Шеесетгодишен циклус

Шеесетгодишен циклус (, , , букв. стебла и гранки) — циклус од шеесет периоди со цел бележење на последователни години кој во минатото се користел во Кина и остатокот од источноазиската културна сфера, како и во Југоисточна Азија.. 

Секој период во шеесетгодишниот циклус се состои од два кинески знака: првиот е едно од десетте небесните стебла за денови од неделата, а вториот е една од дванаесетте земски гранки, кои ги претставуваат годините во дванаесетгодишниот орбитален циклус на Јупитер. Првиот период наречен ѓаѕе () е сложенка од првото небесно стебло и првата небесна гранка. Вториот, наречен јичоу () е сложенка од второто стебло и втората гранка. Ова продолжува така, сè додека двата циклуса не завршат истовремено со гуејхај (), а потоа циклусот повторно почнува од ѓаѕе. Оваа завршница во најмалиот заеднички содржател на десет и дванаесет, значи дека половина од комбинациите (на пр. ѓачоу, ) се неискористени; образложението за ова е традиционалното спарување на стеблата и гранките според нивните јин-јанг својства.

Овој систем е начин на запишување на деновите во најраните кинески текстови, гатачките коски од крајот на II илјадалетие п.н.е. (династија Шанг). Со него почнале да се бележат годините кон средината на III век п.н.е. Циклусот и неговите варијации се важен дел од кинеските календарски системи во азиските земји и територии повлијаени од Кина, особено оние на Јапонија, Кореја и Виетнам; кинескиот систем сè уште е присутен во Тајван и Континентална Кина. Ахомите во Индија (потомци на Даите од Јунан преселени во Асам во XIII век) исто така го користат шеесетгодишниот циклус, кај нив познат како „Лак-ни“.

Овој традиционален метод за означување на деновите и годините нема значајна улога во Кина и не е дел од обичниот календар. Но истиот се користи во именување на значајни историски настани како што се Синхајската револуција во Кина, Бошинската војна во Јапонија, Имџинската војна во Кореја и Гладот во Ат зау и Тетската офанзива во Виетнам. Продолжува да игра важна улога и во денешната киеската астрологија и претскажување. Постојат извесни паралели со тамилскиот календар.

Оваа комбинација од два потциклуса за добивање на поголем циклус и неговата употреба за бележење на времето имаат сличности со други системи, особено со аканскиот календар..

Историја
мини|десно|исправено|Коска со врежана таблица од 60-годишниот циклус, изработена на почетокот на XI век п.н.е.
За употребата на шеесетгодишниот циклус како начин на запишување на деновите е присутен уште во најраните записи во Кина, гатачки записи на коски, почнувајќи од . Речиси секој коскен напис има датум во овој формат. Употребата на циклусот за бележење на денови се користел и за време на династијата Џоу, и останал во широка употреба и за време на ханскиот период за сите документарни цели каде мора да се посочи точен ден.

Речиси сите датуми во времеследниот список на настани во Пролетно-есенски летопис од 722 до 481 г. п.н.е. го користат овој систем заедно со владетелските години и месеци (лунации) за бележење на датумите. Затемнувањата запишани во оваа книга покажуваат непрекинато користење на ваквиот запис на денови оттогаш натаму. Веројатно е дека се користел непрекинато уште во времето на Шанг.

Употребата на шеесетгодишниот циклус за бележење на години е многу понова појава. Најраните наоди за ова се ракописите на свила пронајдени во гробницата бр. 3 во Мавангдуеј, запечатени во 168 г. п.н.е. Еден од овие документи бележи значајни настани на шеесетгодишен решеткав дијаграм означен на три места. На пример, првата година од владеењето на Ќин Ши Хуанг (), 246 г. п.н.е., е обележана веднаш до периодот јимао (, 52 од 60), што одговара на таа година. Ваквото бележење на години за административни цели зело замав за време на династијата Западен Хан (202 п.н.е. – 8 н.е.). Редувањето на годините оттогаш е непрекинато: годината 1984 го започнала сегашниот циклус (година ѓаѕе, ), а во 2044 г. ќе почне новиот циклус. Новата година во Кина, кога се зголемува бројот на шеесетгодишното редување на почнува на 1 јануари, туку месечевата Нова година од традиционалниот кинески календар. На пример, годината ѓичоу  (приближно 2009 г.) започнала на 26 јануари 2009 г. (Но во астрологијата таа започнува со првиот сончев период „личуен“ (), што се паѓа на 4 февруари.)

Во Јапонија, според летописот Нихон шоки, календарот дошол во 553 г. и почнал да се користи политички за време на царицата Сујко. Годината 604, кога Јапонците официјално го усвоиле кинескиот календар, станала првата година на циклусот.

Корејската ( хвангап) и јапонската традиција ( канреки) на прославување на 60-тиот роденден (букв. „враќање на календарот“) го одразува влијанието на шеесетгодишниот циклус.

Тибетскиот календар исто така ги смета годините во циклус од 60 години, и тоа според 12 животни и 5 елементи; меѓутоа, додека кинескиот циклус секогаш почнува со година ѓаѕе (година на дрвениот стаорец), првата година од тибетскиот циклус е дингмао (, која е четврта година во кинескиот циклус — онаа на огнениот зајак).

Небесни стебла

Бр.Небесно стеблоАхомскиназивКинескиназивЈапонскиназивКорејскиназивВиетнамскиназивЈин-јангЕлементМандариски(пинјин)Кантонски(јитпинг)Среднокинески(Бакстер)Старокинески(Бакстер-Сагар)ОнјомиКунјоми сосоодветни канџиРоманиз.Хангул1kapjiǎgaap3kæp*[k]ˤr[a]pkō ()kinoe ()gapyangдрво2dapyǐjyut3ʔit*qrətotsu ()kinoto ()eulyin3raibǐngbing2pjængX*praŋʔhei ()hinoe ()byeongyangоган4Mueang dīngding1teng*tˤeŋtei ()hinoto ()jeongyin5plaekwùmou6muwH*m(r)uʔ-s (~ *m(r)uʔ)bo ()tsuchinoe ()muyangземја6katjǐgei2kiX*k(r)əʔki ()tsuchinoto ()giyin7khutgēnggang1kæng*kˤraŋkō ()kanoe ()gyeongyangметал8rungxīnsan1sin*si[n]shin ()kanoto ()sinyin9taorénjam4nyim*n[ə]mjin ()mizunoe ()imyangвода10kaguǐgwai3kjwijX*kʷijʔki ()mizunoto ()gyeyin

Земски гранки

Бр.Земска гранкаКинескиназивЈапонскиназивКорејскиназивВиетнамскиназивВиетнамскизодијакКинескизодијакСоодветничасовиМандарински(пинјин)Кантонски(јитпинг)Среднокинески(Бакстер)Старокинески(Бакстер-Сагар)ОнјомиКунјомиРоманиз.Хангул1zǐzi2tsiX*[ts]əʔshi ()ne (jaСтаорец ( )Стаорец () 23:00–01:002chǒucau2trhjuwX*[n̥]ruʔchū ()ushi ()chukБивол ( )Вол () 01:00–03:003yínjan4yij*[ɢ](r)ərin ()tora ()inТигар ( / )Тигар () 03:00–05:004mǎomaau5mæwX*mˤruʔbō ()u ()myoМачка ( )Зајак () 05:00–07:005chénsan4dzyin*[d]ərshin ()tatsu ()jinЗмеј ( )Змеј () 07:00–09:006sìzi6ziX*s-[ɢ]əʔshi ()mi ()saЗмија ( )Змија () 09:00–11:007wǔng5nguX*[m].qʰˤaʔgo ()uma ()oКоњ ( )Коњ () 11:00–13:008wèimei6mjɨjH*m[ə]t-smi () or bi ()hitsuji ()miКоза ( )Коза () 13:00–15:009shēnsan1syin*l̥i[n]shin ()saru ()sinМајмун ( )Мајмун () 15:00–17:0010yǒujau5yuwX*N-ruʔyū ()tori ()yuПетел ( )Петел () 17:00–19:0011xūseot1swit*s.mi[t]jutsu ()inu ()sulКуче ( )Куче () 19:00–21:0012hàihoi6hojX*[g]ˤəʔgai ()i ()haeСвиња ( / )Свиња () 21:00–23:00
*Имињата на некои животни може да се преведат различно. Виетнамските земски гранки користат мачка наместо зајак.

Години
Бр.Стебло-гранкаМандарински пинјинЈапонскиКорејскиВиетнамскиПринадлежностн.е.п.н.е.Тековен циклус1甲子jiǎzǐgapja 갑자Giáp Týјаншки дрвен стаорец45719842乙丑yǐchǒueulchuk 을축Ất Sửuјиншки дрвен вол55619853丙寅bǐngyínbyeongin 병인Bính Dầnјаншки огнен тигар65519864丁卯dīngmǎojeongmyo 정묘Đinh Mãoјиншки огнен зајак75419875戊辰wùchénmujin 무진Mậu Thìnјаншки земјен змеј85319886己巳jǐsìgisa 기사Kỷ Tỵјиншка земјена змија95219897庚午gēngwǔgyeongo 경오Canh Ngọјаншки метален коњ105119908辛未xīnwèisinmi 신미Tân Mùiјиншка метална коза115019919壬申rénshēnimsin 임신Nhâm Thânјаншки воден мајмун1249199210癸酉guǐyǒugyeyu 계유Quý Dậuјиншки воден петел1348199311甲戌jiǎxūgapsul 갑술Giáp Tuấtјаншко дрвено куче1447199412乙亥yǐhàieulhae 을해Ât Hợiјиншка дрвена свиња1546199513丙子bǐngzǐbyeongja 병자Bính Týјаншки огнен стаорец1645199614丁丑dīngchǒujeongchuk 정축Đinh Sửuјиншки огнен вол1744199715戊寅wùyínmuin 무인Mậu Dầnјаншки земјен тигар1843199816己卯jǐmǎogimyo 기묘Kỷ Mãoјиншки земјен зајак1942199917庚辰gēngchéngyeongjin 경진Canh Thìnјаншки метален змеј2041200018辛巳xīnsìsinsa 신사Tân Tỵјиншка метална змија2140200119壬午rénwǔimo 임오Nhâm Ngọјаншки воден коњ2239200220癸未guǐwèigyemi 계미Quý Mùiјиншка водна коза2338200321甲申jiǎshēngapsin 갑신Giáp Thânјаншки дрвен мајмун2437200422乙酉yǐyǒueuryu 을유Ất Dậuјиншки дрвен петел2536200523丙戌bǐngxūbyeongsul 병술Bính Tuấtјаншко огнено куче2635200624丁亥dīnghàijeonghae 정해Đinh Hợiјиншка огнена свиња2734200725戊子wùzǐmuja 무자Mậu Týјаншки земјен стаорец2833200826己丑jǐchǒugichuk 기축Kỷ Sửuјиншки земјен вол2932200927庚寅gēngyíngyeongin 경인Canh Dầnјаншки метален тигар3031201028辛卯xīnmǎosinmyo 신묘Tân Mãoјиншки метален зајак3130201129壬辰rénchénimjin 임진Nhâm Thìnјаншки воден змеј3229201230癸巳guǐsìgyesa 계사Quý Tỵјиншка водна змија3328201331甲午jiǎwǔgabo 갑오Giáp Ngọјаншки дрвен коњ3427201432乙未yǐwèieulmi 을미Ất Mùiјиншка дрвена коза3526201533丙申bǐngshēnbyeongsin 병신Bính Thânјаншки огнен мајмун3625201634丁酉dīngyǒujeongyu 정유Đinh Dậuјиншки огнен петел3724201735戊戌wùxūmusul 무술Mậu Tuấtјаншко земјено куче3823201836己亥jǐhàigihae 기해Kỷ Hợiјиншка земјена свиња3922201937庚子gēngzǐgyeongja 경자Canh Týјаншки метален стаорец4021202038辛丑xīnchǒusinchuk 신축Tân Sửuјиншки метален вол4120202139壬寅rényínimin 임인Nhâm Dầnјаншки воден тигар4219202240癸卯guǐmǎogyemyo 계묘Quý Mãoјиншки воден зајак4318202341甲辰jiǎchéngapjin 갑진Giáp Thìnјаншки дрвен змеј4417202442乙巳yǐsìeulsa 을사Ất Tỵјиншка дрвена змија4516202543丙午bǐngwǔbyeongo 병오Bính Ngọјаншки огнен коњ4615202644丁未dīngwèijeongmi 정미Đinh Mùiјиншка огнена коза4714202745戊申wùshēnmusin 무신Mậu Thânјаншки земјен мајмун4813202846己酉jǐyǒugiyu 기유Kỷ Dậuјиншки земјен петел4912202947庚戌gēngxūgyeongsul 경술Canh Tuấtјаншко метално куче5011203048辛亥xīnhàisinhae 신해Tân Hợiјиншка метална свиња5110203149壬子rénzǐimja 임자Nhâm Týјаншки воден стаорец529203250癸丑guǐchǒugyechuk 계축Quý Sửuјиншки воден вол538203351甲寅jiǎyíngabin 갑인Giáp Dầnјаншки дрвен тигар547203452乙卯yǐmǎoeulmyo 을묘Ất Mãoјиншки дрвен зајак556203553丙辰bǐngchénbyeongjin 병진Bính Thìnјаншки огнен змеј565203654丁巳dīngsìjeongsa 정사Đinh Tỵјиншка огнена змија574203755戊午wùwǔmuo 무오Mậu Ngọјаншки земјен коњ583203856己未jǐwèigimi 기미Kỷ Mùiјиншка земјена коза592203957庚申gēngshēngyeongsin 경신Canh Thânјаншки метален мајмун601204058辛酉xīnyǒusinyu 신유Tân Dậuјиншки метален петел160204159壬戌rénxūimsul 임술Nhâm Tuấtјаншко водено куче259204260癸亥guǐhàigyehae 계해Quý Hợiјиншка водена свиња3582043

 Поврзано 
 Тај суеј
 Кинески календар
 Месечево-сончев календар

 Наводи 

 Литература 





 Надворешни врски 



Категорија:Кинески календари
Категорија:Кинеска астрологија
Категорија:Единици за време