Австриска академија на науките

Австриската академија на науките (Österreichische Akademie der Wissenschaften, ÖAW) е најстарата и најпрестижната научна институција во Австрија, а воедно и една од најстарите академии на науки во цела Европа. 

 Историја 
Нејзините корени се протегаат уште од средината на 19 век, кога на 14 мај 1847 година царот Фердинанд I ја основал „Кралската академија на науките во Виена“ (Kaiserliche Akademie der Wissenschaften in Wien). Идејата била да се создаде институција по примерот на Француската академија на науки и Пруската академија во Берлин, која ќе ги обединува најистакнатите умови на тогашната Австро-Унгарска империја.

По распадот на монархијата во 1918 година, академијата го менува името во денешното – Австриска академија на науките – и продолжува да работи како независна, но државно финансирана институција. Денес таа е правно дефинирана со посебен сојузен закон и ужива целосна научна автономија.

Седиштето на академијата се наоѓа во срцето на Виена, во прекрасната барокна зграда на плоштадот Др. Игнац Зајпел-Плац, која порано била главна зграда на Виенскиот универзитет. Таа зграда сама по себе е културно наследство и симбол на австриската научна традиција.

 Истражувачки капацитети 
ÖAW има околу 700 редовни и дописни членови, сите избрани со тајно гласање и доживотно членство. Меѓу нив се најголемите австриски научници, но и многу странски великани – на пример, Алберт Ајнштајн бил член пред да емигрира во САД, а денес меѓу членовите се и добитници на Нобелова награда како Антон Цајлингер (квантна физика, 2022).

Академијата е поделена на две големи класи: Математичко-природнонаучна класа и Филозофско-историска класа. Под нејзино покровителство работат повеќе од 25 истражувачки институти и центри ширум Австрија – од Институтот за квантна оптика и квантна информатика во Виена, преку Институтот за молекуларна биотехнологија (IMBA), Институтот за астрономија, па сè до Институтот за средновековни истражувања и Центарот за антички студии.

Една од најважните задачи на академијата е долгорочното фундаментално истражување кое често не може да се финансира преку универзитетите или приватниот сектор. На пример, таа води огромни проекти за дигитализација на ракописи, издавање критички изданија на Гете, Моцарт, Фројд, создавање на најголемиот австриски биографски лексикон (Österreichisches Biographisches Lexikon), како и истражувања за климатски промени, вештачка интелигенција и невронаука.

Академијата доделува низа престижни награди и стипендии. Најпознати се наградата „Ервин Шредингер“ (највисокото научно признание во Австрија) и програмите DOC и APART за млади научници, кои важат за најконкурентни стипендии во земјата.

Иако е национална институција, ÖAW има силно меѓународно присуство – член е на сите големи европски и светски мрежи на академии (на пр. All European Academies – ALLEA, International Science Council), а многу нејзини институти соработуваат со CERN, ESA, Max Planck друштвото и други.

Категорија:Национални академии на науките