Нова Атлантида

„Нова Атлантида“ — утописки роман од Сер Френсис Бејкон, објавен постхумно во 1626 година. Во „Нова Атлантида“, Бејкон прикажал визија за иднината на човечкото откритие и знаење, изразувајќи ги своите аспирации и идеали за човештвото. Романот го прикажува создавањето на утописка земја каде што „великодушноста и просветлувањето, достоинството и сјајот, побожноста и јавниот дух“ се општоприфатените квалитети на жителите на митскиот Бенсалем. Планот и организацијата на неговиот идеален колеџ, Соломоновата куќа, го наговестуваа современиот истражувачки универзитет и во применетите и во чистите науки.

Историја на објавување
„Нова Атлантида“ првпат се појавила на задната страна од „Силва Силварум“, прилично сложено дело од областа на природната историја кое го објавил Вилијам Роули, секретарот, капеланот и амануенсис на Бејкон во 1626 година. Кога Силва била внесена во Регистарот на стационари од 4 јули 1626 година (три месеци по смртта на Бејкон), Новата Атлантида не била спомената, а дури во 1670 година била вклучена на насловната страница од печатарската машина на Силва (за разлика од „Historia vitae et mortis “ која го добила тоа признание во 1651 година). Дури во 1676 година двете дела биле објавени со континуирани потписи, при што првото издание на Силва било „печатено за Џ.Х. за Вилијам Ли“, додека „Нова Атлантида“, според МекКероу, „можеби го печател Метјуз“. После „Нова Атлантида“ се појавил двостраничен текст наречен „Магналија природа“, кој повеќето коментатори имаат тенденција да го игнорираат, веројатно затоа што е тешко да се поврзе со Силва или со Нова Атлантида со каква било сигурност. Објавен е како посебен текст од Томас Њукомб во 1659 година, но генерално „Нова Атлантида“ се смета дека е текст со кој никој не знаел што да прави. Писмото на Роули до читателот укажува дека тој не бил доволно јасен во однос на неговата цел, иако подоцна го објавил во латински превод во рамките на збирката „Operum moralium et civilium tomus“ (1638). Во 1659 година, Томас Бушел се осврнал на делото во неговите „Минерални гонења“, додека во 1660 година, одреден РХ објавил продолжение на „Нова Атлантида“, а во 1662 година, експлицитна верзија се појавила како предговор на „Светиот водич“ од Џон Хејдон. 

Резиме на заплетот
Романот прикажува митски остров, Бенсалем, кој го открива екипажот на еден европски брод откако се изгубиле во Тихиот Океан некаде западно од Перу. Минималниот заплет служи за постепено одвивање на островот, неговите обичаи, но најважно од сè, неговата државно спонзорирана научна институција, Куќата на Саломон, „која куќа или колеџ... е самото око на ова кралство“.

Опишани се многу аспекти од општеството и историјата на островот, како што е христијанската религија - за која се вели дека се родила таму како копија од Библијата и писмо од апостолот Свети Вартоломеј кое чудесно пристигнало таму, неколку години по Вознесението на Исус; културен празник во чест на семејната институција, наречен „Празник на семејството“; колеџ на мудреци, Соломоновиот дом, „самото око на царството“, на кој ред „Бог на небото и земјата му ја доделил благодатта да ги знае делата на Создавањето и нивните тајни“, како и „да се прави разлика помеѓу божествените чуда, делата на природата, уметничките дела и измамите и илузиите од сите видови“; и серија инструменти, процеси и методи на научно истражување што биле користени на островот од Соломоновиот дом.

Меѓу соговорниците се вбројуваат управникот на Домот на странците, Јоабин Евреинот и главатарот на Соломоновиот дом.

Жителите на Бенсалем се опишани како луѓе со висок морален карактер и чесност, бидејќи ниту еден службеник не прифаќа никаква исплата од поединци. Луѓето се опишани и како целомудри и побожни, како што рекол еден жител на островот:

Крајот на нивното основање е опишан вака: „Крајот на нашето основање е знаење за причините и тајните движења на нештата; и проширување на границите на човечката империја, за да се постигнат сите можни нешта““.

Опишувајќи ги неколкуте работни места и функции на кои се доделени членовите на Соломоновата куќа, раководителот на колеџот кажува:

Дури и овој краток извадок покажува дека Бејкон разбрал дека науката бара анализа, а не само акумулација на набљудувања. Бејкон, исто така, предвидел дека дизајнот на експериментите може да се подобри.

Опишувајќи ги уредбите и обредите што ги почитувале научниците од куќата на Саломон, нејзиниот раководител рекол:

И конечно, откако ја покажа целата научна позадина на Соломоновата куќа, тој му даде дозвола на европскиот посетител да ја објави:

Важно е да се истакнат јазиците споменати во делото: во еден од најоткривачките пасуси, кога европските бродоломци пристигнуваат на островот Бенсалем, тие добиваат писмена порака, а потоа и карактерот на неколку јазици:
Стар хебрејски
Стар грчки
Схоластички латински
Шпански, јазик што го користи и еден од жителите на Новата Атлантида:  

Овој детал не е случаен: Бејкон ги избира овие јазици поради нивната културна, религиозна и научна тежина во историјата на западната цивилизација.

 Името „Бенсалем“ 
„Бенсалем“ е составен од два хебрејски збора: „бен“ (בן) — „син“ и „салем“ (שלם) — „мир“.

Според тоа, името значи „Син на мирот“.

Толкувања
„Нова Атлантида“ е приказна полна со провокативни детали. Постојат многу веродостојни толкувања за она што Бејкон се обидувал да го пренесе. Подолу се дадени неколку што даваат некаков впечаток за богатите импликации на текстот.

Преобраќањето на Бенсалем во христијанство

На почетокот на приказната, гувернерот на Домот на странци ги раскажува неверојатните околности што го вовеле христијанството на островот:

Традиционалниот датум за пишување на Апокалипсата на Свети Јован (Книга на Откровението) е крајот на 1 век од н.е. Не само присуството на целиот канон на Светото писмо долго пред да биде завршен или составен, туку и премногу погодната близина на научникот кој ќе потврди за чудотворната природа на ова чудо, што ѝ дава на приказната призвук на неверојатна природа.

Подоцна, таткото на Соломоновиот дом ја открива вештината на институцијата во создавањето илузии на светлина:

Тој, исто така, се фали со нивната способност да лажираат чуда:

Ренакер истакнал дека латинскиот превод на вториот пасус (кој бил објавен како дел од „Operum moralium et civilium tomus“ во 1638 година од Вилијам Роули, Бејконов секретар и капелан, кој стоел и зад објавувањето на „Нова Атлантида“ во 1626 година) е посилен и буквално се преведува како „би можеле да им наметнеме на човечките сетила бесконечен број работи ако сакавме да ги претставиме овие работи како и да ги воздигнеме во чудо“."  Иако ова се толкува како Бејконово сугерирање дека приказната, ако не и самото „чудо“, била измислица што произлегувала од Соломоновата куќа, ова можеби не е сигурен заклучок. Релевантноста на Братот од Соломоновата куќа за приказната за преобраќањето на островот во христијанство е повеќе индикација дека самата институција достигнала точка во своето знаење од која може да утврди дали некоја појава е природна или не. Токму ова знаење (и неговата скромна примена) овозможува да се достави самото откровение.

Вештината за создавање илузии, заедно со неверојатноста на приказната за потеклото на христијанството на Бенсалем, го прави да изгледа дека Бекон алудирал дека светлосното шоу (или барем приказната за неговото појавување) е изум на Соломоновата куќа.

Присуството на „Евреи, Персијци и Индијанци“ во Бенсалем во тоа време имплицира дека азиските луѓе веќе во првиот век се занимавале со пловење низ Пацификот - што е историски неточно, но можеби изгледало веродостојно во времето на пишување.

Кој владее со Бенсалем?
Таткото на Соломоновата куќа открива дека членовите на таа институција сами одлучуваат кои од нивните откритија да ги чуваат во тајност, дури и од државата:

Ова би имплицирало дека Државата нема монопол врз авторитетот и дека Соломоновата куќа мора во некоја смисла да биде супериорна во однос на Државата.

Во воведот на критичкото издание на „Нова Атлантида“, Џери Вајнбергер забележал дека Жоабин е единствениот современ лик (т.е. кој живее во времето на приказната) опишан како мудар - и мудар во прашањата за управување и владеење. Вајнбергер шпекулира дека Жоабин можеби е вистинскиот владетел на Бенсалем. 2nd edition published in 2016: ,  Од друга страна, предрасудите кон Евреите биле широко распространети во негово време, па затоа не може да се исклучи можноста дека Бејкон го нарекувал Жоабин мудар од истата причина поради која чувствувал потреба на друго место да го нарече „добриот Евреин“: за да разјасни дека карактерот на Жоабин бил бениген.

Социјален ритуал на Бенсалемитите
Додека Бејкон се чини дека е загрижен за Домот на Соломон, дел од наративот ги опишува општествените практики на Бенсалемитите, особено оние поврзани со додворувањето и семејниот живот. Пример за овие ритуали се базените на Адам и Ева. Тука верените испраќаат сурогати да го набљудуваат другиот како се бања за да откријат какви било деформитети. Тука Бејкон алудира на Утопија (1516) од Сер Томас Мор, каде што Мор опишува сличен ритуал. Сепак, клучната разлика е, наместо сурогати, младиот пар се набљудуваат еден со друг голи. Ликот на Бејкон, Џоабин, забележува за оваа разлика: „Прочитав во книга за еден од вашите луѓе, од Лажен Комонвелт, каде што на брачниот пар му е дозволено, пред да се договори, да се видат еден со друг голи“.

Молитви
Опишувајќи го начинот на кој работеле научниците од „Новата Атлантида“, Бејкон напишал:

Имаме одредени химни и служби, кои ги кажуваме секојдневно, за Господ и благодарноста кон Бога за Неговите чудесни дела; и некои форми на молитва, молејќи за Неговата помош и благослов за осветлување на нашите трудови и нивно претворање во добри и свети дела.

Во „Теолошките трактати“ на Бејкон, постојат две молитви, наречени „Молитвата на студентот“ и „Молитвата на писателот“, што може да биде демонстрација за тоа како научниците би можеле да се молат како што е опишано во „Нова Атлантида“.

Влијанија
„Нова Атлантида“ и другите дела на Бејкон го инспирираа формирањето на Кралското друштво. Џонатан Свифт ги пародирал обете во книга III од „Гуливеровите патувања.

Во последниве години, „Нова Атлантида“ влијаела врз „Валден Два на Барус Фредерик Скинер од 1948 година..

Овој роман можеби бил визијата на Бејкон за утописки Нов Свет во Северна Америка. Во него тој прикажал земја каде што ќе има слобода на религијата - прикажувајќи Евреин третиран фер и еднакво на остров на христијани. Се тврди дека ова дело влијаело врз други реформи, како што се поголемите права за жените, укинување на ропството, елиминацијата на [атворите на должниците, одвојување на црквата од државата и слободата на политичко изразување., иако нема никакво навестување за овие реформи во самата „Нова Атлантида“. Неговите предлози за правна реформа (кои, сепак, не биле имплементирани за време на неговиот живот), се смета дека формирале едно од влијанијата на Наполеоновиот кодекс, и затоа можел да изврши индиректно влијание врз изготвувањето на други либерални устави - особено на Американскиот устав - што настанал по смртта на Бекон.


Френсис Бејкон одиграл водечка улога во создавањето на англиските колонии, особено во Вирџинија, Каролина и Њуфаундленд во североисточна Канада. Неговиот владин извештај за „Колонијата Вирџинија“ бил поднесен во 1609 година. Во 1610 година, Бејкон и неговите соработници добиле повелба од кралот да го формираат „Благајникот и компанијата на авантуристи и основачот на градовите Лондон и Бристол за Колонијата или плантаконот во Њуфаундленд“.> и го испратил Џон Гај да основа колонија таму. Во 1910 година, Њуфаундленд издал поштенска марка за да ја одбележи улогата на Бејкон во основањето на покраината. Марката го опишува Бејкон како „водечки дух во колонизацијата“ од 1610 година. Покрај тоа, некои научници веруваат дека тој бил во голема мера одговорен за изготвувањето, во 1609 и 1612 година, на два владини повелби за колонијата Вирџинија. Томас Џеферсон, третиот претседател на Соединетите Американски Држави и автор на Декларацијата за независност, напишал: „Бејкон, Лок и Њутн. Ги сметам за тројцата најголеми луѓе што некогаш живееле, без никаков исклучок, и како оние што ги поставиле темелите на оние надградби што се подигнати во физичките и моралните науки“. Историчарот и биограф Вилијам Хепворт Диксон изјавил дека „Соединетите Американски Држави можат да го наведат меѓу своите основачи и не помалку благородното име на Френсис Бејкон“

Организација АМРРК исто така верува дека Бејкон влијаел врз населбата на мистици во Северна Америка, наведувајќи дека „Нова Атлантида“ инспирирала колонија розенкројцери предводена од Јоханес Келпис да патуваат низ Атлантскиот Океан во изнајмен брод наречен „Сара Марија“ и да се преселат во Пенсилванија кон крајот на 17 век. Според нивните тврдења, овие розенкројцерски заедници „дале вреден придонес во новонастанатата американска култура во областите на филозофија, науки и уметности''“.

Белешки

 Наводи 

Извори

Понатамошно читање


 Надворешни врски 




Категорија:Статии со врски до проектот „Гутенберг“
Категорија:Утописки романи
Категорија:Англиски романи