ഇറത്തോസ്തനീസ്

ബി.സി. 273 - 194 കാലഘട്ടത്തിൽ ജീവിച്ചിരുന്ന ഒരു ഗ്രീക്ക് ഗണിതശാസ്ത്രജ്ഞനാണ് ഇറാത്തോസ്തനീസ്. ലിബിയയിലെ സിറിൻ എന്ന സ്ഥലത്താണ് ഇദ്ദേഹം ജനിച്ചത്. അഭാജ്യസംഖ്യകൾ വേർതിരിക്കുന്നതിനുള്ള മാർഗ്ഗം ആവിഷ്‌കരിച്ച ഗണിതശാസ്ത്രജ്ഞനാണ് ഇറാത്തോസ്തനീസ്. ഭൂമിയുടെ ചുറ്റളവ് ആദ്യമായി നിർണയിച്ചത് അദ്ദേഹമായിരുന്നു. അഭാജ്യസംഖ്യ വേർതിരിച്ചെടുക്കാൻ ഇദ്ദേഹം വികസിപ്പിച്ചെടുത്ത യാന്ത്രികവിദ്യ ഇറാത്തോസ്തനീസിന്റെ അരിപ്പ (Eratosthenes' Sieve) എന്നാണറിയപ്പെടുന്നത്. തുടർച്ചയായ അഭാജ്യസംഖ്യകൾ കണ്ടുപിടിക്കുന്നതിന് ഇന്നും ഈ മാർഗ്ഗം തന്നെയാണ് സ്വീകരിച്ചു പോരുന്നത്.
ജീവിതം
ബി.സി. 273 - ഇൽ ഇദ്ദേഹം ടോളമിയുടെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം അലക്സാൻട്രിയയിലെ ഒരു ഗ്രന്ഥശാലയിൽ സൂക്ഷിപ്പുകാരനായി ചുമതലയേറ്റെടുത്തിരുന്നു. ബി.സി. 194 - ഇൽ ആയിരുന്നു ഇറാത്തോസ്തനീസ് അന്തരിച്ചത് 

ഭൂമിയുടെ ചുറ്റളവ് അളന്ന കഥ
ഏകദേശം 2,200 വർഷങ്ങൾക്ക് മുമ്പ്, പുരാതന ഗ്രീക്ക് ഗണിതശാസ്ത്രജ്ഞനായ ഇറത്തോസ്തനീസ് (Eratosthenes) വളരെ ലളിതമായൊരു ഉപകരണം ഉപയോഗിച്ചാണ് ഭൂമിയുടെ ചുറ്റളവ് ആദ്യമായി ശാസ്ത്രീയമായി അളന്നത്. അദ്ദേഹം ഉപയോഗിച്ച പ്രധാന ഘട്ടങ്ങൾ താഴെ പറയുന്നവയാണ്: 
രണ്ട് നഗരങ്ങളിലെ നിഴലുകൾ നിരീക്ഷിച്ചു: ജൂൺ 21-ന് (വേനൽക്കാല അയനാന്തം - Summer Solstice) ഈജിപ്തിലെ സയീൻ (Syene) എന്ന നഗരത്തിൽ ഉച്ചസമയത്ത് സൂര്യപ്രകാശം കുത്തനെയാണ് പതിക്കുന്നത് എന്ന് അദ്ദേഹം അറിഞ്ഞു. അവിടെ ഒരു കിണറ്റിലെ വെള്ളത്തിൽ സൂര്യൻ പ്രതിഫലിക്കുന്നത് കാണാമായിരുന്നു, അതായത് അവിടെ നിഴലുകൾ ഉണ്ടായിരുന്നില്ല.കോണളവ് കണക്കാക്കി: അതേ ദിവസം ഉച്ചയ്ക്ക്, സയീനിൽ നിന്ന് വടക്കുള്ള അലക്സാണ്ട്രിയ (Alexandria) എന്ന നഗരത്തിൽ അദ്ദേഹം ഒരു സ്തംഭത്തിന്റെ നിഴൽ അളന്നു. സൂര്യരശ്മികൾ അവിടെ കുത്തനെയല്ല പതിക്കുന്നതെന്നും ഏകദേശം 7.2 ഡിഗ്രി ചരിഞ്ഞാണെന്നും അദ്ദേഹം കണ്ടെത്തി.ദൂരം അളന്നു: അലക്സാണ്ട്രിയയും സയീനും തമ്മിലുള്ള ദൂരം അളക്കാൻ അദ്ദേഹം പ്രൊഫഷണൽ സർവേയർമാരെ (Bematists) ഏർപ്പെടുത്തി. അവർ ഈ ദൂരം ഏകദേശം 5,000 സ്റ്റേഡിയ (ഏകദേശം 800 കിലോമീറ്റർ) ആണെന്ന് കണ്ടെത്തി.ഗണിതശാസ്ത്ര കണക്കുകൂട്ടൽ: ഒരു പൂർണ്ണവൃത്തം 360 ഡിഗ്രിയാണെന്ന് ഇറത്തോസ്തനീസിന് അറിയാമായിരുന്നു. 7.2 ഡിഗ്രി എന്നത് 360-ന്റെ അൻപതിലൊന്ന് (1/50) ഭാഗമാണ്. അതിനാൽ, രണ്ട് നഗരങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള ദൂരത്തെ 50 കൊണ്ട് ഗുണിച്ചാൽ ഭൂമിയുടെ ആകെ ചുറ്റളവ് ലഭിക്കുമെന്ന് അദ്ദേഹം കണക്കാക്കി (\(5,000\times 50=2,50,000\) സ്റ്റേഡിയ). ഇങ്ങനെ അദ്ദേഹം കണ്ടെത്തിയ കണക്ക് ഏകദേശം 40,000 കിലോമീറ്റർ ആയിരുന്നു. ഇത് ആധുനിക സാങ്കേതികവിദ്യ ഉപയോഗിച്ച് കണ്ടെത്തിയ ചുറ്റളവിനോട് (40,075 കി.മീ) അതിശയിപ്പിക്കുന്ന വിധം അടുത്താണ്. 

കൃതികൾ
ഗണിതശാസ്ത്രത്തിലെ മാധ്യമങ്ങളെക്കുറിച്ച് (Means) ഇദ്ദേഹം ഒരു ഗ്രന്ഥം രചിച്ചിട്ടുണ്ട്. കൂടാതെ ഹെർമിസ് എന്ന കവിതയും ഇദ്ദേഹം രചിച്ചിട്ടുണ്ട്. 

വർഗ്ഗം:പുരാതന ഗണിതശാസ്ത്രജ്ഞർ