Кавкаски круг со креда

Кавкаски круг со креда () — драма од германскиот модернистички драматург Бертолт Брехт. Пример за епскиот театар на Брехт, драмата е парабола за селанка која спасува бебе и станува подобра мајка од богатите биолошки родители на бебето.

Драмата е напишана во 1944 година додека Брехт живеел во Соединетите Американски Држави. Преведена е на англиски јазик од страна на пријателот и обожавател на Брехт, Ерик Бентли, а нејзината светска премиера била студентска продукција на колеџот Карлтон, Нортфилд, Минесота, во 1948 година. Нејзината прва професионална продукција била во театарот Хеџероу, Филаделфија, во режија на Бентли. Нејзината германска премиера од Берлинскиот ансамбл била на 7 октомври 1954 година, во Театарот на Шифбауердам во Берлин.

„Кавкаски круг со креда“ е едно од најпознатите дела на Брехт и една од најредовно изведуваните „германски“ драми. Го преработува претходниот краток расказ на Брехт „Аугсбургшки круг со креда“. И двата произлегуваат од кинеската драма „Кругот со креда “ од Ли Ксингдао од 14 век.

 Заплет 

 Пролог 
Брехт, во својот типичен антиреалистички стил, го користи методот „претстава во претстава“. „Рамковната“ претстава се одвива во Советскиот Сојуз околу крајот на Втората светска војна. Таа прикажува спор меѓу две комуни, Колективната овоштарска фарма „Галинска“ и Колективната козарска драма, околу тоа кој ќе поседува и управува со површина од земјоделско земјиште откако Германците ќе се повлечат од едно село и ќе го остават напуштено. Една група организирала парабола, стара народна приказна, која треба да се одигра за да се реши спорот. Пејачот, Аркади Чејдсе, пристигнува со својата група музичари, потоа им ја раскажува на селаните параболата, која го формира главниот наратив и се испреплетува низ поголемиот дел од претставата. Пејачот често ги презема мислите на ликовите, ги збогатува подраматичните сцени со посилна нарација од едноставниот дијалог, и е одговорен за повеќето промени на сцените и времето. Честопати улогата е придружена од неколку „музичари“, кои вклучуваат музика во самата претстава, и кои му помагаат на пејачот да ја одржи претставата непречено. На крајот, тој наведува дека земјиштето треба да им припадне на оние кои ќе го користат најпродуктивно, овоштарите, а не на оние кои имале претходна сопственост.

 Прва сцена: Благородното дете 
Приказната на „Пејачот“ започнува со гувернерот Георги Абашвили и неговата сопруга Натела кои очигледно ги игнорираат граѓаните на пат кон велигденската миса. „Пејачот“ ни го покажува антагонистот на серијата, Арсен Казбеки, Дебелиот Принц. Тој им се допаѓа на двајцата и забележува како нивното новороденче Михаил е „гувернер од глава до петици“. Тие влегуваат во црквата, оставајќи ги селаните зад себе. Следна што ја претставува хероината Груша Вашнаѕе, слугинка на сопругата на гувернерот. Груша, додека носи гуска за велигденскиот оброк, среќава војник, Симон Шашава, кој открива дека ја гледал како се бања во реката. Таа бега разбеснета.

Пејачот ја продолжува приказната: додека војникот контактира со двајца архитекти за новата вила на гувернерот, Железните кошули, гардисти во стилот нагестапо, се свртуваат против него. Дебелиот принц оркестрирал државен удар, и сега е на власт. Гувернерот брзо е обезглавен. Симон ја наоѓа Груша и ѝ предлага брак, давајќи ѝ го својот сребрен крст. Груша прифаќа. Симон тргнува да ја исполни својата должност кон сопругата на гувернерот. Таа е однесена далеку од пламениот град Нука, и ненамерно го остава својот син, Михаил, зад себе. Груша е оставена со момчето и, откако ја гледа главата на гувернерот закована на вратата од црквата, го зема со себе во планините. Музиката често е вклучена низ поголемиот дел од оваа сцена со помош на Пејачот, музичарите и можеби Груша, бидејќи Брехт вклучува вистински „песни“ во текстот.

 Сцена два и три: Лет во Северните Планини/Во Северните Планини 
Пејачот ја започнува сцената со призвук на бегство. На почетокот од овој чин, Груша се обидува да избега, но мора да застане за да купи млеко за бебето, Михаил, и е принудена скапо да плати за млеко од старец кој тврди дека неговите кози се одземени од војниците. Оваа средба ја забавува и набрзо ја следат Железните кошули. Потоа, Груша наоѓа дом за Михаил, го посвојува една селанка. Груша го напушта на прагот, и има мешани емоции во врска со ова, кои се менуваат кога среќава перверзен каплар и Железнокошули кои го бараат детето. Капларот се сомнева во нешто за неа, и Груша е принудена да го нокаутира за да го спаси Михаил. Таа уморно се повлекува на планинската фарма на својот брат. Лавренти, братот на Груша, измислува приказна на својата љубоморна сопруга Анико, тврдејќи дека Михаил Абашвили е дете на Груша и дека таа е на пат да ја најде фармата на таткото.

Груша добива шарлах и живее таму доста време. Во селото се шират гласини, а Лавренти ја убедува Груша да се омажи за селанецот кој е на умирање, Џусуп, за да ги смири. Таа неволно се согласува. Гостите пристигнуваат на свадбата-погреб, вклучувајќи го и пејачот и музичарите, кои дејствуваат како најмени музичари за настанот, и бескрајно озборуваат. Се открива дека Големиот војвода ги соборува принцовите, и дека граѓанската војна конечно завршила, и дека никој повеќе не може да биде регрутиран. На ова, наводно мртвиот селанец Џусуп се враќа во „живот“ и станува јасно дека бил „болен“ само кога била присутна можноста да биде регрутиран. Така Груша останува во брак. Со месеци, новиот сопруг на Груша се обидува да ја направи „вистинска сопруга“ со тоа што ќе го конзумира бракот, но таа одбива.

Годините минуваат, а Симон ја наоѓа Груша додека пере алишта во реката. Симон на шега ја прашува дали нашла друг маж. Груша се мачи да му каже дека неволно се омажила, а потоа Симон го забележува Михаил. Следната сцена меѓу двајцата е раскажана претежно од Пејачот, кој зборува во име на секој од двата лика. Сепак, Железните кошули пристигнуваат носејќи го Михаил внатре, и ја прашуваат Груша дали е негова мајка, таа вели дека е, а Симон си заминува растроен. Сопругата на гувернерот го сака детето назад, и Груша мора да оди на суд назад во Нука. Пејачот го завршува чинот со прашања за иднината на Груша, и открива дека постои уште една приказна што мора да ја научиме: приказната за Аздак. Ако се користи пауза, генерално се поставува тука.

 Четврта сцена: Приказната за судијата 
Сцената започнува како да е сосема поинаква претстава, но сместена во истата воена средина. Пејачот воведува друг херој по име Аздак. Аздак засолнува еден „селанец“ и го штити од властите со демонстрација на заплеткана логика. Подоцна сфаќа дека самиот го засолнувал Големиот војвода, бидејќи мисли дека бунтот е востание против самата влада, се предава поради неговото „класно предавство“. Но, бунтот не е популистички - всушност, кнезовите се обидуваат да го потиснат популистичкиот бунт што се јавува како резултат на нивниот - а Аздак се откажува од своите револуционерни идеи за да ги спречи Железнокошулите да го убијат како радикал.

Дебелиот Принц влегува, обидувајќи се да ја обезбеди поддршката од Железните кошули за да го назначи својот внук за нов судија. Аздак предлага да одржат лажно судење за да го тестираат, и Дебелиот Принц се согласува. Аздак го игра обвинетиот во судењето - Големиот Војвода. Тој прави неколку многу успешни напади против корупцијата на Принцовите и ги забавува Железните кошули доволно што го назначуваат него наместо внукот на Дебелиот Принц

Аздак останува на клупата. Тој користи голема книга со закони како перница за седење. Она што следи е серија кратки сцени, прошарани со „песната“ на Пејачот, во која тој суди во корист на сиромашните, угнетените и добронамерните бандити, и во еден сет случаи во кои сите тужители и обвинети се корумпирани, тој донесува сосема бесмислен сет пресуди. Но, тоа не трае вечно. Големиот војвода се враќа на власт, Дебелиот Принц е обезглавен, а Аздак се наоѓа во ситуација и пред да биде обесен од Железните кошули на Големиот војвода кога пристигнува помилување со кое се назначува „извесен Аздак од Нука“ за судија во знак на благодарност за „спасување на живот од суштинско значење за царството“, т.е. на самиот Голем војвода. „Неговата чест Аздак сега е Неговата чест Аздак“. Сопругата на обезглавениот гувернер не го сака, но одлучува дека ќе биде потребен за судењето на кое таа ќе го извлече својот син од Груша. Чинот завршува со Аздак, сервилен и исплашен за својот живот, ветувајќи дека ќе го врати Михаил на сопругата на гувернерот, ќе ја обезглави Груша и ќе направи што и да посака сопругата на гувернерот: „Сè ќе биде средено како што ќе наредите, ваша екселенцијо. Како што ќе наредите.“

 Сцена пет: Кругот со креда 
Се вративме на приказната на Груша. Ја среќаваме Груша на суд, поддржана од поранешен готвач на гувернерот и Симон Шашава, кој ќе се заколне дека е татко на момчето. Натела Абашвили влегува со двајца адвокати, кои секој ја уверува дека работите ќе бидат средени. Аздак е претепан од Железните кошули, како да е непријател на државата. Влегува јавач со проглас во кој се наведува дека Големиот војвода повторно го назначил Аздак за судија. Аздак е чист од обвиненија, и започнува судењето. Судењето, сепак, не започнува со Груша и сопругата на гувернерот, туку со многу постар брачен пар кој сака да се разведе. Аздак не е во можност да донесе одлука за овој случај, па го остава настрана за да го слушне следниот случај на суд.

Обвинителството излегува и великодушно го поткупува Аздак со надеж дека ќе ја измени пресудата. Се открива дека Натела го сака детето само затоа што целиот имот и финансии на гувернерот се поврзани со нејзиниот наследник, и не можат да се стекнат без него. Одбраната на Груша не поминува добро, бидејќи се развива така што таа и Симон го навредуваат Аздак за земање мито. Аздак ги казнува за ова, но по размислување, тврди дека не може да ја најде вистинската мајка. Тој одлучува дека ќе мора да смисли тест. Се црта круг од креда, а Михаил е поставен во центарот. Вистинската мајка, вели Аздак, ќе може да го извлече детето од центарот. Ако двајцата го повлечат, ќе го искинат детето на половина и ќе добијат секој по половина. Тестот започнува, но (слично на Соломоновиот суд) Груша одбива да го повлече, бидејќи не може да поднесе да го повреди Михаил. Аздак ѝ дава уште една шанса, но повторно не може да го повлече Михаил. За време на оваа дилема, пејачот пее трогателна песна како одраз на мислите на Груша кон Михаил. Другите на сцената не можат да го чујат ова, но ја чувствуваат огромната емоција преку Груша. Аздак изјавува дека Груша е вистинската мајка, бидејќи премногу го сака Михаил за да може да го повреди. На сопругата на гувернерот ѝ се кажува дека имотите ќе му припаднат на градот, и ќе бидат претворени во градина за деца наречена „Градината на Аздак“. Симон му ја плаќа казната на Аздак. Аздак им кажува на старите дека ќе ги разведе, но „случајно“ ги разведува Груша и селанецот кој беше на умирање, оставајќи ја слободна да се омажи за Симон. Сите радосно танцуваат додека Аздак исчезнува. Пејачот забележува за мудроста на Аздак и забележува дека на крајот, секој го добил она што го заслужувал.

 Варијанти 
Претставата понекогаш се игра без пролог. Првата американска продукција што го вклучила прологот била во 1965 година. Постои одреден спор околу тоа колку е интегрален прологот за Брехтовата концепција на претставата. Некои тврдат дека тој го сметал за составен дел од неговата претстава и дека бил присутен во најраните нацрти. Други тврдат дека бил вклучен само во подоцнежните нацрти. Сепак, постои согласност дека првично имал намера да го постави во 1930-ти години, но подоцна го ажурирал.

 Музика 
Брехт напишал голем број „песни“ како дел од делото, а еден од главните ликови се вика Пејачот. Во 1944 година, продукцијата ја компонирал Пол Десау. Иако нема официјално објавена партитура, претставата генерално се изведува со оригинална музика и песни изведувани од актерската екипа. Многу композитори создале уникатни оригинални партитури за „Кавкаскиот круг со креда“. Една партитура што редовно се изведува е од американскиот композитор Марк Николс, кој својата музика ја базирал на традиционалните грузиски народни хармонии во полифонија. Грузискиот композитор Гија Канчели направил иконска партитура за продукцијата на театарот „Руставели“ во Тбилиси.

 Поставување 
Дејствието на претставата е Грузија на Кавказ, иако во главната претстава е опишано како „Грузинија“ (а тоа е едно од руските имиња за земјата). Повеќето од ликовите имаат грузиски имиња, а Тбилиси и поетот Мајаковски, кој е роден и израснат во Грузија, се споменуваат во прологот. Сепак, градот каде што се одвива голем дел од дејството, Нука, се наоѓа во денешен Азербејџан, иако бил под грузиска власт некое време во средниот век.

Брехт немал намера неговата драма да биде реалистичен приказ ниту на современа ниту на средновековна Грузија. Дури и во Советскиот Сојуз, некои луѓе ја сметале за повеќе германска отколку руска или грузиска драма, и истакнувале дека не ги прикажува точно процедурите за донесување одлуки во советското земјоделство.

 Наводи 

 Надворешни врски 


 Songs from Chalk Circle by Mark Nichols
 The Caucasian Chalk Circle, Heinemann edition, 1960, in Google Books. (Some pages are not part of this book preview.)
 Analysis of Grusha Vashnadze

Категорија:Кавказ
Категорија:Композиции од Паул Десау
Категорија:Драми од Бертолт Брехт