Волинскит

Волинскит () — редок хидротермален минерал од класата на сулфиди, што формира микроскопски зрна во сродни минерали, што во составот е комплексен бизмут - сребрен телурид со пресметана формула AgBiTe2. 

Волинскитот првпат бил откриен и распознаен помеѓу 1960 и 1965 година од Маријана Безсмертнаја и Лада Соболева, кои набљудувале тенки пресеци меѓу тесно поврзани телуриди на територијата на златното наоѓалиште Зод. Именуван е во чест на покојниот професор по минералогија и раководител на одделот за минералогија на Институтот за минералогија, геохемија и кристална хемија на ретки елементи, Игор Волински, кој починал ненадејно во септември 1962 година.Marianna Bezsmertnaya, , . Experimental and methodological studies of ore minerals. Collection of articles: Dedicated to the memory of prof. Igor S. Volynsky. — Moscow: Nauka, 1965. — 304 p. (in Russian)

 Историја на откритието и име 
За прв пат, нов, претходно непознат минерал (идниот волинскит) бил сретнат од г-ѓа Безсмертнаја и г-ѓа О. Амирајан за време на микроскопско проучување на примероци од рудникот за злато Сотк и првично бил погрешно протолкуван како верлит.Bezsmertnaya M. S., Logikova L. A., Soboleva L. N. Determination of tellurides under a microscope. — Moscow: Nauka, 1969. — 175 p. (in Russian)Во текот на понатамошните истражувања спроведени во 1960–1963 година, било утврдено дека, врз основа на комбинација од хемиски, рендгенски и оптички карактеристики, овој минерал се разликува од сите природни соединенија на телуриум опишани во книжевноста и претставува нов, независен минерален вид. Bezsmertnaya M. S., Soboleva L. N. About Volynskite — a new telluride of bismuth and silver. In the collection: Experimental and methodological studies of ore minerals. Dedicated to the memory of Professor Igor S. Volynsky. — Moscow: Nauka, 1965. — 304 p. (in Russian)

По три години напорна работа, Маријана Безсмертнаја се присетила на првите чекори во распознавањето на новиот минерал: „За време на микроскопско проучување на руди од златни наоѓалишта во Ерменија, г-ѓа Безсмертнаја и Ш.О. Амирјан наишле на минерал во телуридното здружение кој малку се разликувал по оптичките својства од телуробизмутитот, со кој било тесно испреплетен во форма на микроскопски мали инклузии. Врз основа на оптичките карактеристики и квалитативниот хемиски состав, минералот првично бил погрешно сфатен како верлит (пилсенит). Сепак, резултатите од следните последователни детални студии за хемискиот состав, кристалографските и оптичките својства покажале дека минералот што го сретнавме претходно бил непознат и не бил опишан од никого.“Bezsmertnaya M. S., Soboleva L. N. (1963) New bismuth silver telluride detected by novel micromethods. — Moscow: Publishing House of the Academy of Sciences CCCP, 1963. Proceedings of IMGRE, issue 18. From the preface to the article. (in Russian)

Во 1960 година, кога составот на минералот сè уште не бил прецизно утврден, биле спроведени испитувања преку употреба на локалниот метод на микроспектрална анализа со користење на поставувањето на Н.В. Королев. Идниот волинскит бил отстранет на една плоча со телуробизмутит, кој бил тесно испреплетен со него, а условите за анализа за двата минерали биле исти. Блискоста на елементарниот состав на волинскитот со телуробизмутитот овозможило барем приближно да се процени содржината на поединечните елементи во него. Врз основа на резултатите од анализата на микропримероци, било утврдено дека главните елементи вклучени во составот на волинскитот се сребро, бизмут и телуриум.

Во истата 1960 година, слични испитувања биле спроведени од З.М. Свердлов на микроспектрална поставеност во Руски институт за геолошки истражувања А.П. Карпински. Истите елементи биле идентификувани во составот на новиот минерал. Една година подоцна, на лично барање на Маријана Безсмертнаја, подетална квантитативна микроспектрална анализа на идниот волинскит била спроведена од Н.В. Королев во Државниот оптички институт во Ленинград. Два тесно поврзани телуриди биле користени како стандарди за пресметување на формулата на минералот: телуробизмут (Bi2Te3) и хесит (Ag2Te). Пред да се поднесе барање за регистрација на новиот минерал, биле спроведени вкупно 11 микроспектрални и 7 рендгенски анализи. Врз основа на резултатите од студијата, формулата на волинскитот конечно била утврдена како AgBiTe2, блиску во границите на грешката на синтетичкото соединение AgBiTe2.

Во 1962 година, исто така на барање на истражувачите, вештачко соединение од составот AgBiTe2 било синтетизирано од А. Ју. Малевски во експерименталната лабораторија на Институтот за минералогија, геохемија и кристална хемија на ретки елементи од стехиометриски количини на неговите три составни елементи . Синтезата била спроведена пет часа на температури од 1000-1400°C, проследено со гаснење еден и пол час од 400° во отворена печка со слободен пристап до воздух. Според хемискиот состав, оптичките и рендгенските податоци, забележана е фундаментална сличност помеѓу нискотемпературната модификација на AgBiTe2 добиена во Институтот за полупроводници, главната фаза на соединението синтетизирано од А. Ју. Малевски и минералот што се проучува.

Специфичните тешкотии во проучувањето на новиот минерал првенствено биле поврзани со недостатокот на масивни примероци што би овозможиле одредување со квалитативна анализа. Како резултат на тоа, авторите на идното откритие постојано ги проверувале и повторно ги проверувале добиените резултати со употреба на различни методи.Во проучуваните примероци стана можно да се набљудува само под микроскоп во форма на инклузии со големина до 0,3 mm во телуробизмутит во асоцијација со други телуриди, главно алтаит и хесит. Можно е да се изолира минералот од такви инклузии во примероци само во количини доволни за микроспектрални и рендгенски структурни (со метод на прашкаста дифракција) тестови. Затоа, дефиницијата на новиот минерал се базираше главно на оптички дијагностички карактеристики, микроспектрални (11 анализи) и рендгенски (7 анализи) тестови, чија веродостојност е потврдена со целосно задоволителната конвергенција на резултатите за секој вид истражување за минералот опишан од нас и вештачкото соединение со составот AgBiTe2.

 - Маријана Безмертнаја, Лада Соболева, „За Волинскит - нов телурид од бизмут и сребро“, 1965 годинаСите горенаведени истражувања биле спроведени за време на животот на раководителот на Институтот за минералогија, геохемија и кристална хемија на ретки елементи одделот за минералогија, Игор С. Волински, под негови директни инструкции и користејќи ги неговите методи, се развило во средината на 1930-тите и се подобрило во 1950-тите.  Во септември 1962 година, професорот Волински починал ненадејно на 62-годишна возраст.  Откривачите на новиот минерал, неговите студенти и колеги одлучиле да го именуваат минералот во негова чест, постхумно. Во 1964 година, волинскитот бил одобрен од Комисијата за нови минерали при Сесојузничкото минералошко друштво.

Користејќи го примерот на проучување на нов минерал, кој подоцна го добил името волинскит, станало можно да се извлече недвосмислен заклучок за откривањето во минералогијата на фундаментално нов и претходно непознат микросвет, недостапен за проучување со класични макро методи. Повоеното искуство со минералошки истражувања, кое нагло се интензивиралодо крајот на 1950-тите, особено проучувањето на рудите што содржат ретки елементи, ги убедило домашните, првенствено московските научници, во целосната валидност на мислењето изразено во 1956 година од Кузма Власов за итната потреба од развој на нова гранка во минералогијата - микроминералогија.I. S. Volynsky, M. S. Bezsmertnaya. On standards of ore minerals and some new methods of studying microinclusions. In the collection: Experimental and methodological studies of ore minerals. — Moscow: Nauka, 1965. — 304 p. (in Russian)

 Својства 

Својствата на волинскиот состав произлегуваат директно од неговиот хемиски состав: тој е смеса (комплексен) од телурид од два елементи, бизмут и сребро, кој се наоѓа во рудите во блиски меѓурастенија и здруженија со поголеми телуриди од сребро и бизмут.

Новиот минерал од наоѓалиштето Зодское, како и подоцнежните примероци од Источните Сајански Планини, биле откриени во форма на сложени метасоматски формации кои се наоѓаат по должината на границите на расцепување на листовите од телуробизмут (бизмут телурид) - токму во оние области каде што овие листови се заситени со голем број инклузии на хесит и алтаит (сребрени телуриди). Сите наведени минерали имале толку мали големини на кристалните зрна (помали од 0,3 мм) дека нивната механичка изолација во количини доволни за проучување со конвенционални методи на прецизна дијагностика, како што се хемиска анализа, одредување на специфична тежина или кристалохемиски студии на монокристали, им изгледала невозможна на истражувачите. Како резултат на тоа, дијагностиката на волинскиот материјал била постојано проверувана и потврдена со податоците од најновите микрометоди во тоа време: проучување на оптичките и другите физички својства во рефлектираната светлина, тестови на Королевската микроспектрална поставеност, дифракција на прав и внимателна споредба со соединение од составот AgBiTe2, вештачки синтетизирано во лабораторија.  

Резултатите од истражувањето покажале дека волинскитот има јасно изразени оптички својства кои се разликуваат од неговите блиски аналози, поради што се издвоил како независен минерален вид за време на микроскопските испитувања. При набљудување на полирани пресеци со сув објектив, била забележана одредена сличност со телуробизмутитот, првенствено во рефлективноста и бојата.  Во помала мера (по површно испитување), волинскитот е сличен и на галенит и петцит. Сепак, карактеристичните својства на волинскитот се јасно откриваат кога се преминува на проучување на минералот во масло за потопување. Под овие услови, волинскитот зафаќа средна местоположба во вкупната леснотија помеѓу телуробизмутитот (најлесниот од споредуваните минерали) и парот галенит-пецит (вториот е најтемен од четирите наведени). Во исто време, специфичните деликатни нијанси на бојата на минералите се значително подобрени:

 Телуробизмут — чисто розов, со забележлива доминација на црвената компонента на спектарот, забележливо посветол од другите;
 волинскитот — бледо виолетов, делумно розов, но видливо е забележливо учество на виолетовата компонента;
 Галенит — јоргована со доминација на виолетови и сини компоненти, речиси и да не остава впечаток на розова;
 Петцит — многу сличен на галена, но јасно посина, забележливо потемна од другите.

Сите испитувања и мерења биле спроведени од ЛА Логинова во Институтот за минералогија, геохемија и кристална хемија на ретки елементи ж лабораторија со методот на Игор С. Волински .  

Исто така, било посебно забележано дека вештачки синтетизираното соединение со ист хемиски состав AgBiTe2 има слична розово-јоргована нијанса на волинскитот, но неговиот тон на бојата е позаситен. Според неговите механички својства, волинскитот имал очекувани карактеристики. Тој е добро полиран и, во споредба со други сродни телуриди (првенствено телуробизмут, алтаит, хесит), има малку зголемен релјеф.  

Расцепувањето на минералот е совршено во едната насока, иако не е секогаш очигледно, а несовршено во другите две насоки. Како последица на променливата природа на расцепувањето, се формираат триаголници кога минералот се крши (како кај галенитот), иако опишаниот ефект е доста редок, јавувајќи се во некои случаи.  

Боите на волинскитот имаат многу слаба анизотропија, која се движи од бледо розова до сива. Бирефлексијата и плеохроизмот се исто така многу слаби, едвај видливи. 

Според Евгениј Завјалов, објавен во 1985 година, волинскитот е изоструктурен на богдановитот. 

 Битие и депозити 

Генезата на волинските микрокристали е одредена од изразена хидротоплинска метасоматска природа. Неговата форма и состав зависат целосно од поврзаните и придружните минерали. На пример, во типичниот рудник за злато во Сотк, волинскитот се наоѓа само во зоните на контактна реакција во рамките на телуробизмутитните ливчиња заситени со инклузии на алтаит и хесит; често се присутни и галенитот и фрејслебенит.  

И покрај својата реткост и микроскопска големина, волинскитот сепак може да се нарече многу чест минерал. Се наоѓа во скоро сите познати златни наоѓалишта богати со телур и телуриди. Дури и пред неговото конечно утврдување и регистрација, покрај наоѓалиштето Зодское, минерал близок до волинскиот по оптички својства и парагенеза открил Маријана Безсмертнаја во рудите на наоѓалиште во Источен Сајан, каде што бил пронајден во форма на инклузии помали од 0,05. mm по големина. во неговата вообичаена поврзаност со телуробизмутит и алтаит.  

Во 1972 година, волинскитот бил откриен и опишан од Е.А. Маркова во средишниот дел од наоѓалиштето Кочбулак (Таџичка ССР). Слични наоди се случиле подоцна, во раните 1980-ти, кога биле пронајдени микросегрегации на волинскитот во поврзаност со пирит, фалори и хесит. Кохбулачкиот волинскит се карактеризира со парагенеза со алтаит, многу поретко е поврзан со хесит, сулфосали од сребро, бакар, олово или бизмут и минерали од калај. Хемискиот состав на кохбулачкиот волинскит, определен на електронски микроанализатор, одговараше на пропорционалната формула Ag1.16Bi0.90Te1.93.  

Во 1978 година, на депозитот Жана-Тјубе во Казахстан, Ернест Спиридонов и Татјана Чвилева биле првите што ги распозналетелуробизмутитот и волинскитот со висока содржина на антимон (окарактеризиран како „антимонски волинскит“).  

Кон крајот на 1980-тите, волинскитот бил распознаен и регистриран и во Индија, во полето за злато Колар (зона на рудникот Чемпион Риф на длабочина од околу илјада и пол метри). Добиениот примерок од минералот се карактеризирал со метасоматски, во развојната средина меѓу галенитот и бројни инклузии на алтаит, на кои биле ограничени издолжени волинскитни сегрегации од 10 до 20x70 μm (микрони).  

Во раните 2000-ти, микрозрнца од волинскитот биле пронајдени во многу нискосулфидни епитермални наоѓалишта на полуостровот Кола и Северна Карелија, како во Мурманската област, така и во Финска (Пожоис-Карјала). Таму, тој се формира и меѓу слични телуриди со улога во формирањето видови на среброто и златото: емпресит, хесит, стецит и петцит,  појавувајќи се во сојуз со пиротит и галенит (а понекогаш дури и заменувајќи го галенитот), како и во меѓурастенија со алтаит во пирит.  

Полиминерални агрегати составени од телуриди - силванит, петцит, хесит, алтаит, како и пореткиот волинскит, телуробизмут и мелонит - биле забележани во средината на 2010-тите на наоѓалиштата на злато од телуриум во Чукотка.  Особено, волинскитот бил откриен како дел од агрегати на телуриди во облик на капки во борнитот.E.A.Vlasov, V.Yu.Prokofiev, Yu.N.Nikolaev, I.A.Kalko. New discovery of gold-telluride mineralization in Chukotka: mineralogy and conditions of formation of Televeem ore occurrence. Structure of ore deposits. — Moscow: Ores and Metals, No. 4, 2016. — pp.48-59

Вкупно, волинскитот бил пронајден во повеќе од педесет златни и полиметални наоѓалишта со висока содржина на телуриум низ целиот свет. 

 Наводи 

 Извори 
 Bezsmertnaya M. S., Soboleva L. N. (1963) New bismuth silver telluride detected by novel micromethods. — Moscow: Publishing House of the Academy of Sciences CCCP, 1963. Proceedings of IMGRE, issue 18. (in Russian)
 Fleischer, M. (1964) New mineral names. American Mineralogist, 49, 816-821 (818). <as unnamed silver bismuth telluride (publication before the mineral was named)>
 Pinsker Z. G., Imamov R.N. (1964) Electron diffraction studies of the AgBiTe2 compound. Soviet Physics - Crystallography: Volume 9, pp. 277–280. (in Russian)
 Bezsmertnaya M. S., Soboleva L. N. (1965) About Volynskite — a new telluride of bismuth and silver. In the collection: Experimental and methodological studies of ore minerals. Dedicated to the memory of prof. Igor S. Volynsky. Editors in Chief M. S. Bezsmertnaya and V. G. Feklichev. — Moscow: Nauka, 1965. — 304 p. (in Russian)
 Fleischer, Michael (1966) New Mineral Names. American Mineralogist, 51 (3–4) 529-534 
 Markova E. A. (1967) Occurrence of volynskite in a gold deposit of Central Asia. — Moscow: Notes of the Russian Mineralogical Society, vol. 96, pp. 324–326. (in Russian)
 Harris, D. C., Sinclair, W. D., Thorpe, R. I. (1973) Telluride minerals from the Ashley Deposit, Bannockburn Township, Ontario. The Canadian Mineralogist, 12 (1) 137-143 
 Khamrabaeva Z., Turesebekov A.K. (1980) Composition of volynskite from Kochbulak (Central Tien Shan). — Uzbek Geological Journal, Vol. 2, pp. 24–26.
 Shimada, N., Miyahisa, M., & Hirowatari, F. (1981). Melonite and volynskite from the Yokozuru mine, Sannotake, North Kyushu, Japan. — Mineralogical Journal, 10(6), 269–278.
 Zavyalov E. N. (1985) Isostructural nature of bogdanovite and volynskite. — Moscow: Notes of the Russian Mineralogical Society, vol. 114, pp. 434–440. (in Russian)
 Bayliss, Peter (1991) Crystal chemistry and crystallography of some minerals in the tetradymite group. — American Mineralogist, 76 (1–2) 257-265

 Надворешни врски 
 Volynskite (A valid IMA mineral species: AgBiTe2): information about the mineral volynskite in the Mindat database.
 Volynskite: page in Handbook of mineralogy
 Volynskite a brief description of the mineral on the website museum.mtu.edu
 Chvilevaite in the webmineral.ru database: minerals and deposits of Russia (in Russian)
 Volynskite (Волынскит): Geowikipedia page (in Russian).
 Volynskite: on the website catalogmineralov.ru (in Russian)
 Volynskite (Волынскит) in the webmineral.ru database: minerals and deposits of Russia (in Russian)
 Volynskite in the Mineralienatlas database (in German)

Категорија:Триаголни минерали
Категорија:Телуридни минерали
Категорија:Минерали на бизмутот
Категорија:Минерали на среброто