Фарнесејт

Фарнесејт — минерал од групата канкринити со 14 слоеви. Тоа е комплексен силикатен минерал со формула .  Именуван е по локација во Фарнезе, Лацио, Италија. Тој е член на групата канкринити, одобрена во 2004 година како нов минерален вид. Групата се карактеризира со бројот на слоеви што го сочинуваат секој член, при што фарнезеит е еден од најновите минерали во групата со структура од 14 слоеви. Тој е проѕирен минерал и има хексагонален кристален систем со кристална класа од 6/m и просторна група од P63/m. Примероците откриени во Фарнезе биле во пирокластична карпа од регионот Латера Каулдера. 

Во вулканскиот регион Лациум во Италија, група научници откриле кристали со хексагонална морфологија за време на истражување на минерали од канкринитната група. Кристалите биле пронајдени во примерок од карпа земен од малото село Фарнезе, во провинцијата Витербо, северно од Рим.

Првично, истражувачите претпоставиле дека станува збор за сакрофанит, но по спроведување на неколку дијагностички анализи утврдиле дека IR-спектарот на примерокот во прав покажува одредени отстапувања во споредба со сакрофанитот.

Поради тоа, извршиле детална хемиска и структурна анализа, со која било потврдено дека се работи за нов тип фелдспатоид поврзан со канкринитната група.

Минералите од канкринитната група кристализираат во хексагонален и тригонален систем и содржат различни анјони и катјони сместени во кафезести структури на нивната основна рамка. Нивните кристални структури се карактеризираат со шестчлени прстени составени од тетраедри SiO4 и AlO4. Овие слоеви се подредени долж оската c според редоследот ABCABABACBACAC….

 Композиција 
Фарнесејтот има идеална хемиска формула [(Na,K)₄₆Ca₁₀]Σ=56(Si₄₂Al₄₂O₁₆₈)(SO₄)₁₂·6H₂O.(Camara et al., 2005) За определување на неговиот микрохемиски состав е користена електронска микросонда, со чија помош сложената формула е разложена на поедноставни оксидни компоненти што го изградбуваат минералот. Најголем дел од составот го сочинуваат оксидите на силициум и алуминиум, кои заедно претставуваат околу 60% од вкупната тежина. Покрај нив, присутни се и оксиди на калциум, натриум, калиум и сулфур, кои ја надополнуваат останатата маса. Мал процент од тежината се должи и на присуството на флуор и хлор. Исто така, откриени се и траги од Fe, Ti, Cr, Mg, Mn и Ba (<0,1 Оксид %), исто така, беше пресметана содржината на H2O, а FTIR спектроскопијата потврди само молекули на H2O и немаше хидроксидни јони во примерокот.(Camara et al., 2005)

 Структура 
Прашкаст примерок од фарнезеит беше користен во анализа на дифракција на Х-зраци за да се утврди неговата структура. Од добиените резултати, очигледно е дека просторната група на минералот е P63/m.(Camara et al., 2005) Димензиите на единичните ќелии во abc оската се соодветно 12,8784 Å, 12,8784 Å и 37,0078 Å. Резултатите, исто така, покажаа низа од 14 слоеви на ABCABABACBACAC... каде што A, B и C ги означуваат позициите на секој слој од шестчлен прстен.(Camara et al., 2005) Структурата на фарнезеитот се совпаѓа со другите минерали во групата канкринит-содалит кои имаат слоеви од шестчлени прстени на тетраедри, при што секој прстен е поврзан со три други прстени на врвот и три на дното.(Bonaccorsi and Orlandi, 2003) Ова сочинува тродимензионална рамка. Целата рамка на минералот е составена од атоми на Si и Al. Другите елементи како што се O, Ca, Na и K потоа се вклопуваат по овој прстен во специфични места наречени кафези. Во рамките на групата, постојат различни видови кафези, како што се кафезите на канкринит, кафезите на содалит, кафезите на лиотит, кафезите на лосод, меѓу многу други. Кафезите имаат афинитети да бидат домаќини на одредени видови анјони и катјони. Поголемите кафези содржат големи анјони како што е SO4, додека помалите кафези содржат релативно мали анјони како што се Cl, F и H2O.(Bonaccorsi et al., 2012) Шестчлениот прстен потоа се повторува 14 пати, давајќи му на минералот посебна карактеристика на натрупување од 14 слоеви. Ова го прави уникатен. Сите минерали во групата канкринит-содалит имаат слична рамка, меѓутоа, бројот на слоеви на натрупување е клучен за разликување на секој минерал. Наједноставните минерали во групата канкринит-содалит имаат основна двослојна секвенца, малку разликувајќи се во нивната Al/Si структура и поставеноста на други анјони и катјони. Тоа се канкризилит, вишневит, хидроксиканкринит, давин, микросомит, питиљаноит и квадридавин.(Chukanov et al., 2008)

 Физички својства 
Повеќето од кристалните фрагменти од фарнезеит собрани досега се помалку од 3 mm во дијаметар, што се јавува во вугови помеѓу испреплетени фелдспати во пирокластични карпи. Тие се безбојни, транспарентни и призматични. Кристалите се издолжени по должината на [001] со сложени хексагонални форми и пругасти површини. Кога се изгребани на плоча со пругасти површини, остава бела трага. Ретко се забележува збраздување. Пронајден е кристал со збраздување по должината на (1*10). Расцепувањето е слабо во минералот на {001}. Има стаклест сјај и не е флуоресцентен. Густината што првично беше пресметана е 2,425 g/cm3. Фарнезеитот е кршлив и има конхоидна фрактура.(Camara et al., 2005)

 Геолошка појава 
Фарнесејтот е пријавен само од неговиот типски локалитет Лациум, кој е вулкански регион во Витербо, Италија.(Camara et al., 2005) Тука, тој е пронајден во пирокластична карпеста низа, за која се верува дека е поставена за време на еруптивните фази, кога калдерата се срушила. Вистинските процеси вклучени во формирањето на минералот се сè уште енигматски. Слично на тоа, повеќето други членови на групата се пронајдени во слични услови на приближно истата локација во Лациум.

 Локација 
Фарнезе е именуван по местото на откривање на Фарнезе. Фарнезе се наоѓа во покраината Витербо, Италија, во регион наречен Лацио.  Лацио е конкретно вулкански регион во Италија, кој нема никакво политичко значење. Фарнезе се наоѓа приближно 100 километри северозападно од Рим на надморска височина од 341 метар. Има површина од 52.9 километри квадратни.

 Наводи 

 Надворешни врски 
 Бонакорси, Е., Балирано, П., Камара, Ф., (2012) Кристалната структура на сакрофанит, фазата од 74 Å на супергрупата канкринит-содалит. Микропорозни и мезопорозни материјали, 147, 318-326.
 Бонакорси, Е. и Орланди, П., (2003) Маринелит, нов фелдспетоид од групата канкринит-содалит. Европски журнал за минералогија, 15, 1019-1027.
 Камара, Ф., Белатречија, Ф., Дела Вентура, Г. и Монтана, А., (2005), Фарнесејт, нов минерал од групата канкринит-содалит со 14-слојна секвенца на натрупување: појава и кристална структура. Европски журнал за минералогија, 17, 839-846.
 Чуканов, Н.В., Рассветаева, Р.К., Пеков, И.В., Задов, А.Е., Алори, Р., Зубкова, Н.В., Гистер, Г., Ју. Puscharovsky, D., and Van, KV, (2009) Биахелаит (Na,Ca,K)8(Si6Al6O24)(SO4) 2(OH)0.5•H2O, нов минерален вид од групата канкринити. Геологија на рудни депозити, 51, 588-594.
 Рассветаева, Р.К. и Чуканов, Н.В. (2008) Модел на кристалната структура на биахелаит како нов 30-слоен член на канкринитната група. Crystallography Reports, 53, 981-988.
Категорија:Шестаголни минерали