Кангсиеви клучеви

Кангсиеви клучеви или Кангсиеви радикали (, , ) — збир од 214 клучеви (радикали) собрани во Кангсиевиот речник (VIII век) како помагало за категоризација на кинеските знаци. Тие се подредени според бројот на потези и претставуваат најзастапен систем во кинеските речници, заедно со пинјинот. Застапени се и во Уникод.

Овие клучеви за првпат се воведени во речникот Ѕехуеј (1615), но почесто се нарекуваат „Кангсиеви“ заради Кангсиевиот речник, нарачан од царот Кангси. Денес многу речници со традиционални знаци продолжуваат да го користат овој систем; на пример, Речникот на знаци за древнокинески на Ванг Ли (2000). Системот на 214 Кангсиев клуч се заснова на постар систем од 540 клучеви во Шуовен ѓеѕе од . Во 2009 г. кинеската влада објавила систем од 201 клуч наречен Табела за индексирање на составници на кинеските знаци како државен стандард за употреба со упростените знаци.

Статистика
мини|300п|Распределба of the number of entries per radical in the Kangxi Dictionary

Кангсиевиот речник содржи вкупно 47.035 знаци поделени на 214 клучеви, со просечно 220 знаци по клуч; меѓутоа, нивната распределба е нееднаква, при што средниот број на знаци по клуч изнесува 64. Највеќе знаци (1.902) има клучот 140 (), а најмалку (5) има клучот 138 (). Клучевите имаат помеѓу еден и 17 потези, со среден износ од 5 потези и просек нешто помалку од 5,7 потези.

Десетте клучеви со најголем број изведенки сочинуваат 10.665 знаци (23 % од речникот). Истите десет клучеви сочинуваат 7.141 од вкупно 20.992 знаци (34 %) во блокот на Обединетите идеографи на КЈК на Уникод воведени во 1992 г. Тие се следниве:

КлучКангсиев речник  Обединети идеографи на КЈККлуч 140  „трева“  1.902 знаци  981 знаци(U+8278–864C)Клуч 85  „вода“ 1.595 знаци 1.079 знаци(U+6C34–706A)Клуч 75  „дрво“  1.369 знаци 1.016 знаци(U+6728–6B1F)Клуч 64  „рака“  1.203 знаци  740 знаци(U+624B–652E)Клуч 30  „уста“  1.146 знаци  756 знаци(U+53E3–56D6)Клуч 61  „срце“  1.115 знаци  581 знаци(U+5FC3–6207)Клуч 142  „инсект“  1.067 знаци  469 знаци(U+866B–883F)Клуч 118  „бамбус“   953 знаци  378 знаци(U+7AF9–7C72)Клуч 149  „говор“   861 знаци  567 знаци(U+8A00–8C36)Клуч 120  „свила“  823 знаци  574 знаци(U+7CF8–7F35)

Современи речници
Современите кинески речници и понатаму го користат потезниот редослед на Кангсиевите клучеви. Ова е случај како со традиционалните знаковни/логографски речници (ѕедјен) за пишани кинески знаци, така и современите зборовни/фразни речници (цедјен) за говорни изрази. 214-те Кангсиеви клучеви се де факто стандард, кој сепак се разликува од еден до друг речник. Во современите практични речници нивниот број може да биде намален, бидејќи има поретки клучеви кои не образуваат ниеден знак во честа употреба. Така, Oxford Concise English–Chinese Dictionary опфаќа 188 клучеви. Џебниот речник Сингхуа содржи околу 13.000 знаци и користи 189 клучеви, подоцна дополнети на 201 во десеттото издание за да биде во склад со државниот стандард. Има и речници што воведуваат нови клучеви, сметајќи ги групите клучеви што се користат заедно во многу различни знаци за своевиден клуч. На пример, Големиот кинески речник (Ханју да цедјен, 1993), кој е најопфатниот речник на кинескиот јазик има 23.000 заглавни ставки за знаци организирани по свој систем од 200 клучеви.

Табела
 Ред. бр.Облици на клучотБр. на потезиЗначењеРазговорен поимПинјинХан-виетХирагана-романизираноХангул-романизираноЧестотаУпростеноПримери11еден /  / 4221црта / / ddulheulgon2131точка /  / jeomju104()1коса црта /  / bbichimbyeol335()1втор /  / saeeul4261кука / / galgorigweol1972два /  / dui2982капак /  / dwaejihaemeori389(、)2човек /  (  /  /) / saramin (byeon)794102син, нозе / ,  /  / eojinsaraminbal52(pr. )112влез /  / deurip2812()2осум /  / yeodeolbpal44132широк /  / meolgyeongmom50142чаршав /  / mingatmeori30152мраз /  / isubyeon115162маса /  / anseokgwe38172сад /  / witeunipgumom2318()2нож /  / (seon) kaldo (bang)377192моќ /  / himryeok163202омот /  / ssalpomom64212лажица /  / bisubi19222кутија /  / teunipgumom64232скривалиште /  / gamchulhyemom17242десет /  / yeolsip55252гатање /  / jeombok4526()2печат /  / byeongbujeol40272спила /  / mineomho129(pr. )282личен /  / maneulmo40292повторно /  / ddou91303уста /  / ipgu1,146313заградено место /  / keunipgu (mom)118323земја /  / heulkto580333учен /  / seonbisa24343оди /  / dwijyeoolchi11353оди бавно /  / cheoncheonhigeoreulsoebal23363вечер / / jeonyeokseok34373голем /  / keundae132383жена /  / gyejipnyeo681393дете /  / adeulja83403покрив /  / gatmeori246413палец /  / madichon4042()3мал /  / jageulso4143()3сакат /  / jeolleumbariwang66443мртовец /  / jugeomsieom148(pr. )453’ртење /  / oensonjwa38463планина /  / moesan63647()3река /  / gaemiheori (naecheon)26483работа /  / jangingong17493себеjǐ /  / momgi20503турбан /  / sugeongeon295513сув /  / bangpaegan9(pr. )52()3краток конец /  / jageulyo50533точкеста спила /  / eomho15(pr. )543долг исчекор /  / minchaekbatchim9553лак /  / sumeuripbal50563стрелање /  / jusarik15573лак /  / hwalgung16558()3муцка /  / teungarowal25593остро влакно /  / teoreoksam62603чекор /  / duinbyeon21561()4срце /  / maeumsim (simbangbyeon / maeumsimmit)1,115624хелебарда /  / changgwa11663()4врата /  / jigeho4464()4рака /  / sonsu (jaebangbyeon)1,203654гранка /  / jitaenghalji2666()4чукнува /  / chilbok (deunggeulweolmun)296674писмо /  / geulweolmun26684црпалка /  / maldu32694секира /  / nalgeun55704квадрат /  / mobang9271()4не /  / imigibang12724сонце /  / naril453734вели /  / garowal37744месечина /  / dalweol69754дрво /  / namumok1,369764недостаток /  / hapumheum235774запира /  / geuchilji9978()4смрт /  / jugeulsabyeon231794оружје /  / gajeundeunggeulweolmun9380()4да не /  / malmu16814споредува /  / gyeonjulbi21824крзно /  / teoreokmo211834клан /  / gaksissi10844пареа /  / giungieom17(pr. )85()4вода  /  ( / ,  / ) / (arae) mulsu (samsubyeon)1,59586()4оган /  / bulhwa (yeonhwabal)63987()4канџа /  / sontopjo36884татко /  / abeoji10894триграми /  / jeomgwaehyo1690()4расцепено дрво /  / jangsujangbyeon48914тенко сече /  / jogakpyeon77924песјак /  / eogeumnia993()4крава /  / sou23394()4куче /  / gaegyeon (gaesaseumnokbyeon)444955длабок /  / geomeulhyeon696()5жад /  / guseulokbyeon473975диња / / oigwa55985плочка /  / giwawa174995сладок /  / dalgam221005живот /  / nalsaeng221015користи /  / sseulyong101025поле /  / batjeon192103()5текстилна бала /  / jjakpil151045болест /  / byeongjileom5261055стапки /  / pilbalmeori151065бел /  / heuinbaek 1091075кожа /  / gajukpi941085чинија /  / geureutmyeong129109()5око /  / nunmok6471105копје /  / changmo651115стрела /  / hwasalsi641125камен /  / dolseok499113()5дух /  / boilsi (byeon)2131145патека /  / jimseungbaljagugyu121155жито /  / byeohwa4311165пештера /  / gumeonghyeol2981175стои /  / seollip101118()6бамбус /  / daejuk9531196ориз /  / ssalmi318120()6свила /  / silsa8231216тегла /  / janggunbu77122()6мрежа /  / geumulmang163123()6овца / / yangyang1561246пердув /  / gisu220125()6стар /  / neulgeullo221266и /  / malieuri221276плуг /  / garaeroe841286уво /  / gwii172129()6четка /  / busyul19130()6месо /  / gogiyuk (yukdalwol)6741316министер /  / sinhasin161326сепство /  / seuseuroja341336стасува /  / ireulji241346аван /  / jeolgugu (byeon)711356јазик /  / hyeoseol311366спротивставување /  / eogeureojilcheon101376чамец /  / baeju1971386запирање /  / gwaeireumgan51396боја /  / bitsaek21140()6трева /  / pulcho (chodumeori)1,9021416тигар /  / beomhoeom1141426инсект /  / beollehwe1,067(pr. )1436крв /  / pihyeol601446ходник /  / danilhaeng53145()6облека /  /oseui (byeon)607146()6покрива/  / deopgae291477гледа /  / bolgyeon161148()7рог /  / bbulgak158149()7говор /  / malsseumeon8611507долина /  / golgok541517грав /  / kongdu681527свиња /  / dwaejisi1481537јазовец /  / gajeundwaejisibyeon1401547школка /  / jogaepae2771557црвено /  / bulgeuljeok311567трча /  / dallilju285157()7стапало /  / baljok5801587тело /  / momsin971597кола /  / suregeo3611607горчлив /  / maeulsin361617утро /  / byeoljin15162(、、)7пешачи /  / gajeunchaekbatchim (chaekbatchim)381163()7град /  / goeureup (ububang)3501647вино /  / dalgyu2901657разликување /  / bunbyeolhalbyeon141667село /  / maeulli14167()8злато /  / soegeum806168()8долг /  / giljang (byeon)551698порта /  / munmun246170()8хумка /  / eondeokbu (jwabubyeon)3481718роб /  / michiri121728краткоопашеста птицаzhuī /  / saechu2331738дпжд /  / biu298174()8син /  / pureulcheong171758погрешен /  / anilbi25176()9лице /  / natmyeon661779кожа /  / gajukhyeok3051789штавена кожа /  / gajugwi1001799праз /  / buchugu201809звук /  / sorieum431819лист /  / meorihyeol3721829ветер /  / barampung1821839лета /  / nalbi92184()9јаде /  / bapsik (byeon)4031859глава /  / meorisu201869мирислив /  / hyanggihyang3718710коњ /  / malma47218810коска /  / ppyeogol185189()10висок / takai / nopeulgo3419010коса / kamigashira / teoreokbal24319110борба / tōgamae / ssaultu2319210жртвено вино / chō / ulchangjuchang819310котел / kanae / darigubeunsotryeok7319410сениште / oni / gwisingwi14119511риба / uo / mulgogieo57119611птица / tori / saejo75019711сол / ro / jjanddangro4419811елен / shika / saseumrok10419911пченица / mugi / borimaek13120011коноп / asa / samma3420112жолт / kiiro / nureulhwang4220212просо / kibi / gijangseo4620312црн / kuro / geomeulheuk17220412вез / futsu / baneujilhalchi820513жаба / ben / maengkkongi4020613триножник / kanae / sotjeong1420713тапан / tsudzumi / bukgo4620813стаорец / nezumi / jwiseo9220914нос / hana / kobi49210()14рамномерен / sei / gajireonhalje1821115заб / ha / ichi16221216змеј / ryū / yongryong1421316желка / kame / geobukgwi2421417флејта / yaku / piriyak19

Во Уникод
Во верзијата 3.0 на Уникод (1999) бил воведен посебен блок за Кангсиевите клучеви каде се кодирани 214 клучеви во низата U+2F00–2FD5. Ова се кодни точки за претставување на клучот како клуч, наспроти за знакот што се состои од недополнет радикал; така, U+2F00 го претставува клучот 1 додека U+4E00 го претставува знакот ји, што значи „еден“. Покрај ова, бил воведен и дополнителниот блок за КЈК-клучеви (2E80–2EFF), каде се кодирани алтернативни (често положбени) облици преземени од Кангсиевите клучеви како што се јавуваат во конкретни знаци. На пример, ⺁ „CJK RADICAL CLIFF“ (U+2E81) е варијанта на ⼚ клуч 27 (U+2F1A), кој самиот е истоветен по облик со знакот кој се состои од недополнетиот клуч 27, 厂 „спила“ (U+5382).

 Поврзано 
 Кангсиев речник
 Список на клучеви во Шуовен ѓеѕе
 Црти на кинеските знаци

 Наводи 

 An Analysis of the Two Chinese Radical Systems, Journal of the Chinese Language Teachers Association, 13, 2, 95–109, May 78

 Надворешни врски 

 Табела на 214-те клучеви, проект Уникод
 Список на 214 јапонски клучеви и исклучоци во канџите, пребарливи и групирани по број на потези
 Кинески знаци по клуч
 Список на клучеви, значење и називи на јапонски


Категорија:Кинеско писмо