Зусманит

Зусманит — хидратиран железо-силикатен минерал со хемиска формула . Се јавува како бледозелени кристали со совршена расцепност.

Откривање и појава
Првпат бил опишан во 1964 година од Стјуарт Олоф Агрел во каменоломот Лејтонвил, Округ Мендосино, Калифорнија. Зусманит е именуван во чест на Џек Зусман (роден 1924), раководител на Одделот за геологија при универзитетот во Манчестер и коавтор на Rock-Forming Minerals. Во каменоломот Лејтонвил, зусманитот се јавува во метаморфозирани шкрилци, силициски ајронстоуни и нечисти варовници од Францисканската формација. Ова е подрачје со висок притисок и ниски температури каде се јавуваат сини шкрилци фации на метаморфни карпи. Ова е исто така локалитетот каде што првпат биле откриени дирит и ховиеит. Овој тип на локалитет создава и лискуни, кои имаат слична структура како зусманит.

Локалитетот на кој се јавува зусманит е со ултрависок до висок притисок и ниски температури. Овој Баровски тип на метаморфизам обично се разликува според P/T опсегот наместо според опсезите на притисок и температура (). Трите главни Баровски типа се низок P/T тип, среден P/T тип и висок P/T тип. Високиот P/T тип, познат како глаукофански метаморфизам, се карактеризира со присуство на глаукофан и формира глаукофански шкрилци (). Глаукофанските шкрилци, често нарекувани сини шкрилци, настануваат од метаморфизам на базалтни карпи и обично се наоѓаат во свиткани геосинклинални терени (). Глаукофанските шкрилци се карактеризираат со нискотемпературен (100–250 °C) и високопритисочен (4–9 kbar) метаморфизам (). Зусманит најчесто се среќава заедно со стилпномелан и кварц, обично формирајќи изобилни порфиробласти со големина до 1 mm, на новооткриениот локалитет во јужноцентрален Чиле ().

Состав
Минералот од сини шкрилци од групата на филосиликати се јавува како резултат на подвлекување на карпи од океанска кора и седименти од океанско-континенталните маргини долж конвергентни граници на плочи. Идеалната формула за зусманит е  со можни замени на натриум (Na) за калиум (K), во исклучително мали количества (). Можните замени за железо () се претежно магнезиум (Mg), со трагови кои може да вклучуваат: манган (Mn), алуминиум (Al), железо3+ (Fe3+) и титаниум (Ti) (). Зусманит бил откриен заедно со дирит и ховиеит, два нови минерали откриени во Францисканската формација, Округ Мендосино, Калифорнија. Дирит и ховиеит се пронајдени и на други локалитети, додека зусманит е пронајден само на оваа типска локација, што го прави редок минерал. Експериментите покажале дека зусманит е стабилен до 600 °C при притисоци меѓу 10 kb и 30 kb и дека крајните членови на зусманит се ортоферосилит, биотит и кварц. Пример на реакцијата е  (зусманит) →  (ортоферосилит) +   (биотит) +  (кварц) + 0 (вода) (). Манганскиот аналог на зусманит, кумбсит, е пронајден во манган-богати силициски карпи во Отаго шкрилецот во Нов Зеланд.

Структура
Просторната група и ќелијата на зусманит се R*3, ahex 11.66 и chex 28.69 ангстроми (). Структурата на зусманит содржи континуирани листови од ромбоедрално наредени слоеви на Fe-O октаедри паралелни на (0001) (), а од двете страни на нив се прикачени –O тетраедри на начин што создава ромбоедрална елементарна ќелија (). Овие слоеви се поврзани меѓусебно со атоми на калиум (K), како и со тричлени прстени од тетраедри кои делат кислороди со шестчлените; прикажано на слика 2 (). Структурата на зусманит има блиска сродност со онаа на триоктаедарските мики кои имаат слој од Fe-O октаедри сместен меѓу навнатре насочени тетраедри. Таа се разликува од лискуните бидејќи неговиот Si-O однос е 9:21 што резултира со коефициент на споделување 1.83, во споредба со 2.5 и 1.75 кај лискуните, и 1.2 и 2.0 кај рамковните силикати (). Просечното Fe-(O,OH) растојание во првиот октаедар е 2.1 ангстроми, во вториот 2.14 ангстроми, а во третиот 2.17 ангстроми. Просечните растојанија во Si-O врските кај зусманит се 1.61 ангстроми за првиот тетраедар, 1.61 ангстроми за вториот и 1.65 ангстроми за третиот; податоците се дадени во табела I (). Шестчлените прстени не се директно поврзани меѓусебно, што овозможува приспособување преку наклонување нанадвор на сите тетраедри, за разлика од многу лискуни каде се користат ротации и наклонувања за да се постигнат поголемите димензии на октаедарскиот слој. Сплескувањето на октаедарскиот слој нормално на слојот е изразено кај зусманит поради споделени и несподелени рабови. Ова сплескување може да се должи на тенденцијата споделените кислороди да се приближуваат и да ги штитат атомите на железо (Fe) од други соседни атоми на железо (Fe).

Физички својства
Зусманит се јавува како бледозелени плочести кристали со совршена расцепност. Тој има склонетост да биде едноосен, слабо плеохроичен и има специфична тежина од 3.146 (). Други типови на зусманит пронајдени во Лејтонвил, кои се со ситнозрнести примероци, се смета дека се доцностадиумски метаморфни производи.

Совршениот расцеп е резултат на континуираните листови од  октаедри паралелни на (0001). Оптичките својства произлегуваат од речиси чист зусманит кој бил издвоен од тенки пресеци, со дебелина од приближно 200 микрометри, под поларизирачки микроскоп со помош на микродупчалка. Показателите на прекршување добро се совпаѓаат со оние утврдени од  за хемиски различниот зусманит од каменоломот Лејтонвил ().

 Наводи 

<li> 
<li> 
<li> 
<li> 
<li> 
<li> 
<li> 

 Надворешни врски 
 Properties of Zussmanite

Категорија:Триаголни минерали
Категорија:Филосиликати