Фергусонит

Фергусонит — минерал кој содржи комплексен оксид од разни ретки земни елементи. Општата хемиска формула на фергусонит е (Y,REE) NbO4, каде што REE = ретки земни елементи во цврст раствор со Y. Итриумот е обично доминантен (минералот во овој случај се нарекува фергусонит-(Y)), но понекогаш Ce или Nd може да бидат главната компонента на ретки земни елементи (во фергусонит-(Ce) и фергусонит-(Nd), соодветно). Другите ретки земни елементи се присутни во помали количини, а танталот понекогаш заменува дел од ниобиумот. Постојат и фергусонит-бета- (Nd), фергусонит-бета-(Y), фергусонит-бета-(Ce) форми, но тие се класифицирани како 4.DG.10 во Никел-Струнцовиот систем. Минералот има тетрагонална кристална симетрија и иста структура како шелитот (калциум волфрам, CaWO4 ), но може да биде метамиктичен (аморфен) поради оштетување од зрачење од неговата мала содржина на ториум. Се наоѓа како иглести или призматични кристали во пегматитот. Именуван е по британскиот политичар и колекционер на минерали Роберт Фергусон од Рејт (1767–1840).Robert Ferguson of Raith.

 Етимологија и историја 
Фергусонит-Y првпат е откриен во 1826 година од Вилхелм Ритер фон Хајдингер на неговиот типски локалитет, полуостровот Кекертаасак во близина на Атамик во Гренланд. Именуван е по шкотскиот физичар Роберт Фергусон. Првично се сметал за единствен минерал, но подоцна фергусонит бил препознаен како минерална серија што опфаќа различни минерали со различен состав.

 Класификација 
Во системот за класификација на Штрунц, фергусонит се класифицира различно во зависност од изданието. Во 8-то издание, минералите фергусонит, заедно со форманит-(Y) и распит, формираат подгрупа на оксиди со однос метал-кислород од 1:2. Во 9-то издание, тој е класифициран како молибдатен и волфратен минерал без дополнителни анјони или вода, подгрупа на сулфатите и ја формира шелитната група заедно со форманит-(Y), повелит, шелит, столзит и вулфенит.

Во класификацијата на Дана, фергузонитите и форманитот-(Y) формираат своја група во рамките на оксидите што содржат Nb, Ta и Ti, со емпириска формула ABO₄.

 Модификации и варијанти 
Една варијанта на фергузонит-Y е рисорит, со состав (Y,Er)(Nb,Ti,Ta)(O,OH)₄ и содржи до пет проценти по маса титаниум(IV) оксид. Соодветните минерали фергузонит-β се диморфи на минералите фергузонит.

 Формирање и локации 
Фергусонит се формира во пегматитни карпи што содржат лантаниди. Поврзан е со моназит, гадолинит, таленит, еуксенит, аланит, циркон, биотит и магнетит. Минералот е широко распространет, но се јавува само во ниски концентрации.

Покрај типската локација, познати се наоди од норвешките покраини Естфолд и Ауст-Агдер, регионот Ајфел во Рајнска област-Пфалц, Германија, Итерби во Шведска, Мадагаскар, Пиемонт во Италија, Вале (Швајцарија) и американските држави Колорадо и Тексас.

 Кристална структура 
Фергусонит-Y кристализира во тетрагоналниот кристален систем, просторна група I41/a, со параметри на решетката a = 5,15 Å и c = 10,89 Å и четири формулни единици по единечна ќелија.

 Наводи 

Категорија:Четириаголни минерали
Категорија:Оксидни минерали
Категорија:Минерали на ниобиумот
Категорија:Лантаноидни минерали