Нипигон (езеро)

Нипигон (; ) — слатководно езеро во северозападно Онтарио. Како дел од сливот на Големите Езера, преку реката Нипигон се влева во Горното Езеро. Тоа е најголемото езеро кое целосно се наоѓа во канадската покраина Онтарио.

 Етимологија 
Во језуитските односи (хрониките на исусовците за мисии во Нова Франција) езерото се нарекувало Алимибег, а потоа било познато како Алемипигон или Алепигон. Во 19 век често се пишувало како Непигон. Ова можеби потекнува од оџибвејскиот збор Анимбигуонг, што значи „на континуирана вода“ или „кај води што се протегаат [над хоризонтот]“. Иако некои извори тврдат дека името може да се преведе и како „длабока, чиста вода“, овој опис се однесува на езерото Темагами. Денес, оџибвејските заедници го нарекуваат езерото Анимбигуго-заага'иган.

Картата од 1778 година од Џон Мичел го идентификува езерото како Лаго Непигон. На картата од 1807 година „Нова карта на Горна и Долна Канада“ од Џон Кери, езерото било наречено Сент Ан или Винимпинг, додека реката што истекувала од езерото, ја викале Ред Стоун. На картата од 1827 година од Филип Вандермален, езерото се викало Сент Ан, додека реката што истекувала се викала  Нипиџон. На картата од 1832 година од Друштвото за ширење на корисно знаење, езерото се викало Сент Ан или Црвено Езеро, додека реката што истекувала се викала Непиџон. До 1883 година, карти како што е „Статистичката и општата мапа на Канада“ од „Летс, Син и ко.“, постојано почнале да го идентификуваат езерото како езеро Нипигон.

 Географија 
лево|мини|Сателитски поглед на езерото Нипигон
Сместено на 260 метри надморска височина, од езерото истекува реката Нипигон, а формиран е и заливот Нипигон на Горното Езеро. Езерото и реката се најголемите притоки на Горното Езеро. Тоа се наоѓа на околу 120 километри североисточно од градот Тандер Беј, Онтарио.

Езерото Нипигон има вкупна површина (вклучувајќи ги и островите во езерото) од 4.848 километри квадратни, во споредба со 3.150 километри квадратни  на Шумското Езеро. Тоа е 32. најголемо езеро во светот по површина. Најголемите острови се островот Карибу, островот Геики, островот Кататота, островот Келвин, островот Логан, островот Мерчисон, островот Мареј и островот Шекспир. Максималната длабочина е 165 метри.

Неговото оригинално сливно подрачје е 24.560 километри квадратни. Ова било зголемено за околу 60% на 38.920 километри квадратни по 14.360 километри квадратни од сливот на реката Огоки биле пренасочени во 1943 година кон изворите на реката Литл Џекфиш, притока на езерото Нипигон.

 Геологија 
лево|мини|Геолошка карта на Северна Америка што ја прикажува (во беж боја) Средноконтиненталната пукнатина, овде означена со Кевинаванската пукнатина.
Езерото Нипигон зафаќа слив создаден од повторувачко и преференцијално еродирање на релативно рамни и раседени протерозојски седиментни слоеви и магматски прагови од повторени плеистоценски глацијации. Групата Сибли се состои од околу 950 метри од неметаморфизирани мезопротерозојски црвени слоеви кои обично лежат рамно. Овие црвени слоеви се состојат од базални флувијално - езерски конгломерати, песочници и шкрилци прекриени со циклични доломитно - силткарни слоеви, строматолити и црвени калници, кои претставуваат езеро плеја, сабка и калливи средини; виолетови шкрилци и силткарни камења кои се толкуваат како субаерални калливи наслаги; и горна единица на вкрстено стратифицирани песочници, за кои се толкува дека се од еолско потекло. Тие се акумулирале во интракратонски рифтен басен помеѓу 1450 и 1500 милиони години.

Групата Сибли несогласувачки лежи над високо деформирани и метаморфозирани архејски турбидитни песочници и метавулкански и гранитни карпи. Слоевите на групата Сибли се исполнуваат и се ограничени на рифтен басен познат како Нипигонски насип, кој се наоѓа под езерото Нипигон. Надвор од рифтниот басен и источно и западно од езерото Нипигон, групата Сибли е отсутна, а архејските карпи отпорни на ерозија се или изложени на површината или покриени со плеистоценски глацијални седименти.

Архејските и протерозојските слоеви се пробиени  од голем број мафични и ултрамафични интрузии, кои го дефинираат сегашниот облик на Нипигонскиот бедем. Тие се состојат од релативно рамни и недеформирани дијабазни прагови познати како Нипигонски дијабазни прагови. Овие прагови имаат дебелина од неколку метри до 150 метри дебелина во деловите од карпите до повеќе од 250 метри  дебелина во јадрото на дупчењето. Проценето е дека покриваат површина поголема од 20.000 километри квадратни. Дијабазните прагови Нипигон даваат докази за континентален базалтен магматизам поврзан со расцеп за време на настанот на Средноконтиненталниот Раседен Систем, проценет пред 1.109 милиони години. Дебели прагови до 150–200 метри се поврзани и со настанот на расцепување, формирајќи карпи со висина до 150–200 метри. Мафичните и ултрамафичните интрузии во и околу Нипигонскиот насип се широко толкувани како неуспешен крак на Средноконтиненталниот Раседен Систем, иако недостатокот на насипни интрузии, во споредба со релативното изобилство на рамни, чинивчести прагови во насипот, ги навело некои истражувачи да ја доведат во прашање доминантната теорија за неуспешна гранка на рифтот.

Протерозојските карпи кои се наоѓаат на основата на регионот на езерото Нипигон содржат разновидни минерални ресурси. Иако сè уште не се пронајдени економски наоѓалишта, анорогените гранити стари 1,53 милијарди години во областа на езерото Нипигон потенцијално содржат итриум, циркониум, ретки земјени елементи и минерализација на калај. Кластичните седиментни карпи од групата Сибли се домаќини на наоѓалишта на бакарна руда од типот на ураниум и црвени слоеви поврзани со неконформност.

 Историја 
Како што завршувало последното ледено доба, езерото Нипигон, понекогаш, бил дел од дренажниот пат за езерото Агасиз.

 Француска ера (Форт ла Турет) 
Клод-Жан Алуез, француски језуитски мисионер, ја прославил првата миса покрај реката Нипигон на 29 мај 1667 година. Тој го посетил селото на Индијанците Ниписинг кои се засолниле таму за време на нападот на Ирокезите во 1649-50 година.

Во 1683 година, Даниел Грејсолон, Сиер ди Лут, основал трговски центар за крзно на езерото Нипигон, наречен Форт ла Турет, по неговиот брат, Клод Грејсолон, Сиер де ла Турет. Картата на Алексис Ибер Жајо од 1685 година (Partie de la Nouvelle-France)Partie de la Nouvelle France  сугерирале дека оваа тврдина се наоѓала некаде во заливот Омбабика, на североисточниот крај на езерото, каде што се влеваат реката Омбабика и реката Литл Џекфиш (Kabasakkandagaming). Овој пункт, како и повеќето западнофранцуски пунктови, бил затворен во 1696 година по наредба на кралот, кога, поради вишок на крзна од дабар, системот на трговски дозволи воспоставен во 1681 година бил укинат.

На 17 април 1744 година, Жан Фредерик Фелипо, гроф од Морепа, министер за морнарицата, ги известил канадските службеници дека на Жан де Ла Порт ќе му биде доделен „fur ferme “ (т.е. профитот) од езерото Алемипигон од таа година како награда за неговите услуги во Нова Франција.

 Средината на 18-ти и 19-ти век: Британска ера 
По Парискиот договор (1763), областата преминала во рацете на Британците, а компанијата Хадсонс Беј (HBC) ја проширил својот трговски простор за да го вклучи и езерото, за да се натпреварувала со Северозападната компанија, која веќе работела таму. Во 1784 и 1790 година, HBC испратила претставници да го истражат езерото и го поставила својот прв трговски пункт во 1792 година на североисточната страна. Околу 1821 година, HBC го заменила оригиналниот пункт со втор на северозапад, наречен Вабинош Хаус. Тој бил речиси напуштен поради судири и убиства меѓу локалните домородни групи. Меѓутоа, штом конфликтот бил решен, пунктот останал отворен.

Иако се сметало дека е во рамките на Британска Северна Америка, дури во 1850 година, официјално сливното подрачје што се влева во Горно Езеро било формално отстапено од Индијанците Оџибвеи на покраината Канада со Робинсоновиот договор од 1850 година, познат и како Робинсоновиот супериорен договор. Резерва, 10 километри квадратни во област наречена Река Гал 55, бил определен на реката Гал во близина на езерото Нипигон од двата брега на реката за поглаварот Мише-мукква (од Миши-маква, „Голема мечка“). Истата година, HBC ја преместиле својата трговска станица таму од заливот Вабинош. Пунктот, познат како Нипигон или Тврдина Нипигон, бил седиште на округот Нипигон од 1881 до 1892 година. Во 1900 година, пунктот бил преименуван во Нипигон Хаус, а повторно преименуван во 1954 година во Залив Гал."Hudson's Bay Company: Nipigon House". Во 1871 година, езерото Нипигон било вклучено во новиот округ Тандер Беј.

 20 век 
Општината Нипигон била основана во 1908 година. Општината Гринстоун (со население од 5662 жители) била основана во 2001 година и вклучува: Ориент Беј, МекДиармид, Бердмор, Накина, Лонглак, Карамат, Џелико и Џералдтон.

Во 1943 година, Канада и Соединетите Американски Држави се согласиле за пренасочување на Огоки, кое ја пренасочува водата во Горното Езеро, која нормално би течела во Заливот Џејмс, а потоа во Заливот Хадсон. Ова пренасочување го поврзува горниот дел од реката Огоки со езерото Нипигон. Оваа вода била пренасочена за да се зголеми производството на хидроелектричните централи „Сер Адам Бек“ кај Нијагарините водопади. Пренасочувањето го управува Меѓународниот одбор за контрола на Горното Езеро, кој бил основан во 1914 година од страна на Меѓународната заедничка комисија.

 Први народи 
Населението на првите народи (првенствено Оџибвеи) ги вклучува владите на групата Анимбиигу Зааги'иган Анишинабек (Езеро Нипигон Оџибваи) Првата Нација, Биинџитивабик Заагинг Анишинабек (порано позната како Прва Нација Роки Беј), Бингви Нејааши Анишинабек (порано позната како Прва Нација Сенд Поинт), Индискиот Оркестар Ред Рок (исто така позната како Резерватот на Езерото Хелен) и Првата Нација Гул Беј. Порано, Првата Нација Вајтсенд била сместена по северозападните брегови на езерото Нипигон сè додека не биле преселени во 1942 година. Вкупниот број на членови на овие шест Први Нации е околу 5.000 членови. Дополнително, по должината на езерото Нипигон, постојат три индијански резервати: Мекинтајр Беј IR 54 (Прва нација Роки Беј), Остров Џекфиш IR 57 и Ред Рок (Пармачене) IR 53 (Прва нација Ред Рок).

Првата национална телевизиска серија на CBC, „Спирит Беј“, била снимена на езерото во резерватот Биинџитивабик Заагинг Анишинабек во средината на 1980-тите.

 Транспорт 
Главната пруга на Канадската национална железница (CNR) се протега северно од езерото. Друга гранка на CNR го допира југоисточниот дел од езерото кај Ориент Беј и Макдијармид пред да продолжи кон внатрешноста кон Бердмор. Автопатот Онтарио 11, исто така минува покрај југоисточниот дел од езерото.

Водниот сообраќај помеѓу езерото Нипигон и езерото Супериор е невозможен поради постоењето на три брани кои ефикасно ја спречуваат пловидбата, но сепак патеките за пренос на товар се достапни.

 Заштитени подрачја 
Парковите на Онтарио ја прогласија областа како заштитено место на сливот на езерото Нипигон, поради нејзината извонредна разновидност на природни и рекреативни вредности. Ова подрачје вклучува многу покраински паркови, резервати за заштита и области со подобрено управување околу езерото и во неговиот слив.

Заштитените подрачја на или околу езерото Нипигон вклучуваат:

 Покраински парк на езерото Нипигон - се наоѓа на источната страна од езерото Нипигон. Во 1999 година, границите на паркот биле изменети со цел да се намали површината на паркот од 14.58–9.18 километри квадратни. Областа што била отстранета од паркот била дерегулирана и префрлена на Владата на Канада како резерват за Првата нација Сенд Поинт.
 Резерватот за заштита на езерото Нипигон -  Резерват со големина од176,660 хектари, создаден во 2003 година, кој ги вклучува сите острови на Круната и поголемиот дел од крајбрежјето на езерото Нипигон.
 Провинциски парк на реката Блек Естрџен - го вклучува најјужниот крај на заливот Блек Естрџен на езерото Нипигон.
 Провинцискиот парк на реката Кабитотиквија -  Природен резерват со големина од 1,965 хектари во Заливот Гал, создаден во 1985 година, кој ги заштитува мочуриштата на устието на реката Кабитотиквија.
 Покраински парк на реката Копка - го вклучува целиот брег на езерото и островите во заливот Вабинош, на западниот брег на езерото.
 Провинциски парк Ливингстон Поинт -  Природен резерват со големина од 1,800 хектари, создаден во 1985 година, кој ги заштитува регионално ретките арктички и алпски растенија на полуостровот покрај источниот брег на езерото.
 Провинциски парк Вест Беј -  Природен резерват со големина од 1,120 хектари, создаден во 1985 година, кој ги заштитува геолошките карактеристики на северниот брег на истоимениот залив.
 Провинциски парк Виндиго Беј - Природен резерват со големина од 8,378 хектари, создаден во 1989 година, кој заштитува миграциски коридор и места за презимување за шумски карибу на северниот брег на езерото, западно од истоимениот залив.

Други заштитени подрачја во сливот на езерото:

 Резерватот за заштита „Гарден Пакашкан“ - ги вклучува реката Мусленд (притока на реката Гал), нејзините извори, езерото Гарден и езерото Мусленд. Резерварот со големина од 12,586 хектари, основан во 2004 година, ги штити исклучително суровиот терен и кањоните во оддалечена област. Изворите на реката Брајтсенд се дел од резерватот.
 Провинциски парк Гул Ривер - ја заштитува реката Гул која е притока на езерото Нипигон.
 Провинцискиот парк Обонга-Отертут -  Воден парк со големина од 21,157 хектари кој вклучува систем на езера и реки од езерото Обонга на исток до езерото Кашишибог на запад.
 Провинциски парк Кајашк - Природен резерват со големина од 780 хектари, основан во 1989 година, кој ги заштитува постглацијалните карактеристики како што се ридот Каме, рамнината од плавење и коритата.
 Резерватот за заштита Нипигон Палисејдс - Резерват со големина од 11,588.8 хектари, основан во 2003 година, кој заштитува истакнат геолошки кањон/клисура и висорамнини. Исто така, вклучува и голем коридор за миграција на лосови (Кеш Крик).
 Резерватот за заштита на видра -Резерват со големина од  28,793 хектари, основан во 2003 година, кој ги заштитува покраински значајните и уникатни геолошки карактеристики поврзани со преливник на ледничкото езеро Агасиз.
 Провинциски парк Пантагруел Крик - Природен резерват со големина од  2,685 хектари, основан во 1989 година, кој го заштитува потокот Пантагруел кој претставувал дел од преливникот на ледничкото езеро Агасиз.
 Провинциски парк Вајтсенд - Парк на водни патишта со големина од 11,337 хектари основан во 2003 година, вклучува систем од езера и реки што ги поврзува покраинскиот парк Вабакими, покраинскиот парк Виндиго Беј и езерото Нипигон.

 Наводи 

 Надворешни врски 

 Меѓународен одбор за контрола на езерото Супериор

Категорија:Координати на Википодатоците
Категорија:Езера во Канада