Бутит

алт=Boothite with Arseniosiderite|мини|Зелено-син купромагнезит од Монте Сома, Италија (големина: 2,0 см × 2,0 см × 2,0 см)
Бутит — многу редок, природен минерал составен од хептахидрат на бакар сулфат: Cu(SO4)·7H2O. Откриен е во регионот Леона Хајтс во близина на Оукленд, Калифорнија, пред 1959 година.

 Етимологија и историја 
Бутит првпат е откриен во рудникот Алма во наоѓалиштето на бакар, злато и сребро сулфид Леона Хајтс во округот Аламеда, Калифорнија. Првпат е опишан во 1903 година од Валдемар Теодор Шалер, кој го именувал минералот по хемичарот Едвард Бут (1857–1917).

Типот на материјал за буит не е дефиниран.

 Класификација 
Во застареното 8-мо издание на класификацијата на минерали на Штрунц, бутитот припаѓал на минералната класа „сулфати, хромати, молибдати, волфрами“ и во рамките на таа класа на поделбата „Водородни сулфати без странски анјони“, каде што е наведен заедно со биберит, малардит, мелантерит и цинков мелантерит во „мелантеритната серија“ со системски број VI/C.03c.

Во системот за класификација Лапис последен пат ревидиран во 2018 година од Стефан Вајс, кој формално е базиран на постариот систем за класификација од Карл Хуго Штрунц во неговото 8-мо издание, на минералот му бил доделен системскиот и минералниот број VI/C.06-040. Ова одговара на класата „сулфати, хромати, молибдати и волфрами“ и во рамките на таа класа на поделбата „Водородни сулфати без странски анјони“, каде што бутитот, заедно со алперситот, биберит, малардит, мелантерит и цинков мелантерит, ја формира „мелантеритната група“ со системски број VI/C.06.Stefan Weiß: Das große Lapis Mineralienverzeichnis. Alle Mineralien von A – Z und ihre Eigenschaften. Stand 03/2018. 7., vollkommen neu bearbeitete und ergänzte Auflage. Weise, München 2018, ISBN 978-3-921656-83-9.

(Системот за класификација Лапсис последен пат е ревидиран во 2018 година, кој формално се базира на постариот систем за класификација од Карл Хуго Штрунц во неговото 8-мо издание) 9-тото издание на класификацијата на минерали на Штрунц, последен пат ажурирано во 2009 година од страна на Меѓународното минералошко здружение (ИМА),[10] го сместува бутитот во класата „Сулфати (селенати, телурати, хромати, молибдати и волфрамати)“ и во рамките на таа класа во поделбата „Сулфати (селенати, итн.) без дополнителни анјони, со H₂O“. Тука, минералот се наоѓа во подгрупата „Со исклучиво средно големи катјони“, каде што, заедно со алперситот, биберитот, малардит, мелантерит и цинков мелантерит, ја формира „Мелантеритната група“ со системски број 7.CB.35.

Во Дана класификацијата на минерали, која претежно се користи во земјите што зборуваат англиски јазик, бутитот има системски и минерален број 29.06.10.02. Ова одговара на класата „Сулфати, хромати и молибдати“, а во рамките на таа класа на поделбата „Водородни киселини и сулфати“. Тука се наоѓа во рамките на подгрупата „Водородни киселини и сулфати со AXO4 × x(H2O)“ во „Мелантеритната група (хептахидрати, моноклинични: P21/c)“, која исто така вклучува мелантерит, цинков мелантерит, биберит, малардит и алперсит.

 Хемија 
Во својот идеализиран, теоретски состав Cu[SO4]·7H2O, Бутит содржи 27,84% CuO, 28,02% SO3 и 44,14% H2O. Сепак, анализите на примероците од типската локација, Алма Руд во округот Аламеда, и од Кампо Секо во округот Калаверас на запад, открија мали количини на железо и магнезиум. Поновите анализи на примероците од рудниците за бакар во близина на Бурага во австралиската држава Нов Јужен Велс, исто така, содржеа траги од цинк, манган и кобалт, па затоа новодефинираната емпириска формула во 2004 година беше дадена како (Cu0.860Mg0.072Zn0.055Mn0.0l0Co0.003)Σ1.000SO4·7H2O.

 Кристална структура 
Бутхит кристализира моноклинички во просторната група P21/c (просторна група бр. 14) со параметри на решетката a = 14,190(10) Å; b = 6,537(2) Å; c = 10,825(6) Å и β = 106,02(5)°, како и 4 формулни единици по единична ќелија.

 Својства 
Бутитот, како и повеќето сулфати, е растворлив во вода.

Во воздух, бутитот ја губи својата вода од кристализација со текот на времето и на крајот се трансформира во помалку хидриран минерал халкантит. Дехидратацијата може да се забрза со загревање на минералот на температури над 105 °C.

 Модификации и варијанти 
Вариентите Бутхит со значителен удел на магнезиум (приближно 0,57%) или цинк (приближно 7,49%) се познати и како Mg бутхит и Zn бутхит.

Бутхитот што содржи магнезиум е познат и како купромагнезит.

 Формирање и локации 
Бутитот се формира како испарлив производ од распаѓање на халкопирит на приближно 0 °C. Поврзаните минерали пронајдени на неговиот типски локалитет, рудникот Алма, вклучуваат халкантит, мелантерит и неговиот вид писанит, покрај халкопирит.

Покрај рудниците Алма и Леона во наоѓалиштето Леона Хајтс во близина на Оукленд во округот Аламеда, како и во Кампо Секо во округот Калаверас, Бејкер во округот Сан Бернардино и Тунел Ранч во округот Санта Барбара, Калифорнија, минералот е пронајден и во Соединетите Држави во Бизби (округ Кончиз), Лорел Кањон (округ Греам) и Мајер (округ Јавапаи) во Аризона; во Бјут во Монтана; во бакарниот басен на округот Ландер во Невада; и во наоѓалиштето на ураниум-бакар Дир Флет во Вајт Кањон (округ Сан Хуан) во Јута.

Понатаму, во Австралија, минералот е пронајден не само во рудниците за бакар во близина на Бурага (Нов Јужен Велс), туку и во рудникот за бакар, злато и сребро „Принц Лајел“ во близина на Квинстаун на островот Тасманија.

Во Европа, досега е пронајден само во рудник за железна руда во општината Сен-Бел и во рудник за бакар во близина на Шеси во францускиот регион Оверњ-Рона-Алпи, како и на планината Везув во регионот Кампанија и во Грота дел Ветриоло во близина на спа-градот Левико Терме во Трентино, Италија. Локациите споменати во други извори, Евје (рудник Флат) и Квинхерад (рудник Хатлстранд) во Норвешка, се неточни или сè уште не се потврдени.

Единствените други познати локации во светот се Мина Салвадора во близина на Калама во чилеанскиот регион Антофагаста и вулканот Толбачик на полуостровот Камчатка на рускиот Далечен Исток.

 Литература 

 Валдемар Т. Шалер: Минерали од Леона Хајтс, округ Аламеда, Калифорнија. Во: Публикации на Универзитетот во Калифорнија. Билтен на Одделот за геологија. Том 3, 1903, стр. 191–217.
 Ф. В. Кларкер, В. Ф. Хилебранд, Ф. Л. Рансом, С. Л. Пенфилд, Валдемар Линдгрен, Џорџ Штајгер, В. Т. Шалер: Билтен на геолошкиот завод. Том 262. Министерство за внатрешни работи на САД, Геолошки завод, Вашингтон, 1905, стр. 122–123.
 Ц. Доелтер, Х. Лајтмаер (ур.): Прирачник за минерална хемија. Сулфати, хром, молибден, волфрам, ураниум, халоидни соли и наслаги од сол. 4, втор дел. Спрингер, Берлин, Хајделберг 1929, стр. 288–290.

 Наводи 

Категорија:Соединенија на бакарот
Категорија:Минерали