Еос

Еос (јонски:  Ēṓs; атички: ; еолски ; дорски: Āṓs)  — божица и персонификација на зората во старогрчката митологија и религија, која станувала секое утро од својот дом на работ на реката Океан за да донесе светлина и да ја растера ноќта. Во грчката традиција и поезија, таа е карактеризирана како божица со голем сексуален апетит, која земала бројни човечки љубовници за свое задоволство и им родила неколку деца. Како нејзината римска панданка е Аврора, а хиндуистичка е ригведската Ушас. Еос го продолжува името на порана индоевропска божица на зората, Аусос. Еос, или нејзиниот поран праиндоевропски предок, исто така дели неколку елементи со божицата на љубовта Афродита, можеби означувајќи го влијанието на Еос врз неа или на друг начин заедничко потекло за двете божици. Во преживеаната традиција, Афродита е виновникот зад бројните љубовни врски на Еос, проколнувајќи ја божицата преку незаситната страст кон смртниците.

Во старогрчката книжевност, Еос е претставена како ќерка на титаните Хиперион и Теја, сестра на богот на сонцето Хелиј и божицата на месечината Селена. Во поретки традиции, таа е ќерка на титанот Палант. Секој ден таа ја вози својата кочија со два коња, најавувајќи го почетокот на новиот ден и доаѓањето на нејзиниот брат. Така, нејзиниот најчест епитет на божицата во хомерските епови е Рододактилос, или „розови прсти“, што се однесува на боите на небото во зори, и Еригенија, „ранородена“. Иако првенствено е поврзана со зората и раното утро, понекогаш Еос го придружувала Хелиј во текот на целото негово патување, па затоа се гледа дури и за време на самрак.

Еос се вљубувала во смртните мажи неколку пати и ги киднапирала на сличен начин како што машките богови ги киднапирале смртните жени. Нејзин најзначаен смртен љубовник е тројанскиот принц Титон, за кого таа му го обезбедила дарот на бесмртноста, но не и вечна младост, што довело до негово стареење без да умре цела вечност. Во друга приказна, таа го киднапирала атињанинот Кефал против негова волја, но на крајот го пуштила бидејќи тој страсно сакал да биде вратен кај својата сопруга Прокрида, иако не пред таа да го изневери, што довело до разделба на двојката. Неколку други љубовници и романси со смртни мажи и богови ѝ се припишуваат на божицата од страна на разни поети низ вековите.

Еос се појавува во многу дела од античката книжевност и поезија, но и покрај нејзиното праиндоевропско потекло, има малку докази дека Еос добила некаков култ или дека била центар на обожавање во текот на класичните времиња.

 Етимологија 
Протогрчката форма на Ἠώς / Ēṓs е реконструирана како *ἀυhώς / auhṓs.   Сродна е на ведската божица Ушас, литванската божица Аушрине и римската божица Аврора (старолатински Ausosa), сите три се исто така божици на зората.  Мајснер (2006) предложил áwwɔ̄s > /aṷwɔ̄s/ >  издолжување за ајолски и */aṷwɔ̄s/ > *āwɔ̄s > *ǣwɔ̄s > /ǣɔ̄s/ за атичко-јонски грчки. 

 На грчки дијалекти 
Во микенскиот грчки јазик нејзиното име е потврдено и во формата во Линеарно Б, a-wo-i-jo (Āw(ʰ)oʰios; Ἀϝohιος),Luján, Eugénio R. "Los temas en -s en micénico". In: Donum Mycenologicum: Mycenaean Studies in Honour of Francisco Aura Jorro. Edited by Alberto Bernabé and Eugenio R. Luján. Bibliothèque des cahiers de L'Institut de Linguistique de Louvain Vol. 131. Louvain-la-Neuve; Walpole, MA: Peeters. 2014. p. 68. пронајден во плочка од Пилос; се толкува како лично име на овчар поврзано со „зора“,Lejeune, Michel. "Une présentation du Mycénien". In: Revue des Études Anciennes. Tome 69, 1967, n° 3–4. p. 281. [DOI: https://doi.org/10.3406/rea.1967.3800]; www.persee.fr/doc/rea_0035-2004_1967_num_69_3_3800Nakassis, Dimitri. "Labor and Individuals in Late Bronze Age Pylos". In: Labor in the Ancient World. Edited by Piotr Steinkeller and Michael Hudson. Dresden: ISLET-Verlag. 2015 [2005]. p. 605. .Davies, Anna Morpurgo (1972). "Greek and Indo-European semiconsonants: Mycenaean u and w". In: Acta Mycenaea, vol. 2 (M.S. Ruipérez, ed.). Salamanca: Universidad de Salamanca. p. 93.Jorro, Francisco Aura. "Reflexiones sobre el léxico micénico" In:  Conuentus Classicorum: temas y formas del Mundo Clásico. Coord. por Jesús de la Villa, Emma Falque Rey, José Francisco González Castro, María José Muñoz Jiménez, Vol. 1, 2017, pp. 307. . или дативна форма Авоиои.Chadwick, John, and Lydia Baumbach. "The Mycenaean Greek Vocabulary". In: Glotta 41, no. 3/4 (1963): 198. Accessed March 12, 2021. http://www.jstor.org/stable/40265918.

 Поранешни предлози 
Хајнрих Вилхелм Штол понудил поинаква (денес отфрлена) етимологија за , поврзувајќи го со глаголот , што значи „да дува“, „да дише“. 

Ликофрон ја нарекува со архаично име, Тито, што значи „ден“ и можеби етимолошки е поврзано со „Титан“.  Карл Керењи забележува дека Тито дели лингвистичко потекло со љубовникот на Еос, Титон, кое припаѓало на постар, предгрчки јазик. 

 Потекло 

 Прото-индоевропска божица на зората 
лево|мини|Еос од Евелин Де Морган (1895)
Сите четири од претходно споменатите божици кои делат лингвистичка врска со Еос се сметаат за деривати на праиндоевропската основа *h₂ewsṓs (подоцна *Ausṓs), „зора“. Коренот, исто така, довел до протогерманското *Austrō, старогорногерманското *Ōstara и староанглиското Ēostre / Ēastre. Овие и други сродни зборови довеле до реконструкција на праиндоевропската божица на зората, *h₂éwsōs.  

Во грчкиот пантеон, Еос, Хелиј и Зевс се трите богови кои се од беспрекорно индоевропско потекло и по етимологија и по статус, иако првите два биле тргнати настрана во пантеонот од страна на новодојденци кои не се од праиндоевропски предок.  Чест епитет поврзан со оваа божица на зората е *Diwós Dh uǵh2 tḗr, „Ќерката на Диес“, богот на небото. ;  Меѓутоа, во хомеровата традиција, Еос никогаш не е наведена како ќерка на Зевс (, ), бидејќи таа е ќерка на титанот Хиперион, кој игра мала улога во митологијата или религијата. Наместо тоа, нејзиниот чест епитет е , дија, што значи „божествено“, од поранешното *díw-ya, што би се превело како „припадност на Зевс“ или „небесно“. 
десно|мини|L'Aurore, бронзена статуа на Еос од 1693 година од Филип Мањер (1647–1715), изложена во музејот Лувр, Франција.
Карактеризацијата на Еос како вљубено, сексуално суштество кое имало многу љубовници е директно наследено од нејзиниот праиндоевропски предок.  Честа и широко распространета тема меѓу потомците на Хаусос е нивната неподготвеност да ја донесат светлината на новиот ден.   Еос (и Аврора) понекогаш се смета за неподготвена да стане од својот кревет наутро, додека Ушас е казнета од Индра во обид да го спречи денот, а за латвиската Аусеклис се вели дека била заклучена во златна комора за да не може секогаш да станува наутро. 

Оваа индоевропска божица на зората честопати била поврзувана и изедначувана со Хемера, божицата на денот и дневната светлина.  Еос можеби играла улога и во праиндоевропската поезија. 

 Врска со Афродита 
Еос, исто така, споделува некои карактеристики со божицата на љубовта Афродита, што можеби означува полусподелено потекло или влијание на Еос врз Афродита, која инаку има блискоисточно потекло;  двете божици биле познати по нивната еротска убавина и агресивна сексуалност, двете имале врски со смртни љубовници и обете биле поврзани со боите црвена, бела и златна.  Мајкл Јанда го етимологизира името на Афродита како епитет на Еос што значи „таа што се издига од пената [на океанот]“  и укажува на хесиодовиот теогониски опис за раѓањето на Афродита како архаичен рефлекс на индоевропскиот мит.  Од друга страна, сепак, општо е прифатено дека етимологијата на името Афродита е семитско по потекло и неговото точно значење и изводство не можат да се утврдат.  Доказ е даден и од еден италијански кратер на кој Афродита е прикажана како држи огледало под сончев диск додека тебанскиот јунак Кадмо го убива змејот, а на друг кратер со ознака „  “ е прикажана женска фигура речиси идентична со Афродита. Тоа покажува дека иако Афродита е асимилирана со Астарта/ Инана, во грчката уметничка традиција таа понекогаш е претставена во слична материја како Еос. 

Како и кај Еос, не постојат приказни за мажи кои ја напаѓаат Афродита, но има голем број на приказни каде што таа киднапира смртни мажи, обратувајќи ја традиционалната тема за богови и мажи кои бркаат девојки, на ист начин како и кај Еос.  Афродита не само што киднапира или заведува смртни мажи како што прави Еос, туку дури и ги цитира сопствените авантури на Еос со Титон кога го заведува Анхиз.   Двете божици се претставени како злобни и добротворни грабнувачи, бидејќи им доделуваат и смрт (злобна) и зачувување (добротворна) на своите смртни љубовници.  Двете божици постојат речиси една до друга во митот за Фетон Сириски, со Еос како негова мајка и Афродита како негова љубовница и грабнувачка.  Покрај тоа, уште еден значаен момент е како името „Аос“ е запишано и како име за Адонис, љубовникот на Афродита со источно потекло, и како син на Еос од Кефал (како Фетон) кој станал крал на Кипар, остров кој се сметал за родно место на Афродита. Ова укажува на мешавина од микенски и феникиски религии на островот; можно е дека Аос првично било генеричко име кое се употребувало за синот или љубовникот на Еос, кое потоа било поврзано со Афродита во форма на сопруга со истото име како што таа се развила од Еос. 

 Опис 
лево|мини|Цртеж на статуа на Аврора од Еос, Сиг. Гуглиелми од Џон Гибсон (1790–1866).
Еос обично се опишува со розови прсти или розови подлактици додека ги отворала портите на небото за Сонцето да изгрее:  пејачката во Хомерската химна за Хелиј ја нарекува  (), „со розови раце“, како и Сафо,  која исто така ја опишува како личност со златни раце  и златни сандали;  вазните ја прикажуваат со розови прсти, со златни раце.

Таа е прикажана на атичките вазни како убава жена, крунисана со тијара или дијадема и со големи бели пердувести крилја на птица. Кај Хомер,  нејзината облека во боја на шафран е извезена или ткаена со цвеќиња.  Мезомед Критски го користел  за неа, „таа што има снежнобели очни капаци“,  додека Овидиј ја опишал како „златна“.  Нежната и кршлива убавина на нејзиниот изглед се чини дека е во целосна спротивност со телесната природа што често ѝ се припишувала во митовите и книжевноста. 

 Семејство 

 Родители 
мини|Еос пред кочијата на Сонцето, Висбаден.
Според старогрчката космогонија, Еос е ќерка на титаните Хиперион и Теја: Хиперион, носител на светлина, Оној Горе, Кој Патува Високо Над Земјата и Теја, Божествената,  исто така наречена Еврифеса, „широко сјајна“  и Етра, „светло небо“.  Еос е сестра на Хелиј, богот на сонцето, и Селена, божицата на месечината, „кои светат врз сите што се на земјата и врз бесмртните богови кои живеат на широкото небо“.  Од четирите автори кои им даваат редослед на раѓање нејзе и на нејзините браќа и сестри, двајца ја прават најстаро дете, а другите двајца најмладо.  Во некои извештаи, таткото на Еос се викал Палант,   за кој е потврдено дека е татко на сестрата на Еос, Селена, во некои ретки традиции.  Иако двете божици сè уште се поврзани како сестри во традициите што потекнуваат од Палант, нивниот брат Хелиј никогаш не е вклучен со нив во тие верзии, бидејќи постојано е син на Хиперион. Мезомед ја сметал за ќерка на Хелиј, кој обично е нејзин брат, од неименувана мајка.  Некои автори ја сметале за дете на Никта, персонификација на ноќта,  која е мајка на Хемера во Теогонија.

 Потомство 
Еос се омажила за титанот Астреј („на ѕвездите“) и станала мајка на Анемоите („ветрови“), имено (Бореј, Еурос, Нот и Зефир;  на Утринската ѕвезда, Еосфор (Венера);  на ѕвездите;  и на девицата божица на правдата, Астраја(„ѕвездена“).  Нејзини други значајни потомци биле Мемнон  и Ематион од тројанскиот принц Титон. Понекогаш, Хеспер,  Фетон  и Титон (различен од нејзиниот љубовник),  се сметале за деца на Еос од принцот Кефал од Атина.

 Митологија 

 Божица на зората 
Секое утро, божицата на зората Еос станува и ги отвора портите за нејзиниот брат, Хелиј, да помине и да се разбуди, најавувајќи го новиот ден. Иако честопати нејзината работа изгледа завршена откако ќе го објави доаѓањето на Хелиј, во хомерските епови таа го придружува во текот на целиот ден и не го напушта до зајдисонце; оттука, „Еос“ може да се употребува во текстови каде што би се очекувало да се види „Хелиј“ наместо тоа.  Во „Музеј Граматик“ толкување на приказната за Херо и Леандер во шестиот век од н.е., Еос се споменува и за време на изгрејсонце и за време на зајдисонце. 

 Хомер и Хесиод 
Од Илијадата :Кога Зората во шафранова облека брзаше од потоците на Океан, за да им донесе светлина на смртниците и бесмртниците, Тетида стигна до бродовите со оклопот што ѝ го даде богот. 

 ...

 Но штом се појави раната Зора, розовопрстите, тогаш го собраа народот околу кладата на славниот Хектор. 
мини|Аврора се збогува со Титон од Франческо Солимена, масло на платно, 1704, Музеј Џ. Пол Гети.
Таа најчесто се поврзува со нејзиниот хомерски епитет „розовопрста“ Еос Рододактилос (), но Хомер ја нарекува и Еос Еригенија:Се појави најсјајната ѕвезда, Фосфор, која најчесто ја најавува светлината на ранорастечката зора (Еос Еригенија). При крајот на Одисеја, Атена, сакајќи да му купи на Одисеј малку време со својата сопруга Пенелопа откако ќе се соединат, ѝ наредува на Еос да не ги врзува нејзините два коња во јарем, со што го одложува доаѓањето на новиот ден:И Зората со розови прсти ќе сјаеше за плачливите да не помислеше светкавата божица Атена на други работи. Таа ја спречи долгата ноќ во нејзиното минување, а понатаму, ја држеше златнопрестолоната Зора над Океанот и не ѝ дозволи да ги врзе своите брзоноги коњи, кои им носат дневна светлина на луѓето, Лампос и Фетон, ждребињата што ја носат Зората. Во „Теогонија“, Хесиод напишал „[и] по овие, Еригенија [„Ранородената“] ја роди ѕвездата Фосфор („Донесувач на зората“) и сјајните ѕвезди со кои е крунисано небото“.  Така, на Еос ѝ претходи Утринската ѕвезда и затоа се смета за родител на сите ѕвезди и планети; се смета дека нејзините солзи ја создале утринската роса, персонифицирана како Ерса или Херса,  која инаку е ќерка на нејзината сестра Селена од Зевс. 

 Орфичка книжевност 
мини|Еос истура утринска роса облечена во наметка посипана со ѕвезди, од античка вазна
Пејачот му се обраќа на Еос во една од Орфичките химни, како на донесувач на новиот ден:Местоположбата на химната во збирката на број 78 е чудна, далеку од Химните на ноќта (3), Сонцето (8) и Месечината (9), каде што би се очекувало да биде групирана.  Додека голем дел од Орфичките химни ги опишуваат божествата во смисла на светлина, химната на Еос е единствената што го повикува божеството да им обезбеди светлина.

 Божествени коњи 
Еосовиот тим коњи ја влечат нејзината кочија по небото и се именувани во Одисеја како „Огнена светлина“ и „Дневна светлина“. Квинт го опишал нејзиното воодушевување во срцето поради сјајните коњи (Лампос и Фетон) што ја влечеле нејзината кочија, меѓу светлокосите Хори, женските коњи, ќерките на Зевс и Темида кои се одговорни за промената на годишните времиња, искачувајќи се по небесниот лак и расфрлајќи огнени искри. 

 Љубовници 
И покрај тоа што божицата веќе имала сопруг во лицето на нејзиниот прв братучед Астреј, Еос е претставена како божица која се заљубила неколку пати. Според Псевдо-Аполодор, љубоморната Афродита ја проколнала да биде вечно заљубена и да има незаситна сексуална желба затоа што Еос некогаш била со љубовта на Афродита, Арес, богот на војната.  Проклетството ја натерало да грабне голем број згодни млади мажи. Овој објаснувачки мит бил причината што се понудила за ненаситните сексуални желби на Еос, бидејќи овој модел на нејзино однесување го забележале античките Грци.

Во „Одисеја“, Калипсо му се жали на Хермес дека машките богови грабнуваат многу смртни жени како љубовници, но не им дозволуваат на божиците да го сторат истото. Таа ја наведува како пример љубовта на Еос кон ловецот Орион, кој бил убиен од Артемида на островот Ортигија.  Аполодор, исто така, ја споменува љубовта на Еос кон Орион и додава дека таа го довела во Делос, каде што ја сретнал Артемида и потоа бил убиен од неа.  Убавиот Клит бил грабнат и станал бесмртен од неа. 

Еос се заљубила и го грабнала Кефал, син на Хермес, кој понекогаш е ист или различен од Кефал, сопругот на Прокрис, кого таа исто така го грабнала.  Некои други верзии сугерираат дека Еос бил и киднапер на Ганимед. 

 Титон 
мини|Еос и Титон, од Џулиен Симон, 1783 година
Митот за љубовта на Еос и Титон е многу стар, познат уште од Хомер, кој во „Одисеја“ го опишал доаѓањето на новото утро како Еос станува од креветот што го дели со Титон за да ја донесе својата светлина на светот.  Најраниот (и најцелосен) опис е зачуван во Хомеровата химна на Афродита, каде што самата Афродита му ја раскажува приказната на својот љубовник Анхиз. Дополнително, митот е и тема на едно од ретките суштински комплетни дела на Сафо, составени од различни фрагменти откриени во период од повеќе од сто години,  познато како поема „Титон“ или поема „Старост“: Митот вели дека Еос се заљубила и го грабнала Титон, убав принц од Троја, или брат или син на кралот Лаомедон (таткото на Пријам).  Таа заминала со барање кај Зевс, барајќи од него да го направи Титон бесмртен заради неа. Зевс се согласил и ја исполнил нејзината желба, но Еос глупаво заборавил да побара и вечна младост за нејзиниот сакан. Така, некое време двајцата живееле среќно во нејзиниот дворец, но нивната среќа на крајот завршила кога косата на Титон почнала да станува бела како што стареел, а Еос престанала да го посетува во нивниот кревет. И покрај тоа, божицата го држела покрај себе и го хранела со храна и амброзија; Титон никогаш не умрел бидејќи стекнал бесмртност како што ветил Зевс, но тој постојано стареел, и наскоро не можел ниту да се движи. На крајот, Еос го заклучил во комора, каде што овенал сам, засекогаш како беспомошен старец.   Од сожалување, таа го претворила во мала бубачка, цикада (грчки , тетикс).  

Во записот на Хиероним Родошки од 3 век п.н.е., вината се префрла од Еос на Титон, кој побарал бесмртност, но не и безвременска вечност од својата љубовница, која потоа не можела да му помогне на друг начин и го претворила во цикада.  Пропертиј напишал дека Еос не го напуштила Титон, стар и остарен каков што бил, и сè уште го прегрнувала и го држела во раце, наместо да го остави напуштен во неговата студена одаја, додека ги проколнува боговите за неговата сурова судбина. 

Овој мит можеби се употребил за да се објасни зошто цикадите биле особено бучни во раните утрински часови, кога зората се појавувала на небото.  Сер Џејмс Џорџ Фрејзер забележува дека помеѓу античките Грци и другите антички народи постоела широко распространета идеја дека суштествата кои ја менуваат кожата ја обновуваат својата младост и живеат вечно.  Исто така, може да се однесува на фактот што високиот разговор на старите луѓе бил споредуван со пеењето на цикадата, како што е потврдено во еден пасус од Илијада.  Античките Грци употребувале цикада, најмузикалниот од инсектите, која седи на харфа, како симбол на музиката.  Се верувало и дека цикадите можат да преживеат само од роса, супстанца тесно поврзана со Еос.Hard, p. 47

 Кефал 
лево|мини|Силувањето на Кефал од страна на Еос, Апулиски црвенофигурен Лутрофорос, ок. 330 п.н.е
Киднапирањето на Кефал имало посебна привлечност за атинската публика бидејќи Кефал бил локално момче,  и затоа овој митски елемент често се појавувал во атичките вазни слики и бил извезен со нив. Во книжевните митови, Еос го грабнала на Кефал против негова волја кога бил на лов и го однел во Сирија.  Иако Кефал веќе бил во брак со Прокрис, Еос му родила три сина, вклучувајќи ги Фетон и Хеспер, а во некои верзии и малку потврдениот Аос кој подоцна станал крал на Кипар,  но потоа почнал да копнее по Прокрида, предизвикувајќи незадоволниот Еос да го врати кај Прокрида, но не пред да посее семе на сомнеж во неговиот ум, велејќи му дека е многу малку веројатно таа да му останала верна цело време.
мини|375x375пкс|Кефал и Аврора, Џон Флаксман, 1789–90, Уметничка галерија Леди Ливер.
Кефал, вознемирен од нејзините зборови, ја замолил на Еос да го преобрази во странец, со цел тајно да ја стави на тест љубовта на Прокрида кон него. Кефал, веќе преправен, ѝ предложил на Прокрида, која на почетокот одбила, но на крајот попуштила кога тој ѝ понудил пари. Тој бил повреден од нејзиното предавство и таа го оставила од срам, но на крајот повторно се зближиле. Сепак, овој пат бил ред на Прокрида да се сомнева во верноста на својот сопруг; додека ловел, тој често го повикувал ветрот („Аура“ на латински, што звучи слично на римскиот еквивалент на Еос, Аврора) за да го освежи своето тело. Кога го слушнал тоа, Прокрида го следела и го шпионирала. Кефал, помешувајчи ја со некое диво животно, го фрлил своето копје кон неа, убивајќи ја својата сопруга.  Патникот од вториот век од нашата ера, Павсаниј, исто така, знаел за приказната за грабнувањето на Кефал, иако ја нарекува Еос по името Хемера, божица на денот. 

Хигин го изоставува грабнувањето од приказната и го тера Кефал да ја отфрли Еос од верност кон Прокрида кога таа го моли да има секс со неа. Потоа Еос му вели на Кефал дека не би сакала тој да ги прекрши своите завети доколку и самата таа не го сторила тоа, и го менува неговиот изглед и му дава подароци за да ја измами Прокрида. Потоа Кефал оди кај неа како странец, а таа се согласува да легне со него, по што Еос ја отстранува магијата од Кефал, откривајќи го неговиот идентитет. Прокрида, знаејќи дека е измамена од Еос, побегнува; таа на крајот се соединува со Кефал, но сè уште се плаши од Еос, го следи кога тој оди на лов и на крајот е случајно убиена од него. 

Антонин Либерал исто така во голема мера ја следи истата традиција во неговото толкување на митот, иако неговиот текст содржи лакуна, скокајќи од грабнувањето на Кефал од страна на Еос до неговото сомневање во врска со Прокрида.  Најстариот постоечки опис на митот му се припишува на Ферекид Атински, а елементите кои ги содржи биле зачувани од подоцнежните поети; сепак, во неговиот опис Еос не игра никаква улога во митот.  Сепак, уметничките докази за грабнувањето на човек кој може да се идентификува како Кефал датираат од почетокот на 5 век п.н.е. 

 Улога во војните 
лево|мини|Еос и убиениот Мемнон на атичка црвенофигурна чаша, околу 490–480 п.н.е., таканаречената „Мемнон Пиета“ пронајдена во Капуа (денес во Лувр).

 Гигантомахија 
мини|Еос како јава странично седло, детаљ од фризот на Гигантомахија, олтар во Пергамон, Пергамски музеј, Берлин
Еос одиграла мала улога во битката на земјените гиганти против боговите, позната како Гигантомахија, кои се кренале во бунт. Кога нивната мајка, божицата на земјата Геја дознала за пророштво дека гигантите ќе загинат од раката на смртник, Геја се обидела да најде билка која ќе ги заштити од секаква штета; затоа Зевс им наредил на Еос, како и на нејзините браќа и сестри Селена (Месечина) и Хелиј (Сонце) да не светат за да не може да ја бара, и го собрал целото растение за себе, лишувајќи ја Геја од можноста да ги направи гигантите неуништливи.  Покрај тоа, Еос е прикажана како се бори против гигантите на јужниот фриз на Пергамскиот олтар,  кој ја прикажува Гигантомахијата, каде што таа јава на коњ или мазга  веднаш пред Хелиј, нишајќи се на грбот на својот коњ додека гигант веќе лежи на земја под неа; наметка замотана околу нејзините колкови служи како нејзино седло.  Во борбата против гигантите ѝ се придружуваат нејзините браќа и сестри, нејзината мајка Теја, а можеби, се претпоставува дека поради бестелесното крило десно од рамото на Еос, е и божицата Хемера.

 Тројанска војна 
Според Хесиод, од нејзиниот љубовник Титон, Еос имала два сина, Мемнон и Ематион.  Мемнон, крал на Етиопија, им се придружил на Тројанците во Тројанската војна и се борел против Ахил во битка. Слично како што Тетида, мајката на Ахил, направила пред неа, Еос го замолила ковачкиот бог Хефест со солзи во очите да искова оклоп за Мемнон, и тој, трогнат, направил како што му било кажано. Arctinus of Miletus, Aethiopis summaryПаусанија споменува слики од Тетида и Еос како го молат Зевс во име на своите синови.  На крајот, Ахил триумфирал и го победил Мемнон во битка. Многу жалејќи се за смртта на својот син, Еос ја направила светлината на нејзиниот брат, Хелиј, богот на сонцето, да избледи и ја замолила Никта, божицата на ноќта, да излезе порано, за да може слободно да го украде телото на својот син за да не биде забележана од војските.  По неговата смрт, Еос, можеби со помош на Хипнос (Сон) и Танат (Смрт), го пренел мртвото тело на Мемнон назад во Етиопија;  таа исто така го замолила Зевс да го направи нејзиниот син бесмртен, а тој ѝ ја исполнил желбата.  Улогата на Еос во сагата за Тројанската војна е иста како и улогата на самата Тетида; обете се божици мажени за старци, двете ги гледаат своите смртни синови како умираат на бојното поле и двете организираат еден вид задгробен живот/бесмртност за споменатите синови. 

 Иконографија 
мини|Борбата на Ахил и Мемнон, во присуство на нивните мајки Тетида и Еос, доцнокоринтска хидрија, околу 575-550 п.н.е., сега во Музејот на уметност Волтерс.
Еос била замислена како жена облечена во шафранова мантија додека шири роса од превртена урна, или со факел во рака, како се вози на кочија.  Грчките и италијанските вазни ја прикажуваат Еос/Аврора на кочија како му претходи на Хелиј, додека утринската ѕвезда Фосфор лета со неа; таа е крилеста, облечена во фина набрана туника и мантија.  Еос не е невообичаена фигура, особено на црвенофигурните вазни; како единствена фигура таа се појавува како се издига од морето и како вози кочија со четири коњи како нејзиниот брат Хелиј, понекогаш носејќи две хидри од кои истура утринска роса.  Бидејќи стапот на Хермес имал моќ и да предизвика сон кај смртниците и да ги разбуди, понекогаш се гледа како му претходи на кочијата на Еос (и на Хелиј) кога се раѓа новиот ден. 
лево|мини|Еос во нејзината кочија, црвенофигурен сад
Иако романтичните авантури на Еос се честа тема во грнчарството, доколку е познато, ниедна вазна не ја прикажува со Орион или Клит, познати нејзини љубовници, туку тие вазни се делат во групи; оние кои ја прикажуваат Еос со млад ловец распознаен како Кефал, и оние кои ја прикажуваат Еос со млад човек што држи лира, распознаен како Титон.  Понекогаш тие вазни имаат натписи, а на неколку ловецот е распознаен како Титон, додека свирачот на лира е Кефал.Pache, p. 131 Можеби најраната претстава на оваа тема се наоѓа на црвенофигурен ритон, статуетка-вазна, од околу 480-470 година п.н.е. во која Еос е прикажана како носи голо момче, можеби Кефал, со раширени крилја и стапала што едвај ја допираат земјата.  Сликата на Еос како го брка Титон била застрашувачко повторувачка во античката уметност, како и онаа на еротската брканица воопшто; Титон бил нацртан како трча надесно од ужас или се обидува да ја удира со лира или копје Еос што го гони, што укажува на застрашувачкиот аспект на смртен човек што го грабнува божица.  Ликот на Зевс, активниот Ераст, како го гони Ганимед, пасивниот еромен, бил исто така вообичаен, но во случајот на Еос, женската фигура била ставена во доминантна местоположба. 

Други прикази на митолошки сцени што ја вклучуваат Еос се битката на Мемнон со Ахил и молбата на Еос кон Зевс за негова безбедност, нејзиното грабнување на мртвото тело на Мемнон и апотеозата на Алкмена (мајката на Херакле).  Меѓу децата на Теја и Хиперион, таа е единствената прикажана со крилја, бидејќи ниту нејзиниот брат ниту нејзината сестра никогаш не носат крилја во уметноста. 

 Култ и храмови 
мини|Еос со двајца млади мажи, црвенофигурен стамнос, околу 470–460 п.н.е., денес во Музејот на уметност Волтерс.
Еос, заедно со нејзиниот брат и сестра, е индоевропско божество, тргнато од страна на неиндоевропските новодојденци во пантеонот; Davidson in Ogden, p. 205 Џејмс Дејвидсон тврди дека очигледно истрајувањето настрана било примарна функција за нив, да бидат споредни богови со кои главните богови биле споени, со што помогнало старогрчката религија да остане грчка. Меѓутоа, додека нејзиниот брат и сестра добивале споредни култови, а во случајот на Хелиј дури и главни, Еос се смета дека воопшто не била во фокусот на какво било обожавање. Така, нема познати храмови, светилишта или олтари посветени на Еос. Овидиј се смета дека алудира на постоењето на најмалку две светилишта на Еос, како што ги опишува во множина, иако малку, во стиховите: 
Иако ова би можело едноставно да биде потценет начин Еос да каже дека нема никакви храмови или светилишта, сепак Овидиј можеби знаел за најмалку две такви светилишта. Меѓутоа, доколку Еос навистина имала неколку светилишта и олтари во Стара Грција или Рим, нема ништо познато за нив.

Единствените траги од обожавањето на божицата можат да се најдат во Атина, каде што на Еос и биле принесувани безвински жртви (или нефалија), заедно со други небесни богови и божици, вклучувајќи ги и браќата и сестрите на Еос, Хелиј и Селена, како и Афродита Уранија, Мнемозина, музите и нимфите.  Можно е божицата на која се однесуваат како Ортрија и Аотис во фрагмент од Алкман да е Еос; ова е многу дебатирано, но доколку е точно, би можело да значи дека Еос била обожавана на некој начин во Спарта за време на архајскиот период. 

 Распознавање 

 Етрурци 
мини|Еос, гравура од Џон Флаксман.
Кај Етрурците, генеративната божица на зората била Тесан. Приказите на божицата на зората со млад љубовник станале популарни во Етрурија во петтиот век, веројатно инспирирани од увезеното грчко вазно сликарство.  Иако Етрурците претпочитале да ја прикажат божицата како негувателка (Куротрофос) наместо како грабнувачка на млади мажи, доцноархаичниот скулпторски акротерион од етрурската Кера, денес во Берлин, на кој е прикажана божицата во архаична поза на трчање приспособена од Грците, и која носи момче во рацете, најчесто се распознава како Еос и Кефал.  На етрурско огледало Тесан е прикажан како носи млад човек, чие име е врежано како Тинту. 

 Римјани 
Римскиот еквивалент на Еос е Аврора, исто така сроден термин што го покажува карактеристичниот латински ротацизам. Таа се поврзала во римскиот култ со Матута, подоцна позната како Матер Матута. Таа била поврзана и со морските пристаништа и имала храм на Форумот Боариум (сточен пазар). На 11 јуни, во тој храм се славела Матралија во чест на Матер Матута; овој фестивал бил само за жени за време на нивниот прв брак.

 Хемера 
мини|Еос во нејзината кочија лета над морето, црвенофигурен кратер од Јужна Италија, 430–420 п.н.е., Staatliche Antikensammlungen
Иако во раните дела како што е „Теогонија“ на Хесиод биле различни божества, подоцна трагичните поети целосно ја распознавале Еос со Хемера, првобитната божица на тоа време;  секој од тројцата големи атински трагичари, Еврипид, Есхил и Софокле, го употребувале „Хемера“ за божицата која го грабнала Титон или вози кочија влечена од бели коњи во зори во некои дела. 

Се вели дека двете божици биле ќерки на Никта (Ноќ), иако Еос многу почесто била ќерка на Хиперион од неговата сопруга. Павзаниј, кога ги опишува приказите на митовите на Еос во Атина и Амикле, ја нарекува Еос по името Хемера. Еден схолион на „Одисеја“ го споменува грабнувањето на ловецот Орион од „Хемера“ (Еос кај Хомер).   Еос, за разлика од Хелиј и Селена и послично на Хемера и мајката на Хемера, Никта, отелотворува дел од дневниот и ноќниот циклус, наместо небесно тело. Грчкиот збор „еос“, што значи зора, понекогаш го користеле писателите за да се однесуваат на целото времетраење на денот, а не само на утрото.

Исто така, Еос често ја нарекувале Тито, друг архаичен збор што значи ден, и женски еквивалент на Титан, што е вообичаен епитет на нејзиниот брат Хелиј што ја означува нејзината улога како создавач на денот. За разлика од Еос, Хемера е малку повеќе од име во старогрчката книжевност, со малку наводи за неа и без единствена митологија надвор од нејзиното потекло и малкуте приказни присвоени од Еос. 

 Галерија 

 Белешки 

 Наводи 

 Библиографија 
 Основни извори 

 Antoninus Liberalis, The Metamorphoses of Antoninus Liberalis translated by Francis Celoria (Routledge 1992). Online version at the Topos Text Project.
 Aratus Solensis, Phaenomena translated by G. R. Mair. Loeb Classical Library Volume 129. London: William Heinemann, 1921. Online version at the Topos Text Project.
 Aratus Solensis, Phaenomena. G. R. Mair. London: William Heinemann; New York: G.P. Putnam's Sons. 1921. Greek text available at the Perseus Digital Library.
 Diodorus Siculus, The Library of History translated by Charles Henry Oldfather. Twelve volumes. Loeb Classical Library. Cambridge, Massachusetts: Harvard University Press; London: William Heinemann, Ltd. 1989. Vol. 3. Books 4.59–8. Online version at Bill Thayer's Web Site
 Diodorus Siculus, Bibliotheca Historica. Vol 1-2. Immanel Bekker. Ludwig Dindorf. Friedrich Vogel. in aedibus B. G. Teubneri. Leipzig. 1888–1890. Greek text available at the Perseus Digital Library.
 Gaius Julius Hyginus, Astronomica from The Myths of Hyginus translated and edited by Mary Grant. University of Kansas Publications in Humanistic Studies. Online version at the Topos Text Project.
 Gaius Julius Hyginus, Fabulae from The Myths of Hyginus translated and edited by Mary Grant. University of Kansas Publications in Humanistic Studies. Online version at the Topos Text Project.
 Gaius Valerius Flaccus, Argonautica translated by Mozley, J H. Loeb Classical Library Volume 286. Cambridge, MA, Harvard University Press; London, William Heinemann Ltd. 1928. Online version at theoi.com.
 Gaius Valerius Flaccus, Argonauticon. Otto Kramer. Leipzig. Teubner. 1913. Latin text available at the Perseus Digital Library.
 Hesiod, Theogony from The Homeric Hymns and Homerica with an English Translation by Hugh G. Evelyn-White, Cambridge, MA., Harvard University Press; London, William Heinemann Ltd. 1914. Online version at the Perseus Digital Library. Greek text available from the same website.
 Homer, The Iliad with an English Translation by A.T. Murray, Ph.D. in two volumes. Cambridge, MA., Harvard University Press; London, William Heinemann, Ltd. 1924. Online version at the Perseus Digital Library.
 Homer, Homeri Opera in five volumes. Oxford, Oxford University Press. 1920. Greek text available at the Perseus Digital Library.
 Homer, The Odyssey with an English Translation by A.T. Murray, Ph.D. in two volumes. Cambridge, MA., Harvard University Press; London, William Heinemann, Ltd. 1919. Online version at the Perseus Digital Library. Greek text available from the same website.
 Homeric Hymns, Homeric Apocrypha, Lives of Homer, edited and translated by Martin L. West, the Loeb Classical Library 496, Harvard University Press, 2003, London, England, .
 Mimnermus in Greek Elegiac Poetry: From the Seventh to the Fifth Centuries BC, edited and translated by Douglas E. Gerber, Loeb Classical Library No. 258, Cambridge, Massachusetts, Harvard University Press, 1999. . Online version at Harvard University Press.
 Nonnus of Panopolis, Dionysiaca translated by William Henry Denham Rouse (1863–1950), from the Loeb Classical Library, Cambridge, MA, Harvard University Press, 1940.  Online version at the Topos Text Project.
 Nonnus of Panopolis, Dionysiaca. 3 Vols. W.H.D. Rouse. Cambridge, MA., Harvard University Press; London, William Heinemann, Ltd. 1940–1942. Greek text available at the Perseus Digital Library.
 Pausanias, Description of Greece with an English Translation by W.H.S. Jones, Litt.D., and H.A. Ormerod, M.A., in 4 Volumes. Cambridge, MA, Harvard University Press; London, William Heinemann Ltd. 1918. Online version at the Perseus Digital Library
 Pausanias, Graeciae Descriptio. 3 vols. Leipzig, Teubner. 1903.  Greek text available at the Perseus Digital Library.
 Pindar, Odes translated by Diane Arnson Svarlien. 1990. Online version at the Perseus Digital Library.
 Pindar, The Odes of Pindar including the Principal Fragments with an Introduction and an English Translation by Sir John Sandys, Litt.D., FBA. Cambridge, MA., Harvard University Press; London, William Heinemann Ltd. 1937. Greek text available at the Perseus Digital Library.
 Pseudo-Apollodorus, The Library with an English Translation by Sir James George Frazer, F.B.A., F.R.S. in 2 Volumes, Cambridge, MA, Harvard University Press; London, William Heinemann Ltd. 1921. Online version at the Perseus Digital Library. Greek text available from the same website.
 Propertius, Elegies in Roman Erotic Elegy:  Selections from Tibullus, Propertius, Ovid, and Sulpicia, translated, with an Introduction, Notes, and Glossary by Jon Corelis (Salzburg Studies in English Literature Poetic Drama & Poetic Theory 128). Full text available online at romanelegyonline .
 Publius Ovidius Naso, Fasti translated by James G. Frazer. Online version at the Topos Text Project.
 Publius Ovidius Naso, Fasti. Sir James George Frazer. London; Cambridge, MA. William Heinemann Ltd.; Harvard University Press. 1933. Latin text available at the Perseus Digital Library.
 Publius Ovidius Naso, Metamorphoses translated by Brookes More (1859–1942). Boston, Cornhill Publishing Co. 1922. Online version at the Perseus Digital Library.
 Publius Ovidius Naso, Metamorphoses. Hugo Magnus. Gotha (Germany). Friedr. Andr. Perthes. 1892. Latin text available at the Perseus Digital Library.
 Quintus Smyrnaeus, The Fall of Troy translated by Way. A. S. Loeb Classical Library Volume 19. London: William Heinemann, 1913. Online version at theoi.com
 Quintus Smyrnaeus, The Fall of Troy. Arthur S. Way. London: William Heinemann; New York: G.P. Putnam's Sons. 1913. Greek text available at the Perseus Digital Library.
 The Homeric Hymns and Homerica with an English Translation by Hugh G. Evelyn-White. Homeric Hymns. Cambridge, MA., Harvard University Press; London, William Heinemann Ltd. 1914. Online version at the Perseus Digital Library. Greek text available from the same website.

 Вторични извори 

 Athanassakis, Apostolos N., and Benjamin M. Wolkow, The Orphic Hymns, Johns Hopkins University Press; owlerirst Printing edition (May 29, 2013). . Google Books.

 Burkert, Walter (1982), Greek Religion.

 Campbell, David A., Greek Lyric, Volume I: Sappho and Alcaeus,  Loeb Classical Library No. 142, Cambridge, Massachusetts, Harvard University Press, 1990. . Online version at Harvard University Press. 
 Corinne Ondine Pache, A Moment's Ornament: The Poetics of Nympholepsy in Ancient Greece. Oxford University Press, 2011. 
 Currie, Bruno, Pindar and the Cult of Heroes, Oxford University Press, 2005, . Google books.
 Cyrino, Monica S. (2010), Aphrodite, Gods and Heroes of the Ancient World, New York and London: Routledge, . Google books.
 Davidson, James, "Time and Greek Religion", in A Companion to Greek Religion, edited by Daniel Ogden, John Wiley & Sons, 2010, .

 Dumézil, Georges (1934), Ouranos-Vàruna: Ètude de mythologie compáree indo-européene, Paris: Maisonneuve.
 Ferrari, Gloria, Alcman and the Cosmos of Sparta, University of Chicago Press, 2008, .
 Grimal, Pierre, The Dictionary of Classical Mythology, Wiley-Blackwell, 1996, . "Eos" p. 146
 Greene, Ellen; Paxton, Joseph, Reading Sappho: Contemporary Approaches, University of California Press, 1996, .
 Hansen, William, Handbook of Classical Mythology, ABC-CLIO, 2004. .


 Keightley, Thomas, The Mythology of Ancient Greece and Italy, G. Bell and Sons, 1877.



 Meagher, Robert E., The Meaning of Helen: In Search of an Ancient Icon, Bolchazy-Carducci Publishers, 2002. .

 Nagy, Gregory, Greek Mythology and Poetics, Cornell University Press, 1990, .
 Oakley, John H.; Palagia, Olga, Athenian Potters and Painters Volume II, Oxbow Books, 2009, . Google books.
 Picón, Carlos A.; Hemingway, Seán, Pergamon and the Hellenistic Kingdoms of the Ancient World, Yale University Press, 2016, .
 Price, Jonathan J.; Zelnick-Abramovitz, Rachel, Text and Intertext in Greek Epic and Drama: Essays in Honor of Margalit Finkelberg, Routledge, 2021, . Google books.
 Reitzammer, Laurialan, The Athenian Adonia in Context: The Adonis Festival as Cultural Practice. University of Wisconsin Press, 2016. 
 Roberts, Helene E., Encyclopedia of Comparative Iconography: Themes Depicted in Works of Art. Volume I and II, Fitzroy Dearborn Publishers, London, Chicago, 1998. 
 Savignoni L. 1899. "On Representations of Helios and of Selene", The Journal of Hellenic Studies 19: pp. 265–272.
 Schmidt, Evamaria, The Great Altar of Pergamon, 1962, Edition Leipzig.
 Smith, William; Dictionary of Greek and Roman Biography and Mythology, London (1873). John Murray: printed by Spottiswoode and Co., New-Street Square and Parliament Street.
 Stoll, Heinrich Wilhelm, Handbook of the religion and mythology of the Greeks, With a Short Account of The Religious System of the Romans, tr. by R.B. Paul, and ed. by T.K. Arnold, London, Francis & John Rivington, 1852.
 Tsagalis Christos; Markantonatos Andreas, The Winnowing Oar - New Perspectives in Homeric Studies, De Gruyter, German National Library, 2017, .
 Walters, Henry Beauchamp, History of ancient pottery, Greek, Etruscan, and Roman volume II, based on the work of Samuel Birch, 1905, London, J. Murray, New York.


 Допоплнително читање 
 Hatto, Arthur. T., Eos: An Enquiry into the Theme of Lovers' Meetings and Partings at Dawn in Poetry, 1965, Mouton & Co., the Hague. Google books.
 Jackson, Peter. "Πότνια Αὔως: The Greek Dawn-Goddess and Her Antecedent." Glotta 81 (2005): 116–23. Accessed May 10, 2020. .
 Lefkowitz, Mary R. ""Predatory" Goddesses." Hesperia: The Journal of the American School of Classical Studies at Athens 71 (2002): 325–344. Accessed March 31, 2022. .

 Надворешни врски 

 EOS from The Theoi Project
 EOS from Greek Mythology Link
 EOS from greekmythology.com
 EOS from Mythopedia

Категорија:Ликови од Одисејата
Категорија:Титани
Категорија:Старогрчки божици
Категорија:Врски за Wayback од предлошката „Семарх“