И јас сум Сирма

„И јас сум Сирма“ — дело од македонскиот автор Зоран Спасов-Ѕоф, објавено во 2024 година преку издавачката куќа Арс Ламина (издание Попули). Според издавачот и медиумите, книгата се поистоветува како роман, историска фикција, но авторот и дел од критиката ја опишуваат и како збирка приказни, нешто помеѓу сага и еп.

 Содржина 
Романот „И јас сум Сирма“ е структуриран како збирка приказни што, според наративната рамка, се протегаат низ период од шеснаесет века. Авторот ја претставува книгата како збир на вистински сведоштва и преданија, при што дел од содржината е обработена со нагласен патриотски тон, особено во однос на соседните народи. Литературната постава го прикажува ликот на „авторката“ како симболичен раскажувач со карактеристики на гордост, искреност, честитост и емпатија, со што таа се поистоветува со Македонија и нејзината историска и колективна судбина.

Приказните обработуваат историски и митолошки настани, пренесени како дел од колективното сеќавање и генетското наследство. Ликовите, претставени како јунаци, комбинираат реални личности и легендарни фигури, а нивната улога е да ја нагласат борбата, страдањето и достоинството на македонскиот народ.

Книгата е конципирана така што го вовлекува читателот во сопствениот наративен свет. Според рецензиите, нејзината сила лежи во емоционалниот набој и во симболичниот однос кон историјата, со што делото ја задржува вниманието до крајот, предизвикувајќи силно емотивно доживување.

Книгата е составена од следниве глави:

 Приказните на Сирма
 Белешка за авторката
 Поговор или предговор, зарем е важно?
 Историја или далечно минато
 Туѓината пуста да остане
 Драмолетка на две сцени
 Ја земи ножето, распарај срцето
 Грофот Монте Кристо од Маџир Маало
 Револуцијата ги јаде своите чеда
 Маро мори!
 Младото Ибе
 Георги Ацев и Страшо Димитров
 Православниот Реџеп
 Херојот и двајцата предавници
 Царот – нашиот последен Мохиканец
 Македонската Ана Франк
 Четирите мускетарки
 Жолта Дуња, зелен бор…
 Како Велес стана Титов Велес?
 Она кога Бугарија ќе ти подаде рака
 Приказни или блиско минато
 На Нострадамус сè му беше јасно
 Да ми чуваш добро место во пеколот
 Фамилијата на Баба Сирма
 Сто и триесет години ЦДЕМ
 Шах без ловци, топови и кралици
 Игри без граници
 Гергана, Хрисула и Мердита
 Тато, зошто ме утепа од лажење?
 Писмена работа по македонски јазик
 Загатки што немаат одговор
 Back to the Future
 Неврзаните Сикс Пистолс
 Сирма, сине мој!
 Фикција или блиска иднина
 Македонија е далеку од вечна
 Балканска пијанка и европски погреб
 Една за сите, сите за никаде
 Наравоучение или sвезда водилка
 Меѓу љубовта и трепетите на настаните

 Рецензија 
Книжевниот критичар Мишо Китаноски во својата рецензија наведува дека романот И јас сум Сирма значително се разликува од другите книги со историска содржина објавени во Македонија. Тој го споредува делото со првите две книги посветени на Пасквелија од Живко Чинго, кои предизвикале силни реакции во македонската литература. Според Китаноски, Зоран Спасов-Ѕоф несвесно станува „втор случај“ во современата македонска книжевност, бидејќи преку својот наратив го нуди минатото на еден специфичен, читлив и шармерен начин.

Китаноски забележува дека авторот преку „црните“ и „белите“ точки од историјата истовремено ја „деконтаминира“ и ја „деисторизира“ македонската историја, прикажувајќи ја топло и отворено. Во делото препознава елементи од социјалистички реализам, модернизам и постмодернизам, распоредени низ трите циклуси: „Историја или далечно минато“, „Приказни или блиско минато“ и „Фикција или блиска иднина“.

Тој дополнително укажува дека во книгата се споменуваат повеќе од педесет топоними, што според него ја зголемува автентичноста и ја позиционира како „литературно-документарна проза“. Според Китаноски, романот може да се чита и како збирка, со можност за започнување од било која глава, што го поврзува со експериментот на францускиот писател Ален Роб-Грије. На крај, тој заклучува дека со ова дело Спасов-Ѕоф станува значаен автор не само за македонската книжевност, туку и за пошироко претставување на странската книжевна сцена.

Писателката и книжевна критичарка Татјана Алексиќ исто така го истакнува романот како оригинално дело што комбинира историски факти и митови со фикција. Таа нагласува дека авторот користи фузија од реалност и фантазија, со што создава богата книжевна „трпеза“. Алексиќ прави споредби со британскиот хумор на Монти Пајтон, сатиричниот пристап на Алан Форд, храброста на Данте Алигиери и луцидноста на Живко Чинго, укажувајќи дека сите тие елементи се препознатливи во стилот на Ѕоф.

Таа забележува дека во делото се користи скопски сленг и вулгаризми, но ги оправдува како уметнички израз и метафора на секојдневието. Романот, според Алексиќ, претставува катарзично дело, полно со љубов кон Македонија и критика кон нејзините уништувачи, минати и сегашни. Таа заклучува дека И јас сум Сирма е „интригантен роман во приказни“ што им е наменет на „големи деца“, со главниот лик Сирма како симбол на Македонија.

 Наводи 

Категорија:Македонски романи