Борнит

Борнит, познат и како паунова руда — сулфиден минерал со хемиски состав што кристализира во орторомбичниот систем (псевдокубен). Тој е важна бакарна руда.

 Изглед 
Борнитот на свежо откриени површини има кафеаво-кафеаво-бакарна до бакарно-црвена боја, која со текот на времето на одделни места преминува во преливачки нијанси од сина до виолетова. Токму ова впечатливо преливање е причината поради која е познат под прекарот „паунов бакар“ или „паунова руда“.

 Минералогија 
лево|мини|Дамка на борнит
мини|Микроскопска слика на Борнит|лево
мини|226x226пкс|Борнит со сребро од Сакатекас, Мексико (големина: 7,5 × 4,3 × 3,4 см)
Борнитот е важен минерал од бакарна руда и се јавува широко во порфирските бакарни наоѓалишта, заедно со почестиот халкопирит. Халкопиритот и борнитот обично се заменуваат со халкоцит и ковелит во супергенската зона на збогатување на бакарните наоѓалишта. Борнитот се наоѓа и како дисеминација во мафични магматски карпи, во контактни метаморфни скарнски наоѓалишта, во пегматити и во седиментни бакарни шкрилци. Тој е важен како руда поради неговата содржина на бакар од околу 63 проценти по маса. 

 Структура 
На температури над , структурата е изометрична со единична ќелија која е околу 5,50 Å на работ. Оваа структура се базира на кубни тесно спакувани атоми на сулфур, со атоми на бакар и железо случајно распределени во шест од осумте тетраедарски места лоцирани во октантите на коцката. Со ладење, Fe и Cu стануваат подредени, така што 5,5 Å подќелиите во кои се исполнети сите осум тетраедарски места се менуваат со подќелии во кои се исполнети само четири од тетраедарските места; симетријата е сведена на орторомбична.

 Композиција 
Се јавува значителна варијабилност во односите на бакар и железо, при што цврстиот раствор се проширува кон халкопирит (CuFeS2) и дигенит (Cu9S5). Честа е појавата на ексолуција во форма на меурчиња и ламели од халкопирит, дигенит и халкоцит.

 Форма и збратимување 
Ретките кристали се приближно кубни, додекаедарски или октаедарски. Обично масивни. Пенетрацијата се збратимува во кристалографската насока, {111}.

 Појава 
Се јавува глобално во бакарни руди со значајни кристални локалитети во Бјут, Монтана и во Бристол, Конектикат во САД. Исто така, се собира од рудникот Карн Бреа, Илоган и на други места во Корнвол, Англија. Големи кристали се наоѓаат од Алпите Фросниц, источен Тирол, Австрија; рудникот Мангула, округ Ломагунди, Зимбабве; од рудникот Н'ува, Талате, Мароко, западниот брег на Тасманија и во Џезказган, Казахстан. Исто така, постојат траги од него пронајдени меѓу хематитот во регионот Пилбара во Западна Австралија.

 Историја и етимологија 
Првпат е опишан во 1725 година за појава во Рудните Планини, Бохемија, во денешната област Карлови Вари во Чешка. Именуван е во 1845 година по австрискиот минералог Игнац фон Борн. 

 Наводи 

 Библиографија 

 Палаче, К., Х. Берман и К. Фрондел (1944) Системот на минералогија на Дана, (7-мо издание), том I, 195–197.
 Менинг, П.Г. (1966) Студија за својствата на врзување на сулфурот во борнитот, Канадскиот минералог, 9, 85-94
Категорија:Орторомпски минерали
Категорија:Сулфидни минерали
Категорија:Минерали на железото