Религија и митологија

Религијата и митологијата се разликуваат во однос на обемот, но тие имаат преклопувачки аспекти. И двете се системи на концепти кои се од големо значење за одредена заедница и се поврзани со натприродното или со светото. Општо земено, митологијата се смета за една компонента или аспект на религијата. Религијата е поширок термин: покрај митолошките аспекти, таа вклучува и аспекти на ритуал, морал, теологија и мистично искуство. Дадена митологија речиси секогаш е поврзана со одредена религија, како што била старогрчката митологија со старогрчката религија. Отсечен од својот религиозен систем, митот може да ја изгуби својата непосредна важност за заедницата и да еволуира - подалеку од светата важност - во легенда или народна приказна.

Постои сложена врска помеѓу рецитирањето на митови и спроведувањето на ритуали.

 Вовед 
Односот меѓу религијата и митот зависи од тоа која дефиниција за „мит“ се користи. Според дефиницијата на Роберт Грејвс, традиционалните приказни на религијата се „митови“ ако и само ако некој не припаѓа на религијата за која станува збор. Според дефиницијата на Сегал, сите религиозни приказни се митови - едноставно затоа што скоро сите приказни се митови. Според дефиницијата на фолклористите, сите митови се религиозни (или „свети“) приказни, но не сите религиозни приказни се митови: религиозните приказни што вклучуваат создавање на светот (на пример, приказните во Книгата Битие) се митови; сепак, некои религиозни приказни што не објаснуваат како работите се појавиле во нивната сегашна форма (на пр., хагиографии на познати светци) не се митови. Општо земено, митологијата е главната компонента на религијата заедно со ритуалот.: "The cosmology of the New Testament is essentially mythical in character." На пример, во раниот модерен период, истакнати христијански теолози развиле разработени митологии за вештерки што придонеле за интензивирање на судењата на вештерките. „Оксфордскиот придружник за светската митологија“ го дава следново резиме и неколку примери:
Религиозните приказни се „свето писмо“ за верниците - наративи што се користат за поддршка, објаснување или оправдување на ритуалите, теологијата и етиката на одреден систем - и се митови за луѓето од други култури или системи на верување. […] Тешко е да се поверува дека Буда бил зачнат во сон од бел слон, па затоа и таа приказна ја нарекуваме мит. Но, секако, приказните како што се разделбата на Морето од трски за бегалците Евреи, Ноќното патување на Мухамед и мртвиот Исус кој воскреснува од гробницата се исто толку јасно ирационални наративи на кои еден хиндуист или будист би можел разбирливо да го примени зборот „мит“. Сите овие приказни се дефинираат како митови затоа што содржат настани што се спротивставуваат и на нашето интелектуално и на нашето физичкото искуство на реалноста.Повеќето дефиниции за „мит“ ги ограничуваат митовите на приказни.Segal 2004, p. 5. See Buxton, p. 18: "There are three elements in [my] definition [of mythology]. The least problematic is the notion of story: a 'myth' is a narrative, a set of events structured into a sequence". (Bolding added) Според тоа, ненаративните елементи на религијата, како ритуалот, не се митови.

 Теологија и мит 
Терминот теологија за прв пат се појавил во списите на старогрчките филозофи Платон и Аристотел. Првично, теологијата и митологијата биле синоними. Со текот на времето, двата термина добиле посебни квалитети:
На прво место, теологијата е духовен или религиозен обид на „верниците“ да ја објаснат својата вера. Во оваа смисла, таа не е неутрална и не се обидува да се објасни од перспектива на оддалечено набљудување - за разлика од општата историја на религиите. Импликацијата што произлегува од религиозниот пристап е дека таа не обезбедува формална и рамнодушна шема лишена од претпоставки во кои би можеле да се вклучат сите религии. На второ место, теологијата е под влијание на нејзиното потекло во старогрчката и христијанската традиција, со импликација дека трансмутацијата на овој концепт во други религии е загрозена од самите околности на потеклото.Според Хеге, и примитивната и модерната теологија се неизбежно ограничени од својот митски ‘рбет:: "The cosmology of the New Testament is essentially mythical in character."Херменевтички, теолозите мораат да препознаат дека митската мисла проникнува во библиските текстови. Догматски, теолозите мораат да бидат свесни за митолошките елементи на теологијата и за тоа колку широко теологијата се потпира на митските форми и функции, особено во светлината на нашата свест за сеприсутноста на митот.

 Религија 
мини|Симболи на различните религии
Религијата е верување во врска со натприродното, светото или божественото, како и моралните кодекси, практики, вредности и институции поврзани со таквото верување, иако некои научници, како Диркем, би тврделе дека натприродното и божественото не се аспекти на сите религии."Religion", Encyclopædia Britannica 2007. Религиозните верувања и практики можат да го вклучуваат следново: божество или повисоко суштество, есхатологија, практики на богослужба, практики на етика и политика. Некои религии не ги вклучуваат сите овие карактеристики.

 Митологија 
Терминот митологија обично се однесува или на систем од митови или на проучувањето на митовите."Mythology", OED, 2007. Сепак, самиот збор „мит“ има повеќекратни (и некои контрадикторни) дефиниции:

 2007: Според речникот Меријам-Вебстер, „Мит:“ 1а: обично традиционална приказна за наводно историски настани која служи за откривање на дел од погледот на светот на еден народ или за објаснување на практика, верување или природен феномен. 1б: Приказна, Алегорија. 2а: популарно верување или традиција што се развила околу нешто или некого; особено: она што ги отелотворува идеалите и институциите на едно општество или сегмент од општеството . 2б: неоснована или лажна идеја. 3: лице или нешто што има само имагинарно или непроверливо постоење. 4: целото тело на митови."Myth", Merriam-Webster Online Dictionary, 2007.

Во однос на проучувањето на културата и религијата, еве некои од дефинициите што ги користеле научниците:

 1968: Класицистот Роберт Грејвс ги дефинирал митовите како „какви било религиозни или херојски легенди што се толку туѓи за искуството на ученикот што тој не може да поверува дека се вистинити“.Graves 1968, p. v.
 1973: Друг класичар, Г. С. Кирк, ја отфрлил идејата дека сите митови се религиозни или свети. Во категоријата „мит“, тој вклучувал многу легендарни приказни кои се „секуларни“.Kirk 1973, p. 11.
 1997: Фолклористите го дефинираат митот како „света нарација што објаснува како светот и човештвото се појавиле во нивната сегашна форма“.Dundes 1997, p. 45.
 2004: Во религиозните студии, зборот „мит“ обично е резервиран за приказни чии главни ликови се богови или полубогови.Segal 2004, p. 5.
 2004: Класицистот Ричард Бакстон го дефинирал митот како „социјално моќна традиционална приказна“.Buxton, p. 18
 2004: Роберт А. Сегал, професор по теории на религијата на Ланкастерскиот универзитет, го дефинирал „митот“ во широка смисла како секоја приказна чии „главни фигури [се] личности - божествени, човечки, па дури и животински. Исклучени би биле безлични сили како што е Платоновото Добро“.

 Сличности помеѓу различните религиозни митологии 
мини| Создавањето (околу 1896–1902) од Џејмс Тисо
Со оглед на која било од горенаведените дефиниции за „мит“, митовите на многу религии, и антички и модерни, делат заеднички елементи. Широко распространетите сличности помеѓу религиозните митологии го вклучуваат следново:

 почетен Рај што претходи на обичното историско време 
 приказната за бог кој претрпува смрт и воскресение (божество живот-смрт-преродба).: "The cosmology of the New Testament is essentially mythical in character."
 Митската географија на многу религии вклучува axis mundi, или Космички центар. 
 Митови за создавање
 Врховно божество
 Патувањето на херојот

Сличностите помеѓу културите и временските периоди можат да бидат корисни, но обично не е лесно да се комбинираат верувањата и историјата од различни групи. Поедноставувањето на културите и временските периоди преку елиминирање на деталните податоци останува ретко во оваа област на истражување.

 Контрасти помеѓу различни религиозни митологии 
Иако постојат сличности меѓу повеќето религиозни митологии, постојат и контрасти. Многу митологии се фокусираат на објаснувања на универзумот, природните феномени или други теми од човековото постоење, честопати припишувајќи им дејствување на едно или повеќе божества или други натприродни сили. Сепак, некои религии имаат многу малку од овој вид приказна за космичко објаснување. На пример, будистичката парабола за стрелата предупредува против шпекулации како „[Дали] светот е вечен или не е вечен? [Дали] душата е различна од телото? [Дали] просветлените постојат по смртта или не?“, сметајќи ги за ирелевантни за целта на избегнување на страдањето."The Parable of the Arrow"

 Академски ставови 
Во академијата, терминот „мит“ често се однесува на приказни што општеството на кое припаѓаат ги смета за вистинити, а не фиктивни.Eliade, Myth and Reality, p. 1, 8-10; The Sacred and the Profane, p. 95 Така, многу научници ќе го наречат збирот од приказни „митологија“, оставајќи го отворено прашањето дали приказните се вистинити или лажни. На пример, во „Дрво на душите: Митологијата на јудаизмот“, професорот по англиски јазик Хауард Шварц изјавил: „дефиницијата за „митологија“ што се нуди овде не се обидува да утврди дали библиските или последователните наративи се вистинити или лажни, т.е. историски точни или не“.Schwartz, p. lxxviii

Од почетокот на модерната филозофија и наука во 16 век, многу западни интелектуалци го сметале митот за застарен. Всушност, некои тврделе дека христијанската религија би била подобра без митологија, или дури дека христијанството би било подобро без религија:Muthuraj
[JAT] Робинсон се залагал за „одвојување на христијанската доктрина за Бога од каква било неопходна зависност од „натприродалистички“ поглед на светот“. Тој го разбирал ова како пророчки аспект на службата на Црквата кон светот. [...] Во тоа време, атеизмот се сметал за христијанско евангелие кое треба да му се проповеда на светот. Џ. Џ. Алтизер, на пример, храбро го тврдел [ова] изјавувајќи: „Низ својата историја, христијанската теологија била спречена да ја достигне својата суштинска цел поради нејзиното врзување за трансцендентен, суверен и бесчувствителен Бог“. [...] [Дитрих] Бонхофер упорно повикувал на „безрелигиозно христијанство“.Во 20 век, многу научници се спротивставиле на овој тренд, бранејќи го митот од модерната критика. Мирча Елијаде, професор по историја на религиите, изјавил дека митот не ја спречува религијата, дека митот е суштинска основа на религијата и дека елиминирањето на митот би елиминирало дел од човечката психа.  Елијаде му пристапил на митот сочувствително во време кога религиозните мислители се обидувале да ја исчистат религијата од нејзините митолошки елементи: Елијаде пишувал за „небото и небесните богови“ кога христијанската теологија била потресена во самите нејзини темели од теологијата „смрт на Бога“. Тој зборувал за „Бог горе“ кога теолози како Ј. А. Т. Робинсон биле зафатени со бришење на митскиот јазик на [трикатниот] универзум што лежи во основата на раната христијанска мисла и искуство.Слично на тоа, Џозеф Кемпбел верувал дека луѓето не можат да ги разберат своите индивидуални животи без помош од митологијата. Потсетувајќи за значењето на старите митови, тој ја поттикнал свеста за нив.  Одговарајќи на прашањето „Како би ја дефинирал митологијата?“, Џозеф Кемпбел одговорил: Мојата омилена дефиниција за митологија: религијата на другите луѓе. Мојата омилена дефиниција за религија: погрешно разбирање на митологијата.

 Религиозни погледи 
Повеќето религии содржат збир од традиционални свети приказни за кои се верува дека изразуваат длабока вистина. Некои религиозни организации и практичари веруваат дека некои или сите нивни традиционални приказни не се само свети и „вистинити“, туку и историски точни и божествено откриени и дека дека кога таквите приказни се наречат „митови“ не се почитува нивниот посебен статус. Други религиозни организации и практичари немаат проблем со категоризирањето на нивните свети приказни како митови.

 Противставување на категоризирањето на сите свети приказни како митови 

 Современа опозиција 
Некои религиозни верници се навредуваат кога она што го сметаат за историски аспекти на нивната вера е етикетирано како „мит“. Таквите верници прават разлика помеѓу религиозните басни или митови, од една страна, и оние свети наративи кои нивната традиција ги опишува како историја или откровение, од друга страна. На пример, католичкиот свештеник отец Џон А. Хардон инсистирал дека „христијанството не е митологија. Она во што веруваме не се религиозни фантазии, без разлика колку се побожни“.  Евангелистичкиот христијански теолог Карл Ф. Х. Хенри инсистирал дека „јудео-христијанското откровение нема ништо заедничко со категоријата мит“.Carl F. H. Henry, quoted by Mohler 

 Корените на популарното значење на „мит“ 
Особено во христијанството, приговорот кон зборот „мит“ се темели на историска основа. До времето на Христос, грчко-римскиот свет почнал да го користи терминот „мит“ (старогрчки muthos) со значење „басна, фикција, лага“; како резултат на ова, раните христијански теолози го користеле зборот „мит“ во оваа смисла.Eliade, Myth and Reality, 1968, p. 162. Така, погрдното значење на зборот „мит“ е традиционалното христијанско значење, а изразот „христијанска митологија“, како што се користи во академскиот дискурс, може да ги навреди христијаните поради оваа причина.

Покрај ова, оваа рана христијанска употреба на терминот „мит“ преминала во популарна употреба.Eliade, Myths, Dreams and Mysteries, 1967, p. 23. Па така, кога суштинските свети мистерии и учења се опишуваат како мит, зборот честопати сè уште имплицира дека станува збор за „празна фантазија, фикција или лага“. Овој опис може да се сфати како директен напад врз религиозното верување, сосема спротивно на значењето што наводно го има академската употреба на терминот. Понатаму, во академското пишување, иако „мит“ обично значи фундаментална приказна за светоглед, дури и таму повремено е двосмислен или јасно означува „лага“, како во „теоријата за митот за Христос“. Оригиналниот термин „митос“ (кој немал пејоративна конотација) може да биде поприфатлив збор за разликување на позитивната дефиниција од негативната.

 Непротивставување на категоризирањето на светите приказни како митови 
Современото свештенство и практичари во рамките на некои религиозни движења немаат проблем со класифицирањето на светите приказни на религијата како „митови“. Тие веруваат дека светите текстови навистина да содржат религиозни вистини, божествено инспирирани, но пренесени на јазикот на човештвото. Следат неколку примери.

 Христијанство 
Љубовта на Џ. Р. Р. Толкин кон митовите и побожната католичка вера се споија во неговото тврдење дека митологијата е божествено ехо на „Вистината“. Толкин напишал дека митовите содржат „фундаментални работи“.Menion, 2003/2004 citing essays by Tolkien using the words "fundamental things". Тој ги изразил овие верувања во неговата поема „Митопоеја“ од околу 1931 година, која го опишува создавањето митови како чин на „подсоздавање“ во рамките на Божјото примарно создавање.Tolkien, Mythopoeia, circa 1931. Поемата делумно тврди дека создавањето е „ткаено со митови и со вилешки мотиви“:

Мислењето на Толкин го усвоил и друг познат христијански писател, К. С. Луис, во нивните разговори: „Толкин му објаснил на Луис дека приказната за Христос е вистинскиот мит во самото срце на историјата и во самиот корен на реалноста.“  К. С. Луис слободно ја нарекол приказната за Христос „вистински мит“ и верувал дека дури и паганските митови изразуваат духовни вистини. Според него, разликата меѓу приказната за Христос и паганските митови е во тоа што приказната за Христос е и историско и духовно вистинита. Луис изјавил,letter to Arthur Greeves, quoted by BrownПриказната за Христос е едноставно вистински мит: мит кој делува на нас на ист начин како и другите, но со оваа огромна разлика - тоа навистина се случило: и мора да се биде задоволен и да се прифати на овој начин, имајќи предвид дека тоа е Божји мит, додека другите се човечки митови: т.е. паганските приказни се Бог кој се изразува преку умовите на поетите, користејќи слики какви што ги пронашол таму, додека христијанството е Бог кој се изразува преку она што го нарекуваме вистински нешта.

Друг христијански писател, католичкиот свештеник отец Ендру Грили, слободно го применувал терминот „мит“ за христијанството. Во својата книга „Митови за религијата“, тој ја брани оваа терминологија:Greeley, Myths of Religion; quoted in Bierlein 1994, pp. 304-5.
Многу христијани се спротивставиле на мојата употреба на овој збор [мит] дури и кога го дефинирам конкретно. Тие се ужаснати од збор кој може дури и да има мала алузија на фантазија. Сепак, мојата употреба е онаа што е вообичаена кај историчарите на религијата, литературните критичари и општествените научници. Тоа е вредна и корисна употреба; нема друг збор што го пренесува она што овие научни традиции го кажуваат кога зборуваат на митот. На христијанинот би му било добро да го надмине стравот од зборот и да сфати колку важна алатка може да биде за разбирање на содржината на неговата вера.

На „Консултацијата за односот помеѓу Веслијанската традиција и природните науки“ во Канзас Сити, Мисури, на 19 октомври 1991 година, Денис Брачер презентирал дискусија за адаптацијата на блискоисточната митска мисла од страна на Израелците.Bratcher Брачер тврдел дека Стариот завет ја апсорбирал блискоисточната паганска митологија (иако тој направил остра разлика меѓу буквално толкуваните митови на блискоисточните пагани и „митопоетската“ употреба на слики од паганските митови од страна на Евреите). За време на оваа презентација, тој ја дал следнава изјава:Терминот „мит“ како што се користи овде не значи „лажно“ или „фикција“. Дури и во мојот стар и пожолтен Вебстер, „фикција“ е третото значење на зборот. Во своето примарно и потехничко значење, „мит“ се однесува на приказна или група приказни што служат да објаснат како одредено општество го гледа својот свет.

 Јудаизам 
Некои еврејски научници, вклучувајќи го Дов Ној, професор по фолклор на Еврејскиот универзитет и основач на Архивите на израелски народни приказни, и Хауард Шварц, еврејски антологичар и професор по англиски јазик на Мисурискиот универзитет во Сент Луис, ги дискутираат традиционалните еврејски приказни како „митологија“. 

Шварц е автор на книгата „Дрво на душите: Митологијата на јудаизмот“. Таа се состои од митови и верувања извадени - и, во некои случаи, синтетизирани од голем број извадоци од библиски и небиблиски еврејски текстови. Според Шварц, еврејскиот народ продолжува да ја разработува и да составува дополнувања на неговата традиционална митологија. Во воведот на книгата, Шварц наведува дека зборот „мит“, како што се користи во книгата, „не се нуди да значи нешто што не е вистина, како во сегашната популарна употреба".

 Неопаганизам 
Неопаганците често ги нарекуваат своите свети приказни „митови“. Асатру, модерно оживување на германскиот паганизам, тврди „дека Едите, митовите и нордиските саги се божествено инспирирана мудрост на [неговата] религија“.  Вика, друго неопаганско движење, исто така го применува терминот „митологија“ за своите приказни."The Wheel of the Year / the Sabbats"; "What is Wicca?"; "Workshops and Talks"

 Наводи 
 Цитати 

 Извори 




 "About Us". Ásatrú Utah. 30 December 2007 <http://asatruutah.org/about_us/ >.
 "Religion". Encyclopædia Britannica. 2007. Encyclopædia Britannica Online. File retrieved 8 June 2007  .
 "Myth", Oxford English Dictionary ("OED"). File retrieved 2 June 2007.
 Bierlein, J.F. Parallel Myths. New York: Ballantine, 1994.
 Bratcher, Dennis. "Speaking the Language of Canaan: The Old Testament and the Israelite Perception of the Physical World". The Voice. CRI/Voice, Institute. 30 December 2007 <http://www.cresourcei.org/langcaan.html#symbol >.
 Brown, Dave. "Real Joy and True Myth". Dave Brown's C. S. Lewis Page. 31 December 2007 <https://web.archive.org/web/20091026222931/http://www.geocities.com/athens/forum/3505/LewisJoy.html>.
 Buxton, Richard. The Complete World of Greek Mythology. London: Thames & Hudson, 2004.
 "Myth", Merriam-Webster Online Dictionary. File retrieved June 18, 2007.
 Campbell, Joseph. The Masks of God: Occidental Mythology. NY: Penguin, 1991.
 Eliade, Mircea:
Images and Symbols: Studies in Religious Symbolism. Trans. Philip Mairet. Princeton: Princeton UP, 1991.
Myth and Reality. Trans. Willard R. Trask. NY: Harper & Row, 1968.
Myths, Dreams and Mysteries. Trans. Philip Mairet. NY: Harper & Row, 1967.
Myths, Rites, Symbols: A Mircea Eliade Reader. Ed. Wendell C. Beane and William G. Doty. Vol 2. New York: Harper & Row, 1976.
The Sacred and the Profane: The Nature of Religion. Trans. Willard R. Trask. NY Harper & Row, 1961.
 Dundes, Alan. "Binary Opposition in Myth: The Propp/Levi-Strauss Debate in Retrospect". Western Folklore 56 (Winter, 1997): pp. 39–50.
 Frazer, J. G. The Golden Bough: A Study in Magic and Religion. NY: Macmillan, 1930.
 Kirk, G. S. Myth: Its Meaning and Function in Ancient and Other Cultures. Berkeley: Cambridge UP, 1973.
 Graves, Robert, "Introduction," New Larousse Encyclopedia of Mythology (trans. Richard Aldington and Delano Ames), London: Hamlyn, 1968, pp. v-viii.
 Menion, Michael. Tolkien Elves and Art, in  J.R.R. Tolkien's  Aesthetics. 2003/2004 (commentary on Mythopoeia the poem).
 Mohler, Albert. "The Mythology of Star Wars: The Faith versus the Force". AlbertMohler.com. 30 December 2007 <http://www.albertmohler.com/commentary_read.php?cdate=2005-05-25 >.
 Muthuraj, Joseph. "The Significance of Mircea Eliade for Christian Theology". Religion Online. 15 January 2008 <https://web.archive.org/web/20080413053729/http://www.religion-online.org/showarticle.asp?title=1901>. This article was previously published in Bangalore Theological Forum 33.2 (2001): 38-59.
 Pearce, Joseph. "J.R.R. Tolkien: Truth and Myth". Catholic Education Research Center. 31 December 2007 <http://www.catholiceducation.org/articles/arts/al0107.html >.
 Robinson, B. A. "Deism: About the God who went away". ReligiousTolerance.org. 30 December 2007 <http://www.religioustolerance.org/deism.htm>.
 Segal, Robert A. Myth: A Very Short Introduction. Oxford: Oxford UP, 2004.
 Schram, Peninnah. Review: Tree of Souls: The Mythology of Judaism. University of Missouri – St. Louis. 30 December 2007 <http://www.umsl.edu/~schwartzh/bookworld.htm>.
 Schwartz, Howard. Tree of Souls: The Mythology of Judaism. Oxford: Oxford UP, 2004.
 "The Parable of the Arrow" (adapted from the Majjhima-nikaya). Staffordshire Learning Net. File retrieved 2 June 2007. 
 "The Wheel of the Year / the Sabbats". Wicca for the Rest of Us. 30 December 2007 <https://web.archive.org/web/20070701140411/http://wicca.timerift.net/sabbat.shtml>.
 "What is Wicca?" Greywing's Wicca Basics. Manor House for Wiccan Studies. 30 December 2007 <https://web.archive.org/web/20091019213448/http://geocities.com/Athens/4177/wiccab.html#Wicca
 Wood, Ralph C. "Biography of J.R.R. Tolkien". Leadership University. 31 December 2007 <http://www.leaderu.com/humanities/wood-biography.html>.
 "Workshops and Talks". Deborah Lipp. Nightowls Webspace. 30 December 2007 <http://www.deborahlipp.com/workshop_talks.htm>.

 За понатамошно читање 
 Campbell, Joseph, The Hero with a Thousand Faces, Princeton University Press, 1949. 
 Girard, René, Jean-Michel Oughourlian, and Guy Lefort, "Things Hidden since the Foundation of the World ". Stanford University Press, 1987
 Goodwin, J., "Mystery Religions of the Ancient World". Thames & Hudson, 1981.
 Heidel, Alexander, "The Epic of Gilgamesh and Old Testament parallels". University of Chicago Press, 1963.
 Kirk, G.S. Myth: Its Meaning and Functions in Ancient and Other Cultures. University of California Press. 1970. 
 Redford, Donald. "Similarity Between Egyptian and Biblical Texts—Indirect Influence?" Biblical Archaeology Review, 1987. (13[3]:18-32, May/June)
 Wright L.M. Christianity, Astrology and Myth. USA: Oak Hill Free Press, 2002. 
 Robinson, B. A.,"". Ontario Consultants on Religious Tolerance, 2004.

 Надворешни врски 
 „ Митологија “. Колумбиска енциклопедија, шесто издание, 2005 година.
 „ Религија и митологија“ : Избрани ресурси ". Универзитетска библиотека во Висконсин, 2004.
 Окултопедија : Окултна и необјаснета енциклопедија.
 Интернет архива на свети текстови
Категорија:Митографија