ബംഗ്ലാദേശ് സൈന്യം

ബംഗ്ലാദേശ് സൈന്യം The Bangladesh Armed Forces () മൂന്നു സൈനികവിഭാഗം ചേർന്നതാണ്: ബംഗ്ലാദേശ് കരസേന, ബംഗ്ലാദേശ് നാവികസേന, ബംഗ്ലാദേശ് വ്യോമസേന. പാരാമിലിട്ടറി സംഘടനയായ ബംഗ്ലാദേശ് നാഷണൽ കേഡറ്റ് കോർപ്സ് ഒരു റിസർവ്ഡ് സേനാവിഭാഗമാണ്. ബംഗ്ലാദേശ് കര-നാവിക-വ്യോമസേനകൾ ഈ പാരാ മിലിട്ടറി സംഘടനയെ നിയന്ത്രിക്കുന്നു. ഇത് പ്രതിരോധ മന്ത്രാലയത്തിനു കീഴിലാണ് പ്രവർത്തിക്കുന്നത്. പാരാമിലിട്ടറി സേനകളായ ബോർഡർ ഗാർഡ് ബംഗ്ലാദേശ് (മുമ്പ് ഇത് ബംഗ്ലാദേശ് റൈഫിൾസ് എന്നറിയപ്പെട്ടു), ബംഗ്ലാദേശ് കോസ്റ്റ് ഗാർഡ് എന്നിവ സമാധാനസമയത്ത് ആഭ്യന്തരമന്ത്രാലയത്തിനു കീഴിലാണു പ്രവർത്തിക്കുന്നത്. എന്നാൽ യുദ്ധസമയത്ത് ഇവ ബംഗ്ലാദേശ് കരസേനയുടെയും നാവികസേനയുടെയും കീഴിലേയ്ക്കു യഥാക്രമം മാറും.

സൈന്യത്തിന്റെ സർവ്വസൈന്യാധിപൻ ബംഗ്ലാദേശ് പ്രസിഡന്റ് ആണ്. സൈനികപരമായ നയങ്ങളും മറ്റും പ്രാവർത്തികമാക്കുന്നത്, ആർമ്ഡ് ഫോഴ്സസ് ഡിവിഷൻ ആകുന്നു. പ്രതിരോധവകുപ്പിനു ആർമ്ഡ് ഫോഴ്സസ് ഡിവിഷനേക്കാൾ കുറഞ്ഞ അധികാരങ്ങളേ സൈന്യത്തിലുള്ളു. ഇപ്പോൾ, ആർമ്ഡ് ഫോഴ്സസ് ഡിവിഷന്റെയും പ്രതിരോധവകുപ്പിന്റെയും തലവൻ ബംഗ്ലാദേശിന്റെ പ്രധാനമന്ത്രിയാണ്. തന്ത്രപരമായ സൈനികനയങ്ങൾ നടപ്പിലാക്കാൻ പ്രസിഡന്റിനേയും പ്രധാനമന്ത്രിയേയും ഉപദേശിക്കുവാനായി 6 അംഗ ഉപദേശകസമിതി പ്രവർത്തിച്ചുവരുന്നു. ഇതിൽ, മൂന്നു സേനകളുടെയും ചീഫ് ഓഫ് സ്റ്റാഫ് (സൈനികമേധാവികൾ) ആർമ്ഡ് ഫോഴ്സ്സ് ഡിവിഷന്റെ പ്രിൻസിപ്പൽ സ്റ്റാഫ് ഓഫീസർ പ്രസിഡന്റിന്റെയും പ്രധാനമന്ത്രിയുടെയും സൈനിക സെക്രട്ടറിമാരും ചേർന്നതാണ് ഈ ആറംഗ സമിതി.  NSI, the DGFI and the BGB എന്നിവയുടെ ഡയറക്റ്റർ ജനറലുകളും ഉപദേശകപദവിയിലുള്ളവരാണ്.

നവംബർ 21നാണ് ആംഡ് ഫോഴ്സസ് ഡേ ആചരിക്കുന്നത്. ഔദ്യോഗികമായ സേനാദിനാചരണം ധാക്ക കന്റോണ്മെന്റിലുള്ള സൈനിക ഡിവിഷൻ ഹെഡ് ക്വാർടേഴ്സ് ആയ "ബംഗഭബൻ" നിൽ നടക്കും. ഇതുകൂടാതെ രാജ്യത്തുടനീളം എല്ലാ സൈനിക സ്ഥാനങ്ങളിലും നടക്കും.

 ചരിത്രം 
ലഘുചിത്രം|Bangladesh Navy's guided missile frigate cruising at sea
ലഘുചിത്രം|MiG-29 and Chengdu F-7 during Bangladesh Air Force Victory Day Fly Past and Aerobatics Show 2016

 ബംഗ്ലാദേശ് സ്വാതന്ത്ര്യസമരം 
ബംഗ്ലാദേശ് സൈന്യത്തിന്റെ ആധുനിക ചരിത്രം തുടങ്ങുന്നത്, 1971 മാർച്ച് 25നു രാത്രിയിൽ പാകിസ്താനി സൈന്യം ഓപ്പറേഷൻ സെർച്ച് ലൈറ്റ് എന്ന പേരിലുള്ള അതിഭീകരമായ ആക്രമണം നടത്തിയതോടെയാണ്. 1971ൽ, എട്ടാമത് കിഴക്കൻ ബംഗാൾ റെജിമെന്റിന്റെ സെക്കന്റ് ഇൻ കമാന്റ് ആയ മേജർ സിയാവുർ റഹ്മാൻ,  മറ്റു ബംഗാളി സൈനിക ഓഫീസർമാരുമായിച്ചേർന്ന് പാകിസ്താൻ കരസേനയ്ക്കെതിരായി ജെസ്സോർ, ചിറ്റഗോങ്, കോമില്ല, തുടങ്ങിയ കിഴക്കൻ പാകിസ്താന്റെ കരസേനാ യൂണിറ്റുകൾ ഏകോപിപ്പിച്ച് കലാപം നടത്തി. മാർച്ച് 26 ലെ പ്രഭാതത്തിൽ പ്രാദേശിക ബംഗ്ലാദേശ് പ്രവിശ്യാതലവൻ ആയിരുന്ന ഷെയ്ഖ് മുജീബുർ റഹ്മാൻ  ബംഗ്ലാദേശിന്റെ സ്വാതന്ത്ര്യം പ്രഖ്യാപിച്ചു. ചിറ്റഗോങ്ങിൽ ബംഗാളി സൈനികർ പാകിസ്താനിൽ നിന്നും പിടിച്ചെടുത്ത ചിറ്റഗോംഗിലെ കലൂർഘട്ട് റേഡിയോ സ്റ്റേഷൻ വഴി മേജർ സിയാവുർ റഹ്മാൻ ഷെയ്ഖ് മുജീബുർ റഹ്മാൻ  ബംഗ്ലാദേശിന്റെ സ്വാതന്ത്ര്യം രണ്ടാമത് ഒന്നുകൂടി പ്രഖ്യാപിച്ചു. അങ്ങനെ ബംഗ്ലാദേശിന്റെ സ്വാതന്ത്ര്യം മാർച്ച് 26 ആയി മാറി. 1971 ഏപ്രിൽ 4 നു എം. എ. ജി ഒസ്മാനി കമാന്റർ ഇൻ ചീഫ് ആയി ബംഗ്ലാദേശ് സൈന്യം മുക്തിബാഹിനി എന്ന പേരിൽ ഒത്തുചേർന്നു. ആദ്യ ബംഗ്ലാദേസ് സെക്റ്റർ കമാൻഡേഴ്സിന്റെ കോൺഫറൻസിൽ (11–17 July 1971) അന്നു നടന്നുവരുന്ന പാകിസ്താനിൽ നിന്നും സ്വാതന്ത്ര്യം നേടാനുള്ള ബംഗ്ലാദേശ് ലിബറേഷൻ യുദ്ധം മുക്തിബാഹിനി രൂപികരിച്ച് ശക്തമാക്കി.  ഈ കോൺഫറൻസിൽ വച്ച് മുക്തിബാഹിനിയുടെ ഫീൽഡ് കമാന്റ് രൂപഘടന, സെക്റ്ററുകളിൽ ഈ സൈനികവിഭാഗത്തെ പുനർവിന്യാസം നടത്തേണ്ട രീതി, സുശക്തമാക്കാനുള്ള മാർഗ്ഗങ്ങൾ, ഫീൽഡ് കമാന്റർമാരുടെ നിയമനം, യുദ്ധത്തിൽ സ്വീകരിക്കേണ്ട തന്ത്രങ്ങൾ തുടങ്ങിയവ തീരുമാനിച്ചു. അതിനനുസരിച്ചു നടപ്പിലാക്കി. ഈ സമ്മേളനത്തിൽ അന്നത്തെ ബംഗ്ലാദേശ് പ്രധാനമന്ത്രിയായിരുന്ന താജുദ്ദീൻ അഹമ്മദും, ബംഗ്ലാദേശിന്റെ കമാന്റർ ഇൻ ചീഫ് ആയിരുന്ന കേണൽ മുഹമ്മദ് അതാവുൽ ഗനി ഒസ്മാനിയും സംയുക്തമായാണു അദ്ധ്യക്ഷത വഹിച്ചത്. ഈ കോൺഫറൻസിൽ വച്ച് വിരമിക്കാനിരുന്ന മുഹമ്മദ് അതാവുൽ ഗനി ഒസ്മാനിയെ ബംഗ്ലാദേശ് സൈന്യത്തിന്റെ ഏറ്റവും ഉന്നതനായ ഉദ്യോഗസ്ഥനായി തിരഞ്ഞെടുത്തു. കേണൽ പദവിയും നൽകി.  ഈ കോൺഫറൻസിൽ പങ്കെറ്റുത്ത പ്രധാനികൾ: in-Exile at Chakulia Guerilla Training Camp (Bihar) Squadron Leader M. Hamidullah Khan, Mukti Bahini Commander Sector 1 Major Ziaur Rahman, Mukti Bahini Commander Sector 2 Major Khaled Mosharraf, Mukti Bahini Commander Sector 3 Major K M Shafiullah, Mukti Bahini Commander Sector 4 Major C R Datta, Major M. A. Jalil, Captain Rafiqul Islam, Lt. Col. Abdur Rab, Wing Commander Khademul Bashar, Major Najmul Haque, Major Mir Shawkat Ali. Lt. Col. Abdur Rab was appointed as Chief of Staff, Bangladesh Army. Colonel Osmani unwillingly appointed Group Captain A. K. Khandker as Deputy Chief of Staff in place of Group Captain Muhammad Ghulam Tawab, whom Osmani wanted to appoint as his Deputy Commander-in-Chief. ബംഗ്ലാദേശ് 11 സെക്റ്ററുകളായി വിഭജിക്കുകയും ഓരൊന്നിനും സെക്റ്റർ കമാന്റേഴ്സിനെ നിയമിക്കുകയും ചെയ്തു.  പ്രവർത്തനങ്ങൾ കൂടുതൽ സുഗമമാക്കാനായി ഓരൊ സെക്റ്ററും സബ് സെക്റ്ററുകളായി തിരിച്ചു. സബ് സെക്റ്റർ കമാന്റർക്കു ചുമതലയും നൽകി. പിന്നീട് ഇതിലുണ്ടായിരുന്ന നേവി കമാൻഡോകളെ ബംഗ്ലാദേശ് നേവിയിലെയ്ക്ക് എടുത്തു.

ബംഗ്ലാദേസ് വിമോചന യുദ്ധം തുടങ്ങിയ ഉടനെതന്നെ മുക്തിബാഹിനിക്ക് ഇന്ത്യാ ഗവണ്മെന്റിന്റെ സഹായം ലഭിച്ചു. സോവിയറ്റ് യൂണിയനും അമെരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾക്കും ശീതയുദ്ധസമയത്തെ രാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ വേദിയായി ഈ യുദ്ധം മാറി. നിക്സൻ സർക്കാരിന്റെ യു എസ് നയങ്ങൾ നിയന്ത്രിച്ചിരുന്ന അന്നത്തെ യു എസ് നാഷണൽ സെക്യൂരിറ്റി അഡ്വൈസർ ആയിരുന്ന ഹെന്റ്റി കിസിഞ്ചർ ചൈനയുമായി അടുത്ത സഖ്യം സ്ഥാപിക്കാൻ തങ്ങളുടെ അടുത്ത സുഹൃത്തായ പാകിസ്താനെ നിർബന്ധിച്ചു. അതിനാൽ യു എസ് ബംഗ്ലാദേശിന്റെ വിമോചനപോരാട്ടത്തെ പിന്തുണച്ചില്ല. എന്നിരുന്നാലും, നിക്സന്റെ ഈ നയങ്ങൾ ഇന്ത്യയ്ക്ക് അടിയന്തര സഹായമൊന്നും നൽകിയില്ല. അതുപോലെ പാകിസ്താനു നയതന്ത്രസഹായവും കൊടുത്തില്ല.

1971 നവംബർ 21നു, കാലാവസ്ഥ ഈർപ്പം കുറഞ്ഞതായപ്പോൾ പൊതുവേ ജലസമൃദ്ധമായ ബംഗ്ലാദേശിൽ പാകിസ്താൻ സൈന്യത്തിനെതിരായി തങ്ങളുടെ ഗറില്ലാ ആക്രമണങ്ങൾക്ക് മുക്തിബാഹിനിക്കു അനുകൂലമായ സാഹചര്യം കൈവന്നു. അവർ കിഴക്കൻ പാകിസ്താൻ സൈന്യത്തിനു അവിടത്തെ സങ്കീർണ്ണമായ രാഷ്ട്രീയ സൈനികസാഹചര്യത്തിനിടയിൽ കാര്യമായ നാശമുണ്ടാക്കി അവരെ ദുർബലപ്പെടുത്തി. 1971ലെ ഇന്തോ-പാകിസ്താൻ യുദ്ധം തുടങ്ങുകയും ഇന്ത്യൻ സൈന്യം മുക്തിബാഹിനിയുമായിച്ചേർന്ന് ബംഗ്ലാദേശിൽ പ്രവേശിക്കുകയും ചെയ്തു. പാകിസ്താനി സൈന്യം മുക്തിബാഹിനിയുടെ തുടരെത്തുടരെയുള്ള ആക്രമണത്തെത്തുടർന്ന് മനൊവീര്യം നഷ്ടപ്പെട്ട് 1971 ഡിസംബർ 16നു ബംഗ്ലാദേശിലെ പാകിസ്താൻ സൈനികവിഭാഗം ഇന്ത്യൻ സൈന്യത്തിന്റെയും ബംഗ്ലാദേശ് സൈന്യത്തിന്റെയും സംയുക്ത ആക്രമണങ്ങളിൽ കീഴടങ്ങി. ഗ്രൂപ്പ് കാപ്റ്റൻ എ കെ ഖാന്ദ്കെർ ബംഗ്ലാദേശ് സൈന്യത്തെ പ്രതിനിധീകരിച്ച് പാക് സൈന്യത്തിന്റെ കീഴടങ്ങൾ കരാറിൽ ഒപ്പുവച്ചു. More than one of |work= ഒപ്പം |newspaper= specified (സഹായം)
വർഗ്ഗം:Pages with citations having redundant parameters

 സെക്റ്ററുകളും സബ് സെക്റ്ററുകളും 
 Sectors of Bangladesh Forces – War of Independence Sector & Date of Formation Area Sector Commander Sub Sectors (Commanders)  Sector 1 – 4 April 1971Chittagong District, Chittagong Hill Tracts, and the entire eastern area of the Noakhali District on the banks of the river Muhuri. The headquarters of the sector was at Harina.• Major Ziaur Rahman –  (10 April 1971 – 10 May 1971)Transferred to Sector 11
• Major Rafiqul Islam (10 May 1971 – 7 April 1972) Rishimukh (Captain Shamsul Islam);
 Sreenagar (Captain Matiur Rahman, Captain Mahfuzur Rahman);
 Manughat (Captain Mahfuzur Rahman);
 Tabalchhari (Sergeant Ali Hossain); and
 Dimagiri (Army Sergeant, name unknown until today). Sector 2 – 4 April 1971Districts of Dhaka, Comilla, and Faridpur, and part of Noakhali District.• Major Khaled Mosharraf – (10 April 1971 – 22 September 1971)Transferred
• Major ATM Haider (Sector Commander 22 September 1971 – 18 December 1971) Gangasagar, Akhaura and Kasba (Mahbub, Lieutenant Farooq, and Lieutenant Humayun Kabir);
 Mandabhav (Captain Gaffar);
 Shalda-nadi (Mahmud Hasan);
 Matinagar (Lieutenant Didarul Alam);
 Nirbhoypur (Captain Akbar, Lieutenant Mahbub); and
 Rajnagar (Captain Jafar Imam, Captain Shahid, and Lieutenant Imamuzzaman) Sector 3 – 4 April 1971Area between Churaman Kathi (near Sreemangal) and Sylhet in the north and Singerbil of Brahmanbaria in the south.• Major K M Shafiullah (10 April 1971 – 21 July 1971)
• Captain ANM Nuruzzaman (23 July 1971 – 7 April 1972) Asrambari (Captain Aziz, Captain Ejaz);
 Baghaibari (Captain Aziz, Captain) Ejaz);
 Hatkata (Captain Matiur Rahman);
 Simla (Captain Matin);
 Panchabati (Captain Nasim);
 Mantala (Captain MSA Bhuyan);
 Vijoynagar (Captain MSA Bhuyan);
 Kalachhora (Lieutenant Majumdar);
 Kalkalia (Lieutenant Golam Helal Morshed); and
 Bamutia (Lieutenant Sayeed) Sector 4 – 4 April 1971Area from Habiganj District on the north to Kanaighat Police Station on the south along the 100 mile long border with India. The headquarters of the sector was initially at Karimganj and later at Masimpur.• Major Chittaranjan Datta (10 April 1971 – 7 April 1972)
• Captain A. Rab Jalalpur (Mahbubur Rob Sadi);
 Barapunji (Captain A. Rab);
 Amlasid (Lieutenant Zahir);
 Kukital (Flight Lieutenant Kader, Captain Shariful Haq);
 Kailas Shahar (Lieutenant Wakiuzzaman); and Subedar Major Fazlul Haque Chowdhury Ex EPR
 Kamalpur (Captain Enam) Sector 5Area from Durgapur to Danki (Tamabil) of Sylhet District and the entire area up to the eastern borders of the district. The headquarters of the sector was at Shilong, Bharat.• Major Mir Shawkat Ali – (30 July 1971 – 7 April 1972) Muktapur (Captain Qazi Faruq Ahmed, Subsector Commander, 16 June 1971 till 1 February 1972;File:Release order of Capt. (rlsd) Qazi Faruq Ahmed.JPG Subedar Mujibur Rahman, Second in Command; Nayeb Subedar Nazir Hussain, Admin in charge(non-combatant))
 Dawki (Subedar Major BR Chowdhury, (non-combatant));
 Shela (Captain Helal);
 Bholaganj (Lieutenant Taheruddin Akhunji);
 Balat (Sergeant Ghani, Captain Salahuddin and Enamul Haq Chowdhury); and
 Barachhara (Captain Muslim Uddin).
 Captain Abdul Mutalib was in charge of Sangram Punji (Jaflong) until 10 May 1971 Sector 11 – 10 June 1971Mymensingh and Tangail along with parts of Rangpur – Gaibandha, Ulipur, Kamalpur and Chilmari. The headquarters of the sector was at Teldhala until 10 October, then transferred to Mahendraganj.• Major Ziaur Rahman – BDF HQ Appointed(15 May 1971 – 10 October 1971)Transferred to Sylhet Sector 4&5
• Squadron Leader M. Hamidullah Khan - BDF HQ Appointed(2 November 1971 – 7 April 1972)
• Major Abu Taher – Interim Appointment by Major Ziaur Rahman (10 October 1971) – mine blast caused loss of leg (2 November 1971); Indian Medical Board Release 14 November '71 Pune Mankarchar (Squadron Leader M.Hamidullah Khan 15 July ~ 2 November 1971);
 Mahendraganj (Major Abu Taher 18 August ~ 10 October – Transferred; Lieutenant Mannan);
 Purakhasia (Lieutenant Hashem);
 Dhalu (Lieutenant Taher; Lieutenant Kamal);
 Rangra (Matiur Rahman)
 Shivabari (divided between JCOs of the EPR);
 Bagmara (divided between JCOs of the EPR); and
 Maheshkhola (a member of the EPR). Sector 6Rangpur District and part of Dinajpur District. The headquarters of the sector was at Burimari near Patgram.• Wing Commander M Khademul Bashar – (15 July 1971 – 7 April 1972) Bhajanpur (Captain Nazrul, Flight Lieutenant Sadruddin and Captain Shahriyar);
 Patgram (Initially divided between JCOs of the EPR and later taken over by Captain Matiur Rahman);
 Sahebganj (Captain Nawazesh Uddin);
 Mogalhat (Captain Delwar); and
 Chilahati (Flight Lieutenant Iqbal) Sector 7Rajshahi, Pabna, Bogra and part of Dinajpur District. The headquarters of the sector was at Taranngapur.• Major Nazmul Huq (2–20 August 1971)
• Major Kazi Nuruzzaman (21 August – 7 April 1972)
• Subedar Major A Rab Malan (initially divided between JCOs and later taken over by Captain Mohiuddin Jahangir);
 Tapan (Major Nazmul Huq, also commanded by CO of the EPR);
 Mehdipur (Subedar Iliyas, Captain Mohiuddin Jahangir);
 Hamzapur (Captain Idris);
 Anginabad (unnamed freedom fighter);
 Sheikhpara (Captain Rashid);
 Thokrabari (Subedar Muazzam); and
 Lalgola (Captain Gheyasuddin Chowdhury). Sector 8In April 1971, the operational area of the sector comprised the districts of Kushtia, Jessore, Khulna, Barisal, Faridpur and Patuakhali. At the end of May the sector was reconstituted and comprised the districts of Kuhstia, Jessore, Khulna, Satkhira and the northern part of Faridpur district. The headquarters of the sector was at Benapole.• Major Abu Osman Chowdhury – Dishonorable discharge (15 May – 30 June 1971)
• Major Abul Manzur – Deceased (15 August 1971 – 7 April 1972) Boyra (Captain Khandokar Nazmul Huda);
 Hakimpur (Captain Shafiq Ullah);
 Bhomra (Captain Salahuddin, Captain Shahabuddin);
 Lalbazar (Captain AR Azam Chowdhury);
 Banpur (Captain Mostafizur Rahman);
 Benapole (Captain Abdul Halim, Captain Tawfiq-e-Elahi Chowdhury); and
 Shikarpur (Captain Tawfiq-e-Elahi Chowdhury, Lieutenant Jahangir). Sector 9Barisal, Patuakhali, and parts of the district of Khulna and Faridpur.• Major M. A. Jalil – (17 July – 24 December 1971)
• Major Abul Manzur
• Major Joynal Abedin Taki;
 Hingalganj; and
 Shamshernagar. Sector 10This sector consisted of the Naval Commandos.• Commander HQ BD Forces (3–16 December 1971)None.
ലഘുചിത്രം|209x209ബിന്ദു|Map showing Bangladesh War of Independence Sectors

 Role 

 മെഡലുകളും പുരസ്കാരങ്ങളും 
The following are the various gallantry, service and war medals of the Bangladesh Armed Forces.Bangladesh Ribbon Charthttp://www.medals.org.uk/bangladesh/bangladesh-text.htm Text List of Ribbonshttp://www.jeanpaulleblanc.com/Bangladesh.htm Orders, Decorations and Medals of Bangladesh Army Medal Lists: Officialhttp://www.coleccionesmilitares.com/cintas/asia/bangladesh.gif  Asian Medals: Bangladesh

 Gallantry awards 
 80x80ബിന്ദു Bir Sreshtho-(; literally, "The Most Valiant Hero"), the highest gallantry award
 80x80ബിന്ദു Bir Uttom- (; literally, "Better among Braves"), the second highest gallantry award
 80x80ബിന്ദു Bir Bikrom- (; literally, "Valiant hero"), the third highest gallantry award
 80x80ബിന്ദു Bir Protik- (; literally, "Symbol of Bravery or Idol of Courage"), the fourth highest gallantry award

 Service Medals 
 80x80ബിന്ദു Order of Military Merit
 80x80ബിന്ദു Jestha Padak I (10 years service)
 80x80ബിന്ദു Jestha Padak II (20 years service)
 80x80ബിന്ദു Jestha Padak III (30 years service)

 റാങ്കുകൾ 
 Army Navy Air Force Border Guard Bangladesh(BGB) Coast Guard General Admiral Air Chief Marshal Lieutenant General Vice Admiral Air Marshal Major General Rear Admiral Air Vice Marshal Major General Rear Admiral Brigadier General Commodore Air Commodore Brigadier General Commodore Colonel Captain Group Captain Colonel Captain Lieutenant Colonel Commander Wing Commander Lieutenant Colonel Commander Major Lieutenant Commander Squadron Leader Major Lieutenant Commander Captain Lieutenant Flight Lieutenant Captain Lieutenant Lieutenant Sub Lieutenant Flying Officer Lieutenant Sub Lieutenant Second Lieutenant Midshipman Pilot Officer Second Lieutenant Midshipman Gentleman Cadet Officer Cadet Flight Cadet

 ഗാലറി 

 ഇതും കാണൂ 
 Government of Bangladesh
 Military coups in Bangladesh
 Forces Goal 2030

 അവലംബം