Хатам

Хатам () е древна персиска техника на инкрустирање. Тоа е верзија на маркетарија каде што уметничките форми се создаваат со украсување на површината на дрвени предмети со нежни парчиња дрво, коска и метал, прецизно исечени сложени геометриски шари. Хатам-кари (خاتم‌کاری) или хатам-банди (خاتم‌بندی) се однесува на уметноста на изработка на хатам. Вообичаени материјали што се користат во изработката на инкрустирани предмети се злато, сребро, месинг, алуминиум и извиткана жица.

 Дизајн и изработка 
Дизајнирањето на инкрустирани предмети е многу сложен процес. Понекогаш има повеќе од 400 парчиња на квадратен инч во дело со просечен квалитет. Тенки прачки од различни обоени дрва, слонова коска, коска, месинг, сребро итн. се лепеле заедно во долги гроздови кои можеле да имаат кружен, правоаголен или полигонален пресек. Гроздовите се сечеле на тенки парчиња и комбинирани со други за да се создадат сложени шари. Во секој кубен сантиметар до приближно 250 поединечни парчиња можат да завршат едно до друго, измазнети, премачкани со масло и полирани. Инкрустираните предмети во ерата на Сефавидите добиле посебно значење бидејќи уметниците ги создавале своите скапоцени уметнички дела. Користените дрва вклучуваат бетел, орев, чемпрес и бор. Овие дела вклучуваат врати и прозорци, рамки за огледала, кутии за Куранот, инкрустирани кутии, пенкала и држачи за пенкала, фенери и светилишта.

 Примери 
мини|Едноставна кутија за маркетирање од „Хатам“ украсена со геометриски шари на триаголници и ѕвезди со 6 краци на страните, како и цветен дизајн на капакот.
мини|Дрвена порта од Гур-е-Амир, со вајана декорација, траги од полихромија и микромозаици (Хатамкари). 15 век. Државен музеј за историја на културата на Узбекистан
Орнаментацијата на вратите на светите места главно се состои од инкрустирани мотиви. Примери за овие може да се забележат во градовите Машхад, Ком, Шираз и Реј. Во времето на Сефавидите, уметноста на маркетарството цветала во јужните градови на Иран, особено во Шираз, Исфахан и Керман. Просториите во Са'дабадската палата и Мермерната палата во Техеран се меѓу ремек-делата на оваа уметност.

 Моментален статус 
Хатам главно се практикува во Шираз, Исфахан и Техеран. Уметноста на инкрустирана дрвенарија се изведува во работилниците на Организацијата за културно наследство на Иран, како и во приватни работилници.

Мајсторот Мохамед Багер Хаким-Елахи (محمد باقرحكيم الهي) бил мајстор на оваа уметност и ги научил техниките од мајсторот Сани Хатам во Шираз. Подоцна во животот, во раните 1950-ти, се преселил во Техеран, каде што живеел до крајот на својот живот во март 2012 година. Тој продолжил да создава ремек-дела од Хатам, почнувајќи од мали рамки и кутии за накит, па сè до големи предмети како што се масички за кафе, рамки за кревети, масички за вечера и големи лустери, од кои некои моментално се наоѓаат во музеи во Иран, но повеќето се во приватни колекции низ целиот свет, вклучително и во јужна Калифорнија. Тој исто така го подучувал и својот помлад брат Асадолах Хаким-Елахи (ﺍﺴﺪﷲ ﺤﻛﻴﻢﺍﻠﻬﻰ). Асадолах починал од лимфом во доцните 1970-ти години, кога имал околу 40 години.

 Наводи 

Категорија:Иранска култура
Категорија:Дрводелство
Категорија:Персиски ракотворби