Беудандит

Беудандит — секундарен минерал кој се јавува во оксидираните зони на полиметалните наоѓалишта.  Тој е составен од олово, железо, арсенат, сулфат со формула на крајниот елемент: PbFe3(OH)6SO4AsO4.

Беудантитот е во подгрупа на алунитната група. Тој е арсенатниот аналог на фосфатниот коркит. Беудантитот, исто така, формира цврст раствор со сегнитит и плумбојарозит. 

Се кристализира во тригоналниот кристален систем и покажува различни кристални навики, вклучувајќи табеларни, акутни ромбоедарски, псевдокубни и псевдокубоктаедарски.

Се јавува во асоцијација со карминит, скородит, миметит, дусертит, арсениосидерит, фармакозидерит, оливенит, баилдонит, дуфтит, англезит, церузит и азурит. 

 Етимологија и историја 
лево|мини|Франсоа Сулпис Бодан по кого е крстен минералот
Приказната за откривањето на минералот беудантит датира од обемната колекција на Адолариус Јакоб Форстер, по кого подоцна е именуван минералот форстерит. Во 1806 година, Џон Хенри Холанд, водечкиот трговец со минерали во 19 век (минералот хеуландит е именуван по него), ја наследил оваа колекција од својот чичко Јакоб Форстер. Тој значително ја проширил и ја продал во 1820 година на Чарлс Хампден Тарнер со услов да се состави каталог според класификацијата на Рене-Жист Ауј (Аујн). Задачата за составување на овој каталог му била доверена на Арманд Леви, лекар, минералог и математичар кој тогаш живеел во Лондон. Во текот на оваа работа, Леви открил, меѓу другите минерали, нов оловен сулфат што содржи арсен и железо во 1826 година, кој потекнува од рудникот Луизе во близина на Хорхаузен, недалеку од Берденбах во регионот Вестервалд. Тој го нарекол будантит по францускиот минералог Франсоа Сулпис Бодан (1787–1850). Типот на материјал за будантит не е дефиниран. Овој минерал не треба да се меша со минералот опишан како „будантит“ од Никола Ковели (1790–1829), за кој е утврдено дека е нефелин.

 Класификација 
Во застареното 8-мо издание на класификацијата на минерали на Штрунц, бедантит припаѓал на минералната класа „сулфати, хромати, молибдати, волфрами“, а во рамките на таа класа на поделбата „безводни сулфати со странски анјони“, каде што бил групиран со коркит, хидалгоит, хинсдалит, кемлицит, сванбергит, вајлерит и дрвенхаусит во „серијата дрвенхаусит“ со системски број VI/B.03b.

Во класификацијата Лапис од Стефан Вајс, последен пат ревидирана во 2018 година и формално базирана на старата класификација од Карл Хуго Штрунц во нејзиното 8-мо издание, минералот го добил системскиот и минералниот број VII/B.35-090. Ова одговара на класата „фосфати, арсенати и ванадати“ и во рамките на таа класа, на поделбата „безводни фосфати со туѓи анјони F, Cl, O, OH“, каде што беудантитот, заедно со коркитот, галобеудантитот, хидалгоит, хинсдалит, кемлицит, шлосмахерит, сванбергит и вудхаусит, ја формира „групата беудантит“ со системски број VII/B.35.

9-тото издание на класификацијата на минерали на Штрунц, последен пат ажурирано во 2009 година од страна на Меѓународното минералошко здружение (IMA), го класифицира беудантитот во класата „фосфати, арсенати и ванадати“ и во рамките на таа класа, во поделбата „фосфати, итн., со дополнителни анјони; без H₂O“. Тука, минералот се наоѓа во подгрупата „Со средни и големи катјони; (OH, итн.) : RO4 = 3 : 1“, каде што, заедно со коркит, галобедантит, хидалгоит, хинсдалит, кемлицит, орпит, сванбергит, вајлерит и вудхаусит, ја формира „групата бедантит“ со системски број 8.BL.05.

Во Дана класификацијата на минерали, која претежно се користи во земјите што зборуваат англиски, бедантитот има системски и минерален број 43.04.01.01. Ова одговара на класата „фосфати, арсенати и ванадати“ и во рамките на тоа, поделбата „фосфати“. Тука се наоѓа во рамките на подгрупата „Композитни фосфати итн., (Безводни соединенија анјони со хидроксил или халоген)“ во „групата беудантит“, која исто така вклучува коркит, хидалгоит, орпит, хинсдалит, сванбергит, кемлицит, вудхаусит, вајлерит и галобедантит.

 Кристална структура 
Беудантитот кристализира во тригоналниот кристален систем во просторната група R3m (просторна група бр. 166), со параметри на решетката a = 7,315 Å и c = 17,035 Å и три формулни единици по единична ќелија.

 Својства 
мини|260x260пкс|Псевдокубни кристали од Хорхаузен, Вестервалд

 Морфологија 
мини|278x278пкс|Зашилени ромбоедарски кристали од Хорхаузен, Вестервалд
Будантитот формира кристали со псевдокубична навика, при што носечката форма е базалниот ромбоедар во облик на коцка {1011}. Со комбинирање на ова само со базалниот пинакоид {0001}, или со стрмен ромбоедар или пинакоид, се добива октаедар со тапи рабови. Кристалите со акутен ромбоедарски навика произлегуваат од стрмните ромбоедари во комбинација со тапи ромбоедари. Кај кристалите од типската локација, рудникот „Луиз“, ромбоедарските површини повремено се хоризонтално напречно испружени. Ова е случај и кај табеларните кристали и - многу ретко - кај ацикуларните кристали што го следат базалниот пинакоид {0001}. Беудантитот може да формира близнаци од биаксијални монокристали, кои исклучително покажуваат позитивна едноосијалност во центарот.

 Физички и хемиски својства 
Бојата на кристалите и агрегатите од беудантит значително варира, почнувајќи од жолта преку зеленикаво-жолта, црвена, темно зелена и кафеава до црна. Сепак, линијата на проѕирен до транспарентен беудантит е сиво-жолта до зелена. Површините на кристалите од беудантит покажуваат стаклесто до смолест сјај.

Минералот покажува добро расцепување по должината на базалниот пинакоид {0001}, но поради неговата кршливост, се крши слично на стаклото или кварцот, со конхоидни рабови на фрактура. Со Мосова тврдост од 3,5 до 4,5, беудантитот е умерено тврд минерал кој, како и референтниот минерал флуорит, лесно може да се изгребе со џебен нож. Пресметаната густина на минералот е 4,49 g/cm³.

Минералот ослободува вода во затворена епрувета, која го црвенее лакмусот и формира бел талог со бариум хлорид. Жолтокафеава бораксна зрнца во пламенот на оксидација. Загревањето со сода и малку боракс на јаглен со помош на внатрешниот пламен произведува црна перла, од која може да се добијат кршливи метални честички и меко, олово-слично зрно. Кога кршливите метални честички се загреваат во отворена цевка, се ослободува типичен мирис на арсен и бел кристален сублимат. Беудантитот е целосно растворлив во топол HCl; железо и сулфат може да се детектираат во растворот.

 Формирање и локации 
Будантитот се формира секундарно во зоната на оксидација (железна капа) на хидротермални полиметални, оловни рудни наоѓалишта. Типични поврзани минерали вклучуваат оливенит, карминит, скородит, азурит, миметит, дусертит, арсениозидерит, фармакозидерит, бајлдонит, дуфтит, англезит и церусит.

Како релативно редок минерал, бедантитот може да биде изобилен на различни локации, но не е широко распространет во целина. Од 2016 година, познати се приближно 420 локации.

Типската локација на бедантитот е рудникот „Луизе“ во близина на Бирденбах во округот Алтенкирхен (Вестервалд), Рајнска област-Пфалц. Минералот е познат и од рудникот „Шено Аусихт“ во близина на Дернбах, недалеку од Монтабаур, кој исто така се наоѓа во регионот Вестервалд. Значајни наоѓалишта во Германија се рудникот Клара во долината Ранках во близина на Оберволфах, како и други локации во Црната шума (Баден-Виртемберг). Во Австрија, наоѓалишта се наоѓаат во Вилдфрауенгроте (Пештерата на дивата жена), Тешенграбен, Криглах, Фишбахерските Алпи, Штаерска; и во Швајцарија, на северниот дел од Чима дела Бјанка над Вал Касача, Вал Кристалина, Граубинден.

Најубавите наоѓалишта на бедантит во светот доаѓаат од светски познатото наоѓалиште Cu-Pb-Zn-Ag-Ge-Cd на рудникот „Цумеб“ (рудник Цумкорп) во Цумеб, регионот Ошикото, Намибија, и од Корта Сан Валентин, Санкти Спириту, Сиера Минера де Картахена-Ла Унион, Ла Унион, Мурсија, Шпанија.

Беудантит е познат и од Аргентина, Австралија, Белгија, Чиле, Кина, Еритреја, Франција, Грција, Гренланд, Иран, Ирска, Италија, Јапонија, Канада, Казахстан, Куба, Мексико, Мароко, Холандија, Норвешка, Перу, Португалија, Русија, Замбија, Јужна Африка, Чешка, Унгарија, Обединетото Кралство и САД.

 Откритие 
Беудантитот за првпат е опишан во 1826 година за појава во рудникот Луиз, округот Вид Ајрон Спар, Вестервалд, Рајнска област-Пфалц, Германија. Именуван е од Арманд Леви по неговиот сонародник Французин и минералог Франсоа Сулпис Беудант (1787–1850). 

 Наводи 

 Литература 

 Будантит. Во: Џон В. Ентони, Ричард А. Бидо, Кенет В. Блад, Монте К. Николс (ур.): Прирачник за минералогија, Минералошко друштво на Америка. 2001 (англиски, handbookofmineralogy.org [PDF; 66 kB; пристапено на 2 мај 2020 година]).
 Џон Л. Џамбор: Номенклатура на супергрупата на алунити. Во: Канадски минералогист. Том 37, 1999, стр. 1323–1341 (rruff.info [PDF; 1,8 MB; пристапено на 2 мај 2020 година]).
 Кит М. Скот: Номенклатура на супергрупата на алунити: Дискусија. Канадски минералогист, 2000, стр. 1295–1297 (rruff.info [PDF; 688 kB; пристапено на 2 мај 2020 година]).
 П. Леверет, А. Р. МекКинон, П. А. Вилијамс: Супергенска геохемија на рудното тело Ендевор, Кобар, Нов Јужен Велс, и врски со други наоѓалишта во сливот Кобар. Во: Зборник на трудови од Регионалниот симпозиум за реголит на CRC LEME 2005. 2005, стр. 191–194 (crcleme.org.au [PDF; 97 kB; пристапено на 2 мај 2020 година]).

Категорија:Триаголни минерали
Категорија:Минерали на оловото
Категорија:Минерали на железото
Категорија:Сулфатни минерали