Роберт Саути

Роберт Саути (роден на 12 август 1774 – починал на 21 март 1843) — англиски поет од романтичарската школа и поет лауреат од 1813 година до неговата смрт. Како и другите езерски поети, Вилијам Вордсворт и Семјуел Тејлор Колриџ, Саути започнал како радикал, но станувал сè поконзервативен како што стекнал почит кон Британија и нејзините институции. Други романтичари како Бајрон го обвинувале дека се држи до естаблишментот заради пари и статус. Тој е особено запаметен по поемата „По Бленхајм “ и оригиналната верзија на „Златолоксата и трите мечки“. 

 Живот 
лево|мини|Винска улица, Бристол (1872)
Роберт Саути бил роден на Вајн Стрит, Бристол, како син на Роберт Саути и Маргарет Хил.  Своето школување го завршил во Вестминстерското училиште во Лондон (каде бил исклучен поради пишување статија во „The Flagellant“, списание кое тој го создал,  припишувајќи му го изумот на камшикувањето на ѓаволот),  и на колеџот Балиол во Оксфорд. 

Саути заминал во Оксфорд со „срце полно со поезија и чувства, глава полна со Русо и Вертер, а моите религиозни принципи потресени од Гибон“. Подоцна тој за Оксфорд напишал: „Сè што научив беше малку пливање... и малку пловење“. Сепак, тој напишал драма, „Ват Тајлер“ (која, во 1817 година, откако станал поет лауреат на Обединетото Кралство, била објавена, за да биде засрамен од страна на неговите непријатели). Експериментирајќи со писателско партнерство со Семјуел Тејлор Колриџ, особено во нивното заедничко составување на „Падот на Робеспјер“, Саути ја објавил својата прва збирка песни во 1794 година. Истата година, Саути, Колриџ, Роберт Ловел и неколку други разговарале за создавање идеалистичка заедница („пантисократија“) на бреговите на реката Сасквехана во Америка.

Во 1795 година Роберт Саути оженил со Едит Фрикер, чија сестра Сара се омажила за Колриџ. Истата година, тој заминал во Португалија и ја напишал поемата Јованка Орлеанка, објавена во 1796 година. Потоа напишал неколку балади, заминал во Шпанија во 1800 година, а по враќањето се населил во Езерскиот округ.

Во 1799 година, Саути и Колриџ биле вклучени во раните експерименти со азотен субоксид (доживување на смеење), спроведени од корнволскиот научник Хамфри Дејви. 
мини|Грета Хол, Кесвик
лево|мини|Мери Матилда Бетам, Портрет на Едит Меј Саути, 1809 
лево|мини|Мери Матилда Бетам, Портрет на Херберт, 1809 
Додека Роберт пишувал, во исто време добил и државна пензија во 1807 година, а во 1809 година започнал долгогодишна соработка со Quarterly Review, која му била речиси единствениот приход во поголемиот дел од животот. Тој бил назначен за поет лауреат во 1813 година, функција што многу не му се допаднала.

Во 1819 година, Саути го придружувал шкотскиот градежен инженер Томас Телфорд, кого Саути го нарекол „Колос на патиштата“ , на турнеја за инспекција на работите на Телфорд во Шкотска. Тие ги вклучувале Каледонскиот канал (кој бил отворен три години подоцна) и голем број патишта, мостови и пристанишни работи во Телфорд. Извештајот на Саути за турнејата, „Дневник за турнеја во Шкотска во 1819 година“,  дава детални описи на инженерските проекти на Телфорд и ги евидентира сопствените впечатоци на Саути за шкотскиот пејзаж и луѓе. 

Во 1821 година, Саути ја напишал „Визија на правдата“, во спомен на Џорџ III, во предговорот на кој го нападнал Џорџ Бајрон, кој, покрај тоа што одговорил со пародија на „Визија на правдата“, често му се потсмевал во „Дон Жуан“. 
мини|Роберт Саути, од Сер Френсис Чантри, 1832, Национална портретна галерија, Лондон
Во 1837 година, Едит починала, а Саути се преженил со Каролин Ен Боулс, исто така поетеса, на 4 јуни 1839 година.  Бракот се распаднал,  не само поради неговата растечка деменција. Неговиот ум попуштал кога му напишал последно писмо на својот пријател Волтер Севиџ Ландор во 1839 година, но тој продолжил да го споменува името на Ландор кога генерално не можел да спомене никого. Починал на 21 март 1843 година и бил погребан на црковниот двор на црквата Кроствејт, Кесвик, каде што се поклонувал четириесет години. Во црквата има негов споменик, со епитаф напишан од неговиот пријател Вилијам Вордсворт.
мини|Питер Вандајк, Портрет на Роберт Саути, на 21 година, 1795 година
Саути бил и плоден писател на писма, книжевен научник, есеист, историчар и биограф. Неговите биографии го вклучуваат животот и делото на Џон Банјан, Џон Весли, Вилијам Каупер, Оливер Кромвел и Хорацио Нелсон. Последниот ретко излегувал од печат од неговото објавување во 1813 година и бил адаптиран како британскиот филм „Нелсон“ од 1926 година.

Тој бил дарежлив човек, особено љубезен кон напуштеното семејство на Колриџ, но наишол на непријателство кај многумина, вклучувајќи ги Хазлит, како и Бајрон, кои сметале дека ги предал своите принципи со прифаќањето на пензии и лауреатската титула, како и со повлекувањето на своите младешки идеали. 

 Политика 
Иако првично бил радикален поддржувач на Француската револуција, Саути ја следел траекторијата на своите колеги романтичарски поети Вордсворт и Колриџ кон конзерватизмот. Тој бил прифатен од конзервативците како поет лауреат, а од 1807 година започнал да добива годишна стипендија од нив. Тој енергично ја поддржувал владата на Ливерпул. Тој се залагал против парламентарната реформа („железницата ќе се уништи со ѓаволот како машиновозач“), го обвинил масакрот во Питерло наводно револуционерна „толпа“ убиена и повредена од владини трупи и ја отфрлил католичката еманципација.  Во 1817 година, тој приватно предложил казнено преместување за оние кои се виновни за „клевета“ или „бунт“. Тој имал на ум личности како Томас Џонатан Вулер и Вилијам Хоун, чие гонење го поттикнувал. Таквите писатели биле виновни, напишал тој во Quarterly Review, за „разгорување на турбулентниот темперамент на производителот и нарушување на тивката приврзаност на селанец кон оние институции под кои тој и неговите татковци живееле во мир“. Вулер и Хоун биле ослободени, но заканите предизвикале друга цел, Вилијам Кобет, привремено да емигрирал во Соединетите Американски Држави.

Во некои аспекти, Саути бил пред своето време во своите ставови во врска со социјалните реформи. На пример, тој бил еден од првите критичари на злото што новиот фабрички систем го донел во Британија на почетокот на 19 век. Тој бил згрозен од условите за живот во градови како Бирмингем и Манчестер, а особено од вработувањето деца во фабриките, и отворено зборувал за нив. Тој сочувствувал со пионерските социјалистички планови на Роберт Овен, се залагал државата да промовира државни работи за одржување на висока вработеност и се залагал за универзално образование. 

Со оглед на неговото отстапување од радикализмот и неговите обиди поранешните сопатници да бидат прогонувани, не е изненадувачки што помалку успешните современици кои ја задржале верата го нападнале Саути. Тие го сметале за љубител на пари и углед.
мини|Портрет од Томас Лоренс, околу 1810 година
Во 1817 година, Саути се соочил со тајното објавување на радикална драма, „Ват Тајлер“, која ја напишал во 1794 година на врвот на својот радикален период. Ова го иницирале неговите непријатели во обид да го засрамат поетот лауреат и да го истакнат неговото отпадништво од радикален поет во поддржувач на конзервативците. Еден од неговите најжестоки критичари бил Вилијам Хазлит. Во својот портрет на Саути, во „Духот на времето“, тој напишал: „Тој ја додворувал слободата како млад љубовник, но можеби повеќе како љубовница отколку како невеста; и оттогаш се оженил со постара и не многу угледна дама, наречена Легитимитет“. Саути во голема мера ги игнорирал своите критичари, но бил принуден да се брани кога Вилијам Смит, член на Парламентот, се кренал во Долниот дом на 14 март за да го нападне.  Во енергичен одговор, Саути напишал отворено писмо до пратеникот, во кое објаснил дека отсекогаш се стремел кон намалување на човечката беда и подобрување на состојбата на сите пониски класи и дека се променил само во однос на „средствата со кои треба да се постигне тоа подобрување“.  Како што напишал тој, „дека додека учел да ги разбира институциите на својата земја, научил правилно да ги цени, да ги сака, да ги почитува и да ги брани“.Speck (2006) p. 172.
мини|Карикатура од 1797 година на раната радикална поезија на Саути
Друг критичар на Саути во неговиот подоцнежен период бил Томас Лав Пикок, кој го презирал во ликот на г-дин Пердувест во неговиот сатиричен роман „Мелинкур“ од 1817 година. 

Честопати бил исмејуван за она што се сметало за подлизурковни оди за кралот, особено во долгата иронична посветеност на Дон Жуан на Саути од страна на Џорџ Гордон Бајрон. Во поемата, Саути е отфрлен како дрзок, тесноглав и беден. Ова се темелело и на недостатокот на почит од страна на Бајрон кон книжевниот талент на Саути, и на неговиот презир кон она што го сметал за лицемерен пресврт на Саути кон конзервативизмот подоцна во животот. Голем дел од непријателството меѓу двајцата мажи може да се проследи до верувањето на Бајрон дека Саути ширел гласини за тоа дека тој и Перси Биш Шели биле припадници на „Лига на инцест“ за време на нивниот престој на Женевското Езеро во 1816 година, обвинение што Саути енергично го негирал.

Како одговор на тоа, Саути го нападнал она што го нарекол Сатанистичка школа меѓу современите поети во предговорот на неговата песна „Визија на правдата“, напишана по смртта на Џорџ III. Иако не го именувал Бајрон, таа јасно била насочена кон него. Бајрон возвратил со „Визијата на правдата“, пародија на песната на Саути.

Без негово претходно знаење, Ерлот од Раднор, обожавател на неговата работа, го вратил Саути како пратеник за место во општина Даунтон во Вилтшир на општите избори во 1826 година, како противник на католичката еманципација, но Саути одбил да седне, предизвикувајќи дополнителни избори во декември истата година, образложувајќи дека нема доволно голем имот за да го издржува во политичкиот живот,  или сака да ги преземе потребните часови за целосно присуство. Тој сакал да продолжи да живее во Езерскиот округ и претпочитал да ја брани Црквата на Англија писмено, а не говорно. Тој изјавил дека „да го променам мојат модел на живот и да влезам во Парламентот, би значело да извршам морално и интелектуално самоубиство“. Неговиот пријател Џон Рикман, службеник во Долниот дом, забележал дека „прудентните причини би го забраниле неговото појавување во Лондон“ како член. 

Во 1835 година, Саути ја одбил понудата за баронетство, но прифатил доживотна пензија од 300 фунти годишно од премиерот Сер Роберт Пил. 

 Репутација 
мини|Биста на Саути, создадена од Едвард Хоџис Бејли во 1845 година, Бристолска катедрала
Чарлс Ламб, во писмо до Колриџ, навел: „Со Јованка Орлеанка бев воодушевен, воодушевен. Не претпоставував да очекувам нешто толку извонредно од Саути. Зошто самата поема е доволна за да го искупи карактерот на времето во кое живееме од припишувањето на дегенерација во поезијата [...] Генерално, очекувам Саути еден ден да му конкурира на Милтон.“ 

Во врска со „Талаба Разурнувачот“, Ернест Бернхард-Кабиш истакнал дека „малку читатели биле толку ентузијастични за неа како кардиналот Њуман, кој ја сметал за „морално највозвишена“ од англиските песни. Но, младиот Шели ја сметал за своја омилена песна, и тој и Китс го следеле нејзиниот пример во некои од нивните стиховни наративи.“ 

Додека Саути го пишувал Мадок, Семјуел Колриџ верувал дека поемата ќе биде супериорна во однос на „Енеида“. 

Роберт Саути имал значајно влијание врз руската литература. Пушкин високо го ценел неговото дело и го превел почетокот на „Химна на пенатите“ и „Мадок“, а бил инспириран и од заплетот на Родерик да создаде оригинална песна според истиот заплет. На почетокот на 20 век, „Саути“ бил преведен од Николај Гумиљов и Михаил Лозински. Во 1922 година, издавачката куќа „Всемирнаја литература“ го објавила првото посебно издание на баладите на Саути во Русија, составено од Гумиљов. Во 2006 година, било објавено двојазично издание подготвено од Е. Витковски, од кое значаен дел вклучувал нови преводи.

Саути бил избран за член на Американското антикварско друштво во 1822 година.  Тој бил и член на Кралската шпанска академија.

 Во популарната култура 

 Во видео играта „Book of Hours“, објавена во 2023 година од „Ведер Фактори“, семејството Саути се добри пријатели со измислената бароница Ева Дјулф, а постојат гласини дека го посвоиле нејзиното вонбрачно дете како Абра Саути и ја претставиле како помлада сестра на Роберт.

 Делумен список на дела 

 Харолд, или, Замокот Морфорд (необјавен роман за Робин Худ што Саути го напишал во 1791 година). 
 Падот на Робеспјер (1794) (со Семјуел Тејлор Колриџ )
 Песни: Содржејќи ја ретроспективата, Оди, Елегии, Сонети итн. (со Роберт Ловел)
 Јованка Орлеанка (1796)
 Исландска поезија, или Еда од Семунд (придонесувајќи воведно послание кон преводите на А.С. Котл, 1797)
 Писма напишани за време на краткиот престој во Шпанија и Португалија (1797)
 Чистилиштето на Свети Патрик (1798)
 По Бленхајм (1798)
 Аматорските песни на Абел Шуфлеботом, (1799) 
 „Ѓаволски мисли“ (1799). Ревидирано издание, објавено во 1827 година како „Ѓаволската прошетка“. (со Семјуел Тејлор Колриџ)
 Англиски еклоги (1799)
 Утехите на старецот и како ги стекнал (1799)
 Талаба Разурнувачот (1801)
 Карпата Инчкејп (1802)
 Мадок (1805)
 Писма од Англија: Од Дон Мануел Алварез Есприела (1807), набљудувања на фиктивен Шпанец.
 Хроника на Сид, од шпански (1808)
 Проклетството на Кехама (1810)
 Историја на Бразил (3 тома) (1810–1819)  
 Животот на Хорацио, Лорд Виконт Нелсон (1813)
 Родерик, Последниот од Готите (1814)
 Дневник за патување во Холандија во есента 1815 година (1902)
 „Le Morte D'Arthur“ на Сер Томас Малори (1817)
 Ват Тајлер: Драматична поема (1817; напишана во 1794 година)
 Дневник за патување во Шкотска во 1819 година (издание 1929)
 Катаракта на Лодор (1820)
 Животот на Весли; и Подемот и напредокот на методизмот (2 тома) (1820)
 Од што се направени малите момчиња? (1820) 
 Визија на правдата (1821)
 Историја на Полуостровската војна, 1807–1814 (3 тома) (1823–1832)
 Сер Томас Мор; или, Колоквии за напредокот и перспективите на општеството (1829)
 Делата на Вилијам Каупер, 15 тома, изд. (1833–1837)
 Животите на британските адмирали, со воведен поглед на поморската историја на Англија (5 тома) (1833–40) ; повторно објавено како „Англиски морнари“ во 1895 година.
 Докторот (7 тома) (1834–1847). Вклучува и „Приказната за трите мечки“ (1837).
 Поетските дела на Роберт Саути, собрани од самиот себе (1837)
 Наводи 

 Извори 

 Џефри Карнал, Писателите и нивните дела: Роберт Саути, Лондон: Лонгман Груп, 1971
 Базил Котл, Роберт Саути и Бристол (памфлети на Историското здружение на Бристол, бр. 47, 1980), 30 стр.
 Кенет Кари, уредник, Нови писма на Роберт Саути, 2 тома, Њујорк/Лондон: Колумбија УП, 1965
 Едвард Дауден, уредник, Преписката на Роберт Саути со Каролин Боулс, Даблин/Лондон, 1881
 Денис Лоу, Литературните штитеници на езерските поети, Алдершот: Ашгејт, 2006
 Џон Лајонел Маден, Роберт Саути: критичкото наследство, Лондон: Рутлиџ и Кеган Пол, 1972
 Мајкл Неш, „Нелсон на Саути“. Библиографија на англиските изданија од 1813–1857 година на „Животот на Нелсон“ од Роберт Саути, Хојлејк и Татенхол/Марин и Канон Букс, 2019 година.
 Линда Прат, уредник, Роберт Саути, Поетски дела, 1793–1810, 5 тома, Лондон: Пикеринг и Чато, 2004
 Џек Симонс, Саути, Вашингтон: Кеникат, 1945
 Чарлс Катберт Саути, уредник, Животот и преписката на Роберт Саути, Њујорк, 1855
 В.А. Спек, Роберт Саути: Целосен книжевен човек, Издавачка куќа на Универзитетот Јеил, 2006

 Надворешни врски 

The Pilgrim To Compostella
The original Southey version of The Three Bears
History of Brazil Southey, Robert
Haller, William. 1885– The early life of Robert Southey, 1774–1803 (1917)
Southey, Robert, 1774–1843. The doctor, &c. (1848)
e-book of Madoc, an epic poem in two volumes about the legendary Welsh prince Madoc.
Biography of Robert Southey by Peter Landry at Blupete
Greta Hall Keswick home of Robert Southey

Архивски материјали
The Robert Southey Collection: Presented online by The University of Wisconsin Digital Collections Center. Titles include:
Southey, Robert, 1774–1843. Southey's Common-place book. First series. Choice passages. Collections for English manners and literature: 2nd ed. (1850)
Southey, Robert, 1774–1843. Southey's Common-place book. Second series. Special collections: 2nd ed. (1850)
Southey, Robert, 1774–1843. Southey's Common-place book. Third series. Analytical readings: 2d. ed. (1850)

Archival material at 
Robert Southey Collection. General Collection. Beinecke Rare Book and Manuscript Library

Категорија:Англиски преведувачи
Категорија:Англиски христијани
Категорија:Починати во 1843 година
Категорија:Родени во 1774 година
Категорија:Англиски биографи
Категорија:Англиски поети
Категорија:Англиски писатели