Дирндл

мини|200x200пкс|Деца облечени во традиционален дирндл на народен фестивал во Вилшофен ан дер Донау (Баварија), 2012 година
мини|200x200пкс|Традиционаелн дирндл со долго здолниште од Линц во Тирол, Австрија, 2015 година
Дирндл ― фустан кој потекнува од германските говорни области на Алпите. Традиционално го носат жени и девојки во некои алпски региони на Австрија, Германија, Италија, Лихтенштајн и Швајцарија.  Модерниот дирндл се состои од тесен корсет со ниско деколте, блуза што се носи под корсетот, широко здолниште со висок струк и престилка.

Дирндлот се смета за народна носија. Се развил како облека на алпските селани помеѓу 16 и 18 век.  Денес генерално се смета за традиционална облека за жени и девојки во германските делови на Алпите, со посебни дизајни поврзани со различни региони. Вообичаениот машки пандан на дирндлот е lederhosen.

Кон крајот на 19 век, дирндлот бил адаптиран како моден стил од страна на горните и средните класи, а потоа се проширил како стил надвор од неговото потекло. Постојат многу варијанти и адаптации на оригиналните народни дизајни. Дирндлот се носи и како етничка носија од страна на германската дијаспора во други земји.

 Име 
лево|мини|270x270пкс|Жени облечени во традиционален син дирндл од регионот Вахау во Австрија
Дирндл е деминутив од Dirn(e), што првично значи „млада жена“. Во Баварија и Австрија, дирндл може да значи млада жена, девојка или фустан. Фустанот, може да се нарече Dirndlkleid (буквално „фустан на млада жена“) или Dirndlgewand („облека на млада жена“). 

Сепак, многу други говорници на германски јазик ги користат термините „дирндл“ и „трахт“ наизменично за женска облека во општиот стил на дирндл, без оглед на тоа дали дизајнот е традиционален или модерен. 

 Основен дизајн 
Дирндлот се состои од корсет, здолниште, блуза и престилка.  

Бодисот е припиен за телото, со длабоко деколте. Обично е направен од едно парче, со спој во центарот на предниот дел, прицврстен или со врвки, копчиња, затворање со кука и обувка или патент. Патентот може алтернативно да биде на задната страна или на страна. Традиционално, бодисот се изработувал од темен густ памук, за да биде издржлив. Во помодерните дизајни, материјалот често е памук, лен, кадифе или свила. Материјалот е обоен или печатен. Деколтето на корсетот традиционално е кружно или правоаголно. Во помодерните дизајни, алтернативно може да биде високо, во облик на V, во облик на срце или екстра длабоко. Корсетот често има везена декорација, особено кога се носи за јавни настани.Daniela Müller and Susanne Trettenbrein. Alles Dirndl. Anton Pustet Verlag, Salzburg 2013. 

Здолништето е полно, со набори собрани на половината. Пред 1930-тите, здолништето било одвоено од корсетот, но оттогаш двете се шијат едно до друго. Долгите здолништа се по традиционални, но во помодерните дизајни здолништата обично се со средна должина; постојат и верзии со мини здолниште. Здолништето обично има џеб од страна или напред, скриен под престилката.

Блузата се носи под корсетот и е скратен над средниот дел. Типично е бел, иако се можни и други бои. Материјалот на блузата е обично камбричен, ленен или чипка. Кројот на деколтето на блузата го менува целокупниот ефект на дирндлот: длабоко засечена блуза се комбинира со длабоко засечено корсет за да го нагласи деколтето, додека блуза со високо деколте дава поскромен ефект. Во традиционалните дизајни, деколтето на блузата е во основата на грлото, но во поново време се популарни деколтеа во облик на V, балконет или срце. Кратките надуени ракави се типични, иако тесни ракави (кратки или долги) се исто така чести. 

Престилката е прикачен на здолништето и е тесен, покривајќи го само предниот дел од здолништето. Традиционалните дизајни на престилките варираат во зависност од локалната традиција и обично се само во една боја. Кај модерните дизајни, дизајните се посложени.
Зимскиот стил на дирндл има тешки, топли здолништа, долги ракави и престилки изработени од дебел памук, лен, кадифе или волна. Боите се обично кафеави, темно зелени или темно сини.

 Традиционален дирндл 
десно|мини|220x220пкс|Различни варијации на бои можат да зависат од потеклото на жената што носи дирндл.
Традиционалните дирндли се разликуваат по дизајн помеѓу регионите, па дури и селата. Различните детали може да укажуваат на местото на потекло и општествениот статус на носителот. Franz C. Lipp, Elisabeth Längle, Gexi Tostmann, Franz Hubmann (eds.): Tracht in Österreich. Geschichte und Gegenwart. Brandstätter, Vienna, 1984, . Како и кај другите народни носии, традиционалните дирндли често се појавуваат во две форми: едната за секојдневни пригоди, другата за традиционални фестивали и формална облека. Дирндлите што се носат за секојдневна употреба се рурална домашна облека, изработена од сив или обоен лен, понекогаш со кожен корсет и украси. Дирндлите што се користат во формални пригоди обично се изработени од материјали, дизајни, бои и везови специфични за регионот.

Некои традиционални дизајни имаат парчиња кои се префрлаат преку градите, честопати комбинирани со раскошна јака. Таа има функција да го прикрие деколтето, во согласност со традиционалните католички идеи за скромност.

 Додатоци 
лево|мини|184x184пкс|Жена облечена во дирндл со пролетни цвеќиња
Накитот што се носи со дирндлот вклучува ѓердани, обетки, огрлици и синџирчиња. Исто така, популарни се брошевите изработени од сребро, роговите од елени или дури и заби од животни. Деколтето често се нагласува со градник, особено за големи јавни настани. 

На пролет, предниот дел од корсетот понекогаш е украсен со корсаж од свежо цвеќе.  Други популарни додатоци вклучуваат елеци, свилени престилки и свилени шалови со живи бои, рачно печатени (вторите особено Австријците во Австралија). Во постудено време, се носат волнени јакни со долги ракави, како и плетените волнени шалови.

Дирндлот честопати се носи со украс за коса, мал цветен венец што традиционално го носат немажените жени. Во Хинтерскихен во Баварија, немажените жени носат мала круна. Во поформални настани како што се црковните фестивали, традиционално се носи шапка или капа.Ulrike Kretschmer, Frank Duffek and Bettina Schippel, Bayerischen Alpen: Traum in weiss-blau, Reader´s Digest, Stuttgart, 2013, pp. 54, 56.  Во некои региони на јужна Германија и Австрија, мажените жени го придружуваат дирндлот со капа, која се развила во 17 век од превез или шамија и ја носеле жени од средната класа во урбаните средини; подоцна обичајот се проширил на село. Златното капче се карактеризира со испреплетени свилени и златни конци, извезени со ламе, злато и светки. Постојат многу регионални варијанти.  Муслиманките почнале да носат дирндл со хиџаб.

Чевлите што се носат со дирндл се обично дворски чевли или рамни чевли од типот на балерина. На нозете најчесто се носат чорапи или хулахопки до колена. 

 Дирндл во популарната култура 
Овој вид на фустан се појавува во бројни филмови, во кои жени се облечени во костимот, меѓу кои: Чарлиевите ангели, Хајди (1937) и (1968), Снежана и седумте џуџиња (филм од 1937), Мои песни, мои сништа и други.

 Дирндлот во филателија 
Австриската пошта редовно издава поштенски марки со дирндли и други австриски народни носии. Во април 2020 година, марката од 85 центи го прикажала сино печатениот дирндл што се носи како секојдневна работна облека. Во 2016 година, поштата издала нова марка со извезен дирндл; издадени се само 140.000 примероци.

 Поврзано 
 Трахт
 Народна носија
 Октоберфест

 Наводи 

 Библиографија 

 Pesendorfer, Gertrud: Neue deutsche Bauerntrachten. Tirol. Callwey, Munich, 1938. (in German)
 Radakovich, Uta: Trachten in Südtirol, Reverdito, 2009, . (in German)
 Reuter, Ulrich: Kleidung zwischen Tracht + Mode. Aus der Geschichte des Museums 1889–1989. Museum für Volkskunde, Berlin, 1989. (in German)





 Wallnöfer, Elsbeth: Geraubte Tradition. Wie die Nazis unsere Kultur verfälschten. Sankt Ulrich-Verlag, Augsburg 2011, . (in German)
 Weber, Christianne and Renate Moller. Mode und Modeschmuck 1920–1970 / Fashion and Jewelry 1920–1970. Arnoldsche Verlagsanstalt, 1999. ISBN 978-3-9253-6923-0. (in German, with English translation)


 Надворешни врски 

 Суштинскиот водич за Dirndl (и Ледерхозен) – веб-страница на Австриската туристичка канцеларија
 Германски дирндл – Дестинација Минхен
 Долгата историја на еден многу посебен традиционален костим – веб-страница на Октоберфест
 Традиционални носии во Јужен Тирол – suedtirolerland.it

Категорија:Германска култура
Категорија:Австриска култура
Категорија:Народни носии