്രാമത്തിലാണ് മഘ്ഫൂർ അഹ്മദ് ആജാസി ജനിച്ചത്.  മൗലവി ഹാഫിസുദ്ദീൻ ഹുസൈനി അദ്ദേഹത്തിന്റെ പിതാവും ഹാജി ഇമാം ബക്ഷ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ പിതാമഹനുമായിരുന്നു. ഇവർ രണ്ടുപേരും അക്കാലത്തെ നാട്ടു ജന്മിമാരായിരുന്നു. അമ്മയുടെ പേര് മഹ്ഫൂസുന്നീസ എന്നായിരുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ മാതൃപിതാവ് റെയ്‌സത്ത് ഹുസൈൻ സീതാമർഹിയിലെ ഒരു അഭിഭാഷകനായിരുന്നു.Bihari Lal Fitrat (1883) AAin-e-Tirhut published from Bahar-e-Kashmir Press, Lucknow, republished with translation by Mahrajdhiraj Kameshwar Singh Kalyani Foundation, Darbhanga-2001

ഫസൽ റഹ്മാൻ ഗഞ്ച് മുറാദാബാദിയുടെ ഖലീഫയായ അജാസ് ഹുസൈൻ ബുഡയുനിയുടെ ശിഷ്യനായി അദ്ദേഹം മാറുകയും 'അജാസി' എന്ന പദവി സ്വീകരിക്കുകയും ചെയ്തു. യൂറോപ്യൻ ഇൻഡിഗോ തോട്ടക്കാർക്കെതിരെ കർഷകരെ സംഘടിപ്പിച്ച പിതാവ് ഹാഫിസുദ്ദീനിൽ നിന്നാണ് അദ്ദേഹം തന്റെ ദേശസ്‌നേഹത്തിലുള്ള താൽപര്യം നേടിയത്.

ആജാസിയുടെ അമ്മ അദ്ദേഹത്തിന്റെ കുട്ടിക്കാലത്തും, പിതാവ് ചികിത്സയ്ക്കിടെ ലഖ്‌നൗവിൽവച്ചും മരിച്ചു. പിതാവിനെ ആജാസി സ്കൂളിൽ പഠിക്കുമ്പോൾ ചാർ ബാഗ് ഖബ്രിസ്ഥാനിലാണ് അടക്കം ചെയ്തത്. അവന്റെ മൂത്ത സഹോദരൻ മന്സൂർ അഹ്സൻ അജാസിയും ഒരു സ്വാതന്ത്ര്യ സമര സേനാനിയായിരുന്നു. നൂറുന്നിസ ആയിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഏക സഹോദരി.AMU, Aligarh's Organ "Tahzib-ul-Akhlaque" started by Sir Syed Ahmad Khan, Feb. 2004, p. 49

ആജാസി തന്റെ പ്രാഥമികവും മതപരവുമായ വിദ്യാഭ്യാസം ദർഭംഗയിലെ മദർസ-എ-ഇംദാദിയയിൽ നിന്ന് നേടിയ ശേഷം നോർത്ത് ബ്രൂക്ക് ജില്ലാ സ്കൂൾ, ദർഭംഗയിൽ ചേർന്നു. അവിടെ റൗലട്ട് ആക്റ്റിനെ എതിർത്തതിനാൽ അദ്ദേഹം പുറത്താക്കപ്പെട്ടു. പിന്നീട് അദ്ദേഹം പുസ ഹൈസ്കൂളിൽ നിന്ന് മെട്രിക്കുലേഷൻ പരീക്ഷ പാസായി, ഉയർന്ന പഠനത്തിന് പട്ടണയിലെ ബി.എൻ. കോളേജിൽ ചേർന്നു. അദ്ദേഹം അസീസ്‌ഉൽ ഫാതിമ എന്ന വനിതയെ വിവാഹം കഴിച്ചു. നിക്കാഹിന് ശേഷം നടന്ന വിവാഹച്ചടങ്ങിൽ ഷാഫി ദൗദി, ബിന്ദ ബാബു (ശേഷം ബിഹാർ നിയമസഭാ സ്പീക്കർ), ദീപ് ബാബു (ശേഷം ബിഹാർ മന്ത്രിസഭയിലെ മന്ത്രി) എന്നിവർ പങ്കെടുത്തു. പൂർണമായും സ്വാതന്ത്ര്യസമരത്തെ പിന്തുണയ്ക്കുന്ന പൊതുയോഗമായി മാറിയ ആ വിവാഹച്ചടങ്ങിൽ ഇന്ത്യയിലെ ബ്രിട്ടീഷ് ഭരണത്തെ എതിർത്തും സ്വാതന്ത്ര്യത്തെ അനുകൂലിച്ചും മുദ്രാവാക്യങ്ങൾ മുഴങ്ങിയിരുന്നു.

 സ്വാതന്ത്ര്യത്തിനു മുമ്പുള്ള പ്രവർത്തനങ്ങൾ 
അജാസി പട്നയിലെ ബി.എൻ. കോളേജിലെ പഠനം ഉപേക്ഷിച്ചുകൊണ്ട് മഹാത്മാഗാന്ധിയെ പിന്തുടരുകയും 1921 ലെ നിസ്സഹകരണ പ്രസ്ഥാനത്തിൽ ചേരുകയും ചെയ്തു.The Immortals By Syed Naseer Ahmed -Azad House of Publications, Guntur (AP), 2014 അതിനുശേഷം വിദേശ വസ്ത്രങ്ങൾ, ലേഖനങ്ങൾ തുടങ്ങയവ അഗ്നിക്കിരയാക്കുക, ഉപ്പ് നിയമം ലംഘിക്കുക, വ്യക്തിഗത സത്യാഗ്രഹ നടത്തുക സൈമൺ കമ്മീഷൻ പോലെയുള്ളയോടുള്ള എതിർപ്പു പ്രകടിപ്പിക്കുക തുടങ്ങിയവയിലൂടെ  അദ്ദേഹം സ്വാതന്ത്ര്യ സമരത്തിൽ സജീവമായി പങ്കുചേർന്നു. 

സ്വാതന്ത്ര്യസമര പ്രവർത്തനങ്ങൾക്കായി അദ്ദേഹം 'മുത്തിയ' എന്നറിയപ്പെട്ട ഫണ്ട് ഡ്രൈവ് വഴി പണം ശേഖരിച്ചു. സ്വാതന്ത്ര്യസമരത്തിന് പണം കണ്ടെത്തുന്നതിനായി ഓരോ ഭക്ഷണവും തയ്യാറാക്കുന്നതിന് മുമ്പ് ഒരു മുഷ്ടി ധാന്യം ശേഖരിക്കുക എന്നതായിരുന്നു 'മുത്തിയ' എന്നതിന്റെ അർത്ഥം. ഒരിക്കൽ ഒരു വിദൂര ഗ്രാമത്തിലുള്ള തന്റെ ബന്ധുവിന്റെ വീട്ടിൽ അയാൾ അറിയാതെ എത്തി. അയാൾ 'മുത്തിയ'യെക്കുറിച്ച് അവിടെ അന്വേഷിച്ചപ്പോൾ. അദ്ദേഹത്തിന് ലഭിച്ചത് നിഷേധാത്മകമായ ഉത്തരമായിരുന്നു. ബന്ധു അദ്ദേഹത്തെ തിരിച്ചറിയുകയും അവിടെനിന്ന് ഭക്ഷണം കഴിക്കാൻ ആവശ്യപ്പെടുകയും ചെയ്തുവെങ്കിലും അദ്ദേഹം ഒരു ഗ്ലാസ് വെള്ളം പോലും കുടിക്കാൻ വിസമ്മതിച്ചു. അവന്റെ സഹോദരി മുത്തിയ എടുത്ത് കുടിശ്ശിക ദാനം ചെയ്യാമെന്ന് വാഗ്ദാനം ചെയ്തപ്പോഴാണ് അദ്ദേഹം ഭക്ഷണം കഴിക്കാൻ സമ്മതിച്ചത്.Bihar Vibhuti-Vol. iii-Bihar Abhlekhagar, Govt. of  Bihar--2014 p233-35 

1921-ൽ അഹമ്മദാബാദിൽ നടന്ന എ.ഐ.സി.സി. സമ്മേളനത്തിൽ അദ്ദേഹം പങ്കെടുക്കുകയും ഹസ്രത്ത് മോഹാനിയുടെ 'സമ്പൂർണ്ണ സ്വാതന്ത്ര്യം' എന്ന പ്രമേയത്തെ പിന്തുണയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. മഹാത്മാഗാന്ധി ആ പ്രമേയത്തെ എതിർക്കുകയും അത് പരാജയപ്പെടുകയും ചെയ്തു. "ദി ഹിന്ദു" എന്ന ഇംഗ്ലീഷ് ദിനപത്രത്തിന്റെ 2022 മാർച്ച് 2-ന് പ്രസിദ്ധീകരിച്ച "Colonial's Rule's Impact :Wipe Out British Raj's Ethos" എന്ന തലക്കെട്ടുള്ള ലേഖനത്തിൽ, "ദാദാഭായ് നവറോജി നൽകിയ കൊളോണിയൽ സ്വയംഭരണ നിർദ്ദേശത്തിന് വിരുദ്ധമായി 1907-ൽ ശ്രീ അരബിന്ദോ പൂർണ്ണ സ്വരാജിന് വേണ്ടി വാദിച്ചു. ഹസ്രത്ത് മൊഹാനി, ബാലഗംഗാധര തിലക്, മഗ്ഫൂർ അഹമ്മദ് ആജാസി, ബിപിൻ ചന്ദ്ര പാൽ എന്നിവർ സമ്പൂർണ സ്വാതന്ത്ര്യത്തിനായുള്ള ഈ ആഹ്വാനം ശക്തിപ്പെടുത്തി" എന്ന് പറയുന്നു സബർമതി ആശ്രമത്തിൽ വച്ചാണ് അദ്ദേഹം ഗാന്ധിജിയെ കണ്ടത്. അക്കാലത്ത് കോൺഗ്രസിലെ പലരും ആഗ്രഹിച്ചതുപോലെ ഇന്ത്യയ്ക്ക് ഡൊമീനിയൻ പദവി നൽകണമെന്ന ആശയത്തെ അജാസി പിന്തുണച്ചിരുന്നില്ല. ഇന്ത്യ ബ്രിട്ടീഷ് സാമ്രാജ്യത്വത്തിന് കീഴിൽ കൂടുതൽ കാലം തുടരരുതെന്നും ഇന്ത്യക്കാരെ കീഴ്പ്പെടുത്താൻ ബ്രിട്ടീഷ് രാജിന് ധാർമ്മികമായ അവകാശമില്ലെന്നും അദ്ദേഹം എപ്പോഴും അഭിപ്രായപ്പെട്ടിരുന്നു. അതുകൊണ്ട് അദ്ദേഹം ഡൊമീനിയൻ പദവിയിൽ തൃപ്തരായിരുന്ന തന്റെ കാലത്തെ പല കോൺഗ്രസ് നേതാക്കളെയും എതിർക്കുകയും, പകരം ഇന്ത്യയ്ക്ക് സമ്പൂർണ്ണ സ്വാതന്ത്ര്യം എന്ന പ്രമേയത്തെ പൂർണ്ണഹൃദയത്തോടെ പിന്തുണയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. 

 സ്വാതന്ത്ര്യാനന്തര പ്രവർത്തനം 
1960-ൽ മുസാഫർപൂരിൽ നടന്ന ഉറുദു സമ്മേളനത്തിന്റെ ചെയർമാനായിരുന്നു അദ്ദേഹം. ബീഹാറിൽ ഉറുദു ഔദ്യോഗിക ഭാഷയായി അംഗീകരിക്കണമെന്ന് ആവശ്യപ്പെട്ട് ആദ്യമായി ഒരു പ്രമേയം പാസാക്കപ്പെട്ടു.Huma Urdu Digest Delhi, Urdu Number സർ സയ്യിദിന്റെ വിദ്യാഭ്യാസ സൊസൈറ്റിയുടെ മാതൃകയിൽ അഞ്ജുമാൻ ഖുദ്ദാം-ഇ-മില്ലത്ത് സ്ഥാപിച്ചു ആജാസി ഈ സൊസൈറ്റിയുടെ കീഴിൽ ഒരു സ്കൂൾ സ്ഥാപിക്കുകയും ഇപ്പോൾ നഗരത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ പള്ളിയായ മുസാഫർപൂരിലെ കമ്പനി ബാഗ് പള്ളി നവീകരിക്കുകയും ചെയ്തു., ഒരു വിശ്രമകേന്ദ്രവും നിർമ്മിച്ച അദ്ദേഹം, അവകാശമില്ലാത്ത മൃതദേഹങ്ങളുടെ അന്ത്യകർമ്മങ്ങൾ ഏറ്റെടുക്കുകയും ചെയ്തു.Afkar-e-Milli, New Delhi, Spl. Bihar Issue, July, 2000, p254Bihar AnjumanEnglish Daily The Times Of India. Independence Day IssueNuqoosh-e-Qalam p120, Nairang-e-Qalam, p. 26, Aati Hai Unki Yaad p. 19 All By Anwarul Hasan Wastawi

 മരണം 
1966 സെപ്റ്റംബർ 26 ന് മുസാഫർപൂരിലെ സ്വന്തം വസതിയായ ആജാസി ഹൗസിൽവച്ച് ആജാസി അന്തരിച്ചു. അജാസി സ്വരൂപിച്ച ഫണ്ടുകളും സംഭാവനകളും ഉപയോഗിച്ച് വാങ്ങിയ ചരിത്രപ്രസിദ്ധമായ തിലക് മൈതാനത്ത് നടന്ന അദ്ദേഹത്തിന്റെ നമാസ്-ഇ-ജനാസ (ശവസംസ്കാരം)യിൽ ആയിരക്കണക്കിന് ആളുകൾ പങ്കെടുത്തു. നഗര ചരിത്രത്തിലെ ഒരു ശവസംസ്കാര ചടങ്ങിനായി അതുവരെ നടന്നതിൽ വച്ച് ഏറ്റവും വലിയ ഒത്തുചേരലായിരുന്നു ഇത്. ഖാസി മുഹമ്മദ്പൂർ ഖാബ്രിസ്ഥാനിൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ മൃതദേഹം സംസ്കരിച്ചു.

"ഇന്ത്യയുടെ സ്വാതന്ത്ര്യസമരത്തിൽ അദ്ദേഹം മുൻപന്തിയിൽ ഉണ്ടായിരുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ജീവിതം രാജ്യത്തിന്റെ ഒരു സുപ്രധാന കാലഘട്ടത്തിന്റെ അതുല്യവും താത്പര്യമുണർത്തുന്നതുമായ കഥയാണ്" എന്ന് പറഞ്ഞുകൊണ്ട് രാഷ്ട്രപതി ഫക്രുദ്ദീൻ അലി അഹമ്മദ് സ്വാതന്ത്ര്യസമരകാലത്തെ അദ്ദേഹത്തിന്റെ സേവനങ്ങൾ അനുസ്മരിച്ചു. "ഡോ. ആജാസി ഒരു മികച്ച ദേശസ്‌നേഹിയും, മാനവികതയുടെ സമർപ്പിതനായ സേവകനും, സ്‌നേഹനിധിയായ സുഹൃത്തുമായിരുന്നു. അദ്ദേഹത്തെപ്പോലുള്ള നിസ്വാർത്ഥരായ രാജ്യസ്നേഹികൾ അപൂർവമായിക്കൊണ്ടിരിക്കുകയാണ്. അദ്ദേഹത്തിന്റെ മരണം സമൂഹത്തിന് ഒരു നഷ്ടമാണ്" എന്നാണ് ആചാര്യ ജെ.ബി. കൃപലാനി പറഞ്ഞത്. ഉറുദു ഭാഷയ്ക്ക് നൽകിയ സേവനങ്ങൾക്ക് എഴുത്തുകാരനായ കലാം ഹൈദ്രിയും നോവലിസ്റ്റും പത്രപ്രവർത്തകനുമായ മോയിൻ ഷാഹിദും അദ്ദേഹത്തെ "ബാബ-ഇ-ഉറുദു, ബീഹാർ" (ബിഹാറിലെ ഉറുദു ഭാഷയുടെ പിതാവ്) എന്ന് വിളിച്ചു. പത്രപ്രവർത്തകനും കവിയുമായിരുന്ന വഫ മാലിക്പുരി അദ്ദേഹത്തെ ഉറുദു ഭാഷയ്ക്ക് വേണ്ടി പൊരുതിയ ഒരു പഴയ 'മുജാഹിദ്' (കുരിശുയുദ്ധക്കാരൻ) എന്ന് വിശേഷിപ്പിച്ചു. മുസാഫർപൂർ മുനിസിപ്പൽ ബോർഡ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ വസതിയിലേക്കുള്ള റോഡിന് "ഡോ. ആജാസി മാർഗ്" എന്ന് നാമകരണം ചെയ്തു..Bihar Govt. Magazine "Bihar", March, 2005, p38Remembering Muslim Makers Of Modern Bihar By Mohammad Sajjad For Bihar Collective, Brown Books, Aligarh, pp150-158, Hindustani Musalman-masaei-o-Imkanat By Prof.Md. Sajjad, Brown Books, Aligarh, ISBN 978-93-67497-69-6Biswin Sadi Men Bihar Ke Bahuayami Vyktitv & Khiraj-e-Aqeedat By Dr. M.R.Kazmi, Dr. Akhileshwar Sharma & Moin ShahidNigarishat-e-Dr. Ajazi, Khitabat-e-Dr. Ajazi & Dr. Maghfoor Ahmad Ajazi Aur Unki Samaji, Lesani Wa Saqafti Khidmat, All By Dr. Rizwan Ahmad Ajazi

 അവലംബം