അരിസ്റ്റു ജാ

1781 മുതൽ 1804 വരെ നൈസാം അലി ഖാന്റെ (അസഫ് ജാ രണ്ടാമൻ) ഭരണത്തിൽ  ഹൈദ്രാബാദ് രാജ്യത്തിന്റെ ദിവാനായിരുന്നു അരിസ്റ്റു ജാ. പെർഷ്യൻ വംശജനായ ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ പേര് ഗുലാം സയ്യിദ് ഖാൻ എന്നായിരുന്നു. അരിസ്റ്റോട്ടിലിന്റെ പ്രൗഡി എന്ന അർത്ഥം വരുന്ന അരിസ്റ്റു ജാ എന്ന സ്ഥാനപ്പേര് ഹൈദ്രാബാദിന്റെ ദിവാനായി സ്ഥാനമേറ്റതിനു ശേഷം നൈസാമിന്റെ കല്പനപ്രകാരം നൽകിയതാണ്. 
ഖർദ യുദ്ധം
1795-ൽ മറാഠ സാമ്രാജ്യവുമായി നൈസാം നടത്തിയ യുദ്ധത്തിന്റെ ചുക്കാൻ പിടിച്ചത് ഇദ്ദേഹമാണ്. മഹാരാഷ്ട്രയിലെ ഖർദ എന്ന സ്ഥലത്ത് വച്ച് നടന്നതിനാൽ ഇത് ഖർദ യുദ്ധം എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നു.  ഈ യുദ്ധത്തിനു വേണ്ടിയുള്ള സന്നാഹങ്ങൾ നടക്കുന്ന കാലത്ത് യുദ്ധം ജയിച്ച ഉടനെ മറാഠാ സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ പ്രധാനമന്ത്രി നാനാ ഫദ്നവിസിനെ ഉടുമുണ്ടും മൊന്തയുമായി കാശിയ്ക്ക് പറഞ്ഞയക്കും എന്ന് അരിസ്റ്റു ജാ പ്രഖ്യാപിച്ചിരുന്നു. മറാഠാ സൈന്യത്തിൽ ഒരു ലക്ഷത്തി മുപ്പതിനായിരം പേരും, ഹൈദരാബാദ് സേനയിൽ 90,000 പേരുമുണ്ടായിരുന്നു. യുദ്ധം തുടങ്ങുന്നതിനു തൊട്ടു മുൻപുള്ള കാലയളവിൽ രണ്ട് കൂട്ടരും കൈക്കൂലി കൊടുത്ത് എതിർപക്ഷത്തിലെ സൈനിക നേതാക്കളെ സ്വാധീനിക്കാൻ ശ്രമിച്ചിരുന്നു. ഇതിനു വേണ്ടി അരിസ്റ്റു ജാ അന്നത്തെ ഒരു കോടി രൂപയും, നാനാ ഫദ്നവിസ് ഏഴു ലക്ഷം രൂപയും ചെലവാക്കി എന്നാണ് കണക്കാക്കപ്പെടുന്നത്. ഈ യുദ്ധത്തിൽ ഹൈദരാബാദ് സേന പരാജയപ്പെടുകയും യുദ്ധാനന്തര സന്ധി സംഭാഷണത്തിൽ അരിസ്റ്റു ജായെ അവർക്ക് കൈമാറണം എന്ന് മറാഠകൾ ആവശ്യപ്പെടുകയും ചെയ്തു. അങ്ങനെ അരിസ്റ്റു ജാ തടവുകാരനായി മറാഠകൾക്ക് കൈമാറ്റം ചെയ്യപ്പെട്ടു. ഹൈദരാബാദി ചരിത്രകാരനായ ഗുലാം ഹുസൈൻ ഖാൻ തന്റെ ഗുൽസാർ-ഇ-അസഫിയ എന്ന കൃതിയിൽ നാനാ ഫദ്നവിസും അരിസ്റ്റു ജായും തമ്മിലുള്ള കൂടിക്കാഴ്ച ഇപ്രകാരം വിവരിക്കുന്നു

തടവ് കാലം
മറാഠകൾ അരിസ്റ്റു ജായെ അവരുടെ തലസ്ഥാനമായ പൂനെയിൽ കൊണ്ട് വന്ന് ഒരു ഉപയോഗശൂന്യമായ ഉദ്യാനത്തിനകത്ത് വീട്ട് തടങ്കലിൽ താമസിപ്പിച്ചു. കാവലിന് ബെന്വോ ഡി ബ്വാനിയുടെ അധീനതയിലുള്ള ആയിരം മറാഠ പട്ടാളക്കാരും, മറാഠ സേനയിലെ ആയിരം അറബി കൂലിപ്പട്ടാളത്തിനെയും നിർത്തി. നൈസാമിന്റെ ദർബാറിൽ മറക്കപ്പെട്ടും, മറാഠകളാൽ അവഗണിക്കപ്പെട്ടും അരിസ്റ്റു ജാ ഈ ഉദ്യാനത്തിലെ വീട്ടുതടങ്കലിൽ രണ്ട് വർഷം തള്ളി നീക്കി. ഈ സാഹചര്യത്തിൽ നിന്ന് രക്ഷപ്പെട്ട് ഡെക്കാനിലെ രാഷ്ട്രീയരംഗത്ത് വീണ്ടും സജീവമാകാൻ എന്ത് ചെയ്യണമെന്നറിയാതെ അരിസ്റ്റു ജാ കുഴങ്ങി. ഗുലാം ഹുസൈൻ ഖാൻ തന്റെ ഗുൽസാർ-ഇ-അസഫിയ എന്ന ചരിത്രഗ്രന്ഥത്തിൽ ഈ കാലഘട്ടത്തെക്കുറിച്ച് ഇപ്രകാരം എഴുതി.   

അവലംബം

വർഗ്ഗം:ഹൈദരാബാദ് (നാട്ടുരാജ്യം)