Билинит

Билинит (Fe2+Fe23+(SO4)4·22H2O) — минерал од типот железен сулфат. Тој е производ на оксидација на пирит во вода. Тој е кисел минерал кој има pH вредност помала од 3 и е штетен за животната средина кога доаѓа од дренажа на кисели карпи (Кит и др., 2001).

Билинитот првпат бил откриен во близина на Билина, Чешка, поради што минералот бил наречен „билинит“ (Palache, et al., 1969). Овој минерал веројатно се јавува на Марс.

 Етимологија и историја 
Билинитот првпат бил откриен во рудник за јаглен во близина на Светец, во близина на Билина во боемскиот регион на Чешка, а научно опишан во 1913 година од Ј. Шебор, кој го именувал минералот по неговиот типски локалитет, Билина.

 Класификација 
Во застареното 8-мо издание на класификацијата на минерали на Штрунц, билинитот припаѓал на минералната класа „сулфати, хромати, молибдати, волфрати“ и во рамките на таа класа на поделбата „Водородни сулфати без странски анјони“, каде што е наведен заедно со апјонит, дитрихит, халотрихит, пикерингит и редингтонит во „серијата халотрихит (пердувести алуми)“ со системски број VI/C.06.

Во системот за класификација Лапис, последен пат ревидиран во 2018 година од Стефан Вајс, кој формално е базиран на стариот систем за класификација на Карл Хуго Штрунц во неговото 8-мо издание, на минералот му е даден системскиот и минералниот број VI/C.12-060. Ова одговара на класата „сулфати, хромати, молибдати и волфрами“ и оттаму на поделбата „Водородни сулфати, без странски анјони“, каде што билинитот заедно со апјонит, кајченгунит, дитрихит, халотрихит, пикерингит, редингтонит и вупаткиит ја формираат „халотрихитната група“ со системски број VI/C.12.

Деветтото издание на класификацијата на минерали на Штрунц, последно ажурирано во 2009 година од страна на Меѓународното минералошко здружение (ИМА), го сместува билинитот во класата „Сулфати (селенати, телурати, хромати, молибдати и волфрамати)“ и во рамките на таа класа во поделбата „Сулфати (селенати, итн.) без дополнителни анјони, со H₂O“. Тука, минералот се наоѓа во подгрупата „Со исклучиво средно големи катјони“, каде што, заедно со апјонит, дитрихит, халотрихит, пикерингит, редингтонит и вупаткиит, ја формира „Групата на халотрихити“ со системски број 7.CB.85.

Во Дана класификацијата на минерали, која претежно се користи во земјите што зборуваат англиски, билинитот има системски и минерален број 29.07.03.05. Ова одговара на класата „сулфати, хромати и молибдати“ и во рамките на таа класа, поделбата „Водородни киселини и сулфати“. Тука, се наоѓа во рамките на поделбата „Водородни киселини и сулфати со A(B)2(XO4)4 × x(H2O)“ во „халотрихитната група (моноклинична со 22 H2O)“, која исто така вклучува пикерингит, халотрихит, апјохнит, дитрихит, редингтонит и вупаткиит.

 Кристална структура 
Билинитот кристализира моноклинички во просторната група P21/a (просторна група бр. 14, позиција 3) со параметри на решетката a = 21,25 Å; b = 24,33 Å; c = 6,21 Å и β = 100,3°, како и 4 формулни единици по единична ќелија.

 Композиција 
Тежинскиот процент на оксид е како што следува: 
Оксид КомпозицијаSO333.78Fe2O316.84FeO7.58H2O41.8 Вкупно 100

 Поврзани минерали 
Поврзани минерали на билинитот го вклучуваат јарозитот, кој е сол на железен сулфат, лепидокроцит, швертманит, ферикопијапит, како и копијапитот (Marion, et al., 2008).

 Посебни карактеристики 
Болдер Крик е поток кај Ајрон Маунтин во округот Шаста во Калифорнија. Потокот се влева во реката Сакраменто и заливот Сан Франциско. Водата во овој поток е загадена од мешавината на подземните води и површинските потоци поради рударството. pH вредноста е ниска и кисела поради оксидацијата на пиритот во водата. Ова резултира со формирање на сулфурна киселина и билинит (Кит и др., 2001).

 Формирање и локации 
Билинитот се формира преку распаѓање на разни железни сулфиди во лигнитот. Мелантеритот е меѓу поврзаните минерали.

Како редок минерал, билинитот досега е пронајден само на неколку локации (до 2012 година). Меѓутоа, во Чешка, не е позната друга локација освен неговиот типски локалитет, Светец во близина на Билина.

Други локации вклучуваат рудникот Осаму Утсуми на висорамнината Посос де Калдас (Минас Жераис) во Бразил; Дривдален, Ернхамерен и Винстрадален во норвешката општина Опдал; и наоѓалиштето Никитовка во басенот Донец во близина на Донецк во Украина. Сорошпатак во унгарските планини Матра, како и во „рудникот Хигинс“ во близина на Бисби (Аризона), планините Тинтик во округот Јута (Јута) и во областа за истражување на планината Седар во округот Снохомиш (Вашингтон) во Соединетите Американски Држави.

 Наводи 

 Литература 
 Кит, Дејвид К., Ранелс, Доналд Д., Еспозито, Кенет Џ., Чермак, Џон А., Леви, Дејвид Б., Хаула, Стивен Р., Ватс, Малколм, Хол, Лари. (2001) Геохемиски модели на влијанието на киселите подземни води и испарувачките сулфатни соли врз Болдер Крик кај Ајрон Маунтин, Калифорнија. Применета геохемија 16, 947-961.
 Марион, Џајлс М., Каргел, Џефри С., Кетлинг, Дејвид Ц. (2008) Моделирање на хемијата на феро-ферично железо со примена во геохемијата на површината на Марс. Geochimica Et cosmochimica Acta 72, 242-266.
 Тоска, Николас Ј, Мекленан Скот, М, (2009) Експериментални ограничувања на испарувањето на делумно оксидирани киселинско-сулфатни води на површината на Марс. Geochimica Et Cosmochmica Acta 73, 1205–1222.
 Палаче, Ц. Х. Берман и Ц. Фрондел, Болшаков, А.П. И Л.И. Птушко (1951) Fe2+ Fe23+ (SO4)4 *22(H2O). Прирачник за минералогија. Издаваштво за минерални податоци (преобјавено од Минералошкото друштво на Америка).
Категорија:Моноклински минерали
Категорија:Сулфатни минерали