ആനന്ദഭൈരവി (രാഗം)

കർണ്ണാടകസംഗീതത്തിലെ 72 മേളകർത്താരാഗങ്ങളിലെ 20-ാം രാഗമായ നഠഭൈരവിയുടെ ജന്യരാഗമായി പൊതുവിൽ കണക്കാക്കപ്പെടുന്ന ആനന്ദഭൈരവി വളരെ പഴക്കം അവകാശപ്പെടുന്ന ഒരു രാഗമാണ്‌. ശ്ലോകങ്ങൾ, താരാട്ടുകൾ, നാടൻപാട്ടുകൾ എന്നിവ ചിട്ടപ്പെടുത്തുന്നതിന് ഈ രാഗം ഉപയോഗിക്കാറുണ്ട്. കരുണ, ശൃംഗാരഭാവങ്ങൾ ഇത് ജനിപ്പിക്കുന്നു. വിളംബിതകാലത്തിൽ ആലപിക്കുമ്പോഴാണ് ഈ രാഗത്തിന് പൂർണ്ണത കൈവരുന്നത്.

ശ്യാമശാസ്ത്രികൾ ധാരാളം കൃതികൾ  ഈ രാഗത്തിൽ ചിട്ടപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്.
 ചരിത്രം 
നാടോടിപ്പാട്ടുകളിലും താരാട്ടുകളിലും മറ്റും ഉപയോഗിച്ചിരിക്കുന്നത് തെളിവായെടുത്താൽ ആനന്ദഭൈരവി വളരെ പുരാതനമായ രാഗമാണ്. എന്നാൽ പതിനേഴാം നൂറ്റാണ്ടു മുതലുള്ള ഗ്രന്ഥങ്ങളിൽ മാത്രമേ ഈ രാഗത്തെക്കുറിച്ചുള്ള രേഖകൾ ഉള്ളൂ
 ലക്ഷണം 
20-ആം മേളകർത്താരാഗമായ നടഭൈരവിയിൽ ജന്യമായ താഴെക്കാണുന്ന ആരോഹണ-അവരോഹണങ്ങളടങ്ങിയ ഒരു വക്ര ഷാഡവ സമ്പൂർണ്ണരാഗമാണ്‌ ആനന്ദഭൈരവി.

 ആരോഹണം:സ ഗ രി ഗ മ പ ധ പ സ 
 അവരോഹണം:സ നി ധ പ മ ഗ രി സ
ആരോഹണത്തിലും അവരോഹണത്തിലും ജനകരാഗമായ നടഭൈരവിയിൽ നിന്നും വ്യത്യസ്തമായി അന്യസ്വരം ചതുശ്രുതിധൈവതം ചില സഞ്ചാരങ്ങളിൽ ഉപയോഗിക്കുന്നതിനാൽ ഇത് ഒരു ഭാഷാംഗരാഗമാണ്‌.
 ശുദ്ധധൈവതം ഉപയോഗിക്കുന്ന സഞ്ചാരങ്ങൾ 
 പ ധ പ മ
 മ ധ പ മ ഗ രി

 ചതുശ്രുതിധൈവതം ഉപയോഗിക്കുന്ന സഞ്ചാരങ്ങൾ 
 പ ധ പ സ
 പ ധ നി ധ നി പ
 സ നി ധ പ
 ഖരഹരപ്രിയ 
ശുദ്ധധൈവതത്തേക്കാൾ ചതുശ്രുതിധൈവതം കൂടുതലായി ഉപയോഗിക്കുന്നതിനാൽ ചില സംഗീതജ്ഞർ ഈ രാഗത്തെ 22-ആമത് മേളകർത്താരാഗമായ ഖരഹരപ്രിയയിൽ നിന്നും ജന്യമാണെന്ന് കണക്കാക്കുന്നു.

ത്യാഗരാജരും ആനന്ദഭൈരവിയും
വളരെ പ്രസിദ്ധവും പുരാതനവുമായ ആനന്ദഭൈരവി രാഗത്തിൽ ത്യാഗരാജസ്വാമികളുടെ വെറും നാലു കൃതികളേ ഉള്ളൂ. ഇതേപ്പറ്റി ഒരു കഥയുണ്ട്. ഒരിക്കൽ സ്വാമികൾ ഒരു നാടോടി സംഘത്തിന്റെ നൃത്ത-നാടക പരിപടി കാണുകയുണ്ടായി. കൃഷ്ണന്റെയും രാധയുടെയും കഥയുള്ള ആ പരിപാടിയിൽ ആനന്ദഭൈരവി രാഗത്തിൽ മഥുര നഗരിലോ എന്നു തുടങ്ങുന്ന ഗാനം അവർ പാടിയത് അദ്ദേഹത്തിനു വളരെയധികം ഇഷ്ടമാവുകയും അവർക്ക് ഇഷ്ടമുള്ള തനിക്കു നൽകാനാവുന്ന ഒരു സമ്മാനം ആവശ്യപ്പെട്ടുകൊള്ളാൻ പറയുകയും ചെയ്തു. ഏറെ നേരത്തെ ചിന്തയ്ക്കു ശേഷം അവർ ആനന്ദഭൈരവി തന്നെ സമ്മാനമായി ചോദിച്ചു. അതായത് ഇനി മേലാൽ സ്വാമികൾ ആ രാഗം പാടരുത് എന്നാണ് അവർ ആവശ്യപ്പെട്ടത്. ഭാവിയിൽ ഈ കഥ കേൾക്കുന്നവർ തങ്ങളെ ഓർക്കാൻ വേണ്ടിയാണത്രേ അവർ അങ്ങനെയൊരു ആവശ്യം ഉന്നയിച്ചത്.

 കൃതികൾ 
കൃതികർത്താവ്പാഹി ശ്രീ ഗിരിജാസുതേശ്യാമശാസ്ത്രികൾഓ ജഗദാംബാ നനുശ്യാമശാസ്ത്രികൾമാനസഗുഹരുപം ഭജരേ രേമുത്തുസ്വാമി ദീക്ഷിതർകമലാംബ സം‌രക്ഷതുമുത്തുസ്വാമി ദീക്ഷിതർപൂന്തേൻ നേർമൊഴി സഖി ഞാൻ വിരഹംസ്വാതിതിരുനാൾവഹതി മലയ സമീരേ രാധേജയദേവ കവി (അഷ്ടപദി)

 മലയാള ഗാനങ്ങൾ 
{| class="wikitable sortable"
|-
!ഗാനം
!ചലച്ചിത്രം
|-
|വാൽക്കണ്ണെഴുതിയ മകരനിലാവിൽ
|പൈതൃകം
|-
|കണ്ണീർപ്പൂവിന്റെ കവിളിൽ തലോടി
|കിരീടം
|-
|താനേപൂവിട്ട മോഹം
| സസ്നേഹം
|-
|ആലായാൽ തറ വേണം
|ആലോലം
|-
|ആറാട്ടിനാനകൾ എഴുന്നള്ളി
|ശാസ്ത്രം ജയിച്ചു മനുഷ്യൻ തോറ്റു
|-
|ശബരിമലയിൽ തങ്കസൂര്യോദയം
|സ്വാമി അയ്യപ്പൻ
|-
|കാവേരിത്തീരത്തെ കളമെഴുതും മുറ്റത്തെ 
|കൈക്കുടന്ന നിലാവ്
|-

|നീയേ എൻ തായേ
|മരക്കാർ അറബിക്കടലിന്റെ സിംഹം
|-

 അവലംബം 

വിഭാഗം:നഠഭൈരവിയുടെ ജന്യരാഗങ്ങൾ