Лавендулан

Лавендулан — редок арсенитен минерал од лавендуланската група. Познат е по својата карактеристична интензивна електрично сина боја. Лавендуланот е многу сличен на леманскитот, аналогниот трихидратен минерал, до тој степен што се сметаат за диморфи. Лавендуланот има иста структура како самплеитот, а двата минерала формираат серија. Тој е калциумов аналог на зденекит и арсенатен аналог на самплеит.

Лавендуланот првично бил именуван според лавандината боја на „типскиот“ примерок, за кој подоцна било утврдено дека е мешавина без врска со современиот лавендулан. Минералот што денес се нарекува лавендулан нема лавандино сина боја и нема врска со „типскиот“ материјал од Анабeрг. Често содржи калиум, кобалт и никел како примеси.

 Елементарна ќелија 
Иако лавендулан е моноклински, аголот β е многу блиску до 90°, што го прави минералот псевдо-орторомпски. Повеќето извори ја опишуваат елементарната ќелија на лавендулан како орторомпска ќелија што содржи 8 формулни единици (Z = 8), но Mindat.org опишува моноклинска елементарна ќелија со преполовена должина на c-оската и само 4 формулни единици по ќелија (Z = 4) и просторна група P21/n. Параметрите на елементарната ќелија се наведуваат како

a = 9.73 Å, b = 41.0 Å, c = 9.85 Å, Z = 8
a = 9.815 Å, b = 40.394 Å, c = 9.99 Å, Z = 8
a = 9.73 Å, b = 41.0 Å, c = 9.85 Å, Z = 8
a = 10.011 Å, b = 19.478 Å, c = 10.056 Å, β = 90.37°, Z = 4

 Физички својства 
Лавендуланот е син или зеленикаво син проѕирен минерал, со стаклест до восочен сјај, свиленкаст во агрегати, и светлосина трага. Се јавува како тенки ботриоидални кори од ситни радијални влакна или како тенки правоаголни, псевдо-орторомбични плочки, со цепливост во три насоки, речиси совршена нормално на b-кристалната оска, и изразена нормално на a и c оските. Двојништвото е често. Минералот е кршлив, со нерамен прелом. Тој е прилично мек, со тврдост 2,5, меѓу гипс и калцит, и релативно густ; неговата специфична тежина е 3,84, блиска до онаа на топаз, и многу поголема од кварц (специфична тежина 2,5 до 2,7). Лесно се раствора во хлороводородна киселина.

 Оптички својства 
Показателот на прекршување варира со насоката на ширење на светлината и се движи меѓу 1,64 и 1,75. Ова е релативно висока вредност, меѓу топаз и рубин. Лавендуланот е дволомен (−), и повеќето извори наведуваат вредности за три индекси на прекршување, за светлина што патува паралелно со трите кристални оски. Еден извор, сепак, го наведува лавендуланот како речиси едноосен (−) и дава само два показатели на прекршување, за обичниот и вонредниот зрак.
Nx = 1.645 Ny = 1.715 Nz = 1.725
Nx = 1.660 Ny = 1.715 Nz = 1.734
Nx = 1.66 Ny = 1.715 Nz = 1.734
Nω = 1.748 Nε = 1.645.
Лавендуланот е плеохроичен, со O = бледосина до бледозеленикаво сина и E = сина до зеленикаво сина.

 Средина 
Лавендуланот е редок секундарен минерал во оксидираната зона на некои бакаро-арсенски лежишта.

 Типска местоположба 
Лавендуланот е син минерал која бил откриен во 1837 година од Јохан Брајтаупт во Анабeрг во Рудни Планини, планински регион што се протега меѓу Чешка и Германија. Минералот бил наречен „lavendulan“ според бојата, а Анабeрг бил назначен како типско место. Во 1853 година, Вогел пронашол примерок од лавендулан од Јахимов, исто така во Рудните Планини, кој бил сличен по изглед и својства на материјалот од Анабeрг. Во 1877 година Голдсмит испитал неколку примероци од тиркизно син бакарен арсенат од кобалтните лежишта на Сан Хуан, Чиле, и објавил дека и тие се лавендулан.

Речиси педесет години подоцна, во 1924 година, Вилијам Фошаг објавил дека чилеанскиот материјал е целосно различен од оној од Јахимов и утврдил дека станува збор за нов минерал, на кој му го дал името фреиринит, според локалитетот — рудникот Бланка, Фреирина, Атакама, Чиле. Во 1957 година, сепак, Клод Гилемин утврдил дека лавендуланот и фреиринитот од типските локации даваат исти рентгенски прашкасти дифракциони модели, и фреиринитот бил дискредитиран како минерален вид. Уште педесет години подоцна, во 2007 година, Гестер и соработниците повторно го испитале типскиот примерок и утврдиле дека станува збор за мешавина неповрзана со современиот лавендулан. Втората местоположба каде што бил пронајден лавендуланот е во Чешка, па типската локација на видот била променета таму, односно во Јахимов, Рудни Планини, Карлови Вари. Типскиот материјал се чува на Рударската академија во Фрајберг, Германија, референца 20944.

 Појави 
На типската локација, авендуланот се јавува поврзан со еритрит и кобалтов молибдат првично наречен патераит, но денес дискредитиран. Во [Сан Хуан, Чиле, е поврзан со еритрит, купирит, малахит и кобалтен вад. Во рудникот Кап Гароне, Франција, придружни минерали се халкофилит, цианотрихит, парнауит, мансфилдит, оливенит, тенантит, ковелин, халкантит, антлерит, брошантит и геминит. Исто така се јавува во Цумеб, Намибија, поврзан со купријан адамити, конихалцит, цумкорит, фахлеит, кварц, калцит и гипс.

 Наводи 

 Надворешни врски 
Jmol: http://rruff.geo.arizona.edu/AMS/viewJmol.php?id=07151
Lavendulan photo gallery at Mindat.org

Категорија:Моноклински минерали
Категорија:Минерали на калциумот
Категорија:Минерали на натриумот
Категорија:Минерали на бакарот
Категорија:Минерали на арсенот
Категорија:Минерали на хлорот