Бријанит

Бријанит — фосфатен минерал со хемиска формула Na2CaMg(PO4)2. Првпат е идентификуван во железен метеорит. Овој минерал е именуван по Брајан Харолд Мејсон (1917–2009), пионер во метеоритиката.Brianite mineral information and data on Mindat

Првпат е пријавен од метеоритот Дејтон во округот Монтгомери, Охајо, во 1966 година. Се јавува во фосфатни нодули во метеоритот. Поврзани минерали вклучуваат: панетит, витлокит, албит, енстатит, шрајберзит, камацит, тенит, графит, сфалерит и троилит.

 Етимологија и историја 
Бријанитот за прв пат е откриен, заедно со панетитот, за време на испитувањето на железниот метеорит Дејтон, октаедрит со класа IAB-sLH, кој е пронајден во 1892 година во близина на градот Дејтон во округот Монтгомери, Охајо, со проценета вкупна тежина од 26,3 кг. Анализата и првичниот опис ги извршиле Луис Х. Фукс, Е. Олсен и Едвард П. Хендерсон (1898–1992), кои го именувале минералот по новозеландско-американскиот геохемичар Брајан Харолд Мејсон (1917–2009) во чест на неговата пионерска работа во областа на метеоритиката.

Фукс, Олсен и Хендерсон ги доставиле своите наоди и избраното име до Меѓународното минералошко здружение во 1966 година (ИНА внатрешен број на влез: 1966-030), кое го признало брианитот како посебен минерален вид.

Примерокот од минералот се чува во Националниот музеј за природна историја во Вашингтон (САД) под каталошки број 1506.Brianite. In: John W. Anthony, Richard A. Bideaux, Kenneth W. Bladh, Monte C. Nichols (Hrsg.): Handbook of Mineralogy, Mineralogical Society of America. 2001 (englisch, handbookofmineralogy.org [PDF; 66 kB; abgerufen am 3. Oktober 2020]).

 Класификација 
Дури и во застареното 8-мо издание на класификацијата на минерали на Штрунц, брианитот припаѓал на минералната класа „фосфати, арсенати и ванадати“ и во рамките на таа класа на поделбата „безводни фосфати, арсенати и ванадати без странски анјони“ (големи катјони и други), каде што, заедно со станфилдитот, ја формирал „групата станфилдит-брианит“ со системски број VII/A.04 и дополнителниот член панетит.

Во минералниот именик Лапис од Стефан Вајс, кој, од грижа за приватните колекционери и институционалните колекции, сè уште се придржува до оваа постара форма на класификација од Карл Хуго Штрунц, на минералот му бил доделен системскиот и минералниот број VII/A.05-40. Во системот за класификација на Лапис, ова одговара на поделбата „Безводни фосфати [PO4]3−, без странски анјони“, каде што групите VII/A.02 до VII/A.05 содржат фосфати со средно големи катјони и претежно Fe–Mn. Бријанит, заедно со бобдаунсит, фарингтонит, феромерилит, гуримит, панетит, станфилдит, стронтиовхитлокит, туит, витлокит и вопмајит, формира посебна, но неименувана група (од 2018 година).

9-тото издание на системот за класификација на минерали на Штрунц, кое важи од 2001 година и последен пат е ажурирано од IMA во 2009 година, исто така го класифицира брианитот во поделбата „Фосфати, итн., без дополнителни анјони; без H2O“. Оваа класификација е понатаму поделена според релативната големина на вклучените катјони, така што, врз основа на неговиот состав, минералот се наоѓа во подгрупата „Со средни и големи катјони“, каде што е единствен член на неименуваната група 8.AC.30.

Дана класификацијата на минерали, која претежно се користи во земјите што зборуваат англиски јазик, исто така го сместува брианитот во класата „Фосфати, арсенати и ванадати“, а таму во поделбата „Безводни фосфати, итн.“. Тука, тој е единствен член на неименуваната група 38.01.07 во рамките на подгрупата „Безводни фосфати, итн. A+B₂+XO₄“.

 Хемија 
Според идеалниот состав на брианитот (Na₂CaMg[PO₄]₂), минералот се состои од два дела натриум (Na), еден дел калциум, еден дел магнезиум и два дела фосфатен комплекс PO₄ по единица на формулата. Ова одговара на масен удел (тежински%) од 15,31 тежински% Na, 13,35 тежински% Ca, 8,09 тежински% Mg и 63,25 тежински% PO₄, кој се состои од 20,63 тежински% фосфор (P) и 42,62 тежински% кислород (O), или во неговата оксидна форма, 20,6 тежински% Na₂O, 18,67 тежински% CaO, 13,42 тежински% MgO и 47,27 тежински% P₂O₅.

Микросондната анализа на шест зрна од типскиот материјал од метеоритот Дејтон, сепак, откри малку поинаков состав од 22,1 тежински% Na₂O, 12,6 тежински% MgO, 18,8 тежински% CaO и 46,9 тежински% P₂O₅, како и мала количина на FeO (0,5 тежински%).

Соединението е исто така синтетизирано од оригиналните опишувачи со загревање на стехиометриски количини на CaO, MgO и Na₂HPO₄. Смесата прво била загреана на 650 °C за да се отстрани H₂O. Понатамошното загревање до 1150 °C, последователната обработка на смесата, а потоа повторното загревање до 800 °C во тек на два месеци, дало соединение чијшто модел на дифракција на Х-зраци бил идентичен со оној на минералот.

 Кристална структура 
Бријанитот кристализира изоструктурно со мервинит во моноклинната просторна група P21/c (просторна група бр. 14) со параметри на решетката a = 9,120 Å; b = 5,198 Å; c = 13,370 Å и β = 90,78°, и четири формулни единици по единична ќелија.Richard V. Gaines, H. Catherine W. Skinner, Eugene E. Foord, Brian Mason, Abraham Rosenzweig: Dana’s New Mineralogy. 8. Auflage. John Wiley & Sons, New York u. a. 1997, ISBN 0-471-19310-0, S. 704.

Во кристалната структура на брианитот, шест кислородно координирани магнезиумови октаедри (Mg) се опкружени со три фосфатни тетраедри (PO4) во една рамнина (вкупно шест), поврзани едни со други преку споделени темиња. Празнините се пополнети со полиедри на Ca и Na2, кои се поврзани со октаедрите на Mg и тетраедрите на PO4 преку споделени рабови.Hugo Strunz, Ernest H. Nickel: Strunz Mineralogical Tables. Chemical-structural Mineral Classification System. 9. Auflage. E. Schweizerbart’sche Verlagsbuchhandlung (Nägele u. Obermiller), Stuttgart 2001, ISBN 3-510-65188-X, S. 432 (englisch).

 Формирање и локации 
Бријанитот се формира како ретка компонента во фосфатните џебови во железните метеорити. На својата типична локација во Дејтонскиот метеорит, минералот е пронајден во парагенеза со панетит, албит, енстатит и витлокит. Други поврзани минерали може да вклучуваат графит, камацит, шрајберзит, сфалерит, тенит и троилит.

До денес, брианитот е откриен само во Дејтонскиот метеорит, во железниот метеорит IIICD Мораско, кој паднал во близина на Познањ, Полска, во 1914 година, и во аномалниот железен метеорит IIE Елга, кој бил пронајден во близина на Ојмјаконски во Република Саха на рускиот Далечен Исток во 1959 година.

 Наводи 

Категорија:Моноклински минерали
Категорија:Фосфатни минерали