Бромелит

Бромелит — чие име потекнува од шведскиот хемичар Магнус фон Бромел (1670–1731), е минерал од бел оксид. Минералната форма на берилиум оксид, се наоѓа во комплексни пегматитични наслаги од манган и железо, но почесто се произведува синтетички. Овој минерал многу ретко се среќава во својата природна состојба, но се произведува синтетички повеќе од 40 години.

 Етимологија и историја 
Бромелитот за прв пат е откриен во шведската рударска заедница Лангбан и опишан во 1925 година од Грегори Аминоф, кој го именувал минералот по шведскиот лекар и минералог Магнус фон Бромел (1679–1731).

Типскиот материјал на минералот се чува во Шведскиот музеј за природна историја во Стокхолм, Шведска.

Бидејќи бромелитот бил познат и признат како посебен минерален вид долго пред да се основа Меѓународното минералошко здружение (ИМА) во 1958 година, неговата Комисија за нови минерали, номенклатура и класификација (CNMNC) го усвоила ова означување и го нарекол бромелитот „дедовски“ (G) минерал. Скратеното име (исто така и симболот на минералот) за бромелитот, исто така признато од IMA/CNMNC од 2021 година, е „Бмел“.

 Употреба на бромелит 
лево|мини|260x260пкс|Кристална структура на бромелит
Бромелитот, како минерал што содржи берилиум, има некои намени. Индустриски, природните примероци имаат потенцијал да бидат руда на берилиум. Тој е еден од реагенсите што можат да се користат во производството на вештачки смарагди. Како додаток, бромелитот дава висока механичка цврстина и многу висока топлинска спроводливост. Во нуклеарните реактори, се користи како модератор за брзи неутрони. Керамиката што содржи бромелит се користи во електрониката, како и во садовите за топење на ураниум и ториум. Бромелитот, и природен и синтетички, се користи и како скапоцен камен или како колекционерски минерал. Како скапоцен камен, бромелитот е исклучително редок. До денес е пронајден само еден кристал што е доволно голем за да се сече. Во 2000 година, Дунил Палита Гунасекара од Ратнапура, Шри Ланка, купил груб безбоен кристал од 17,77 ct од Ратнапура. Тој го исекол на 15 парчиња, од кои 3 парчиња со 2,80, 1,92 и 0,68 карати биле испратени во лабораторијата ГИА за понатамошно тестирање, бидејќи на почетокот мислел дека се јохахидолит. Овие скапоцени камења се првите пријавени примери на бромелит со квалитет на фацетирани скапоцени камења.

 Хемија 
мини|Магнус фон Бромел (цртеж со молив од Ларс Роберг)
Во својата чиста форма, бромелитот се состои од 36,03% берилиум и 63,97% кислород, што му дава највисока концентрација на берилиум од сите познати минерали. Сепак, нечистотии како што се калциум, бариум и магнезиум се забележани уште во првата анализа од Г. К. Алмстром. Според Алмстром, малите количини на Sb₂O₅ и Al₂O₃, кои се исто така пронајдени, се поверојатни поради контаминација на примероците со минералот шведенборгит.

 Кристална структура 
Бромелитот кристализира изоструктурно со цинцит во хексагоналниот кристален систем, просторна група P63mc (просторна група бр. 186), со параметри на решетката a = 2,70 Å и c = 4,38 Å, и две формулни единици по единична ќелија.

 Својства 
Кристалите на бромелит обично се добро развиени и призматични, издолжени по [0001] и имаат едностран (хемиморфен) пирамидален завршеток. Можни се и табеларни кристали паралелни со {0001} и минерални агрегати во форма на розета.

Бромелитот е пироелектричен, што значи дека станува електрично наелектризиран кога е изложен на повремено променливи температури. Покажува жолтеникаво-бела флуоресценција при зрачење со долгобранова или краткобранова УВ светлина.

 Формирање и локации 
мини|Безбојни до малку жолтеникави бромелитни кристали цементирани со бела, шеќерно-грануларна фенакитна маса од флогитски шкрилец, опкружени со маслинесто-зелена хризоберилска кора. Локација: Рудник Малишевска, Екатеринбург, Уралски Планини, Русија (големина 8 см × 5 см × 3 см)
Бромелитот се формира преку хидротермални процеси во калцитни вени, хематитни скарни и скарниран варовник, натролитни геоди, хидротермално изменет нефелин и сиенитни пегматити. Поврзаните минерали вклучуваат камозит, дијаспора, манганофилит (сорта биотит богата со манган), натролит, рихтерит и Сведенборгит.

До 2009 година, минералот бил пронајден само на девет локации низ целиот свет: рудникот Болингерс во близина на Торингтон (Нов Јужен Велс), Австралија; рудникот Ксијангхуалинг во округот Линву (провинција Хунан), Кина; рудникот Костабон во близина на Пратс-де-Моло-ла-Престе, Франција; Сагасен во Телемарк, Норвешка; Питкаранта, полуостровот Кола и Екатеринбург, Русија; како и на неговиот типичен локалитет Лангбан и во близина на Пајсберг во Шведска.

 Употреба 
Бромелитот е добар термички спроводник и се користи, меѓу другото, во заштитни цевки за термопарови, огноотпорни садови, свеќички и во електрониката како ладилник за полупроводнички компоненти, како и во реакторската технологија.

Бромелитот е редок колекционерски минерал, но повремено е достапен во полирана форма.

 Мерки на претпазливост 
Бромелитот е многу токсично соединение и треба да се чува само во контејнери отпорни на прашина. Минералот е класифициран како штетен за кожата и белите дробови; затоа, апсорпцијата во телото, особено преку респираторниот тракт (инхалација), треба строго да се спречи. Од безбедносни причини, треба да се избегнува директен контакт со кожата и треба да се носи маска за лице и ракавици при ракување со минералот.

 Наводи 

 Извори 
 Р.В. Гејнс и др., Новата минералогија на Дана, 8-мо издание, Џон Вајли и синови, Њујорк, 1997, стр. 211.
 SFM и Сем Мулмајстер, Скапоцени камења и гемологија, Том 38, бр. 3, есен 2002, стр. 250–251.
 Листа на WebMineral
 Листа на MinDat
 Речник на рударски, минерални и сродни термини
 Гемологот Мареј Бурфорд
Категорија:Шестаголни минерали
Категорија:Оксидни минерали
Категорија:Минерали на берилиумот