Јозеф Пекар

Јозеф Пекар (12 април 1870 година, Мали Рохозец во Турнов - 23 јануари 1937 година, Прага) бил истакнат чешки историчар од почетокот на 19-ти и 20-ти век, професор и ректор на Карловиот универзитет во Прага.

 Живот и работа 
Откако го завршил средното училиште во Млада Болеслав, кое сега го носи неговото име, Пекар почнал да студира историја во Прага. Кариерата на историчар ја започнал уште за време на студиите, кога неговата статија, објавена во 1890 година во списанието на Томаш Гариге Масарик „Атенаум“, со историски наоди докажала дека таканаречениот „Ракопис на Кралов Двор“, наводно од 13 век, за чија автентичност долго време се воделе спорови во чешкото општество, е фалсификат. Пекар дипломирал во 1893 година со делото „Номинации на кралот Отокар II за германскиот престол“ за личната борба на Премисл Отокар II за царскиот престол во годините 1272–1273 година.

После студиите, Пекар поминал една година на универзитетите во Ерланген и Берлин, а потоа накратко предавал во средното училиште во Млада Болеслав и Прага. Во 1895 година, станал основач на чешкото историско списание, кое го водело триесет години подоцна. Во 1897 година, ја напишал „Историјата на заговорот Валенштајн“ (1630–1634) и истата година, остро го одбил античешкиот напис на германскиот историчар Теодор Момзен со кој ја докажувал важноста на чешката култура за Европа; неговиот одговор бил објавен неколку пати и преведен на многу јазици. Оттогаш, Пекар станал добро признат авторитет меѓу историчарите во централна Европа. Во 1901 година, Пекар бил назначен за професор на Карловиот универзитет во Прага.

Во 1903 година, во делото „Најстарата чешка хроника“, Пекар докажал дека таканаречената Кристијанова легенда (латински списи за потеклото на христијанството во чешките земји и првите чешки светци, Света Људмила и Свети Венцеслав), чие потекло е поставено во 13 век од Јосиф Добровски, всушност потекнува уште од 10 век (веројатно напишана пред 994 година).

Во годините 1909 и 1911 година, тој ја објавил „Книгата за Кост“ (Kniha o Kosti), прецизен опис на животот на аристократијата за време на 30-годишната војна и за состојбата на притоките во 17 и 18 век. Неговиот акцент на деталите за обичниот живот и економските околности бил сосема нов и надминат во тоа време. Следното дело биле чешките кадастри 1654–1789 од 1915 година, во кои Пекар го демонстрирал постепеното централизирање во Австриската империја.

Во 1912 година, Пекар напишал и објавил брошура „Чешката филозофија на Масарик“. Во оваа книга, тој се бранел себеси и позитивистичката школа на Јарослав Гол од нападите на промасариковскиот чешки писател, историчар и политичар Јан Хербен и ги критикувал историографските методи на Масарик, отфрлајќи пред сè тврдењето дека значењето на чешката историја се состои од религиозната идеја за човештвото. Така започнал долгорочен спор меѓу историчарите околу оваа тема.

По завршувањето на Првата светска војна и формирањето на Чехословачка, Пекар ја напишал „Чехословачка историја“ (објавена 1921 година), учебник кој се користел во средните училишта многу години. Тој, исто така, пишувал за причините за конфликтот во книгата „Светска војна“, објавена истата година. Како одговор на повоените антикатолички тенденции во општеството, тој почнал да се извинува за чешкиот барокен период и улогата на аристократијата во тоа време, кој обично се сметал за мрачен период на чешката нација и германизација на Чесите. Овие теми биле дискутирани во неговите дела „Три поглавја од борбата за Свети Јован Непомук“ (Tři kapitoly o sv. Janu Nepomuckém) и „Бела планина “ (Bílá Hora) од 1921 година, и „Заблуди и опасности од реформата на одржувањето“ (Omyly a nebezpečí pozemkové reformy) објавени во 1923 година.

Во своето четиритомно дело „Жижка и неговото време“ (1928–1934), Пекар го оценил хуситскиот поглавар Јован Жижка од Троцнов како воин и религиозен фанатик, оспорувајќи го транснационалното значење на хуситизмот и претставувајќи го како движење од вистински средновековен карактер со трагични последици во чешката историја. Книгата предизвикала остри реакции, бидејќи тоа движење обично се сметало за борба за национална и верска слобода. Пекар им одговорил со серија статии, кои подоцна биле објавени заедно како неговата најпозната книга „За значењето на чешката историја“ .

Во 1931–1932 година, тој бил избран за ректор на Карловиот универзитет. Во инаугуративниот говор, ги нагласил своите национално-конзервативни ставови и потребата за периодизација на чешката историја кога треба да се базира на општите историски епохи, слично како и историјата на уметноста. 

Неговиот придонес во научната дисциплина историја е награден со членство во Чешката академија на науките и уметностите. Тој бил член на Чешкото кралско друштво на науките. 

 Концептот на историографијата 
Основниот принцип на Пекаровата концепција бил потребата да се разбере историската епоха самата по себе, со што, да се спознае и почувствува нејзиниот дух. Според него, историографијата треба да има научни основи, но придонесот на историчарот треба да се состои во разбирање и верен опис на античките времиња. „Историографијата не е егзактна наука, трезвена обдукција на некое прашање, туку наука што го истражува животот на поединечните луѓе во неговата сложеност“. Затоа историчарот не може ладнокрвно да остане незаинтересиран набљудувач - тој мора да го заземе својот став кон минатото. Оваа концепција на Пекар повеќе не треба да се смета за „позитивизам“, надминувајќи ја со тоа што оди подалеку од историските факти, кои се добиени од историски извори. Затоа, историските настани се толкуваат доследно во современиот контекст. Тој - како совесен историчар - ја нагласил хетерогеноста на идеите од различни епохи („Настаните секогаш мора да се гледаат низ очите на тогашните луѓе“)

Пекар бил конзервативен патриот, отфрлајќи го речиси митолошкото обожавање на некои историски настани, кои според негово мислење имале прилично негативни последици (хуситски војни итн.). Тој бил убеден во значителното негативно влијание на религиозните конфликти врз чешката историја и многу пати го повикувал чешкиот патриотизам да се ослободи од нив. Тој бил силен противник на историската филозофија на Франтишек Палацки и Т.Г. Масарик. Како историчар, тој го прекорил Масарик за тоа што става премногу акцент на религиозно-реформистичкото значење на чешката историја, додека самиот го нагласувал аспектот на националноста. На почетокот, тој го сметак националниот елемент за фундаментален и мотив, а подоцна зборувал за сложен концепт на чешката историја, ставајќи го во поширок европски контекст, свесен за сложеноста и релативноста на историските настани. Тој ги почитувал правата на германското население што живеело на чешка територија, но остро се спротивставил на историското толкување на чешко-германските односи од перспектива на „големогерманска“. Тој, исто така, ја ценел улогата на странските, западноевропски фактори во чешката историја. Според него, историјата на еден народ не може да произлезе од една основа, како што тврдел Масарик, туку е формирана од безброј слоеви произведени од културни, економски и политички промени. 

 Цитати 
„Јозеф Пекар и неговата интензивна личност нè потсетуваат дека никогаш не можеме целосно да ја откриеме историјата, тоталитетот што се наоѓа во деталите, моќта на историјата што ја обликува сегашноста.“ 

 Дела 

 Најстарата чешка хроника, Прага, 1903 година
 Книгата за Кост I.–II., Прага 1909–1911
 Чешката филозофија на Масарик, 1912 година
 Чешки кадастри 1654–1789, Прага 1915, 1932 г.
 Чехословачка историја, Прага 1921, 1991
 Бела Планина, Прага 1921
 Светска војна, Прага, 1921 година
 Три поглавја од борбата за Свети Јован Непомук, Прага 1921 година
 Откритијата на Бретолц, 1922 година
 Заблуди и опасности од реформата за поседување земјиште, 1923 година
 Преработена верзија на чешката филозофија на Масарик, Историски клуб, Прага 1927 година
 За чувството на чешката историја, Прага 1929 година
 Свети Венцеслав, 1929 година
 Жижка и неговото време I.–IV., Прага 1927–1933
 Валенштајн I.–II., Прага 1934,
 Ликови и проблеми од чешката историја, Прага 1990
 Дневниците на Јозеф Пекар 1916–1933 година . Прага 2000 година

 Наводи 

 Литература 

 Деники Јозефа Пекаре 1916–1933 година. Прага 2000 година
 Образовен речник на Ото, бр.19, стр. 407 и бр. 28, стр. 1025
 Образовниот речник на Ото од новата ера, бр.8, стр. 963

Категорија:Починати во 1937 година
Категорија:Родени во 1870 година
Категорија:Апсолвенти на Карловиот универзитет