സരല ബെൻ

സരല ബെൻ (കാതറിൻ മേരി ഹെയ്ൽമാൻ, 5 ഏപ്രിൽ 1901 ജനനം 8 ജൂലൈ 1982 വരെ) ഉത്തരാഖണ്ഡിലെ കുമായോൺ മേഖലയിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്ന ഒരു ഇംഗ്ലീഷ് ഗാന്ധിയൻ സാമൂഹിക പ്രവർത്തക എന്ന നിലയിൽ, സംസ്ഥാനത്തെ ഹിമാലയൻ വനപ്രദേശങ്ങളിലെ പരിസ്ഥിതി നാശത്തെ കുറിച്ച് ബോധവത്കരിക്കാൻ അവർ സഹായിച്ചു. ചിപ്കോ പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ പരിണാമത്തിൽ ഒരു പ്രധാന പങ്ക് വഹിച്ചു. ചണ്ഡി പ്രസാദ് ഭട്ട് , ബിമലായും, സുന്ദർലാൽ ബഹുഗുണയും ഉൾപ്പെടെ നിരവധി ഗാന്ധിയൻ പരിസ്ഥിതി പ്രവർത്തകരെ സ്വാധീനിച്ചു. മീരാബെന്നിനോടൊപ്പം , മഹാത്മാഗാന്ധിയുടെ രണ്ട് ഇംഗ്ലീഷ് പെൺമക്കളിലൊരാളായും അവർ അറിയപ്പെടുന്നു. സ്വതന്ത്ര ഇന്ത്യയുടെ വ്യാവസായിക തകർച്ചയും പരിരക്ഷയും സംബന്ധിച്ച വിഷയങ്ങളിൽ ഗർവാളിലേയും കുമായോണിലെയും രണ്ട് വനിതാ പ്രവർത്തകർ സുപ്രധാന പങ്കുവഹിച്ചു. 

 ആദ്യകാലം  
1901- ൽ വെസ്റ്റ് ലണ്ടനിലെ ഷെപ്പേർഡ്സ് ബുഷ് പ്രദേശത്ത് കാതറിൻ മേരി ഹെയ്ൽമാൻ ജനിച്ചു. കാതറിന് ജർമ്മൻ സ്വിസ് എക്സ്ട്രാക്ഷൻ ഉള്ള പിതാവും, ഒരു ഇംഗ്ലീഷ് അമ്മയും ആയിരുന്നു. സരലയുടെ പശ്ചാത്തലത്തിൽ, പിതാവ് ഒന്നാം ലോകമഹായുദ്ധക്കാലത്ത് തടവിൽ കഴിയുകയായിരുന്നു. കാതറിൻറെ കുടുംബം സാമൂഹിക അസ്വസ്ഥത  അനുഭവിക്കുന്നതിനാൽ സ്കൂളിൽ സ്കോളർഷിപ്പുകൾ നിഷേധിക്കപ്പെട്ടു. അവർ വളരെ നേരത്തെതന്നെ പഠനം ഉപേക്ഷിച്ചു. കുടുംബവും വീടും വിട്ടു ഒരു ക്ലാർക്ക് ആയി ജോലി ചെയ്തു. 1920 കളിൽ മണ്ണടിയിൽ ഇന്ത്യൻ വിദ്യാർത്ഥികളുമായി ബന്ധപ്പെട്ടു. വിദ്യാർത്ഥികൾ ഗാന്ധിയെയും, ഇന്ത്യയിലെ സ്വാതന്ത്ര്യസമരത്തെയും പരിചയപ്പെടുത്തി. പ്രചോദനം ഉൾക്കൊണ്ട്, 1932 ജനുവരിയിൽ ഇന്ത്യയ്ക്കുവേണ്ടി ഇംഗ്ലണ്ട് ഉപേക്ഷിച്ചു. പിന്നീടൊരിക്കലും ഇംഗ്ലണ്ടിലേയ്ക്ക് മടങ്ങിപ്പോയില്ല.

 ഗാന്ധിയുമായി ജീവിതം  
ഗാന്ധിജിയെ സന്ദർശിക്കുന്നതിനിടയിൽ എട്ടു വർഷക്കാലം വാർധയിലെ സേവാഗ്രാമിലുള്ള ആശ്രമത്തിൽ താമസിച്ച അവർ ഉദയ്പൂരിലെ ഒരു സ്കൂളിൽ കുറച്ചുകാലം പഠിപ്പിച്ചു. ഗാന്ധിജിയുടെ അടിസ്ഥാന വിദ്യാഭ്യാസത്തെക്കുറിച്ചും ( nai talim ) സ്ത്രീകളെ ശക്തിപ്പെടുത്തുന്നതിനെയും സേവാഗ്രാമിൽ പരിസ്ഥിതി സംരക്ഷിക്കുന്നതിനെയും കുറിച്ചുള്ള തന്റെ ആശയങ്ങളിൽ അവർ പങ്കെടുത്തിരുന്നു. ഗാന്ധി ആയിരുന്നു സരള ബെൻ എന്ന പേർ നല്കിയത്. Behn means sister in Hindi. It is usual to call women that way in India.  മലേറിയ പിടിപെട്ടതിനാൽ അവരെ സേവാഗ്രാമിൽ തടഞ്ഞു. ഗാന്ധിയുടെ സമ്മതത്തോടെ 1940- ൽ കൂടുതൽ  യുനൈറ്റഡ് പ്രവിശ്യകളുടെ അൽമോറ ജില്ലയിൽ കൌസാനിയിലെ സലൂബിറിയസ് കാലാവസ്ഥകളിൽ നേതൃത്വം നൽകി. കുമയോണിലെ മലയിലെ സ്ത്രീകളെ ശക്തിപ്പെടുത്തുന്നതിനായി ഒരു ആശ്രമം സ്ഥാപിക്കുകയും പ്രവർത്തിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. 

കുമയോണിന്റെ കാലത്ത് ഇന്ത്യയുടെ സ്വാതന്ത്ര്യസമരവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് സരള ബെൻ സഹകരിച്ചു. 1942 -ൽ ഗാന്ധിജിയുടെ ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസിന്റെ ക്വിറ്റ് ഇന്ത്യാ സമരത്തിന് മറുപടിയായി, കുമയോൺ ജില്ലയിൽ പ്രസ്ഥാനത്തെ സംഘടിപ്പിക്കുകയും നയിക്കുകയും ചെയ്തു. രാഷ്ട്രീയ തടവുകാരുടെ കുടുംബങ്ങളിലേയ്ക്ക് എത്തുന്ന ഈ മേഖലയിൽ അവർ കൂടുതൽ യാത്ര ചെയ്തു. അവരുടെ പ്രവർത്തനങ്ങൾക്കായി ജയിലിൽ അടയ്ക്കപ്പെട്ടു. ക്വിറ്റ് ഇന്ത്യാ പ്രക്ഷോഭ സമയത്ത് വീട്ടുതടങ്കലിൽ നിയമലംഘനം നടത്തി രണ്ട് വർഷത്തെ തടവിൽ കഴിയുകയായിരുന്നു. വീട്ടുതടങ്കൽ നിയമ ലംഘനം നടത്തിയതിന് രണ്ടു വർഷത്തോളം അൽമോറയിലും ലക്നൗ ജയിലിലും സേവനം അനുഷ്ടിച്ചിക്കേണ്ടി വന്നു. 

 ലക്ഷ്മി ആശ്രമം  
കുമായോനിലെ തന്റെ രാഷ്ട്രീയ പ്രവർത്തനത്തിന്റെ സമയത്ത്, അറസ്റ്റ് ചെയ്യപ്പെട്ട സ്വാതന്ത്ര്യ പ്രവർത്തകരുടെ കുടുംബങ്ങളിലെ സ്ത്രീകളുടെ ദൃഢതയും ഉറവിടവും സരല ബെൻ ആഴത്തിൽ ആകർഷിച്ചിരുന്നു. മീറ്റിംഗുകൾക്കുള്ള അവരുടെ ആഹ്വാനത്തിനു അവർ "ബെഹ്ന്ജി എന്നു വിളിച്ചുകൊണ്ട് സ്വയം മൂല്യം തകർന്നവരെപ്പോലെ ഭയപ്പാടോടെ പ്രതികരിച്ചു ഞങ്ങൾ മൃഗങ്ങളെപ്പോലെയാണ്. ഞങ്ങൾക്കറിയാവുന്നത് ജോലി ചെയ്യാൻ മാത്രമാണ്  മീറ്റിംഗുകളും മറ്റു സാമൂഹിക പ്രവർത്തനങ്ങളും മനുഷ്യർക്കുള്ളതാണ്.  തുടർന്ന് അവർ നിഷ്ക്രിയരായ മൃഗങ്ങളല്ലെന്ന് തിരിച്ചറിയാൻ അവരെ സഹായിച്ചു. മറിച്ച് "സമ്പത്തിന്റെ ദേവത " ആണെന്ന് അവരെ ബോധ്യപ്പെടുത്തി. 

സ്ത്രീ ശാക്തീകരണത്തെ പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്നതിനായി 1946- ൽ സ്ഥാപിച്ച  കസ്തൂർബ മഹിള ഉഥാൻ മണ്ഡൽ, ലക്ഷ്മി ആശ്രമം, കൗസാനി എന്നിവയുടെ ലക്ഷ്യം സ്ത്രീ ശാക്തീകരണത്തിന്റെ ഉന്നമനം ആയിരുന്നു.   ഈ ആശ്രമത്തിന്റെ ഭൂമി ദാതാവിന്റെ ഭാര്യയുടെ പേരാണ് ലക്ഷ്മി ആശ്രമത്തിന് നൽകിയിരുന്നത്.  മൂന്നു വിദ്യാർത്ഥികളോടൊത്ത് തുടങ്ങിയ ആശ്രമം, അക്കാദമിക്ക് മാത്രമല്ല, മാനുവൽ തൊഴിൽ, സമഗ്രമായ പഠനത്തിലും ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിക്കുന്ന ഗാന്ധിയൻ ആശയങ്ങളിലൂടെ പെൺകുട്ടികൾക്ക് വിദ്യാഭ്യാസം നൽകുന്നതിലും ശ്രദ്ധ ചെലുത്തിയിരുന്നു.  വിമലാ ബഹുഗുണ , സദൻ മിശ്ര , രാധാ ഭട്ട്, ബസന്തി ദേവി തുടങ്ങിയ നിരവധി പ്രമുഖ പരിവർത്തനക്കാരുടെയും സാമൂഹിക പ്രവർത്തകരുടെയും ആശ്രമത്തിൽ പ്രവർത്തിച്ചിരുന്നു.
 ആക്ടിവിസം 
ചിപ്‌കോ പ്രസ്ഥാനത്തെ രൂപപ്പെടുത്തുന്നതിനും നേതൃത്വം നൽകുന്നതിനും സഹായിച്ച പരിസ്ഥിതി പ്രവർത്തകയെന്ന നിലയിലുള്ള അവളുടെ പങ്കാണ് സരള ബെൻ ഏറ്റവും കൂടുതൽ ഓർമ്മിക്കപ്പെടുന്നത് എങ്കിലും, ആചാര്യ വിനോബ ഭാവെ, ജയ് പ്രകാശ് നാരായണൻ എന്നിവരുടെ നേതൃത്വത്തിലുള്ള ഗാന്ധിയൻ പ്രസ്ഥാനങ്ങളുമായി അവർ ബന്ധപ്പെട്ടിരുന്നു. ആശ്രമത്തിന്റെ ചുമതല രാധാ ഭട്ടിന് കൈമാറിയ ശേഷം, 1960-കളുടെ അവസാനത്തിൽ ബിഹാറിലെ ഭൂദാൻ പ്രസ്ഥാനത്തിലും 1970-കളുടെ തുടക്കത്തിൽ ചമ്പൽ നദീതടത്തിൽ കീഴടങ്ങിയ കൊള്ളക്കാരുടെ കുടുംബങ്ങളുമായും അവർ ഭാവെയ്‌ക്കൊപ്പം പ്രവർത്തിച്ചു. 

ഒരു പരിസ്ഥിതി പ്രവർത്തകയെന്ന നിലയിൽ സരള ബെന്നിന്റെ പങ്ക് അതിലും വലുതായിരുന്നു. ഹിമാലയൻ മേഖലയെ വിഴുങ്ങുന്ന പാരിസ്ഥിതിക പ്രതിസന്ധിക്കെതിരെ പ്രതികരിക്കാൻ മിരാബെനുമായി ചേർന്ന് അവർ സഹായിച്ചു. ആക്ടിവിസ്റ്റ്-അക്കാദമീഷ്യൻ വന്ദന ശിവ കുറിക്കുന്നത് പോലെ, "ഹിമാലയൻ വനങ്ങളുടെ പാരിസ്ഥിതിക വീക്ഷണത്തിന്റെ ദാർശനികവും ആശയപരവുമായ ആവിഷ്‌കാരം മിരാബെനും [സുന്ദർലാൽ] ബഹുഗുണയും നടത്തിയിട്ടുണ്ടെങ്കിലും, അത് ഒരു സ്ത്രീ പ്രസ്ഥാനമാകാനുള്ള സംഘടനാ അടിത്തറ പാകിയത് സരള ബെൻ, ഗർവാളിൽ ബിംല ബെൻ, കുമയൂണിൽ രാധാ ഭട്ട് എന്നിവർ ചേർന്നാണ്.

സ്ത്രീകളെ സംഘടിപ്പിക്കുക, മദ്യപാനത്തിനെതിരെ പോരാടുക, വനത്തെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള ചെറുകിട വ്യവസായങ്ങൾ സ്ഥാപിക്കുക, വനാവകാശങ്ങൾക്കുവേണ്ടി പോരാടുക എന്നീ പ്രധാന ലക്ഷ്യങ്ങളോടെ 1961-ൽ സരള ബെന്നിന്റെ മാർഗനിർദേശപ്രകാരം ഉത്തരാഖണ്ഡ് സർവോദയ മണ്ഡലം നിലവിൽ വന്നു. 1960-കളിൽ മണ്ഡലും അതിലെ അംഗങ്ങളും ഈ ലക്ഷ്യങ്ങൾക്കായി സജീവമായി പ്രവർത്തിച്ചു. 1972-ലെ സ്റ്റോക്ക്‌ഹോം സമ്മേളനത്തിന്റെ പശ്ചാത്തലത്തിൽ, വനങ്ങളുടെ വാണിജ്യവൽക്കരണത്തിനെതിരെ പ്രതിഷേധിച്ചതിന് 1930-കളിൽ കൊളോണിയൽ അധികാരികൾ നിരവധി പ്രവർത്തകരെ വെടിവെച്ചുകൊന്ന സ്ഥലത്ത് യമുന താഴ്‌വരയിലെ ജനകീയ പ്രകടനത്തോടെയാണ് ചിപ്‌കോ പ്രസ്ഥാനത്തിന് തുടക്കമിട്ടത്.  മരങ്ങൾ വെട്ടുന്നത് തടയാൻ ഗ്രാമവാസികൾ ആലിംഗനം ചെയ്യുമെന്ന് തീരുമാനിക്കുകയും ഘനശ്യാം സൈലാനിയുടെ നാടൻ പാട്ടുകളിലൂടെ ഈ പേര് പ്രചരിക്കുകയും ചെയ്തതിന് ശേഷമാണ് 'ചിപ്കോ' (ആലിംഗനം ചെയ്യുക എന്നർത്ഥം) എന്ന പദം പ്രസ്ഥാനവുമായി ബന്ധപ്പെട്ടത്. 1977-ൽ, സരള ബെൻ, പൈൻ മരങ്ങളിൽ നിന്ന് മരം മുറിക്കുന്നതിനും അമിതമായി റെസിൻ ടാപ്പുചെയ്യുന്നതിനുമുള്ള ചെറുത്തുനിൽപ്പിൽ പ്രവർത്തകരെ സംഘടിപ്പിക്കാനും ചിപ്കോ പ്രസ്ഥാനത്തെ ഏകീകരിക്കാനും സഹായിച്ചു.

റിവൈവിംഗ് ഓവർ ഡൈയിംഗ് പ്ലാനറ്റ്, എ ബ്ലൂപ്രിന്റ് ഫോർ സർവൈവൽ ഓഫ് ഹിൽസ് ഉൾപ്പെടെ സംരക്ഷണം, സ്ത്രീ ശാക്തീകരണം, പരിസ്ഥിതി എന്നീ വിഷയങ്ങളിൽ ഹിന്ദിയിലും ഇംഗ്ലീഷിലും 22 പുസ്തകങ്ങൾ എഴുതിയ സരള ബെൻ മികച്ച എഴുത്തുകാരിയായിരുന്നു. .  അവരുടെ ആത്മകഥയുടെ പേര് എ ലൈഫ് ഇൻ ടു വേൾഡ്സ്: ഓട്ടോബയോഗ്രഫി ഓഫ് മഹാത്മാ ഗാന്ധിസ് ഇംഗ്ലീഷ് ഡിസിപ്പിൾ എന്നാണ്.

 അവലംബം



വർഗ്ഗം:1901-ൽ ജനിച്ചവർ
വർഗ്ഗം:1982-ൽ മരിച്ചവർ
വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യൻ സ്വാതന്ത്ര്യസമരത്തിലെ വനിതകൾ
വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യയിലെ പരിസ്ഥിതിപ്രവർത്തകർ