അൽ-ബത്താനി

അൽ-ബത്താനി (858 - 929 ന് മുമ്പ്) ഒരു അറബി ജ്യോതിശാസ്ത്രജ്ഞനും ഗണിതശാസ്ത്രജ്ഞനുമായിരുന്നു. ജ്യോതിശാസ്ത്രജ്ഞന്മാരിൽ പ്രമുഖനായിരുന്നു അൽ-ബത്താനി. അദ്ദേഹം ഒരുപാട് ട്രിഗണോമെട്രികൽ റിലേഷനുകൾ മുന്നോട്ടുവച്ചു. കിതാബ് അസ്-സിജ് എന്ന അദ്ദേഹത്തിന്റെ പുസ്തകം കോപ്പർനിക്കസ് അടക്കമുള്ള മധ്യകാല ജ്യോതിശാസ്ത്രജ്ഞർ സാധാരണയായി ഉദ്ധരിച്ചിരുന്നു. അദ്ദേഹം തന്റെ ജീവിതത്തിന്റെ ഭൂരിഭാഗവും സിറിയയിലെ റാഖയിലാണ് താമസിച്ചതും ജോലി ചെയ്തതും. മധ്യകാല ഇസ്ലാമിക ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രശസ്തനായ ജ്യോതിശാസ്ത്രജ്ഞനായി അദ്ദേഹം കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.

 ജീവിതരേഖ 
അബു അബ്ദുല്ലാഹ് മുഹമ്മദ് ഇബ്നു ജാബിർ ഇബ്നു സിനാൻ അൽ-റഖ്ഖി അൽ-ഹറാനി അൽ-സാബി അൽ-ബത്താനി എന്ന് മുഴുവൻ പേരുള്ള അൽ-ബത്താനിയുടെ, ലാറ്റിൻ നാമം അൽബതെഗ്നിയസ് എന്നായിരുന്നു. 858 ന് മുമ്പ് ആധുനിക തുർക്കി നഗരമായ ഉർഫയിൽ നിന്ന് ഏകദേശം 44 കിലോമീറ്റർ (27 മൈൽ) തെക്കുകിഴക്കായി, ബിലാദ് അഷ്-ഷാമിലെ (ഇസ്ലാമിക സിറിയ) ഹാറാനിലാണ് അദ്ദേഹം ജനിച്ചത്. ജ്യോതിശാസ്ത്ര ഉപകരണങ്ങളുടെ നിർമ്മാതാവായിരുന്ന ജാബിർ ഇബ്നു സിനാൻ അൽ-ഹറാനിയുടെ മകനായിരുന്നു അദ്ദേഹം.'അൽ-സാബി' എന്ന വിശേഷണം സൂചിപ്പിക്കുന്നത് അദ്ദേഹത്തിന്റെ കുടുംബം ഹാറാനിലെ സാബിയൻ പഗൻ വിഭാഗത്തിൽപ്പെട്ടവരായിരുന്നുവെന്നാണ്. നക്ഷത്രാരാധനയായിരുന്ന അവർക്ക് ഗണിതത്തിലും ജ്യോതിശാസ്ത്രത്തിലും താൽപ്പര്യമുള്ള മെസൊപ്പൊട്ടേമിയൻ പാരമ്പര്യം പാരമ്പര്യമായി ലഭിച്ചുവെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ സമകാലികനായ ബഹുമുഖ പ്രതിഭയുമായിരുന്ന താബിത് ഇബ്‌നു ഖുറയും പതിനൊന്നാം നൂറ്റാണ്ടിൽ കാലഹരണപ്പെട്ട സാബിയനിസത്തിന്റെ അനുയായിയായിരുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ പൂർവ്വികർ സാബിയൻ വംശജരായിരിക്കാൻ സാധ്യതയുണ്ടെങ്കിലും, അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആദ്യനാമം സൂചിപ്പിക്കുന്നത് പോലെ അൽ-ബത്താനി ഒരു മുസ്ലീമായിരുന്നു. 877 നും 918/19 നും ഇടയിൽ അദ്ദേഹം ഹാരാന് സമീപം യൂഫ്രട്ടീസിനടുത്തുള്ള ഒരു പുരാതന റോമൻ വാസസ്ഥലമായിരുന്ന വടക്കൻ മധ്യ സിറിയയിലെ റാഖയിലാണ് താമസിച്ചിരുന്നത്. ഈ കാലയളവിൽ അന്ത്യോക്യയിലും താമസിച്ച അദ്ദേഹം, അവിടെ 901-ൽ ഒരു സൂര്യഗ്രഹണവും ചന്ദ്രഗ്രഹണവും നിരീക്ഷിച്ചിരുന്നു. അറബ് ജീവചരിത്രകാരനായ ഇബ്നു അൽ-നദീമിന്റെ അഭിപ്രായത്തിൽ, വാർദ്ധക്യത്തിൽ അൽ-ബത്താനി നേരിട്ട സാമ്പത്തിക പ്രശ്നങ്ങൾ അദ്ദേഹത്തെ റാഖയിൽ നിന്ന് ബാഗ്ദാദിലേക്ക് താമസം മാറ്റാൻ നിർബന്ധിതനാക്കി.

റാഖയിലെ ഒരു വംശത്തിനുവേണ്ടി അന്യായമായ നികുതി പരാതി പരിഹരിച്ചതിന് ബാഗ്ദാദിൽ നിന്ന് മടങ്ങിയെത്തിയ അൽ-ബത്താനി 929-ൽ സമറയ്ക്കടുത്തുള്ള ഖസർ അൽ-ജിസ്സിൽ വച്ച് അന്തരിച്ചു.

 അവലംബം