Флуорелестадит

Флуорелестадит — редок несосиликат на калциум, со сулфат и флуор, со хемиска формула Ca10(SiO4)3(SO4)3F2. Тој е член на групата апатити, и формира серија со хидроксилелестадит.

 Етимологија 
Минералот првично бил именуван каковилкеит од Икл и Роџерс во 1914 година, во чест на Р. М. Вилке, колекционер и трговец со минерали. Во 1922 година, примерок од „вилкеит“ бил анализиран и било утврдено дека е доволно различен од материјалот опишан од Икл и Роџерс за да се смета за нов вид.Duncan McConnell (1937) The substitution of SiO4 – and SO4 – groups for PO4 -groups in the apatite structure; ellestadite, the end member American Mineralogist 22: 977–986 Името „елестадит“ било предложено во чест на Рубен Б. Елестад (1900–1993), американски аналитички хемичар од Лабораторијата за анализа на карпи при Универзитетот во Минесота, САД.

Во 1982 година Роуз и Дан покажале дека односот Si:S е близок до 1:1, давајќи ја формулата Ca10(SiO4)3(SO4)3X2, каде X претставува флуор (F), хидроксил (OH) или хлор (Cl), и тие ги именувале минералите од оваа група како група на елестадит.Roland C. Rouse and Pete J. Dunn (1982) A contribution to the crystal chemistry of ellestadite and the silicate sulfate apatites American Mineraleralogist 67: 90–96 Крајните членови на групата биле именувани хидроксилелестадит (X = OH), флуорелестадит (X = F) и хлорелестадит (X = Cl); идеалниот краен член хлорелестадит се претпоставува дека не постои во природата, иако е синтетизиран. Вилкеит бил дискредитиран како посебен вид, бидејќи не е краен член на ниту една серија на цврст раствор, туку е меѓучлен.

Името флуорелестадит било променето во елестадит-(F) во 2008 годинаBurke (2008) The Mineralogical Record 39: 131 и повторно вратено на флуорелестадит во 2010 година.

 Структура 
Елестадитите се несосиликати, односно минерали со изолирани SiO4 тетраедри. Тие се членови на групата апатити, но додека фосфорот е еден од главните составни елементи на апатитот, кај елестадитот тој е речиси целосно заменет со сулфур и силициум, без значително менување на структурата. Кристалната класа е шестоаголна 6/m, просторна група P63/m. Тетраедарските групи се распоредени така што ја создаваат 63 обратна оска, а атомите на флуор се сместени во канали паралелни со оваа насока. Некои извори даваат параметри на елементарна ќелија за една формулна единица по елементарна ќелија (Z = 1), но некои научници ја сметаат формулата за половина од вредноста прифатена од Меѓународниот минералошки сојуз (ММС), односно Ca5((Si,S)O4))3F, со две формулни единици по елементарна ќелија (Z = 2). Параметрите на ќелијата за природен, за разлика од синтетички материјал, се a = 9.41 до 9.53 Å и c = 6.90 до 6.94 Å. Роуз и Дан претпоставиле хипотетички чист краен член со a = 9.543 Å и c = 6.917 Å. Синтетичкиот материјал има a = 9.53 до 9.561 Å и c = 6.91 до 6.920 Å.

 Изглед 
Флуорелестадит се јавува како иглести или шестоаголни призматични, слабо оформени кристали, како и  ситнозрнести агрегати.John J. Jambor and Jacek Puziewicz (1989) New Mineral Names American Mineralogist 74: 500, abstract of Chesnokov, Bazhenova and Bushmakin (1987) Zapiski Vses. Mineralog, Obshch 116:743 (in Russian) Кристалите се проѕирни, а агрегатите се полупроѕирни. Материјалот од Крестмор, Калифорнија, е светлорозово-црвен или жолт по боја, и типично се јавува во матрица од син калцит. Материјалот од Русија е бледо синкаво-зелен или безбоен. Огребот е бела со слаба синкава нијанса, а огребот е субсмолест на скршени површини, но многу блескав на призматичните лица.

 Физички својства 
Флуорелестадит покажува несовршена цепливост нормално на долгата кристална оска. Минералот е многу кршлив и се крши со школкаст прелом. Неговата тврдост е , помеѓу онаа на флуорит и апатит, а неговата специфична тежина е 3.03 до 3.07, слична на онаа на флуоритот. Лесно се раствора во разредена хлороводородна и азотна киселина и не е радиоактивен. При силно загревање, елестадитот (вилкеит) станува безбоен, а потоа при ладење добива бледо синкаво-зелена боја.

Минералот е едноосен (-), со показатели на прекршување nω = 1.638 до 1.655 и nε = 1.632 до 1.650. Понекогаш е флуоресцентен, бел до сино-бел или жолто-бел под краткобранова ултравиолетова светлина, и средно бело-жолто-кафеав или слабо бел под долгобранова светлина.

 Појава 
Типскиот локалитет е Јагленов рудник бр. 44, Копејск, Чељабински јагленов басен, Чељабинска Област, Јужен Урал, Русија, а типскиот примерок се чува во Ферсманов минералошки музеј, Академија на науките, Москва, Русија. Елестадит е скарнов минерал. Се јавува заедно со диопсид, воластонит, идокраз, монтицелит, окенит, везувијанит, калцит и други во Крестмор, Округ Риверсајд, Калифорнија, САД. Во Крестмор постои контактна зона помеѓу кристален варовник и гранодиорит. Областа била експлоатирана за варовник во почетокот на 1900-тите години, откривајќи разновидни сојузи на метаморфни минерали, вклучувајќи елестадит (именуван како вилкеит) со гранат, везувијанит и диопсид, во син калцит. На типскиот локалитет бил формиран во изгорени фрагменти од скаменето дрво во јаглени депонии, заедно со вар, периклас, магнезиоферит, хематит, сребродолскит и ангидрит. Елестадит (вилкеит) често се изменува во окенит.

 Наводи 

 Надворешни врски 

JMol

Категорија:Шестаголни минерали
Категорија:Незосиликати
Категорија:Минерали на калциумот