Навјак

Навјак — суштество од митологијата на Старите Словени. Верувањето во постоењето на ова суштество е широко распространето кај сите словенски народи.

 Етимологија на името 
Името на ова митолошко суштество потекнува од прасловенскиот збор навь, што значи труп или мртов. Името на ова митолошко суштество може да се поврзе и со старорускиот збор нава и црковнословенскиот збор наве, кои имаат исто значење како и зборот навь.

Други имиња за ова митолошко суштество се:

 навка, навој, мав и мава (на српски)
 навя, навет и навляк (на бугарски)
 навја, мавја и мовја (на словенечки)

 Опис на навјакот во митологијата и фолклорот 
Навјаците се старословенски демони, а во словенската митологија тие се персонификација на смртта, Царството на мртвите и господарите на Подземјето, односно демони кои се создадени од душите на мртвородените и некрстените деца и секогаш се наведени во множина, бидејќи се движат во групи. Невидливи, освен луѓето родени во исто време со нив, тие демнат од мртва ноќ до првите петли, испуштајќи детски гласови. На овој начин, тие ги привлекуваат жртвите што најмногу сакаат да ги нападнат како: деца и доилки.

Во бугарските легенди, тие се замислуваат како птици кои, со застрашувачки крици, кружат околу куќите во темни ноќи и напаѓаат бремени жени, доилки и деца. Кај Србите и Хрватите, тие се нарекуваат некриштенци, нечистивци или невидиќиќи, и се замислуваат како големи птици со детски глави. Тие се зли демони кои напаѓаат некрстени деца и доилки. Сточарите особено се плашат од некрстените птици, кои земаат млеко од крави, овци и кози. Во Украина и Полска, тие се замислуваат во човечка или животинска форма и се нарекуваат потерчук, или во Русија, навке се деца чија душа влегла во птица.
мини|Навјаци и биеси за време на епидемија во Полотск. Минијатури  од Хроника на Раџивил 246 крај на 15 век
Најваците, како екстремно подвижни демони, често ги посетуваат домовите каде што има мајки во породување, бремени жени и новороденчиња. Легендите велат дека тие секогаш наоѓаат начин да влезат внатре, дека дури можат да се симнат низ оџакот, а по влегувањето ги задавуваат своите жртви или им ја пијат крвта, иако е поверојатно дека станува збор за мајчино млеко. Кога бремената жена ги слуша, таа веднаш се онесвестува, а понекогаш дури и умира. Бидејќи најваците се невидливи, тешко е да се знае нивниот точен изглед, но постојат различни идеи за нив кои се разликуваат од еден словенски народ до друг.

 Српски народни приказни 
Во Србија, навјаците се нарекуваат и бабици и се опишани како невидливи женски демони. Се вели дека тие се мали жени со долга коса, облечени во црно, кои го посетуваат породилното одделение ноќе, дури и пред да се роди детето, со намера да ги убијат и детето и мајката, затоа се вели дека пелените на детето не треба да се оставаат надвор по зајдисонце, за да „не стигне до бабиците“. За да се заштити од нив, мајката што се породува го украсува десното уво со црвена волна и врзува црвена нишка околу вратот или раката на детето, која детето ја носи четириесет дена. По овој период, бабиците повеќе не можат да му наштетат на детето. Овој период се совпаѓа со времето кога мајката не може ниту да се смее, се верува дека детето се смее за прв пат откако ќе поминат тие четириесет дена. Смеата, како манифестација на животот и животната сила, нема место во задгробниот живот, а во текот на првите четириесет дена по раѓањето, исто како и првите четириесет дена по смртта, душата е „на патување“ чиј крај е неизвесен. Кога детето конечно ќе се насмее, тоа знае дека цврсто влегло на овој свет и успешно се справило со демоните што го мачат уште од раѓање.

Навјаците не можат долго да останат на едно место, туку се во постојано движење и крстарат цела ноќ барајќи жртви. Се верува дека тие земаат млеко од говеда што се молзат, односно цицаат од нив како вистински деца. Веројатно ова е причината зошто доилките се една од нивните главни мети, што исто така го потврдува верувањето дека тие „земаат млеко од своите мајки“, како и од говедата. Ова се древни демони, познати уште од античко време, а ова го потврдува и најстарата руска хроника, „Приказната за минатите години“, во која се наведува дека ниедни други навјаци (демони) не ги ширеле епидемиите што беснееле во 1092 година.

 Поврзано 

 Вампир
 Дрекавец
 Повест на минатите години

 Наводи 

 Литература 









Категорија:Митски суштества
Категорија:Словенска митологија