Јапонски предмети од бамбус

Јапонските предмети создадени од плетење на бамбус (竹織, такеми) е форма на обработка на бамбус и традиционален јапонски занает со низа различни примени, стилови на плетење и изглед. Јапонското плетење со бамбус е особено познато по неговата употреба во плетење кошници.

 Историја 
мини|Цветен аранжман икебана во бамбусова корпа, од 40-тиот директор Икенобо Сењо (од 1820 година)
мини|Ткајач на кошници работи со шара кагоме (1915)
Во Јапонија растат повеќе од шестотини видови бамбус, од кои некои се ендемски на островот. Иако е дефиниран како подсемејство на треви, бамбусот се карактеризира со својот дрвенест врв и коренов систем кој може да формира или дебели, бавно ширливи гроздови или поагресивни гранки. Квалитети како што се јачината и флексибилноста на сортата бамбус се разликуваат многу, при што некои видови се сметаат за посоодветни за употреба во занаети за бамбус од други. Еден таков вид што особено се користи во плетењето бамбус е Phyllostachys bambusoides, кој е познат по својата комбинација од висока јачина и висока флексибилност.

Бамбусот има карактеристики кои со текот на времето довеле до негова честа употреба во јапонската култура и развој на симболика поврзана со неговите квалитети. Тоа е брзорастечко растение со прави гранки и флексибилно растение, не се распаѓа брзо откако ќе се исече и може да се користи за изградба на засолништа, оружје, инструменти и контејнери. Младите бамбусови изданоци, кои се јадат, се дел од традиционалната јапонска кујна, а бамбусот е честа тема во јапонската литература и сликарство.

Заедно со зимзелените борови дрвја и цветовите од сливи – првиот цвет на пролетта – бамбусот е дел од традиционалниот мотив „Три пријатели на зимата“, кој најчесто се гледа на кимоната кои се носат во поволни пригоди како симбол на упорност и отпорност. Јапонските уметници честопати го претставувале бамбусот како издржува лоши временски услови, како што се дожд или снег, одразувајќи ја неговата репутација дека е флексибилен, но некршлив, и неговата поврзаност со постојаност и лојалност.

Кошниците со цвеќе за икебана наречени ханкаго  и други видови биле увезени од Кина или нивниот стил бил копиран. Овие карамоно кошници имале формални, симетрични структури кои се цврсто плетени. Мајсторот за чај Сен но Рикју (1522–1591 год.) од 16 век се залагал за едноставен, строг стил со природни и спонтани или навидум безуметни прибори. Овие прибори за чај воспоставиле јапонска уметност од бамбус различна од увезениот кинески стил. Кошниците биле развиени за да изгледаат во природен, асиметричен стил, наречен вамоно. Околу 1700 година, прифаќањето на  јапонска церемонија на чај се совпаднало со обновено восхитување кон кинеската култура, литература и сликарство меѓу јапонските книжевници, феномен што продолжил и во 19 век. Фино плетените, елегантни кошници увезени од Кина служеле како модели за кошници- карамоно, сега создадени од јапонски занаетчии, следејќи ја традицијата воспоставена за време на периодот Муромачи (1392–1573). Признавањето на изработката од бамбус како традиционална јапонска декоративна уметност започнала кон крајот на 19 век и била прифатена како уметничка форма.

Центарот за поддршка на техничка обука за бамбус во градот Оита е основан во 1938 година, што го прави единствена јавно финансирана институција на префектурно ниво во земјата, посветена на занаети од бамбус. По Втората светска војна, занаетите од бамбус исчезнале бидејќи пластиката ги заменила. Сепак, производството на високо ниво останало, а уметничките форми се развиле одделно од занаетите. Уметноста од бамбус добила сè поголемо признание. Во 1967 година, Шоно Шонусаи  (1904–1974) од Бепу станал првиот уметник од бамбус кој бил номиниран од владата за Живо национално богатство. Во 1979 година, занаетите од бамбус во Бепу биле прогласени од Министерството за економија, трговија и индустрија во 1979 година како Традиционална уметност и занаети.

Повеќето од мајсторите-занаетчии назначени за Живи национални богатства се избираат од учесниците на годишните изложби на Јапонската асоцијација Когеи. Додека годишните изложби на Јапонската уметничка академија (Нитен) нагласуваат уметнички израз, изложбите за уметност и занаети даваат приоритет на зачувувањето на традиционалните вештини и обично прикажуваат функционални, иако модерни, кошници. Во повоената ера, многу од водечките уметници од бамбус биле поврзани со воспоставени лози. Иако повеќето уметници се мажи, неодамна се појавиле голем број жени уметници.

Уметноста со бамбус во последните децении, и покрај тоа што нејзините практичари имаат исто почитување кон традицијата и потеклото како и уметниците од бамбус низ историјата, одразува поголема разновидност во техниката и визијата. Значајни уметници дошле до занаетот надвор од традиционалните семејни линии, а многумина работат самостојно. Некои имаат искуство во ликовната уметност, додека други се нашле привлечени од практиката откако работеле во неповрзана област.

Како што е слично и во другите јапонски занаети, стекнувањето знаење обично вклучувало долго чиракување кај мајсторот на работилницата, честопати таткото на младиот ученик, во систем наречен шитеи. Учењето на основните вештини и техники генерално трае од пет до десет години, но нивното совладување и развивање на индивидуален стил може да потрае со децении. Во претходните векови, од ученик кој чиракувал кај мајстор се барало да работи напорно речиси секој ден во замена за мала или никаква плата; чиракот живеел во домаќинството на својот мајстор и исто така се очекувало да учествува во домашните обврски. Пред да започне каква било обука, од чиракот се очекувало едноставно да го набљудува својот мајстор и другите постари ученици на работа; дури и постарите, поискусни ученици обично учеле преку овој метод на набљудување. Во поново време, овој метод на чиракување се променил и повеќе не е типичен или вообичаен, при што учениците по плетење бамбус наместо тоа учат основни вештини во технички училишта, како што е центарот во Оита, пред да одат кај мајстор.

Додека некои дела од бамбус можат да се завршат за неколку недели, други траат многу месеци, а изложбените дела честопати бараат подолго време, понекогаш една или две години. Уметноста од бамбус има низок профил во споредба со керамиката, главно поради релативно малиот број занаетчии и времето потребно за завршување на еден предмет.

Кошничарството од бамбус често се надополнува со други материјали како што се ратан или конопова палма; постои и кошничарство само од овие материјали. Друг е цурузаику, занаетот на плетење винова лоза, кој е популарен во многу делови од северниот регион Тохоку, каде што бамбусот е поредок, поточно плетењето акебија квината, познато како акебизаику.

Трите главни производствени области на плетење бамбус се западниот регион Кансај околу градовите Осака и Кјото, источниот регион Канто околу Токио и најјужниот остров Кјушу. Секој од нив има свои техники и стилови на плетење бамбус.

 Кансаи занаетчии 
мини|Танабе Чикуунсаи IV објаснувајќи го своето големо инсталационо дело  во Музејот Гимет (2016)
Од предметите плетени од бамбус во Јапонија, софистицираните корпи за цвеќе сенча и корпите за прибор за чај историски биле особено барани во западниот регион Кансаи, со Осака и Кјото во неговиот центар. Кон крајот на 19 век, мајсторите занаетчии во регионот почнале да комбинираат техничка совршеност со уметничка индивидуалност за да произведат функционални „уметнички корпи“ кои биле потпишани од уметникот. Пионерскиот уметник за бамбус од Кансаи Хајакава Шокосаи, се верува дека е првиот мајстор кој ги потпишал своите корпи, го изучувал традиционалниот занает на плетење од ратан и се концентрирал на прибор за чај сенча. Неговиот најстар син, Шокосаи II (1860–1905 год.), го следел во кошничарскиот занает, но починал на рана возраст. Него го наследил неговиот помлад брат, Шокосаи III (1864–1922 год.), кој развил напреден стил на плетење наречен „грубо плетење“, отстапување од препознатливите техники на семејството. По Втората светска војна, Шокосаи IV (1902–1975 год.) се преселил од Осака во Кјото, каде што ја основал новата семејна работилница. Шокосаи V (1932–2011 год.) истражувал понатамошни можности во плетењето оклопи, вид паралелна конструкција што се смета за една од традиционалните техники на Хајакава. Тој ги изложил своите дела на годишните изложби на јапонски традиционални уметнички занаети почнувајќи од 1966 година и бил прогласен за Живо национално богатство во 2003 година 

Уметникот на бамбус, Вада Ваичисаи кој живеел во Осака, воспоставил важна и долготрајна лоза на мајстори. Тој бил познат по своите прецизни, деликатни техники на плетење, изработувајќи првенствено корпи карамоно (кинески стил) и прибор за церемонијата на чај. Меѓу неговите бројни ученици бил и Канабе Чикунсаи, кој ги овековечил наследените традиции и почнал да ги модернизира. Тој развил стил на кошничарство откако ги проучувал сликите на Јанагисава Киен од 18 век, кој често прикажувал рјурикјо бамбусови корпи исполнети со цвеќиња или овошје. Чикунсаи изработувал корпи рјурикјо експлицитно за изложби, тренд што означил значаен пресврт во јапонската бамбусова уметност, одразувајќи ја амбицијата на мајсторите-занаетчии да го постигнат истиот степен на признание што веќе им се дава на современите керамички и лакирани уметници. Танабе Чикунсаи II (1910–2000 год.) и Чикуунсаи III (1940–2014 год.) ја продолжиле лозата Танабе, при што вторите создале уникатни геометриски скулптури. Танабе Чикунсаи IV ( 1973 год.) со седиште во Сакаи, ја продолжил семејната традиција, а истовремено експериментирал со монументална скулптура и органски инсталации, како што е речиси 6 метри висок во Музејот Гиме во 2016 година, или со „Портата“ во 2017 година во Метрополитен музеј на уметност.

Друг ученик на Вада Ваичисаи I бил Јамамото Чикурјусаи I, кој добил награди на Меѓународната изложба на модерна декоративна и индустриска уметност во Париз во 1925 година, на саемот „Век на напредок“ во Чикаго во 1933 година и на Меѓународната изложба на уметности и техники во модерниот живот во Париз во 1937 година. Тој бил и еден од првите занаетчии од бамбус чија работа била примена на изложбата Теитен на Империјалната академија за ликовни уметности.

Маеда Чикубосаи I, исто така од Сакаи, ја основал својата угледна семејна линија. Ја започнал својата кариера произведувајќи карамоно и литерати кошници, но потоа развил уникатен метод на користење природни бамбусови гранки и корења за да постигне порустикален ефект. Тој, исто така, изработил неколку дела за Царскиот двор. Чикубосаи II (1917–2003 год.) произведувал и корпи за сенча и модерни садови направени од тркалезни ленти свиткан и собран бамбус. Почнувајќи од периодот Таишо, и Танабе Чикуунсаи I и Маеда Чикубосаи I вклучиле антички стрели во својата работа, што било особено ценето од клиентите кои потекнувале од самураите.

Еден од уметниците кои биле под влијание на Танабе Чикунсаи II е Сугита Џозан ( 1932 година во Осака). Други значајни занаетчии и уметници вклучуваат Сузуки Генгенсаи, Хигаши Такесоносаи,   Танака Косаи чијшто исто така ги интегрирал стрелките во неговата работа, Танака Коџи, и Таниока Шигео  кој бил чирак на Танабе Чикуунсаи II.Монден Когјоку (1916 год.) изработувал илјадници кошници за трговци на големо две децении по Втората светска војна. Подоцна изработил голем број уметнички дела со исклучително фини ленти од бамбус и сложени техники. Тој живее во близина на Хирошима во соседниот регион Чугоку.

 Канто занаетчии 
Јапонската уметност од бамбус во источниот регион Канто околу Токио поминала низ процес на модернизација во текот на првата половина на 20 век. Неколку мајстори се здобиле со слава преку нивното учество на новореорганизираните домашни и меѓународни изложби на уметност и почнале да произведуваат „уметнички корпи“.

Иизука Хосаи II и неговиот брат Иизука Рокансаи го предводеше движењето, воведувајќи нови насоки во областа и воздигнувајќи го занаетчиството со бамбус во уметничка форма. Нагласувајќи ја уметничката слобода и индивидуалноста, Рокансаи експериментираше со можностите на медиумот и разви неколку нови техники, вклучувајќи плетење во сноп (табане-ами) и везено плетење (земете го примерот со саши-ами). Тој добил награда на Меѓународната изложба на модерна декоративна и индустриска уметност во Париз во 1925 година. Лизука Шокансаи (1919–2004), кој се школувал кај својот татко, познатиот Рокансаи, редовно ги изложува своите дела на годишната изложба Нитен и изложбите за традиционална уметност и занаети, а бил прогласен за Живо национално богатство во 1982 година. Семејните традиции Иизука биле пренесени на Кацуширо Сохо (роден 1934 година) и Фуџинума Нобору (роден 1945 година), и двата Живи национални богатства активни во префектурата Точиги.

Ишикава Шоун (1895–1973) бил ученик на Иизука Рокансаи, како и Јокота Хосаи (1899–1975 год.). Хосаи беше еден од седумнаесетте основачки членови на Јапонското здружение на уметници од бамбус во 1955 година, заедно со Косуге Шочикудо и Иизука Шокансаи. Сузуки Кјокушосаи  (ок. 1872–1936 год.) можеби бил поврзан со лозата Хосаи. Друг ученик на Рокансаи беше Наката Кинсеки (1902–1959 год.).

Бусеки Суигецу (1930–2013 год.) е уметник кој работи во Токио.

Фуџицука Шосеи (роден 1949 година) чиракувал кај Баба Шодо (1925–1996 год.) и живеел во Канагава. Создавал инсталациска уметност во многу индивидуалистички стил.

 Чубу занаетчии 
Важна Чубу лоза, поточно во регионот Хокурику, е на Хонма Хузаки (роден 1930), од островот Садо и со седиште во префектурата Ниигата. Студирал кај Хајаши Согецусаи (1911–1986 год.) Специјализиран бил за дела од свиткан бамбус и стекнал слава по своите апстрактни композиции во големи размери. Понатаму ја развил идејата на Лизука Шокасаи за дводимензионални, врамени бамбусови дела наречени „плетени слики“ и добил две специјални признанија () кај , еден во 1983 година.

Неговиот ученик Хонма Хидеаки (роден 1959), работејќи на островот Садо, користи флексибилен локален вид бамбус во дела инспирирани од флората и фауната на островот. Друг ученик му бил Уено Масао (роден 1949), кој создава инсталациски дела.

Друга важна лоза на островот Садо е основана од Косуге Чикудо (1895–1966), продолжил од неговите синови Косуге Шочикудо (1921–2003) и Косуге Когецу (р. 1932 година).  

Шочикудо првично немал интерес да стане уметник од бамбус и формално не учел кај својот татко. Сепак, тој поднел дело кое било прифатено на Изложбата за занаетчиски уметности во Токио кога имал четиринаесет години. Потоа, работел со бамбус и по завршувањето на Втората светска војна, владата на префектурата Ниигата го ангажирала да предава бамбусови кошничарски вештини. Неговата работа била примена на изложбите Нитен, а во 1955 година станал еден од седумнаесетте основачки членови на Јапонското здружение на уметници од бамбус. На крајот престанал да создава дела за јавни изложби и се фокусирал на дизајн и мали предмети, работејќи на пример заедно со модниот дизајнер Исеј Мијаке. Баба Шодо (1925–1996 год.) бил обучен од него.

Неговиот помлад брат Когецу, станал познат по „извртената конструкција“ техника. Тој учествувал и во Нитен и изложбите за традиционална уметност и занаети и добил награди за своите корпи со цвеќе.

Тории Иппо (1930–2011 год.), роден во Нишио, Аичи, морал да го продолжи семејниот бизнис со бамбус на 21-годишна возраст, откако починал неговиот татко. Во 1959 година, тој видел церемонијална бамбусова корпа од 8 век од н.е. во Шосоин во Нара. Инспириран од ова дело, тој на крајот доставил дела на изложбите за јапонска модерна уметност и занаети и добил награда за специјално признание (Токусен) на Нитен во 2006 година.

Јако Ходо (р. 1940), првично со седиште во префектурата Ниигата, студирал кај Накаџима Хосо, Накамура Јукосаи и Баба Шодо (1925–1996 год.), кој го охрабри да ја истражува современата скулптура. Подоцна се преселил во областа на Токио, и направил композиции во големи размери за кои добил признание. Почнал да ги изложува своите дела во Нитен во 1973 година.

Нагакура Кеничи (роден 1952) е уметник од префектурата Шизуока. Првично студирал техники на боење јузен, но се префрлил на плетење бамбус откако работел во големопродажното претпријатие на неговиот дедо за бамбус. Неговите органски, скулпторски кошници и тродимензионални апстрактни скулпторски дела го должат својот изглед на различни традиции. Тој работи како независен уметник и не е поврзан со никакви посебни организации.

 Занаетчии од Кјушу 
Со топла јужна клима идеална за одгледување бамбус, островот Кјушу е место на повеќе од половина од производството на бамбус во Јапонија. На почетокот на 20 век, градот Бепу во префектурата Оита, познат по своите топли извори, станал познат центар на занаети од бамбус; Функционални кошници и резби од бамбус од областа беа широко изложени. Центарот за поддршка на занаети од бамбус и техничка обука во префектурата Оита, јавно финансирана институција посветена на занаети од бамбус, била основан во 1938 година.

Уметникот Шоно Шонусаи (1904–1974 год.) привлекол бројни ученици во текот на својата долга кариера. Неговите апстрактни скулптури од бамбус од 1950-тите и 1960-тите години се сметале за револуционерни. Во 1967 година тој станал првиот уметник од бамбус почестен со титулата „Живо национално богатство“. Шоно Токузо (роден 1942 год.) неговиот син и наследник на семејната традиција, обично користи излупен бамбус поделен на широки ленти и комбинира паралелна конструкција со плетење за да постигне текстурен, повеќеслоен ефект.Melissa M. Rinne. Masters of Bamboo: Artistic Lineages in the Lloyd Cotsen Japanese Basket Collection. Asian Art Museum, San Francisco. pg. 33. 2008. 

Ивао Кунсаи (1901-1992 год.) воспоставил лоза што ја вклучувала Кадота Нико (1907-1994год.), кој применувал карактеристични техники на Кјушу,Melissa M. Rinne. Masters of Bamboo: Artistic Lineages in the Lloyd Cotsen Japanese Basket Collection. Asian Art Museum, San Francisco. pg. 33. 2008.  и Хонда Шорју (роден 1951 год.), еден од неговите ученици, кој прави брановидни, сложени скулптури со лесни, ажурни текстили.Melissa M. Rinne. Masters of Bamboo: Artistic Lineages in the Lloyd Cotsen Japanese Basket Collection. Asian Art Museum, San Francisco. pg. 34. 2008.  Кибе Сеих (роден 1951 год.), еден од учениците на Шорју, претпочита функционални садови и користи класични техники на позлата. Други уметници како што се Уемацу Чикују (роден 1947 год.) и Шиоцуки Јуран (роден 1948 год.) креираат уникатни скулптури.

 Плетење со бамбус во уметноста 
алт=A small, squat flower basket, woven from dark brown bamboo, with a tall, arching handle, sits in front of a folding screen with a design of flower baskets on four panels.|мини|Ткаена корпа за цвеќе од бамбус од 1892–1950 година од Маеда Чикубосаи Период Едо, 1650–1750, на кој се прикажани четири цветни аранжмани во кошници
И бамбусот и плетењето од бамбус особено се често прикажана тема во многу традиционални јапонски уметнички форми.

 Поврзано 

 Кинески предмети од бамбус

 Наводи 

 Дополнително читање 























 Надворешни врски 

 Список на имиња на уметници, база на податоци за бамбусови кошници | Универзитет Рицумеикан   

 https://www.youtube.com/watch?v=k8KJFYNJ-eY
 https://www.youtube.com/watch?v=bY1LRLsCbOs

Категорија:Статии со текст на јапонски
Категорија:Јапонски ракотворби
Категорија:Предмети од бамбус