Израелско-американски удари врз Иран (2026)

На 28 февруари 2026 г., САД и Израел извршиле воени удари врз Иран, во екот на неуспешните иранско-американски преговори за иранската јадрена програма.

Неколку месеци по Иранско-израелската војна од 2025 г., во Иран избиле масовни протести, при чие потиснување владините сили извршиле масовни убиства. САД, застанувајќи во поддршка на демонстрантите, го зголемиле своето воено присуство во регионот, подготвувајќи се за заеднички дејствија со Израел.

На 28 февруари 2026 г., САД и Израел започнале масовни удари врз објекти во Иран; израелските сили исто така ги нападнале положбите на исламистичката организација „Хезболах“ во Јужен Либан. Иран одговорил со повратни удари врз Израел и американските воени бази во регионот.

Според податоците на „Црвената полумесечина“, како последица на американско-израелските удари во Иран загинале најмалку 201 лице, а 747 биле ранети; меѓу убиените е и иранскиот водач Али Хаменеи, како и низа високопоставени воени офицери. Во Израел загинала една жена, а околу 120 лица биле ранети, претежно со полесни повреди. Исто така, неколку лица загинале како последица на иранското гранатирање во ОАЕ и Сирија.

По почетокот на нападите, водачите на САД и Израел изјавиле дека операцијата е насочена кон отстранување на заканата од иранскиот режим и создавање услови за промени во земјата. Иран ја префрлил одговорноста за ескалацијата врз САД, изјавувајќи подготвеност за одговор, но и истовремена заинтересираност за деескалација.

Високиот комесар на ОН за човекови права, Фолкер Тирк, претставниците на Европската Унија и Шпанија ги повикале страните на воздржаност и мирно решение. „Евротројката“ го повикала Иран да ја прекине јадрената програма, осудувајќи ги неговите напади врз териториите на соседните земји. Австралија, Канада и Украина ги поддржале САД и Израел, додека Русија, Кина и Турција, напротив, ги критикувале нивните дејствија. Низа арапски земји од Персискиот Залив, чии територии биле погодени од иранските напади, ги осудиле дејствата на Иран и го истакнале своето право на одговор.

 Заднина 
По Исламската револуција во Иран (1979), американско-иранските и израелско-иранските односи нагло се влошиле. Од почетокот на 1980-тите години, Иран и Израел се наоѓаат во состојба на прокси-судир. Кон меѓусебните противречности, од почетокот на 2000-тите се додало и развојот на иранската јадрена програма, која Израел ја смета за егзистенцијална закана.

Во периодот 2005–2010 г., против Иран биле воведени меѓународни санкции поради јадрената програма. Договорот од 2015 г. (JCPOA) ја ограничил програмата во замена за укинување на санкциите. Во 2018 г., САД се повлекле од договорот поради отсуството на ограничувања за иранската ракетна програма и поддршката на вооружени групи во странство, по што повторно ги вовеле санкциите. Иран, повикувајќи се на условите од договорот, започнал да го надминува договорениот обем и ниво на збогатување ураниум. Од 2018 до 2025 г., САД безуспешно се обидувале да договорат нов јадрен договор со Иран.

Во јуни 2025 г. избила 12-дневната војна, во која Израел извршил удари врз иранските јадрени и воени објекти, на што Техеран одговорил со масовно гранатирање на израелска територија. САД се вклучиле во војната, извршувајќи ракетно-бомбени напади врз три ирански јадрени постројки; Иран одговорил со напад врз американската воена база во Катар. Потоа следело прекин на огнот, чија нестабилност била постојано истакнувана од страна на стручњаците.

Ескалација на напнатоста на Блискиот Исток била забележана од јануари 2026 г., во екот на масовните протести во Иран. Иранските владини сили извршиле масовни убиства врз демонстрантите, во чија поддршка застанале Соединетите Држави, кои дополнително го зголемиле своето воено присуство во регионот. Според повеќе извештаи, САД и Израел однапред биле подготвени за заеднички дејствија против Иран.

 Наводи 

Категорија:Судири во 2026 година
Категорија:Израел во 2026 година
Категорија:Иран во 2026 година