ഇറിഡേസീ

അസ്പരാഗേൽസ് നിരയിൽ വരുന്ന ഈ സസ്യകുടുംബത്തിൽ വരുന്ന ഒരു സസ്യകുടുംബമാണ് ഇറിഡേസീ (Iridaceae). ഈ കുടുംബത്തിൽ ഉൾപ്പെടുന്നIrises എന്ന ജീനസ്സിൽ നിന്നുമാണ്  ഇറിഡേസീ എന്നപേര് കിട്ടിയത്. ഏകദേശം 260-300 സ്പീഷിസുകളുള്ള ജീനസ്സാണ് Irises. ഗ്ലാഡിയോലസ്, കുങ്കുമം എന്നിവ ഈ സസ്യകുടുംബത്തിൽ പെടുന്നവയാണ്.  

ഏകബീജപത്ര സസ്യങ്ങളിൽപ്പെടുന്ന ഈ കുടുംബത്തിലെ അംഗങ്ങൾ മൂലകാണ്‌ഡത്തോടു കൂടിയ ചിരസ്ഥായി സസ്യങ്ങളാണ്. കുത്തനെ മുകളിലേക്ക് വളരുന്ന ഇത്തരം സസ്യങ്ങളുടെ ഇലകൾ പുല്ലിന്റെ ഇലകളോടു സാമ്യമുള്ളവയാണ്. 

 പേരും ചരിത്രവും 
ഈ കുടുംബത്തിൽ ഉൾപ്പെടുന്ന ഒരു സസ്യജനുസ്സായ Irises ൽ നിന്നാണ് ഇറിഡേസീ സസ്യകുടുംബത്തിനു ഈ പേരുകിട്ടിയത്. ഈ സസ്യകുടുംബത്തിന് സ്വീഡിഷ് ബൊട്ടാണിസ്റ്റായ കാൾ ലിനേയസ് ആണ് പേരു നൽകിയത്. 
ഒളിമ്പസ്സ് ദേവന് ഭൂമിയിലേക്ക് മഴവില്ലുകൾ വഴി സന്ദേശങ്ങൾ നൽകിയിരുന്ന ഗ്രീക്ക് ദേവതയായ Iris എന്ന പേരിൽ നിന്നാണ് ഇറിഡേസീ ഉരുത്തിരിഞ്ഞത്.  
ഈ സസ്യകുടുംബത്തിലെ മിക്ക സ്പീഷിസുകൾക്കും നാനാവർണ്ണത്തിലുള്ള പൂക്കളുള്ളതിനാലാണ് കാൾ ലിനേയസ് സസ്യകുടുംബത്തിന് ഈ പേരുനൽകിയത്. 
 സവിശേഷതകൾ 
ഇലകൾ  ഏകാന്തരന്യാസത്തിൽ (alternate phyllotaxis) ക്രമീകരിച്ചതും, സിരാവിന്യാസം സമാന്തര സിരാവിന്യാസവുമാണ്. മധ്യ സിര പ്രകടമാണ്. ഇലയുടെ തണ്ടുകൾ പരസ്പരം ഒന്നിനുമുകളിൽ ഒന്നായി കൂടുച്ചേർന്ന് മിഥ്യാകാണ്ഡം രൂപപ്പെടുന്നു. ഇവയുടെ യഥാർത്ഥകാണ്ഡം ഭൂമിക്കടിയിലാണ് വളരുന്നത്. 
ദ്വിലിംഗ സ്വഭാവത്തോടുകൂടിയ ഇവയുടെ പൂക്കൾ പ്രസമത (actinomorphy) പാലിക്കുന്നവയോ അല്ലെങ്കിൽ ഏകവ്യാസസമമിതി (zygomorphic) പാലിക്കുന്നവയും കാഴ്ചയിൽ സുന്ദരവുമാണ്. 

 ഉപകുടുംബങ്ങളും ജീനസ്സുകളും 
ഇറിഡേസീ സസ്യകുടുംബത്തിന് പ്രധാനമായും 4 ഉപകുടുംബങ്ങളുണ്ട്. അവ താഴെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു.
 Isophysidoideae
 Nivenioideae
 Iridoideae 
 Ixioideae

ഈ സസ്യകുടുംബത്തിൽ 80 ഓളം ജീനസ്സുകളിലായി 1500ഓളം സ്പീഷിസുകളാണുള്ളത്.  
 Ainea
 Alophia
 Anapalina 
 Aristea
 Babiana, Baboon Flower 
 Bobartia
 Calydorea, Violet-lily
 Chasmanthe, African cornflag
 Cipura
 Cobana
 Crocosmia, Montbretia
 Crocus
 Cypella
 Devia
 Dierama, Fairy-wand
 Dietes, Fortnight Lily, African Iris
 Diplarrena
 Duthiastrum
 Eleutherine
 Ennealophus
 Ferraria
 Freesia (syn. Anomatheca)
 Geissorhiza
 Gelasine
 Geosiris
 Gladiolus
 Herbertia
 Hesperantha
 Hesperoxiphion
 Iris
 Isophysis
 Ixia, African cornlily
 Klattia
 Lapeirousia
 Larentia
 Lethia
 Libertia
 Mastigostyla
 Melasphaerula
 Micranthus
 Moraea
 Nemastylis
 Neomarica 
 Nivenia
 Olsynium, Grasswidow
 Orthrosanthus
 Patersonia
 Pillansia
 Pseudotrimezia
 Radinosiphon
 Romulea
 Savannosiphon
 Sisyrinchium, Blue-eyed Grass, Yellow-eyed Grass
 Solenomelus
 Sparaxis, Wandflower, Harlequin Flower
 Sympa
 Syringodea
 Tapeina
 Thereianthus
 Tigridia Tiger Flower, Mexican Shell Flower
 Trimezia
 Tritonia
 Tritoniopsis
 Watsonia, Bugle-lily
 Witsenia
 Zygotritonia

 അവലംബം 

 പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ 
Iridaceae in Topwalks
 Bulbsociety

വർഗ്ഗം:സസ്യകുടുംബങ്ങൾ