ഉൽപ്രേക്ഷ (അലങ്കാരം)

മലയാളസാഹിത്യത്തിലെ ചമൽക്കാര പ്രധാനമായ ഒരു   അലങ്കാരമാണ് ഉൽ‌പ്രേക്ഷ.  

ലക്ഷണം: 

'മറ്റൊന്നിൽ ധർമയോഗത്താ
ലതുതാനല്ലയോ ഇത് 
എന്നു വർണ്യത്തിലാശങ്ക 
ഉൽപ്രേക്ഷാഖ്യയലംകൃതി '    

ഉൽപ്രേക്ഷ ഊഹിക്കുക എന്നാണ്.   
വർണ്യത്തെ അവർണ്യമായി സംശയിക്കുന്നു. ഉൽപ്രേക്ഷാലങ്കാരത്തിൽ ഉപമേയത്തിനാണ്‌ പ്രസിദ്ധി. ഉൽപ്രേക്ഷയിൽ ഉപമാനം കവി സങ്കല്പിതമായിരിക്കും.ഉപമ റാണിയെങ്കിൽ, ഉൽ‌പ്രേക്ഷ മന്ത്രിയാണ്.''

ഉൽ‌പ്രേക്ഷയുടെ  വകഭേദങ്ങൾ :  
1.ധർമം   

ഉൽപ്രേക്ഷാവിഷയം ഒരു ധർമ്മിയായാൽ അത് ധർമ്മ്യൂൽകപ്രേക്ഷ.

2.ധമി  

ഉൽപ്രേക്ഷാവിഷയം ഒരു ധർമ്മമായാൽ അത് ധർമോൽപ്രേക്ഷ.

3. ഫലം

ഫലമില്ലാത്തിനെ ഫലമായി കൽപ്പിക്കുന്നത് ഫലോൽപ്രേക്ഷ.4.ഹേതു   ഹേതു അല്ലാത്തതിനെ  ഹേതുവായി കൽപ്പിക്കുന്നത് ഹേതുൽപ്രേക്ഷ.

സംസ്കൃതത്തിൽ: 
सम्भावना स्यादुत्प्रेक्षा व्स्तुहेतुफलात्मना।
സംഭാവനാ സ്യാദുൽ‌പ്രേക്ഷാ വസ്തുഹേതുഫലാത്മനാ।

അവലംബം

വർഗ്ഗം:അലങ്കാരങ്ങൾ (വ്യാകരണം)