Економија на Иран

Иран има мешовита, централно планска економија со голем јавен сектор."A survey of Iran: Stunted and distorted". The Economist (2003) Се состои од јаглеводородни, земјоделски и услужни сектори, покрај производствените и финансиските услуги, со преку 40 индустрии со кои се тргува на берзата во Техеран. Со 10% од докажаните светски резерви на нафта и 15% од резервите на гас, Иран се смета за „енергетска суперсила“.Ramin Mostaghim, Alexandra Sandels and Patrick J. McDonnell: Iran businesses await a post-sanctions bonanza. Los Angeles Times, March 15, 2014. Retrieved March 28, 2014.Jordan, Robert W. (July 16, 2015). "Iran Could Become an Economic Superpower" . Time. Retrieved July 31, 2015. Сепак, од 2024 година Иран страда од енергетска криза.

Уникатна карактеристика на иранската економија е потпирањето на големите религиозни фондации наречени бонјади, чии заеднички буџети претставуваат повеќе од 30% од трошоците на централната влада.Bonyad-e Mostazafan va Janbazan Oppressed and Disabled Veterans Foundation (MJF). Globalsecurity.org. Retrieved February 6, 2011.

Во 2007 година, иранскиот план за реформа на субвенциите вовел контрола на цените и субвенции особено за храна и енергија. Шверцот, административните контроли, широко распространетата корупција,Iran falls to 168 in Corruption Perception Index . Transparency International (2009). Retrieved November 19, 2009.Country Report . Freedom House (2007). Retrieved October 29, 2009. и другите рестриктивни фактори го поткопуваат растот предводен од приватниот сектор. 20-годишната визија на владата вклучувала пазарни реформи рефлектирани во петгодишниот план за развој, од 2016 до 2021 година, фокусирајќи се на „отпорна економија“ и „прогрес во науката и технологијата“. Поголемиот дел од извозот на Иран е нафта и гас, што претставува најголем дел од државниот приход во 2010 година. Во март 2022 година, иранскиот парламент под тогашниот нов претседател Ебрахим Раиси одлучил да ја укине големата субвенција за увоз на храна, лекови и добиточна храна, во вредност од 15 милијарди долари во 2021 година. Исто така, во март 2022 година, бил договорен извоз на 20 милијарди тони основни стоки од Русија, вклучувајќи растително масло, пченица, јачмен и пченка.

Образованото население во Иран, високиот човечки развој, ограничената економија и недоволните странски и домашни инвестиции поттикнале зголемен број Иранци да бараат работа во странство, што резултирало со значителен „одлив на мозоци“. Сепак, во 2015 година, Иран и П5+1 постигнале договор за јадрена програма со кој биле отстранети повеќето меѓународни санкции. Следствено, за краток период туристичката индустрија значително се подобрила и инфлацијата во земјата била намалена, иако повлекувањето на САД од Заедничкиот сеопфатен акционен план во 2018 година повторно го попречил растот на економијата и ја зголемила инфлацијата.

БДП се намалил во 2018 и 2019 година, но се очекувало скромно враќање во 2020 година. Предизвиците вклучуваат појава на КОВИД-19 почнувајќи од февруари 2020 година, американските санкции повторно воведени во средината на 2018 година, зголемена невработеност поради санкциите, инфлација, инфлација на храната, „хронично слаб и недоволно капитализиран“ банкарски систем, банкарски систем и корупцијата. Иранската валута, иранскиот ријал, паднал, и Иран има релативно низок рејтинг во „Економска слобода“,  и „леснотија на водење бизнис“.

 Историја 
лево|мини|150x150пкс| Персиски Ахеменидски златник, околу 490 п.н.е
Во 546 п.н.е., Крез од Лидија бил поразен и заробен од Персијците, кои потоа го прифатиле златото како главен метал за нивните монети. Во библиската книга Естира постојат извештаи за испраќања од Суза до провинции до Индија и Кралството Куш за време на владеењето на Ксеркс Велики (485–465 п.н.е.). До времето на Херодот (околу 475 п.н.е.), Кралскиот Пат на Персиското Царство бил околу 2.857 км од градот Суза на Карун (250 км источно од Тигар) до пристаништето Смирна (современ Измир во Турција) на Егејското Море.

Современото земјоделство во Иран датира од 1850-тите кога Амир Кабир презел голем број промени во традиционалниот земјоделски систем. Ваквите промени вклучувале увоз на модифицирани семиња и потпишување договори за соработка со други земји. Банката Естекрази на Лазар Полјаков била купена во 1898 година од страна на царската влада на Русија, а подоцна преминала во рацете на иранската влада со договор во 1920 година. Банката ги продолжила своите активности под името Банка Иран до 1933 година кога ја вградувала новооснованата банка Кешаварзи.

Царската банка на Персија била основана во 1885 година, со канцеларии во сите поголеми градови во Персија. Реза Шах Пехлави (владеел 1925–41) ја подобрил целокупната инфраструктура на земјата, спровел образовни реформи, водел кампања против странското влијание, го реформирал правниот систем и вовел современи индустрии. Во тоа време, Иран доживеал период на социјални промени, економски развој и релативна политичка стабилност.

Реза Шах Пахлави, кој абдицирал во 1941 година, бил наследен од неговиот син, Мохамад Реза Пахлеви (р. 1941–79). Не се случила фундаментална промена во економијата на Иран за време на Втората светска војна и следните години. Помеѓу 1954 и 1960 година, брзото зголемување на приходите од нафта и одржливата странска помош довеле до поголеми инвестиции и брз економски раст, првенствено во владиниот сектор. Последователно, инфлацијата се зголемила, вредноста на националната валута, ријалот се депрецирала и се развил дефицит во надворешно-трговската размена. Економските политики спроведени за борба против овие проблеми довеле до пад на стапките на номинален економски раст и приход по глава на жител до 1961 година.

Пред 1979 година, Иран брзо се развивал. Традиционално земјоделско, до 1970-тите, земјата претрпела значителна индустријализација и осовременување... Темпото забавило до 1978 година, бидејќи одливот на капитал достигнало 30 до 40 милијарди долари од 1980-та година, непосредно пред револуцијата.Shirin Hakimzadeh. Iran: A Vast Diaspora Abroad and Millions of Refugees at Home. Migration information source (2006). Retrieved July 18, 2009.

По национализирањата во 1979 година и избувнувањето на Иранско-ирачката војна, над 80% од економијата паднала под контрола на владата. Во осумгодишната војна со Ирак загинале најмалку 300.000 Иранци, а повеќе од 500.000 биле повредени. Трошоците за војната за иранската економија изнесувале околу 500 милијарди долари.Iran–Iraq war (1980–1988). Globalsecurity.org. Retrieved October 21, 2009.

По прекинот на непријателствата во 1988 година, владата направила обид да ги развие комуникациските, сообраќајните, производствените, здравствените, образовните и енергетските сектори на земјата, вклучувајќи ги и нејзините потенцијални јадрени енергетски капацитети, и почнала да ги интегрира своите комуникациски и транспортни системи со оние на соседните држави.

Долгорочните цели на владата од револуцијата биле наведени како економска независност, целосна вработеност и удобен животен стандард, но населението на Иран се зголемило повеќе од двојно помеѓу 1980 и 2000 година, а неговата средна возраст се намалила. Иако многу Иранци се земјоделци, земјоделското производство постојано опаѓа од 1960-тите. До крајот на 1990-тите, Иран увезувал голем дел од својата храна. Во тоа време, економските тешкотии во селата резултирале со преселување на многу луѓе во градовите.

 Макроекономски трендови 
Националниот научен буџет на Иран во 2005 година изнесувал околу 900 милиони американски долари, приближно еднакво на бројката од 1990 година."Science in Iran: An Islamic Science Revolution?". Science. September 16, 2005 (subscription required). Retrieved November 15, 2008. До почетокот на 2000 година, Иран одвојувал околу 0,4% од својот БДП за истражување и развој, рангирајќи ја земјата зад светскиот просек од 1,4%.Reza Malekzadeh, Azarakhsh Mokri, Pejman Azarmina: "Medical Science and Research in Iran" . Academy of Medical Sciences of Iran. Retrieved December 4, 2008. Во 2009 година, односот на истражувањето и БДП бил 0,87% во однос на среднорочната цел на владата од 2,5%.– The foreign trade regime of the Islamic Republic of Iran. Ministry of Commerce (Iran) (2009). Retrieved April 8, 2010. Иран се нашол на прво место по научен раст во светот во 2011 година и на 17-то место во производството на наука во 2012 година.

Иран има широка и разновидна индустриска база.Judith Evans: Fund managers on the Iranian frontier. Financial Times, March 1, 2015. Retrieved April 29, 2016. Според The Economist, Иран се рангирал на 39-то место на списокот на индустријализирани земји, произведувајќи 23 милијарди долари индустриски производи во 2008 година. Помеѓу 2008 и 2009 година Иран се преселил на 28-то од 69-то место во годишниот раст на индустриското производство поради неговата релативна изолација од финансиската криза во 2008 година.

На почетокот на 21 век, услужниот сектор бил најголем во Иран, следен од индустријата (рударството и производството) и земјоделството. Во 2008 година, БДП на Иран бил проценет на 382,3 милијарди долари (842 милијарди долари ПКМ), или 5.470 долари по глава на жител (12.800 долари ПКМ).

Во 2010 година, номиналниот БДП бил проектиран да се удвои во следните пет години.Iran's GDP to grow by $55.5B . Реалниот раст на БДП се очекувало да биде просечен 2,2% годишно во 2012-16 година, што е недоволно за намалување на стапката на невработеност.Iran at a glance. Economist Intelligence Unit (subscription required), December 12, 2011. Retrieved January 8, 2012. Понатаму, меѓународните санкции ја оштетиле економијата со намалување на извозот на нафта за половина, пред да закрепне во 2016 година.Economic survey reveals Iran's slowdown . Иранскиот ријал изгубил повеќе од половина од својата вредност во 2012 година, насочувајќи го Иран кон индустријализација со замена на увозот и отпорна економија.Ali Akbar Dareini: Iran Leader Unveils 'Economy of Resistance'.  Associated Press, February 19, 2014. Retrieved February 19, 2014.Javier Blas: Sanctions take heavy toll on Iran. Financial Times, November 28, 2012 (subscription required). Retrieved February 3, 2013. Според Меѓународниот монетарен фонд, Иран е „транзициска економија“, односно се менува од планирана во пазарна економија.

Во 2008 година, Обединетите нации ја класифицирале иранската економија како полуразвиена. Во 2014 година, Иран се нашол на 83-то место во анализата на Светскиот економски форум за глобалната конкурентност на 144 земји.The Global Competitiveness Report (2014–2015). World Economic Forum, August 2014. Retrieved September 5, 2014.Iran Investment Monthly.  Turquoise Partners, September 2013. Retrieved December 6, 2013.Iran ranks 69th out of 139 in global competitiveness . Global Competitiveness Report, World Economic Forum (2010). Retrieved September 18, 2010. Политичката, политиката и стабилноста на валутата се сметаат за најпроблематични фактори за водење бизнис во Иран. Тешкотиите во пристапот до финансии исто така претставуваат голема грижа, особено за малите и средни претпријатија. Поголемиот дел од финансиските ресурси на Иран се насочени кон трговија, шверц и шпекулации наместо кон производство и производство.

Во 2008 година, според Голдман Сакс, Иран има потенцијал да стане една од најголемите светски економии во 21 век."The N-11: More Than an Acronym" .Iran Ranks 3rd Among Newly-Emerged Economies . Во 2014 година, иранскиот претседател Хасан Рохани изјавил дека Иран има потенцијал да стане една од десетте најголеми економии во следните 30 години.Iran eyes 'constructive engagement'—but not with Israel. CNBC, January 23, 2014. Retrieved February 1, 2014.

Еден голем проблем кој често го наведуваат иранските индустријалци е тоа што владата не поддржува увоз на слични делови или производи во земјата, поткопувајќи ја нивната активност и домашниот пазар. Ова делумно се должи на коруптивните интереси внатре во владата и лошото управување. Научен раст во Иран
десно|мини|300x300пкс| Промени во населението на Иран
Година 
(Извор: ММФ)World Economic Outlook Database (Iran). International Monetary Fund (October 2014). Retrieved February 16, 2015.БДП, тековни цени 
(милијарди IRR)Имплициран ППП
стапка на конверзија 
(USD/IRR)БДП по глава на жител, ПКМ 
(тековен меѓународен долар)инфлаторски индекс 
(просечен ИПЦ) 
(2011/2012=100)Состојба на тековната сметка
(милијарди американски долари)Население 
(милиони луѓе)19806,622404,2670.5 -3.638198516,556536,4690.9 -0.948199035,3151016,4102.5 -2.7551995185,9283997,26593.4642000580,4739409,6662112.56420051,831,7392,02513,0364015.46920104,333,0883,49816,6648227.3742015 (проценка)13,077,1429,78816,9182536.979

 Реформски план 
Проширување на јавното здравство и меѓународните односи се другите главни цели на петтиот план, амбициозна серија од мерки кои вклучуваат реформа на субвенциите, банкарска докапитализација, валута, оданочување, царина, градежништво, вработување, рапространување на стоки и услуги на национално ниво, социјална правда и продуктивност.Full Text of the Law for the Targeting of Subsidies . Princeton University, November 2009. Retrieved February 16, 2016. Намерата била да се направи земјата самодоволна до 2015 година и да се замени исплатата на 100 милијарди долари годишно за субвенции со целна социјална помош.Iran Investment Monthly .Planned Economic Reforms . Овие реформи биле насочени кон главните извори на неефикасност и нарушување на цените на Иран и се верува дека ќе доведат до големо преструктуирање на речиси сите економски сектори.

Со отстранување на субвенциите за енергија, Иран има намера да ги направи своите индустрии поефикасни и конкурентни.Iran to Cut Oil Subsidies in Energy Reform. International Monetary Fund, September 28, 2010. Retrieved October 13, 2010. До 2016 година, една третина од економскиот раст на Иран се очекувало да потекнува од подобрувањето на продуктивноста. Енергетските субвенции ја оставиле економијата како една од најмалку енергетски ефикасните во светот, со енергетски интензитет три пати поголем од глобалниот просек и 2,5 пати поголем од просекот на Блискиот Исток.Reza Taghizadeh (June 9, 2010): Sanctions And Iran's Achilles Heel. Radio Free Europe. Retrieved October 13, 2010. И покрај сопствените проблеми, банкарскиот сектор се смета за потенцијална заштита од отстранување на субвенциите, бидејќи планот не се очекува директно да влијае на банките.Iran Investment Monthly .

 Национално планирање 
Буџетот на Иран е основан од Организацијата за управување и планирање на Иран и се предлага од владата до парламентот пред крајот на годината. По одобрувањето на буџетот од страна на Меџлис, Централната банка презентира детална монетарна и кредитна политика до Советот за пари и кредити (СПК) за одобрување. Потоа, главните елементи на овие политики се приклучуваат во петгодишниот план за економски развој. Планот е дел од „Визија 2025“, стратегија за долгорочен одржлив раст.
+Петгодишен план за економски развој (2010–15)Ставка2010 (постигнат)2010–15 (цел)Светско рангирање на БДП18-та најголема економија по ПКМWorld Economic Outlook Database – Report for Selected Countries and Subjects. International Monetary Fund (2009). Retrieved November 29, 2010.12-то во 2015Годишна стапка на раст2.6%8% во просек (врз основа на 1,1 трилиони американски долари домашни и СДИ);Iran five-year plan targets annual 8% growth . Agence France Presse, January 11, 2010. Retrieved July 23, 2010.Iran approves $1.6b of foreign investment plans . Tehran Times, April 21, 2012. Retrieved April 21, 2012. BMI  прогноза: 3,6% во просек (2009–14)Iran Commercial Banking Report . Business Monitor International (Q1 2009). Retrieved July 10, 2010.Невработеност11,8% според владата; неофицијално: 12–22%;Cracks Start to Show in Iran's Economy as U.S. Touts Sanctions. Foxnews, December 27, 2010. Retrieved December 27, 2010. 30% според опозицијатаPrices in Iran rise after lifting of subsidies. Los Angeles Times, December 23, 2010. Retrieved December 27, 2010.7% до 2015 година, со отворање на 1 милион нови работни места секоја годинаСтапка на инфлација15% (од јануари 2010)12% во просекДанок на додадена вредност3%8%Iran Investment Monthly . Turquoise Partners (December 2010). Retrieved December 27, 2010.Приватизација20% од државните фирми ќе се приватизираат секоја годинаIran to privatize 186 state-run companies: official . Tehran Times, May 11, 2014. Retrieved May 27, 2014.Удел на кооперативниот сектор (% БДП)< 5%Cooperatives Share Meager in Economy . Financial Tribune, May 9, 2015. Retrieved May 10, 2015.25%Invest in Iran. Organization for Investment, Economic and Technical Assistance of Iran, Winter 2011. Retrieved March 28, 2014.Р&Р (% БДП)0.87%2.5%Удел на извозот без нафта20%30% ($83 милијарди) до 2016 годинаIran plans $160 billion annual trade turnover by 2016 . Tehran Times, May 23, 2012. Retrieved June 3, 2012.Цена на нафтата & приходи во буџетот60 долари за барелПросечно 65 долари за барел / $250 милијарди во приходи од нафта и гас во 2015 година откако тековните проекти ќе бидат пуштени во употреба; Проекции на Меѓународен монетарен фонд: ~ 60 милијарди долари2010 Staff report. IMF (March 2010). Retrieved December 27, 2010.Национален фонд за развој  30% од приходи од нафта ќе бидат доделени на Национален фонд за развој до 2015 годинаIran's NDF allocates $7b to upstream oil projects . Tehran Times, July 9, 2014. Retrieved July 12, 2014.Производство на нафта4,1 милиони;bpd5,2 милиони барели на ден (со околу 2.500 нафтени и гасни бунари кои ќе бидат дупчени и пуштени во употреба)Oil Minister: Iran Self-Sufficient in Drilling Industry . Fars News Agency, January 9, 2012. Retrieved February 5, 2012.Производство на природен гас  900 милиони кубни метри/денПроекти за истражување и развој во нафтената индустрија  Имплементација на 380 истражувачки проекти до 2015 година кои опфаќаат подобрување на стапката на обновување, конверзија на гас и хидроконверзија
Oil Industry Will Carry Out 380 Research Projects. Iran Daily, April 12, 2012. Retrieved April 13, 2012.Инвестиции во индустријата за нафта и гас  20 милијарди долари годишно во приватни и странски инвестиции, делумно за зајакнување на капацитети за рафинирање нафтаSouth Pars attracts $15b in domestic investment. Mehr News Agency, June 15, 2010. Retrieved June 15, 2010.Петрохемиско производство~50 милиони tpy100 милиони tpyIran to build 46 new petchem units. Tehran Times, January 13, 2010. Retrieved January 30, 2010.$44b investment for 64 petchem projects. Tehran Times, November 23, 2010. Retrieved November 23, 2010.Бункеринг25% удел на пазарот во Персиски Залив50% удел на пазарот или 7,5 милиони течно горивоBunkering Sector Flourishing. Iran Daily, October 26, 2010. Retrieved October 25, 2010.Капацитет за складирање на нафтени производи11,5 милијарди литри16,7 милијарди литриКапацитет за складирање на природен гас  14 милијарди кубни метриКапацитет за производство на електрична енергија61,000 MW86,000 MWIran to boost power generation capacity by 25,000MW. Tehran Times, October 26, 2011. Retrieved October 30, 2011.Ефикасност на електраните38%45%Iran Top Producer of Hydroelectric Power Plants. Zawya, April 14, 2011. Retrieved October 7, 2011.Инвестиции во рударство и индустрија $70 милиони / 700,000 милиони ријалиMining Sector Exports Hit $8b. Iran Daily, July 4, 2010. Retrieved July 10, 2010.Производство на суров челик~10 милиони tpy42 милиони tpy во 2015Производство на железна руда~27 милиони tpy66 милиони tpy од 2015Цемент~71 милион tpy110 милиони tpyваровник166 милиони tpyИндустриски паркови До 2015 година ќе се изградат 50 нови индустриски парковиEconomy, News. National Geoscience Database of Iran (2010) . Retrieved July 24, 2010.Капацитет на пристаништата150 милиони тони200 милиони тониPorts Capacity to Increase. Iran Daily, December 27, 2010. Retrieved December 26, 2010.Железници10.000 километриIran to extend rail network to 15,000 kilometers by 2015 . Tehran Times, January 3, 2012. Retrieved January 3, 2012.15.000 километри до 2015 година по цена од 8 милијарди долари годишноТранзит7 милиони тони40 милиони тони стокаTransportation. Organization for Investment and Technical Assistance of Iran, 2012. Retrieved March 14, 2014.Електронска трговија20% од домашната трговија, 30% од надворешната трговија и 80% од владините трансакции да се вршат по електронски патElectronic trade up. Iran Daily, October 6, 2011. Retrieved October 6, 2011.

 Шести развоен план (2016–2021)

Шестиот петгодишен развоен план за периодот 2016–2021 година имал акцент на „насоки“ наместо на „тешки цели“. Тој дефинирал единствено три приоритети:

 развој на отпорна економија;
 напредок во науката и технологијата;
 и промоција на културната извонредност.

 Фискална и монетарна политика 
Од револуцијата во 1979 година, владините трошоци се просечно 59% за социјалните политики, 17% за економските прашања, 15% за националната одбрана и 13% за општите работи. Плаќањата се просечно 39% за образование, здравство и социјално осигурување, 20% за други социјални програми, 3% за земјоделство, 16% за вода, струја и гас, 5% за производство и рударство, 12% за патишта и сообраќај и 5% за други економски работи. Инвестициите на Иран достигнале 27,7% од БДП во 2009 година. Помеѓу 2002 и 2006 година, инфлацијата изнесувала околу 14%.

Во 2008 година, околу 55% од приходите на владата доаѓале од приходите од нафта и природен гас, со 31% од даноци и такси."Crude price pegged at dlrs 39.6 a barrel under next year's budget" . IRNA, January 27, 2008. Retrieved December 5, 2008.Iran's entry. Foreign and CommonWealth Office (2010). Retrieved June 21, 2009. Практично има милиони луѓе кои не плаќаат даноци во Иран и оттаму работат надвор од формалната економија. Буџетот за 2012 година изнесувал 462 милијарди долари, 9% помалку од 2011 година.Iran's parliament approves $462 billion budget . Associated Press. Retrieved May 19, 2012. Буџетот се базира на цената на нафтата од 85 долари за барел. Вредноста на американскиот долар е проценета на 12.260 IRR за истиот период.Iran's parliament approves $462 billion budget .

Според шефот на Одделот за статистика на Иран, доколку се почитуваат правилата за буџетирање, владата би можела да заштеди најмалку 30 до 35% од своите трошоци.Ten Million Iranians Under "Absolute Poverty Line" . Каматната стапка на централната банка е 21%, а стапката на инфлација се искачила на 22% во 2012 година, 10% повисока отколку во 2011 година.Experts: Steinitz exaggerates on Iran economy. The Jerusalem Post, April 10, 2012. Retrieved April 18, 2012. Постои мала усогласеност помеѓу фискалната и монетарната политика. Според Централната банка на Иран, јазот меѓу богатите и сиромашните се намалил поради месечните субвенции, но трендот може да се смени доколку високата инфлација продолжи.Najmeh Bozorgmehr: Subsidy dispute adds to Iran's woes. Financial Times, April 25, 2012 (subscription required). Retrieved April 25, 2012.

Иран имал околу 110 милијарди американски долари девизни резерви во 2011 годинаMinister: Iran Facing No Problem in Currency Reserves, Revenues . Fars News Agency, April 18, 2012. Retrieved May 2, 2012. и ги балансирал своите надворешни плаќања со цените на нафтата на приближно 75 долари за барел.The Oil and Gas Industry. Iran Primer (PBS), October 26, 2010. Retrieved October 27, 2010. Од 2013 година, само 30 до 50 милијарди долари од тие резерви се достапни поради денешните санкции. Иранските медиуми ја доведуваат во прашање причината поради која иранската влада не ги вратила своите девизни резерви пред воведувањето на последната рунда санкции и неуспехот да се претвори во злато. Како последица на тоа, иранскиот ријал изгубил повеќе од 40% од својата вредност помеѓу декември 2011 и април 2012 година.

Надворешните и фискалните сметки на Иран го одразуваат падот на цените на нафтата во фискалната година (ФГ) 2012 година, но остануваат во суфицит. Се очекувало тековната сметка да достигне суфицит од 2,1% од БДП во ФГ 2012 година, а нето фискалната рамнотежа (по исплатите на иранскиот национален развојен фонд) ќе забележи суфицит од 0,3% од БДП. Во 2013 година надворешните долгови изнесувале 7,2 милијарди долари помалку од 17,3 милијарди долари во 2012 година.Iran's external debts cut by $10b, hit $7.2b: Central Bank Chief . Tehran Times, May 27, 2013. Retrieved August 24, 2013. Се очекувало вкупниот фискален дефицит да се влоши на 2,7% од БДП во ФГ 2016 година од 1,7% во 2015 година.Iran: Concluding Statement of an IMF Staff Visit. IMF, October 3, 2016. Retrieved October 10, 2016.

Парите во оптек достигнале 700 милијарди долари во март 2020 година (врз основа на девизниот курс пред девалвацијата во 2017 година), со што го продолжил падот на иранскиот ријал и порастот на инфлацијата.

 Товар поврзан со одбраната 
Според официјалните податоци, од 2023 година Иран троши 10,3 милијарди американски долари или 2,1% од својот БДП за национална одбрана. Овој процент е сличен на оној во другите земји како Обединетото Кралство, Франција и Финска.
мини|Церемонија на ново оружје и фестивал на млад војник во Министерството за одбрана на Иран
Во 2025 година, иранскиот буџетски нацрт-закон доделил 51% од вкупните приходи од извоз на нафта и гас, проценети на околу 12 милијарди евра, на Корпусот на Исламската револуционерна гарда (КИРГ) и на командата за спроведување на законот.

Иран, исто така, ги финансира Хезболах, јеменските Хути, ирачката милиција и Хамас. Просечниот годишен буџет резервиран за финансирање на полномошниците на Иран се проценува на приближно 1,6 милијарди американски долари. Според извори од сириската опозиција, започнувајќи од почетокот на 2011 година, Иран одвоил вкупно 50 милијарди американски долари за одржување на режимот на Асад во Сирија. Сепак, оваа инвестиција се покажала како неуспешна по колапсот на режимот.

Најскапите од трошоците за одбрана на Иран е неговата јадрена програма. Проценетите вкупни трошоци за иранската јадрена програма до 2025 година се приближуваат до 500 милијарди американски долари. Како резултат на неговата јадрена програма, Иран е предмет на меѓународни санкции, предизвикувајќи долгорочна економска стагнација што го чинешела Иран дополнителни 1,2 трилиони американски долари во текот на 12 години. Понатаму, санкциите довеле до значителен пад на странските директни инвестиции (СДИ), при што Иран доживеал намалување од приближно 80% на СДИ помеѓу 2011 и 2021 година.

 Работно време 
Во 2024 година, Иран донел закон за дводневен викенд. Саботата била додадена на викендите во петок, а четвртоците биле отстранети. Работната недела е намалена од 44 часа на 40/42 часа.

 Предизвици 
БДП на Иран се намалил во ФГ 2018 и ФГ 2019 година и се очекувало скромно враќање во 2020/2021 година според Светската економска перспектива од април 2020 година на ММФ. Предизвиците за економијата ја вклучуваат појавата на КОВИД-19 која започнала во февруари 2020 година, која покрај американските санкции повторно воведени во средината на 2018 година и други фактори, довела до пад на производството на нафта и се предвидува дека ќе доведе до бавно закрепнување на извозот на нафта. Учеството на работната сила се зголемило, но невработеноста е над 10% од 2020 година и се предвидува да се зголеми во 2021 и 2022 година.

Инфлацијата достигнала 41,1% во 2019 година и се очекува да продолжи „во наредните години“ според Светската банка, но да се намали во опсегот 34-33%. Во јули 2022 година, просечната стапка на инфлација се зголемила за 40,5%, додека стапката на инфлација само за храната и пијалаците се зголемила за 87%. Иранскиот банкарски систем е „хронично слаб и недоволно капитализиран“ според Nordea Bank Abp, поседува милијарди долари нефункционални заеми, и приватниот сектор останува „анемичен“.

Неофицијалниот курс на иранскиот ријал во однос на американскиот долар, кој се искачил на 40.000 спрема еден во 2017 година, паднал за 120.000 на еден во ноември 2019 година. Иранската економија има релативно ниска оценка во „Индексот на економска слобода“ на фондацијата Херитиџ (164 од 180); и рангирање на леснотијата на водење бизнис (127 меѓу 190) според Светската банка. Критичарите се пожалиле дека приватизацијата не довела до тоа државните бизниси да бидат преземени од „вешти бизнисмени“, туку од моќниот Корпус на Исламската револуционерна гарда „и неговите соработници“.

Во 2020 година, еден ирански бизнисмен се пожалил на странски новинар (Декстер Филкинс) дека неизвесноста од „хроничниот недостиг на материјал и непослушните инспектори кои притискаат за мито“ го отежнуваат работењето на неговиот бизнис - „План за следниот квартал? Не можам да планирам за утре наутро“.

Во 2021 година, според НИНК, дневната потрошувачка на бензин во Иран надминала 85 милиони литри, односно 10 пати повеќе од Турција со речиси исто население.

 Сопственост 
По непријателствата со Ирак, Владата ја објавила својата намера да ги приватизира повеќето индустрии и да ја либерализира и децентрализира економијата.Decentralization key to solving economic problems. Iran Daily, July 12, 2014. Retrieved July 12, 2014. Продажбата на државните компании се одвивала бавно, главно поради противењето на националистичкото мнозинство во парламентот. Во 2006 година, повеќето индустрии, околу 70% од економијата, останале во државна сопственост. Поголемиот дел од тешките индустрии, вклучувајќи челик, петрохемикалии, бакар, автомобили и машински алати останале во јавниот сектор, а повеќето од лесната индустрија се во приватна сопственост.

Членот 44 од иранскиот Устав декларира дека економијата на земјата треба да се состои од државни, кооперативни и приватни сектори. Државниот сектор ги опфаќа сите големи индустрии, надворешна трговија, големи минерални суровини, банкарство, осигурување, производство на електрична енергија, брани и големи мрежи за наводнување, радио и телевизија, пошта, телеграфски и телефонски услуги, авијација, поморство, патишта, железници и слично. Тие се во јавна сопственост и тие се управуваат од државата. Кооперативните компании и претпријатијата кои се занимаваат со производство и распространување во урбаните и руралните области ја формираат основата на кооперативниот сектор и работат во согласност со шеријатскиот закон. Заклучно со 2012 година имало 5.923 потрошувачки задруги, вработени 128.396.6,000 Cooperatives Nationwide. Iran Daily, July 12, 2012. Retrieved July 14, 2012. Потрошувачките задруги имаат над шест милиони членови. Приватниот сектор работи во градежништвото, земјоделството, сточарството, индустријата, трговијата и услугите кои ги надополнуваат економските активности на државниот и кооперативниот сектор.Iranian Constitution. University of Bern (2010). Retrieved February 2, 2011.

Бидејќи членот 44 никогаш не бил строго спроведен, приватниот сектор одиграл многу поголема улога од онаа наведена во уставот. Во последните години, улогата на овој сектор се зголемила. Уставниот амандман од 2004 година дозволил да се приватизираат 80% од државните средства. 40% од таквите продажби треба да се спроведат преку моделот „Акции на правдата“, а остатокот преку Техеранската берза. Владата би ги задржала преостанатите 20%.Justice Shares Payment Soon . Iran Daily, December 23, 2008. Retrieved July 23, 2010.

Во 2005 година, државниот имот бил проценет на околу 120 милијарди долари. Околу 63 милијарди долари од таквите средства биле приватизирани од 2005 до 2010 година, намалувајќи го директното учество на владата во БДП од 80% на 40%. Многу компании во Иран остануваат неконкурентни поради лошото управување со текот на годините, што ја прави приватизацијата помалку привлечна за потенцијалните инвеститори.Minister predicts high rate of firm closures. Mehr News Agency, February 17, 2014. Retrieved March 4, 2014. Според тогашниот претседател Махмуд Ахмадинежад, 60% од богатството на Иран го контролираат само 300 луѓе.Ahmadinejad slams corrupt hoarders of wealth: "The Iranian 1%" . Radio Zamaneh, December 15, 2012. Retrieved March 16, 2014.

 Корпус на чуварите на исламската револуција 
Се смета дека Корпусот на Исламската револуционерна гарда (КИРГ) контролира околу една третина од економијата на Иран преку подружници.Iran's Guards in $2.5bn rail deal. BBC, November 11, 2009. Retrieved November 12, 2009. Проценките на Лос Анџелес Тајмс од 2007 година сугерираат дека КИРГ има врски со над сто компании и годишен приход поголем од 12 милијарди американски долари, особено во градежништвото. Министерството за нафта му доделил на КИРГ милијарди долари како и големи инфраструктурни проекти.

Задолжена за гранична контрола, КИРГ одржува монопол на шверцот, што ги чини иранските компании милијарди долари секоја година. Криумчарењето делумно е поттикнато од великодушното субвенционирање на домашната стока, вклучително и горивото. КИРГ, исто така, раководи со телекомуникациската компанија, клиники за ласерска хирургија на очите, прави автомобили, гради мостови и патишта и развива нафтени и гасни полиња.

 Верски основи 
Со програмите за благосостојба за сиромашните управуваат повеќе од 30 државни агенции заедно со полудржавни организации познати како бонјади, заедно со неколку приватни невладини организации. Бонјадите се конзорциум од над 120 организации ослободени од данок кои добиваат субвенции и верски донации. Тие директно одговараат на врховниот лидер на Иран и контролираат над 20% од БДП.Abrahamian, History of Modern Iran (p.178). Cambridge University Press (2008),  Работејќи со сè, од огромни фарми за соја и памук до хотели, безалкохолни пијалаци, производство на автомобили и бродски линии, тие се сметаат за превработени, корумпирани и генерално непрофитабилни.Abbas Bakhtiar: "Ahmadinejad's Achilles Heel: The Iranian Economy" . Payvand, January 25, 2007. Retrieved February 12, 2008.

Компаниите бонјади се натпреваруваат со незаштитениот приватен сектор во Иран, чии фирми се жалат на тешкотијата да се натпреваруваат со субвенционираните бонјади. Бонјадите не подлежат на ревизија или на иранските сметководствени закони. Сетад е мулти-секторска деловна организација, со акции од 37 компании и проценета вредност од 95 милијарди долари. Тој е под контрола на врховниот водач Али Хаменеи и создаден од илјадници имоти конфискувани од Иранците.

 Работнички права 
По револуцијата, владата воспоставила национален образовен систем кој ги подобрил стапките на писменост на возрасните. Во 2008 година, 85% од возрасното население било писмено, многу повеќе од регионалниот просек од 62%. Индексот на човечкиот развој изнесувал 0,749 во 2013 година, ставајќи го Иран во делот на „висок човеков развој“.

Во 2008 година, годишен економски раст од над 5% бил неопходен за да се апсорбираат 750.000 нови членки на работна сила секоја година. Во 2020 година, земјоделството зафаќало 10% од БДП и вработувало 16% од работната сила. Во 2017 година, индустрискиот сектор, кој ги вклучува рударството, производството и градежништвото, зафаќало 35% од БДП и вработувало 35% од работната сила. Во 2009 година, минералните производи, особено нафтата, сочинувале 80% од извозните приходи на Иран, иако рударството вработува помалку од 1% од работната сила.

Во 2004 година, услужниот сектор бил рангиран како најголем придонесувач во БДП, со 48% од економијата, и вработувал 44% од работниците. Жените сочинувале 33% од работната сила во 2005 година.Valentine M. Moghadam (2009). Where Are Iran's Working Women? . The Middle East Institute. Retrieved February 3, 2011. Невработеноста кај младите, на возраст од 15 до 24 години, изнесувала 29,1% во 2012 година, што резултирало со значителен одлив на мозоци.Emanuele Ottolenghi: Toppling Iran's Unsteady Regime. The Wall Street Journal, July 23, 2012. Retrieved July 24, 2012. Во 2016 година, според владата, околу 40% од работната сила во јавниот сектор се или со вишок или некомпетентни.Bloated Public Sector Criticized . Financial Tribune, December 28, 2016. Retrieved December 29, 2016.

 Работна сила и јавнен сектор 
Исламската Република Иран вработува околу 8 милиони поединци, од кои околу 3 милиони имаат формални места во трите гранки на власта, вооружените сили и лидерските институции. Овие улоги ги опфаќаат бирократскиот персонал, државните службеници и униформираниот воен персонал.

Надвор од формалната владина структура, приближно 2,3 милиони поединци се вработени во владините организации, вклучувајќи државни претпријатија, национални банки, општини и Исламскиот универзитет „Азад“. Дополнително, околу 2,5 милиони пензионери добиваат државни стипендии, често распространети преку Комитетот за помош, добротворна организација контролирана од владата. Како резултат на тоа, речиси секој десетти ирански граѓанин одржува редовна финансиска поврзаност со државата.

 Личен приход и сиромаштија 
мини|Стапка на невработеност, раст на приходот по глава на жител и минимална плата, 2000-2009 година
мини|283x283пкс|БНД по глава на жител:
Иран е класифициран како земја со среден приход и постигнал значителен напредок во обезбедувањето здравствени и образовни услуги во периодот опфатен со Милениумските развојни цели (МРЦ). Во 2010 година, просечниот месечен приход на Иран изнесувал околу 500 долари. БНП по глава на жител во 2012 година изнесувал 13.000 американски долари, според ПКМ.Iran's per capita income exceeds $13,000: minister. Mehr News Agency, May 8, 2012. Retrieved April 18, 2014.Iran Data by country: Iran, Islamic Rep . World Bank (2011). Retrieved February 5, 2011. Минималната национална плата се применува за секој сектор на дејност како што е дефинирано од страна на Врховниот совет за труд. Во 2009 година ова изнесувало околу 263 долари месечно (3.156 долари годишно).Iran's Poor Face a Logjam in the Labyrinths of Work . ILNA.ir, October 21, 2009. Retrieved January 24, 2010.

Во 2001 година, приближно 20% од потрошувачката на домаќинствата се трошеле за храна, 32% за гориво, 12% за здравствена заштита и 8% за образование.Iran – Income. Encyclopedia of the Nations. Retrieved October 14, 2010. Во 2015 година, Иранците имале мал личен долг. Во 2007 година, седумдесет проценти од Иранците ги поседувале своите домови.

Во 2018-2019 година, просечниот приход на домаќинството во Иран изнесувал 434.905.000 ријали (малку над 3.300 американски долари), што претставува пораст од 18,6% од 2017-2018 година, кога просечниот приход на домаќинството бил околу 366.700.000 ријали. Приспособен за паритет на куповната моќ, просечниот приход на Иран за 2017-2018 година бил еквивалентен на околу 28.647 американски долари (фактор на конверзија 2017 година, приватна потрошувачка).PPP conversion factor, private consumption (LCU per international $). World Bank. Accessed September 21, 2019. Conversion factor was 12800.39.

Бидејќи просечната големина на иранското домаќинство е 3,5, ова го става просечниот личен приход на околу 8.185 долари.Household size and Composition Around the World 2017. The United Nations. Page 18. Додека Иран е релативно добро оценет според приходите, средното богатство е многу ниско за неговото ниво на приход, на исто ниво со Виетнам или Џибути, што укажува на високо ниво на трошење. Според SCI, просечната потрошувачка на домаќинствата во 2018 година била 393.227.000 ријали, или 90,5% од просечниот приход на домаќинството од 434.905.000 ријали.

По Револуцијата, составот на средната класа во Иран не се променил значително, но неговата големина се удвоила од околу 15% од населението во 1979 година на повеќе од 32% во 2000 година. Во 2008 година, официјалната линија на сиромаштија во Техеран за 2008 година изнесувала 9.612 долари. Националната просечна линија на сиромаштија изнесувала 4.932 долари. Во 2010 година, Одделот за статистика на Иран објавил дека 10 милиони Иранци живеат под прагот на апсолутна сиромаштија, а 30 милиони живеат под прагот на релативна сиромаштија.Ten Million Iranians Under "Absolute Poverty Line" . Radio Zamaneh, May 29, 2010. Retrieved May 28, 2010.

 Состојба на нееднаквост на приходите 
Според податоците за нееднаквости на Светската банка, во 2002 година Џиниевиот индекс во Иран бил 34,8, ниво кое се смета за прилично скромно. Сепак, поблиската анализа на податоците открива значителна концентрација на богатството, при што првите 10% од заработувачите имаат 52,7% од националниот доход - што е поголем удел отколку во САД или европските земји.

Економскиот нееднаков однос е очигледен и во јавниот сектор. Голем број ирански државни службеници се соочуваат со значителни финансиски тешкотии, со плати до 200 американски долари месечно, меѓутоа, некои претставници на Меџлисот добиваат месечни плати кои се движат од 200 до 250 милиони томани (или повеќе од 59.172 долари според девизниот курс од јануари 2024 година). Дополнително, тие добиваат дополнителни бонуси за време на верските празници и на „Денот на парламентот“ и „Денот на вработените“, заедно со поволности како што се Новруз и закуски за ноќта на Јалда.

Нееднаквоста е очигледна и во пристапот до основните услуги како што е снабдувањето со вода. Во сиромашните области во Техеран луѓето се борат со несоодветно снабдување со вода и опасниот квалитет на вода, додека богатите области, во кои се сместени многу од економската елита на нацијата, вклучително и високи владини и функционери на Исламската револуционерна гарда, во голема мера не се погодени од овие недостатоци.

 Социјално осигурување 
Иако Иран не нуди универзална социјална заштита, во 1996 година, Иранскиот центар за статистика проценил дека повеќе од 73% од иранското население било покриено со социјално осигурување. Членството во системот за социјално осигурување за сите вработени е задолжително.

Социјалното осигурување обезбедува заштита на вработените од невработеност, болести, старост и професионални несреќи.  Во 2003 година, владата започнала да ги консолидира своите социјални организации за да го намали вишокот и неефикасноста. Во 2003 година минималната стандардна пензија изнесувала 50% од заработката на работникот, но не помала од минималната плата. Иран потрошил 22,5% од својот национален буџет за 2003 година на програми за социјална заштита од кои повеќе од 50% ги покривале пензиските трошоци. Од 15.000 бездомници во Иран во 2015 година, 5.000 биле жени.Women now comprise one-third of homeless Iranians . Radio Zamaneh, July 12, 2015. Retrieved July 14, 2015.

Вработените на возраст меѓу 18 и 65 години биле опфатени со системот за социјално осигурување со финансирање поделено помеѓу работникот (7% од платата), работодавачот (20–23%) и државата, која пак го надополнува придонесот на работодавачот до 3%.Social Security Programs Throughout the World: Asia and the Pacific. Social Security Administration, 2004. Retrieved March 14, 2014. Социјалното осигурување се однесува на самовработените работници, кои доброволно придонесуваат меѓу 12% и 18% од приходот во зависност од бараната заштита. Државните службеници, редовната војска, агенциите за спроведување на законот и корпусот на револуционерната гарда имаат свои пензиски системи.Iran – The pension system in Iran . World Bank (2003). Retrieved February 3, 2011.

 Синдикати 
Иако иранските работници имаат теоретско право да формираат синдикати, во земјата не постои синдикален систем. Привидната застапеност на работниците се обезбедува преку Работничкиот дом, институција спонзорирана од државата која се обидува да предизвика некои државни политики.Iran's entry. International Labour Organization (2001). Retrieved February 3, 2011. Еснафските синдикати работат локално во повеќето области, но во голема мера се ограничени на издавање акредитиви и лиценци. Правото на штрајк генерално не се почитува од државата. Од 1979 година, штрајковите честопати биле пресретнати со полициска акција.Iran's New Labor? Frontline (PBS), January 28, 2010. Retrieved February 3, 2011.

Сеопфатен закон ги опфаќа работните односи, вклучително и ангажирање странски работници. Ова обезбедува широка и заедничка дефиниција на поединците што ги опфаќа, препознавајќи ги писмените, усните, привремените и неопределените договори за вработување. Сметан како погоден за вработените, законот за работни односи го отежнува отпуштањето на персоналот. Вработувањето на персонал со последователни шестмесечни договори (за да се избегне плаќање на повластеност) е незаконско, како и отпуштањето на персоналот без доказ за сериозен прекршок. Работните спорови ги решават посебен совет за труд, кој обично одлучува во корист на работникот.

 Сектори 

 Земјоделство и прехранбени производи 
десно|мини| Пченицата, најважната култура, се одгледува главно на запад и северозапад, додека оризот е главната култура во Каспискиот регион.
Земјоделството придонесува со 9,5% во бруто домашниот производ и вработува 17% од работната сила. Околу 9% од земјиштето во Иран е обработливо, со главните области за производство на храна кои се наоѓаат во Каспискиот регион и во северозападните долини. Некои северни и западни области поддржуваат земјоделство со дожд, додека други бараат наводнување. Примитивните методи на земјоделство, преоптоварената и недоволно оплодена почва, слабото семе и недостигот на вода претставуваат главните пречки за зголеменото производство. Околу една третина од вкупно обработеното земјиште се наводнува. Изградбата на повеќенаменски брани и акумулации покрај реките во планините Загрос и Алборз ја зголемиле количината на вода достапна за наводнување. Земјоделското производство се зголемува како резултат на осовременување, механизацијата, подобрувањата на земјоделските култури и сточарството, како и програмите за прераспределба на земјиштето.

Пченицата, најважната култура, се одгледува главно на запад и северозапад. Оризот е главната култура во Каспискиот регион. Други култури вклучуваат јачмен, пченка, памук, шеќерна репка, чај, коноп, тутун, овошје, компири, мешунки (грав и леќа), зеленчук, фуражни растенија (луцерка и детелина), бадем, орев и зачини вклучувајќи ким и сумак. Иран е најголемиот светски производител на шафран, ф'стаци, мед, кисел трн и бобинки и втор најголем производител на урми.Commodities by country – Iran . FAO Statistics (2010). Retrieved January 30, 2010. Месото и млечните производи вклучуваат јагнешко, козјо месо, говедско месо, живина, млеко, јајца, путер и сирење.

Непрехранбените производи вклучуваат волна, кожа и свила. Шумските производи од северните падини на планините Алборз се економски важни. Сечењето дрвја е строго контролирано од страна на владата, која води и програма за пошумување. Реките се слеваат во Каспиското Море и се ловат за лосос, крап, пастрмка, штука и есетра кои произведуваат кавијар, од кои Иран е најголем производител.Business | Crunch time for Caspian caviar. BBC News, June 19, 2001. Retrieved January 30, 2010.

Од револуцијата во 1979 година, комерцијалното земјоделство го заменило земјоделството за опстанок како доминантен начин на земјоделско производство. До 1997 година, бруто вредноста достигнала 25 милијарди долари. Иран е 90% самодоволен во основните земјоделски производи, иако ограниченото производство на ориз води до значителен увоз. Во 2007 година Иран достигнал самодоволност во производството на пченица и за прв пат станал нето извозник на пченица.. Iran Daily, December 31, 2007. До 2003 година, четвртина од иранскиот ненафтен извоз отпаѓал на земјоделски производи,The Case Study of The Islamic Republic of Iran . World Bank, June 10, 2004. Retrieved April 7, 2008. вклучувајќи свежо и сушено овошје, јаткасти плодови, животински кожи, преработена храна и зачини. Иран извезл прехранбени производи во вредност од 736 милиони долари во 2007 година и 1 милијарда долари (~ 600.000 тони) во 2010 година. Вкупно 12.198 субјекти се ангажирани во иранската прехранбена индустрија, или 12% од сите субјекти во индустрискиот сектор. Секторот исто така вработува приближно 328.000 луѓе или 16,1% од работната сила во целиот индустриски сектор.

 Производство 
десно|мини| Иран има разновидна и широка индустриска база. Во 1998 година, Обединетите нации ја класифицирале иранската економија како „полуразвиена“.
Големото фабричко производство започнало во 1920-тите. За време на Иранско-ирачката војна, Ирак бомбардирал голем број на ирански нафтени фабрики, оштетувајќи ја големата рафинерија за нафта во Абадан, со што производството било запрено. Реконструкцијата започнала во 1988 година, а производството продолжило во 1993 година. И покрај војната, многу мали фабрики се појавиле за да произведуваат стоки за замена на увозот и материјали потребни на војската.Iran's Defense Industry. Globalsecurity.org. Retrieved February 3, 2011.

Главните производи кои се произведуваат Иран се петрохемикалии, производи од челик и бакар. Други важни произведи вклучуваат автомобили, домашни и електрични апарати, телекомуникациска опрема, цемент и индустриски машини. Иран управува со најголемото оперативно население на индустриски роботи во Западна Азија.IFRstat.org . United Nations Economic Commission for Europe, October 11, 2005. Retrieved July 23, 2010. Други производи вклучуваат хартија, производи од гума, преработена храна, кожни производи и фармацевтски производи. Во 2000 година, текстилните фабрики, кои користеле домашен памук и волна, како што се Техеран Пату и Иран Термех, вработувале околу 400.000 луѓе околу Техеран, Исфахан и должината на каспиското крајбрежје.
мини|Гигантска фракционирана колона произведена од Machine Sazi Arak (MSA)
Извештајот од 2003 година на Организацијата за индустриски развој на Обединетите нации во врска со малите и средни претпријатија (МСП) Iran's Small and Medium Enterprises . ги идентификувал следните пречки за индустрискиот развој:

 Недостаток на мониторинг институции;
 Неефикасен банкарски систем;
 Недоволно истражување и развој;
 Недостаток на менаџерски вештини;
 Корупција;
 Неефикасно оданочување;
 Социо-културни стравувања;
 Отсуство на социјално учење;
 Недостатоци во свеста за меѓународниот пазар неопходни за глобалната конкуренција;
 Тешки бирократски процедури;
 Недостаток на квалификувана работна сила;
 Недостаток на заштита на интелектуалната сопственост;
 Несоодветен социјален капитал, општествена одговорност и социо-културни вредности.

И покрај овие проблеми, Иран напредувал во различни научни и технолошки области, вклучувајќи ги петрохемиските, фармацевтските, воздушната, одбраната и тешката индустрија. И покрај економските санкции, Иран претставуваиндустријализирана земја.

 Рачни изработки 
мини|Персиски тепих
Иран има долга традиција на производство на занаетчиски производи, вклучувајќи персиски теписи, керамика, бакарни садови, месинг, стакло, кожни производи, текстил и дрвени артефакти. Традицијата на ткаење килими во земјата датира од предисламските времиња и останува важна индустрија која придонесува со значителни суми за приходите во руралните средини. Се проценува дека 1,2 милиони ткајачи во Иран произведуваат теписи за домашните и меѓународните извозни пазари. Рачните ткаени теписи во вредност од повеќе од 500 милиони долари се извезуваат секоја година, што претставува 30% од светскиот пазар во 2008 година.. Iran Daily, December 16, 2008.Iran's oldest craft left behind. Financial Times, February 10, 2010 (subscription required). Retrieved February 10, 2009. Околу 5,2 милиони луѓе работат во околу 250 занаетчиски полиња и придонесуваат со 3% од БДП.

 Производство на автомобили 
мини|Iran Khodro е најголемиот производител на автомобили на Блискиот Исток. Има воспоставено заеднички вложувања со странски партнери на 4 континенти.
Од 2001 година, 13 јавни и приватни производители на автомобили во Иран, предводени од Iran Khodro и Saipa кои сочинувале 94% од домашното производство. Пајканот на Iran Khodro, заменет со Саманд во 2005 година, е доминантна марка. Со 61% од пазарот во 2001 година, Khodro бил најголемиот играч, додека Saipa придонела со 33% таа година. Другите производители на автомобили, како што се Групацијата Бахман, Керман Моторс, Киш Ходро, Раниран, Тракторсази, Шахаб Ходро и други, учествувале со преостанатите 6%.

Овие производители на автомобили произведуваат широк асортиман на возила, вклучувајќи мотори, патнички автомобили како што е Тиба на Саипа, комбиња, мини камиони, камиони со средна големина, тешки камиони, минибуси, големи автобуси и други тешки автомобили кои се употребуваат за комерцијални и приватни активности во земјата. Во 2009 година Иран бил рангиран на петтото место по раст на производството на автомобили по Кина, Тајван, Романија и Индија. Иран бил 12-ти најголем производител на автомобили во светот во 2010 година и управува со флота од 11,5 милиони автомобили.. Iran Daily, June 12, 2007.. Iran Daily, July 4, 2007.Iran ranks 2nd in using gas-fueled cars. Tehran Times, September 20, 2010. Retrieved November 29, 2010. Иран произвел 1.395.421 автомобил во 2010 година, вклучувајќи 35.901 комерцијални возила.

 Одбранбена индустрија 
Во 2007 година, Меѓународниот институт за стратешки студии го проценил одбранбениот буџет на Иран на 7,31 милијарди долари, што е еквивалентно на 2,6% од БДП или 102 долари по глава на жител, рангирајќи го на 25-то место на меѓународно ниво. Одбранбената индустрија на земјата произведува многу видови оружје и опрема. Од 1992 година, Организацијата за одбранбена индустрија на Иран (ООИ) произведува сопствени тенкови, оклопни транспортери, ракети, радарски системи, ракетни уништувачи, воени бродови, подморници и борбени авиони.Iran Launches Production of Stealth Sub . Associated Press, May 10, 2005. Retrieved February 13, 2008. Во 2006 година Иран направил извоз на оружје во 57 земји, вклучително и членки на НАТО, а извозот достигнал 100 милиони долари. Исто така, развил софистициран мобилен систем за противвоздушна одбрана наречен Бавар 373.

 Градежништво и недвижен имот 
мини|223x223пкс| Грејдер HEPCO (HG180D1) работи на изградба на патишта
До почетокот на 1950-тите, градежништвото останалп во рацете на малите домашни компании. Зголемените приходи од нафта и гас и лесните кредити предизвикале градежен бум што привлекло меѓународни градежни фирми во земјата. Овој раст продолжил сè до средината на 1970-тите кога остриот пораст на инфлацијата и стеснувањето на кредитите го урнале. Градежната индустрија донекаде заживеала до средината на 1980-тите, иако недостигот на станови останало сериозен проблем, особено во големите урбани центри. Од јануари 2011 година, банкарскиот сектор, особено Банката Маскан, позајмила до 102 трилиони ријали (10,2 милијарди долари) на апликантите на станбениот модел наречен Мехр.$10b Allocated for Mehr Housing. Iran Daily, January 13, 2011. Retrieved April 3, 2011. Градежништвото е еден од најважните сектори со 20-50% од вкупните приватни инвестиции во урбаните области и била една од главните инвестициски цели на добростоечките Иранци.

Годишниот промет изнесувал 38,4 милијарди долари во 2005 година и 32,8 милијарди долари во 2011 година.. Australian Trade (2007).Iran Infrastructure Report. Business Monitor International (Q1 2011). Retrieved March 22, 2011. Поради лошиот квалитет на градбата, на многу згради им треба сеизмичко засилување или реновирање.. Iran Daily, April 13, 2009. Иран има голема индустрија за градење брани.. Iran Daily, November 29, 2006.

 Минерали и метали 
мини| Мобаракех во Исфахан е најголемата иранска челичарница која котира на Техеранската берза
Производството на минерали придонело со 0,6% од БДП на земјата во 2011 година,  бројка што се зголемува на 4% кога се вклучени индустриите поврзани со рударството. Факторите на влезот вклучуваат лоша инфраструктура, правни бариери, тешкотии при истражување и владина контрола врз сите ресурси. Иран е рангиран меѓу 15-те главни светски земји богати со минерали.

Иако нафтената индустрија обезбедува најголем дел од приходите, околу 75% од сите вработени во рударскиот сектор работат во рудници кои произведуваат минерали различни од нафта и природен гас. Тие вклучуваат јаглен, железна руда, бакар, олово, цинк, хром, барит, сол, гипс, молибден, стронциум, силициум, ураниум и злато, од кои последното главно е нуспроизвод на операцијата на бакарниот комплекс Сар Чешмех.Philip M. Mobbs (2004): The mineral industry of Iran. Parstimes. Retrieved February 3, 2011. Рудникот во Сар Чешмех во провинцијата Керман е дом на втората по големина продавница на бакар во светот. Големи наоѓалишта на железна руда постојат во Среден Иран, во близина на Бафк, Јазд и Керман. Владата поседува 90% од сите рудници и поврзаните индустрии и бара странски инвестиции. Секторот учествува со 3% од извозот.

Во 2019 година, земјата била втора по големина светски производител на гипс; осмиот најголем светски производител на молибден; осмиот најголем производител на антимон во светот; 11-ти најголем светски производител на железна руда; 18-ти по големина светски производител на сулфур, 21-ви по големина светски производител на сол. Земјата била 13-ти најголем производител во светот на ураниум во 2018 година.

Иран има резерви на јаглен од скоро 1,9 милијарди кратки тони. До средината на 2008 година, земјата произведила околу 1,3 милиони кратки тони јаглен годишно и потрошила околу 1,5 милиони кратки тони, што ја прави нето увозник. Земјата планирала да го зголеми производството на тврд јаглен на 5 милиони тони во 2012 година од 2 милиони тони во ноември 2008 година.Iran Plans to Produce 250,000 Tons of Copper in Year to March. Bloomberg, November 28, 2008. Retrieved November 28, 2008.

Главните челичарници се наоѓаат во Исфахан и Хузестан. Иран станал самодоволен во челик во 2009 година. Производството на алуминиум и бакар се предвидувало да достигне 245.000 и 383.000 тони соодветно до март 2009 година.Iran: $30 Billion Dollar to be invested in industry . Производството на цемент достигнало 65 милиони тони во 2009 година, извезувајќи во 40 земји.Iran: $30 Billion Dollar to be invested in industry . IRNA, November 15, 2008. Retrieved November 15, 2008.Iran exports cement to 40 countries. Tehran Times, February 8, 2010. Retrieved October 31, 2010.

 Петрохемикалии 
десно|мини| Капацитетот за рафинирање на Иран (проценка 2007–2013)
Иран произведува околу 60-70% од својата опрема во земјата, вклучувајќи рафинерии, танкери за нафта, дупчење платформи, платформи на брегот и инструменти за истражување.Iran Ready for Sudden Cut in Gas Supplies .Share of domestically made equipments on the rise .

Врз основа на фабриката за вештачко ѓубриво во Шираз, најголемата единица за етилен во светот, во Асалује, и завршувањето на другите проекти за специјална економска зона, извозот на петрохемиски производи на Иран достигнал 5,5 милијарди долари во 2007 година, 9 милијарди долари во 2008 година и 7,6 милијарди долари во првите десет месеци од иранскиот календар во 2010 година Petrochemical Exports Pass $7 Billion .. Излезниот капацитет на Националната петрохемиска компанија се очекувало да се зголеми на над 100 милиони tpa до 2015 година од околу 50 милиони tpa во 2010 година, со што земјата станала вториот најголем светски производител на хемикалии на глобално ниво по Dow Chemical со Иран каде што се сместени некои од најголемите хемиски комплекси во светот.
мини|Џиновски гасен реактор на гасната рафинерија Јадаваран дизајниран и произведен од AzarAb Industries Corporation
Големите рафинерии кои се наоѓаат во Абадан (место на нејзината прва рафинерија), Керманшах и Техеран не успеале да ја задоволат домашната побарувачка за бензин во 2009 година. Иранската преработувачка индустрија барала 15 милијарди долари инвестиции во периодот 2007-2012 година за да стане самодоволна и да го прекине увозот на бензин.Iran's oil refining industry needs dlrs 15b investment: Oil Minister . IRNA, February 17, 2007. Retrieved October 16, 2008. Иран ја има петтата најевтина цена на бензинот во светот што доведува до шверц на гориво со соседните земји.Iran Investment Monthly . Turquoise Partners (July 2014). Retrieved August 16, 2014.

Во ноември 2019 година, Иран ги зголемил цените на бензинот за 50% и повторно вовел строг систем на рационализирање, како во 2007 година. Цените за литар бензин се искачиле на 15.000 ријали, каде што за еден месец биле дозволени само 60 литри на приватни автомобили. Освен тоа, набавката на нафта над лимитот би чинела 30.000 ријали за литар. Сепак, тие цени сè уште се далеку под целните цени поставени во планот за реформи за субвенционирање. Промените на политиката стапиле на сила по американските санкции и предизвикале протести низ целата земја. Резултатот од рационирањето, една година подоцна, било намаленото загадување и расипничкото домашно трошење и зголемувањето на извозот.

 Услуги 
И покрај напорите во 1990-тите за економска либерализација, владините трошоци, вклучувајќи ги и расходите на владините фондации, останале високи. Проценките за трошењето на услужниот сектор во Иран се редовно повеќе од две петтини од БДП, што е многу поврзано со владата, вклучувајќи воени трошоци, државни плати и исплати за социјално осигурување. Урбанизацијата придонела за раст на услужниот сектор. Важните услужни индустрии вклучуваат јавни услуги (вклучувајќи образование), трговија, лични услуги, професионални услуги и туризам.

Вкупната вредност на сообраќајот и врските се очекувало да се зголеми на 46 милијарди долари во номинална вредност до 2013 година, што претставува 6,8% од БДП на Иран.Rail-Freight Transport. Iran Daily, June 12, 2007. Retrieved February 12, 2008. February 4, 2011. Проекциите засновани на бројките за вработеноста во 1996 година, составени за Меѓународната организација на трудот, сугерираат дека иранскиот сообраќаен и комуникациски сектор вработил 3,4 милиони луѓе, или 20,5% од работната сила во 2008 година.Rail-Freight Transport.

 Енергија, гас и нафта 
<div class="floatright" style="width:20em; border: 1px solid #a2a9b1; margin: 0.5em 0 0.5em 1em; padding: 0.2em;">
Енергија'Електрична енергија: производство: 258 милијарди kWh (2014)
 потрошувачка: 218 милијарди kWh (2014)
 извоз: 9,7 милијарди kWh (2014)
 увоз: 3,8 милијарди kWh (2014)Електрична енергијапроизводство по извор: фосилни горива: 85,6% (2012)
 хидро: 12,4% (2012)
 друго: 0,8% (2012)
 јадрена: 1,2% (2012)Масло: производство: 3,300,000 барели на ден (2015)
 извоз:1,042,000 барели на ден   (2013)
 увоз: 87,440 барели на ден (2013)
 докажани резерви: 157,8 гигабарели     (2016)Природен гас: производство: 174,5 km 3 (2014)
 потрошувачка: 170,2 km 3 (2014)
 извоз: 9,86 km 3 (2014)
 увоз: 6.886 km 3 (2014)
 докажани резерви: 34.020 km 3 (2016)
</div>
мини|250x250пкс| Земји по докажани резерви на природен гас, 2014 година, врз основа на податоците од The World Factbook. Иран има втори најголеми резерви во светот по Русија
Иран поседува 10% од докажаните светски резерви на нафта и 15% од резервите на гас. Домашната нафта и гас заедно со хидроцентралите обезбедуваат енергија. Трошењето на енергија во Иран изнесува шест или седум милијарди долари годишно,  многу повисоко од меѓународната норма. Иран рециклира 28% од искористената нафта и гас, додека некои други земји преработуваат до 60%.Energy Wastage In Iran Equals 6–7 Billion Dollars Per Year . IRNA, October 29, 2008. Retrieved November 2, 2008. Во 2008 година, Иран исплатил 84 милијарди долари субвенции за нафта, гас и електрична енергија. Иран е трет најголем потрошувач на природен гас во светот по САД и Русија. Во 2010 година, Иран ја завршил својата прва јадрена централа во Бушер со руска помош.

Иран е главен извозник на нафта од 1913 година. Главните нафтени полиња во земјата се наоѓаат во средишните и југозападните делови на западните планини Загрос. Нафтата се наоѓа и во северен Иран и во Персискиот Залив. Во 1978 година, Иран бил четврти по големина производител на нафта, втор најголем производител на нафта на ОПЕК и втор најголем извозник.Iran's Economy. Parstimes. Retrieved September 24, 2010. По револуцијата во 1979 година, новата влада го намалила производството. Дополнителен пад на производството се случило како резултат на оштетување на нафтените постројки за време на ирачко-иранската војна.Barry Schweid (December 26, 2006): "Iran oil industry founders". The Seattle Times. . Associated Press. Retrieved February 12, 2008.

Производството на нафта се зголемило во доцните 1980-ти кога биле поправени цевководи и експлоатирани нови полиња во Заливот. До 2004 година, годишното производство на нафта достигнало 1,4 милијарди барели создавајќи нето добивка од 50 милијарди долари. Податоците на Иранската централна банка покажуваат тренд на опаѓање на уделот на иранскиот извоз од нафтени продукти (ФГ 2006: 84,9%, 2007/2008: 86,5%, 2008/2009: 85,5%, 2009/2010: 79,8%, 8 ФГ 2010): Иранските власти проценуваат дека годишните приходи на Иран од нафтата и гасот би можеле да достигнат 250 милијарди долари до 2015 година, откако ќе започнале тековните проекти.

Цевководите ја пренесуваат нафтата од полињата до рафинериите и до таквите извозни пристаништа како Абадан, Бандар-е Машур и островот Харг. Од 1997 година, иранската државна индустрија за нафта и гас склучила големи договори за истражување и производство со странски конзорциуми.  Во 2008 година на островот Киш била отворена Иранската нафтена берза (ИНБ).1st phase of Iran oil stock inaugurated on Kish Island. IRNA, February 17, 2008. ИНБ тргува со нафта, петрохемикалии и гас во различни валути. Тргувањето е првенствено во евро и ријал заедно со другите главни валути, не вклучувајќи го американскиот долар. Според Министерството за нафта, Иран планира да инвестира 500 милијарди долари во својот нафтен сектор до 2025 година.. Iran Daily, April 24, 2008.

 Трговија на мало и дистрибуција 
Малопродажната индустрија во Иран главно се состои од задруги (многу од нив спонзорирани од владата) и независни трговци на мало кои работат во базари. Најголемиот дел од продажбата на храна се случува на уличните пазари со цени утврдени од Главниот завод за статистика. Иран има 438.478 мали трговци на намирници. Овие се особено популарни во други градови освен Техеран каде што бројот на хипермаркети и супермаркети е сè уште многу ограничен. Се појавуваат повеќе минимаркети и супермаркети, главно независни. Најголемите синџири на продавници се државните Etka, Refah, Shahrvand и Hyperstar Market. Електронската трговија во Иран ја поминала границата од 1 милијарда долари во 2009 година.Iran's e-commerce to reach rls 10,000 billion. IRNA, December 3, 2008.

Во 2012 година, Иранците потрошиле 77 милијарди долари за храна, 22 милијарди долари за облека и 18,5 милијарди долари за надворешен туризам. Во 2015 година, вкупната потрошувачка на потрошувачите и расположливиот приход биле проектирани на 176,4 милијарди долари и 287 милијарди долари соодветно.

 Здравство и фармацевтска заштита 
ИРАН: Здравство (Извор: EIU )  2005  2006  2007  2008  2009  2010  Очекуван животен век, просечен (години) 70,0 70.3 70.6 70,9 71.1 71.4 Трошоци за здравствена заштита (% од БДП) 4.2 4.2 4.2 4.2 4.2 4.2 Трошоци за здравствена заштита ($ по глава) 113 132 150 191 223 261
Уставот им дава право на Иранците на основна здравствена заштита. До 2008 година, 73% од Иранците биле покриени со доброволниот национален систем за здравствено осигурување. Иако над 85% од населението употребува систем на осигурување за покривање на трошоците за лекови, владата во голема мера го субвенционира фармацевтското производство/увоз. Вкупната пазарна вредност на иранскиот здравствен и медицински сектор бил 24 милијарди долари во 2002 година и се предвидувалодека ќе порасне на 50 милијарди долари до 2013 година.. Australian Trade (2006).Iran Pharmaceuticals and Healthcare Report . Business Monitor International (Q2 2009). Retrieved March 24, 2010. Во 2006 година, 55 фармацевтски компании во Иран произвеле 96% (квантитативно) од лековите за пазар во вредност од 1,2 милијарди долари. Оваа бројка се предвидувало да се зголеми на 3,65 милијарди долари до 2013 година.Iran Pharmaceuticals and Healthcare Report .

 Туризам и патување 
мини|196x196пкс| Гробот на Кир се наоѓа во Пасаргада. Иран е дом на 19 историски места кои се запишани на списокот на светско наследство на УНЕСКО.
Иако туризмот значително се намалил за време на војната со Ирак, тој последователно закрепнал. Околу 1.659.000 странски туристи го посетиле Иран во 2004 година и 2,3 милиони во 2009 година, главно од азиските земји, вклучувајќи ги и републиките од Средна Азија, додека околу 10% дошле од Европската унија и Северна Америка.

Најпопуларните туристички места се Мазандаран, Исфахан, Машхад и Шираз.Sightseeing and excursions in Iran . Tehran Times, September 28, 2010. Retrieved March 22, 2011. Во раните 2000-ти индустријата се соочила со сериозни ограничувања во инфраструктурата, комуникациите, индустриските стандарди и обуката на персоналот. Годишно во Иран доаѓаат неколку организирани тури од Германија, Франција и други европски земји за да ги посетат археолошките локалитети и споменици. Во 2003 година, Иран бил рангиран на 68-то место според приходите од туризмот ширум светот.Iran ranks 68th in tourism revenues worldwide . Payvand/IRNA, September 7, 2003. Retrieved February 12, 2008. Според УНЕСКО и заменик-шефот за истражување на Организацијата за патување и туризам во Иран (ИТТО), Иран е оценет меѓу „10-те најголеми туристички земји во светот“. Домашниот туризам во Иран е еден од најголемите во светот.

 Банкарство, финансии и осигурување 
Државните заеми и кредити се достапни за индустриски и земјоделски проекти, пред се преку банките. Единицата на валута во Иран е ријалот кој имал просечен официјален девизен курс од 9.326 ријали за американскиот долар во 2007 година. Ријалите се разменуваат на неофицијалниот пазар по повисока цена. Во 1979 година, владата ги национализирала приватните банки. Реструктуираниот банкарски систем ја заменил каматата на заемите со манипулативни трошоци, во согласност со исламскиот закон. Овој систем стапил на сила во средината на 1980-тите.
десно|мини| Техеранската берза била една од светските берзи со најдобри перформанси помеѓу 1999 и 2011 година.Iran blocks share price gains. BBC, August 6, 2003. Retrieved February 15, 2010.
Банкарскиот систем се состои од централна банка, Банката Маркази, која издава валута и ги надгледува сите државни и приватни банки. Неколку деловни банки имаат филијали низ државата. Постојат две развојни банки и банка за домување е специјализирана за станбени хипотеки. Владата почнала да го приватизира банкарскиот сектор во 2001 година кога биле издадени лиценци на две нови банки во приватна сопственост.

Комерцијалните банки во државна сопственост претежно даваат заеми на државата, големите претпријатија, големите приватни фирми и четири илјади богати/поврзани поединци. Додека поголемиот дел Иранци имаат потешкотии да добијат мали станбени кредити, 90 поединци обезбедиле објекти во вкупна вредност од 8 милијарди долари. Во 2009 година, Канцеларијата за генерална инспекција на Иран објавила дека иранските банки имаат околу 38 милијарди долари заостанати заеми, со капитал од само 20 милијарди долари.

Странските трансакции со Иран изнесувале 150 милијарди долари од големи договори помеѓу 2000 и 2007 година, вклучувајќи ги приватните и државните кредитни линии. Во 2007 година, Иран поседувал имот од 62 милијарди долари во странство.Iran's foreign assets surpass $62b . Mehr News Agency, June 30, 2007. Retrieved January 23, 2008. Во 2010 година, Иран привлекол речиси 11,9 милијарди долари од странство, од кои 3,6 милијарди долари биле странски директни инвестиции, 7,4 милијарди долари биле од меѓународни заеми од комерцијални банки и околу 900 милиони долари се состоеле од заеми и проекти од меѓународни банки за развој.Iran Investment Monthly . Turquoise Partners (August 2011). Retrieved January 31, 2011.

Од 2010 година, Техеранската берза  тргувала со акции на повеќе од 330 регистрирани компании. Котираните компании биле проценети на 100 милијарди долари во 2011 година.

Премиите за осигурување изнесувале нешто помалку од 1% од БДП во 2008 година, бројка што делумно се припишува на нискиот просечен приход по глава на жител. Пет државни осигурителни фирми доминираат на пазарот, од кои четири се активни во делот на комерцијалното осигурување. Водечки играч е Иранската осигурителна компанија, а потоа следуваат осигурувањата Азија, Алборз и Дана. Во 2001/02 година, осигурувањето од одговорност од трети лица учествувало со 46% од премиите, потоа здравственото осигурување (13%), осигурувањето од пожар (10%) и осигурувањето на живот (9,9%).

 Комуникации, електроника и ИТ 
Емитуваните медиуми, вклучително и пет национални радио станици и пет национални телевизиски мрежи, како и десетици локални радио и телевизиски станици се управувани од владата. Во 2008 година имало 345 телефонски линии и 106 персонални компјутери на секои 1.000 жители.ICT At-a-Glance, Iran's entry . Персоналните компјутери за домашна употреба станале подостапни во средината на 1990-тите, оттогаш побарувачката за пристап до Интернет се зголемила во голема мера. Почнувајќи од 2010 година, Иран исто така го имал третото место по број на блогери во светот (2010 година).Hackers take Iran's civil war online. Jerusalem Post, February 6, 2010. Retrieved February 6, 2011

Во 1998 година, Министерството за пошта, телеграф и телефон, подоцна преименувано во Министерство за информатичка и комуникациска технологија, започнало да продава Интернет сметки на пошироката јавност. Во 2006 година, приходите од иранската телеком индустрија биле проценети на 1,2 милијарди долари. Во 2006 година, Иран имал 1.223 Интернет сервис провајдери (ISP). Од 2014 година, Иран го има најголемиот мобилен пазар на Блискиот Исток, со 83,2 милиони мобилни претплати и 8 милиони паметни телефони во 2012 година.Iran's Mobile Market: Connectivity in 2014. "Innovation Is Everywhere". Retrieved July 15, 2014.

Според Светската банка, иранскиот сектор за информатичка и комуникациска технологија поседувал удел од 1,4% во БДП во 2008 година. Во овој сектор работат околу 150.000 луѓе, од кои 20.000 во софтверската индустрија.Iran. Economist Intelligence Unit (2006). Retrieved December 5, 2008. Во 2002 година биле регистрирани 1.200 ИТ компании, 200 во развој на софтвер. Во 2014 година извозот на софтвер изнесувал 400 милиони долари. До крајот на 2009 година, иранскиот телекомуникациски пазар бил четврти по големина на Блискиот Исток со 9,2 милијарди долари и се очекувало да достигне 12,9 милијарди долари до 2014 година со сложена годишна стапка на раст од 6,9%.Susan J. Campbell, Dearbhla McHenry (January 22, 2010): "Iran Telecom Market Expected to Reach $12.9 Billion by 2014". TMCnet/Pyramid Research. Retrieved January 24, 2010.

 Сообраќај 
мини|Производствена линија на локомотиви на компанијата Wagon Pars
Иран има широк асфалтиран патен систем што ги поврзува најголемиот дел од градовите. Во 2011 година, земјата имала патна мрежа од 173,000 километри, од кои 73% биле асфалтирани. Во 2007 година имало приближно 100 патнички автомобили на секои 1.000 жители. Возовите патувале по железничка мрежа од 11,106 километри.

Главното пристаниште за влез во Иран е Бандар-Абас на Ормускиот Проток. По пристигнувањето во Иран, увезената стока се распространува со камиони и товарни возови. Железничката пруга Техеран-Бандар-Абас, отворена во 1995 година, го поврзува Бандар-Абас со Средна Азија преку Техеран и Машхад. Други големи пристаништа ги вклучуваат Бандар Анзали и Бандар Торкаман на Каспиското Море и Хорамшахр и Бандар Имам Хомеини на Персискиот Залив.

Десетици градови имаат патнички и карго аеродроми. Иран Ер, националната авиокомпанија, била основана во 1962 година и оперира домашни и меѓународни летови. Сите големи градови имаат автобуски премински системи, а приватните компании обезбедуваат меѓуградски автобуски услуги. Техеран, Машхад, Шираз, Табриз, Ахваз и Исфахан градат подземни железници. Повеќе од еден милион луѓе работеле во сообраќајниот сектор, што претставува 9% од БДП во 2008 година.Road Construction Projects Upbeat. Iran Daily, December 21, 2008. Retrieved July 23, 2010.

Во август 2022 година, кабинетот на претседателот Ебрахим Рајси одобрил закон за увоз на целосно склопени странски автомобили. Неговиот претходник претседател Хасан Рохани го забранил таквиот увоз во јули 2018 година поради санкциите наметнати на Иран. Редовните ирански граѓани не можеле да купат безбедни автомобили по пристапни цени."Why Iran is ending its years-long ban on car imports" aljazeera.com. Retrieved 1 September 2022.

 Меѓународна трговија 
Иран е основач на ОПЕК и Организацијата на земји извознички на гас.Iran to Join Gas Exporters Club Soon . Fars News Agency, January 17, 2010. Retrieved January 22, 2010. Нафтата сочинувала 56% од извозот на Иран со вредност од 60,2 милијарди долари во 2018 година. За прв пат, вредноста на иранскиот ненафтен извоз се очекувало да ја достигне вредноста на увозот од 43 милијарди долари во 2011 година.VP predicts Iran's non-oil trade balance would reach zero next year. Mehr News Agency, December 31, 2011. Retrieved January 19, 2012. Ф'стаци, течен пропан, метанол (метил алкохол), рачно ткаени теписи и автомобили се главниот извоз доколку се исклучи нафтата. Бакар, цемент, кожа, текстил, овошје, шафран и кавијар се исто така извозни производи на Иран.

Извозот на технички и инженерски услуги во ФГ 2007 година изнесувал 2,7 милијарди долари од кои 40% од техничките услуги замианле во Средна Азија и Кавказ, 30% (350 милиони долари) во Ирак и близу 20% (205 милиони американски долари) во Африка.Engineering Service Exports Improve. Iran Daily November 24, 2008. Retrieved July 23, 2010. Иранските фирми развиле енергија, цевководи, наводнување, брани и производство на електрична енергија во различни земји. Земјата го направила извозот без нафта како приоритет со проширување на својата широка индустриска база, образована и мотивирана работна сила и поволна местоположба, што и дава близина на проценетиот пазар од околу 300 милиони луѓе во Каспиското Море, Персискиот Залив и некои ЕКО земји понатаму на исток.An Overview of the Economy of the Islamic Republic of Iran . United Nations Industrial Development Organization (UNIDO). Retrieved September 24, 2010.

Вкупниот обем на увоз се зголемил за 189% од 13,7 милијарди долари во 2000 година на 39,7 милијарди долари во 2005 година и 55,189 милијарди долари во 2009 година.Nader Habibi (May 5, 2005): "The Cost of Economic Sanctions on Major Exporters to Iran" . Payvand. Retrieved January 23, 2008. Главните трговски партнери на Иран се Кина, Франција, Германија, Индија, Италија, Јапонија, Русија и Јужна Кореја. Од 1950 до 1978 година, Соединетите Американски Држави биле најистакнатиот економски и воен партнер на Иран, играјќи голема улога во осовременувањето на инфраструктурата и индустријата. Се известува дека околу 80% од машините и опремата во Иран биле од германско потекло.German businesses should seize lucrative opportunities in Iran: NUMOV CEO . Tehran Times, July 19, 2014. Retrieved July 24, 2014. Во март 2018 година, Иран го забранил доларот во трговијата.Ramin Mostaghim, Iran Bans Import Purchase Orders Based On US Dollars, Radio Farda, March 1, 2018. Retrieved May 20, 2023. Во јули 2018 година, Франција, Германија и Велика Британија се согласиле да ја продолжат трговијата со Иран без да го користат доларот како средство за размена.France, Germany, UK Agree on Non-Dollar Trade With Iran , Financial Tribune, July 9, 2018. Retrieved May 20, 2023.
Top Trading Partners for Iran for 2016Увоз во Иран 2016 годинаМестоЗемјаВалута (MM USD) %Свет57,955100.01ОАЕ15,95827.62ЕУ 287,75513.43Кина7,60413.14Турција4,4627.75Јужна Кореја2,5104.36Русија2,2984.07Швајцарија2,1103.68Индија1,3072.39Сингапур6891.210Бразил6641.1Извоз од Иран 2016 годинаМестоЗемјаВалута (MM USD) %Свет42,685100.01Кина12,71529.82Индија7,06116.53ЕУ 285,18112.14Јужна Кореја4,0749.55Турција4,0069.46Јапонија2,8646.77Авганистан1,7374.18ОАЕ8291.99Тајван6311.510Оман5411.3
Од средината на 1990-тите, Иран ја зголемил својата економска соработка со другите земји во развој во „интеграцијата Југ-Југ“, вклучувајќи ги Сирија, Индија, Кина, Јужна Африка, Куба и Венецуела. Трговијата на Иран со Индија во 2007 година надминала 13 милијарди долари, што претставува зголемување од 80% во рок од една година. Иран ги проширува своите трговски врски со Турција и Пакистан и ја споделува со своите партнери заедничката цел да создаде заеднички пазар во Западна и Средна Азија преку ЕКО.

Од 2003 година, Иран ги зголемил инвестициите во соседните земји како Ирак и Авганистан. Во Дубаи, ОАЕ, се проценува дека иранските иселеници управуваат со над 20% од нејзината домашна економија и претставуваат еднаков дел од нејзиното население. Иранските работници мигранти во странство испратиле помалку од 2 милијарди долари дома во 2006 година. Помеѓу 2005 и 2009 година, трговската размена меѓу Дубаи и Иран тројно се зголемила на 12 милијарди долари; пари инвестирани во локалниот пазар на недвижности и увозно-извозни бизниси, колективно познати како Чаршија, и насочени кон обезбедување на Иран и други земји со потребните производи за широка потрошувачка.Kambiz Foroohar (January 25, 2010): "Dubai Helps Iran Evade Sanctions as Smugglers Ignore U.S. Laws" . Bloomberg. Retrieved January 26, 2010. Се проценува дека една третина од увезените стоки и извозот на Иран се испорачуваат преку црниот пазар, подземната економија и нелегалните брегови, со што се оштетува економијата.Wehrey, Frederic (2009): "The Rise of the Pasdaran". RAND Corporation. Retrieved June 10, 2010.

 Странски директни инвестиции 
десно|мини| СДИ во Иран (1980–2010)
Во 1990-тите и раните 2000-ти, биле склучени индиректни договори за развој на нафтени полиња со странски фирми, вклучително и договори за откуп во нафтениот сектор, при што изведувачот обезбедувал финансирање на проекти во замена за доделен удел во производството. Операцијата била префрлена на Националната иранска нафтена компанија (НИНК) по одреден број години, завршувајќи го договорот.

Неповолните или сложени оперативни барања и меѓународните санкции ги попречиле странските инвестиции во земјата, и покрај либерализацијата на релевантните регулативи во раните 2000-ти. Иран добивал 24,3 милијарди американски долари странски инвестиции помеѓу иранските календарски години 1993 и 2007 година.Iran attracted $24.3 billion foreign capital in 16 years . Mehr News Agency, May 27, 2007. Retrieved January 23, 2008. EIU проценува дека нето СДИ на Иран требало да се зголемат за 100% помеѓу 2010 и 2014 година.The tragicomedy of Iran sanctions. Aljazeera, May 22, 2010. Retrieved May 22, 2010.

Странските инвеститори ги концентрирале своите активности во енергетиката, производството на возила, ископувањето бакар, градежништвото, комуналните услуги, петрохемијата, облеката, храната и пијалаците, телекомуникациските и фармацевтските сектори. Иран е член на Мултилатералната агенција за гаранција за инвестиции на Светска банка. Во 2006 година, вкупната нето вредност на иранските граѓани во странство изнесувала околу 1,3 трилиони долари.

Според шефот на Организацијата за инвестиции, економска и техничка помош на Иран (ОИЕТАИ), во 2008 година Иран се рангирал на 142 место меѓу 181 земја во работни услови. Иран се наоѓа на 96 место во однос на започнување бизнис, 165 во добивање дозволи, 147 во вработување, 147 во регистрација на имот, 84 во добивање кредити, 164 во правна поддршка за инвестиции, 104 во даночни плаќања, 142 во странска трговија, 56 во остварливост на договори и 107 во банкрот. Фирми од над 50 земји инвестирале во Иран помеѓу 1992 и 2008 година, а најголемите учесници биле Азија и Европа, како што е прикажано подолу:
Континент на потекло Водечки земји кои инвестираат во Иран (1992–2008) Број на проекти Вкупен вложен износ Азија Индија, Обединетите Арапски Емирати (ОАЕ), Сингапур, Индонезија и Оман 190 11,6 милијарди долари Европа Германија, Холандија, Шпанија, ОК, Турција, Италија и Франција (вкупно 20 земји) 253 10,9 милијарди долари Америка Канада, Панама, САД и Јамајка 7 1,4 милијарди долари Африка Маврициус, Либерија и Јужна Африка -8 милијарди долари Австралија Австралија 1 682 милиони долари
Економското влијание на делумното укинување на санкциите се протега надвор од енергетскиот сектор; Њујорк Тајмс објавил дека „компаниите ориентирани кон потрошувачите, особено, би можеле да најдат можност во оваа земја со 81 милион потрошувачи, од кои многумина се млади и претпочитаат западни производи“.Clifford Krauss, A New Stream of Oil for Iran, but Not Right Away, The New York Times (July 14, 2015). Пазарот на стоки за широка потрошувачка се очекувало да порасне за 100 милијарди долари до 2020 година.

Во 2015 година, Иран бил сметан за „силен играч на пазарот во развој“ од страна на инвестициските и трговските фирми. Отворањето на пазарот на Иран за странски инвестиции, исто така, може да биде благодет за конкурентните мултинационални фирми кои работат во различни производствени и услужни сектори, во вредност од 600 до 800 милијарди долари нови можности за инвестирање во следната деценија.Asa Fitch: Post-Sanctions Iran Could Be A Turkey-Size Win for Investors. The Wall Street Journal, March 12, 2014. Retrieved March 13, 2014.Dean A. DeRosa & Gary Clyde Hufbauer: "Normalization of Economic Relations". (U.S.) National Foreign Trade Council. November 21, 2008. Retrieved March 30, 2012.Jason Rezaian: U.S. investors begin to imagine a return to Iran. The Washington Post, May 28, 2014. Retrieved June 1, 2014.

 Светска трговска организација 
мини|Карта на земјите-членки на Организацијата за економска соработка (ЕКО).
Иран има статус на набљудувач во Светската трговска организација (СТО) од 2005 година. Иако Соединетите Американски Држави постојано ја блокирале нивната кандидатура за приклучување кон организацијата, статусот на набљудувач дошол како гест на добра волја за олеснување на јадрените преговори меѓу Иран и меѓународната заедница. Со извоз на 60 производи со откриена компаративна предност, Иран е 65-та „ најкомплексна земја“.Atlas: Iran. M.I.T (The Observatory of Economic Complexity). Retrieved December 15, 2016.

Доколку Иран на крајот добие статус на членство во СТО, меѓу другите предуслови, авторските права ќе мора да се спроведуваат во земјата. Ова ќе бара големи внатрешни реформи. Земјата се надева дека ќе привлече странски инвестиции во вредност од милијарди долари преку создавање поповолна клима за инвестирање преку послободна трговија. Во овој процес се очекува да помогнат зоните за слободна трговија како што се Кешм, Чабахар и островот Киш. Иран одвоил 20 милијарди долари во 2010 година за заеми за отворање на дваесет трговски центри во други земји.Iran Plans to Open Trade Centers Abroad . Fars News Agency, January 16, 2010. Retrieved January 18, 2010.

 Меѓународни санкции 
По Иранската револуција во 1979 година, Соединетите Американски Држави ги прекинале своите економски и дипломатски врски со Иран, го забраниле увозот на иранска нафта и замрзнале околу 11 милијарди американски долари од нивните средства.Suzanne Maloney (2010): "The Revolutionary Economy". United States Institute of Peace. Retrieved November 17, 2010. Во 1996 година, американската влада го усвоила Законот за санкции на Иран и Либија со кој им забранува на американските (и неамериканските) компании да инвестираат и тргуваат со Иран во износ од повеќе од 20 милиони американски долари годишно.Kenneth Katzman (2003): "The Iran-Libya Sanctions Act (ILSA)" . CRS Report for Congress. Retrieved January 23, 2008. Од 2000 година, исклучоци од ова ограничување се направени за артикли кои вклучуваат фармацевтски производи и медицинска опрема.U.S. Approved Business With Blacklisted Nations. The New York Times, December 23, 2010 (subscription required). Retrieved February 2, 2011.

Иранската јадрена програма е предмет на расправа со Западот од 2006 година поради сомневањата за неговите намери. Советот за безбедност на ОН вовел санкции против одредени компании поврзани со јадрена програма, со што ја продолжил економската изолација на земјата.Farnaz Fassihi: Iran's Economy Feels Sting of Sanctions. The Wall Street Journal, October 12, 2010. Retrieved October 13, 2010. Санкциите особено го забрануваат јадрениот, ракетниот и многу воен извоз во Иран и се насочени кон инвестиции во нафта, гас и петрохемикалии, извоз на рафинирани нафтени деривати, како и Корпусот на Исламската револуционерна гарда, банки, осигурување, финансиски трансакции и сообраќајот.Iran nuclear talks back on, in Geneva next week .

Во 2012 година, Европската унија ги заострила сопствените санкции со приклучување кон тридецениското нафтено ембарго на САД против Иран. Во 2015 година, Иран и П5 + 1 постигнале договор за јадрена програма што требало да ги отстрани главните санкции до почетокот на 2016 година.Bijan Khajehpour: Preventing Iran's post-sanctions job crisis . Al-Monitor, July 17, 2015. Retrieved July 27, 2015. Иако Иран може да тргува во сопствената валута, постојат проблеми главно поради фактот што тој не може слободно да тргува во американски долари. Со оглед на неговите големи резерви на нафта и гас, иранскиот ријал би можел да стане светска резервна валута доколку се воспостави паритет со нафта и гас.

Во 2018 година, владата на Соединетите Американски Држави еднострано се повлекла од договорот за JCPOA и повторно ги вовела санкции за продажба на нафта, петрохемикалии, транспорт, трговија со метали и банкарски трансакции во Иран.

 Ефекти 
мини|Заедничкиот сеопфатен акционен план му дозволува на Иран да купи нови авиони.
Според американскиот државен потсекретар Вилијам Џеј Барнс, Иран може да губи дури 60 милијарди долари годишно во енергетски инвестиции. Санкциите во просек го прават увозот поскап за 24%.Iran admits the pain of sanctions . Agence France Presse (AFP), December 19, 2011. Retrieved January 7, 2012. Покрај тоа, последната рунда санкции може да го чини Иран годишно 50 милијарди долари од изгубени приходи од нафта.Una Galani: (March 30, 2012) Sanctions could cost Iran $50 bln. Reuters. Retrieved March 30, 2012. Иран сè повеќе ја употребува размената бидејќи му е забранет пристапот до меѓународниот платен систем во долари. Според иранските власти, големите повлекувања од меѓународни компании претставува „можност“ за домашните компании да ги заменат.Sanctions an 'opportunity' for local companies: Iran . Agence France Presse (AFP), October 14, 2010. Retrieved March 30, 2012.Sanctions should be taken as opportunity: Larijani. Tehran Times, September 30, 2010. Retrieved March 30, 2012.

ИЕА проценил дека иранскиот извоз паднал на рекордни 860.000 bpd во септември 2012 година од 2,2 милиони bpd на крајот на 2011 година. Следниот период довел до пад на приходите и судири на улиците на Техеран кога пропаднала локалната валута, ријалот. Производството во септември 2012 година било најниско во Иран од 1988 година.

Економските влијанија од санкциите биле сериозни. Врз основа на истражувањето, санкциите резултирале со загуби на благосостојба кај сите групи на приходи во Иран, при што побогатите групи претрпеле поголеми загуби во споредба со посиромашните групи. Дополнително, концентрацијата на приходите и учеството во групите со најголеми приходи се намалилепо санкциите.

Според САД, Иран би можел да ја намали светската цена на суровата нафта за 10%, заштедувајќи на САД годишно 76 милијарди долари (при приближна светска цена на нафтата во 2008 година од 100 долари/ббл.).

Според Националниот иранско американски совет, санкциите ги чинеле САД над 175 милијарди долари во изгубена трговија и 279.000 изгубени работни места.Iran sanctions cost U.S. over $175b in lost trade: study . Помеѓу 2010 и 2012 година, санкциите ги чинеле државите на ЕУ повеќе од двојно повеќе од САД во однос на изгубените трговски приходи. Германија била најтешко погодена, губејќи помеѓу 23,1 и 73,0 милијарди долари во периодот од 2010 до 2012 година, а Италија и Франција следеле со 13,6-42,8 милијарди долари и 10,9-34,2 милијарди долари, соодветно.

Растот на БДП станал негативен во 2013 година (−5%). Неофицијалната стапка на невработеност била 20% до средината на 2012 година. Извозот на нафта паднал на 1,4 милиони bpd во 2014 година од 2,5 милиони bpd во 2011 година. До 2013 година, Иран имал 80 милијарди долари девизни резерви замрзнати во странство. Производството на автомобили се намалило за 40% помеѓу 2011 и 2013 година.Mark Glassman: What Sanctions Have Done to Iran's Economy. Bloomberg LLP, March 2, 2015. Retrieved March 3, 2015. Според американската влада во 2015 година, економијата на Иран достигнала точка каде што е „фундаментално неспособна за опоравување“ без јадрено сместување со Западот.Привременото зближување меѓу Иран и САД, кое започна во втората половина на 2013 година, има потенцијал да стане развој што го менува светот и да ослободи огромни геополитички и економски можности, доколку се одржи [...] доколку Иран и САД постигнат дипломатски пробив, геополитичките тензии на Блискиот Исток и иранскиот пазар може нагло да опадне. свое право.Во јануари 2019 година, претседателот Хасан Рохани ги обвинил САД за опаѓачката економија на Иран. По повлекувањето на САД од меѓународниот јадрен договор со Иран и повторното воведување санкции, Иран се соочил со најтешката економска ситуација во последните 40 години. Според Меџлис, тоа предизвикало штета од 150 до 200 милијарди долари на иранската економија.

Во август 2024 година, иранска група наречена IRLeaks нападнала ирански банки. Политико го опишал нападот како „најлошиот сајбер напад“ во историјата на Иран. Според Политико, иранската влада била принудена да плати милиони долари на IRLeaks како откуп. Политико објавил дека 20 од околу 29 ирански кредитни институции паднале во нападот. Иранскиот врховен лидер ги обвинил Израел и Соединетите Американски Држави без да го спомене сајбер нападот врз банкарскиот систем. Политико забележал дека е веродостојно дека Израел или САД биле вмешани поради тензиите со Израел, како и поради тоа што Американците го обвиниле Иран за интервенција во американските избори во 2024 година. Политико, исто така, забележал дека групата била составена од хонорарни хакери и дека нападот најверојатно бил извршен за парична добивка. TechCentral изјавил дека нападот најверојатно бил извршен од хонорарни хакери. Иранска фирма им платила на хакерите не помалку од 3 милиони долари на IRLeaks за да го запрат нападот и да добијат податоци.

 Белешки 

 Наводи 

 Главни извори Encyclopedia Iranica 

 Статии 















 Книги 










 Владини извори 








 Списанија'''


















 Надворешни врски 

Општи
 BBC Iran in Maps (Population, land and infrastructure)
 DMOZ  Business and Economy of Iran (Open Directory)
 Financial Tribune  Iran's economic and business newspaper (in English)
 Pars Times Iran Business Resources (Comprehensive list of resources on the Internet relating to Iran and its economy)

 Владини
 Ministry of Economic Affairs and Finance Of Iran  Official Website
 Ministry of Industry, Mine & Trade of Iran  Official Website
 Central Bank of Iran  Detailed statistics about Iran's economy and sectors, including national accounts and annual reviews
 High Council of Iran Free Trade-Industrial Zone  Official site with information on Iran's Free Trade Zones
 Organization For Investment, Economic and Technical Assistance of Iran  Government "one-stop institution" for foreign direct investment in Iran (Including information on labor laws, taxation and customs)
 Trade Promotion Organization of Iran  Many useful information about trade, FDI, economic reports, customs, laws, statistics, links and opportunities for investors in Iran (Affiliated to Iran's Ministry of Commerce)
 Austrade  Iran Profile (Many practical information and sector specific reports, with useful websites and resources. Login required for sector reports)
U.K. Department for International Trade Doing business in Iran (Trade and export guide)
 U.S. Central Intelligence Agency: Iran's entry The World Factbook
 U.S. Department of Energy: Iran's entry Oil, gas, electricity, data, profile, analysis and resources

 Публикации и статистики
 American Enterprise Institute Global Investment in Iran (Indicative list of major international companies investing in Iran broken down by their nationality, sector of activity and amount invested)
 Business Monitor International  Iran Business Forecast Report (Login required for sector reports)
 Business Year – Iran (VIP interviews, economic data, sector reports, investment opportunities)
 Economist Intelligence Unit: Iran's entry Forecast, factsheet, regulation, economic data & structure (Login required for some reports)
 International Monetary Fund Analysis, reports and recommendations for Iran
 Statistical Center of Iran Statistics by topic, database and metadata
 Turquoise Partners  Iran Investment Monthly'' (Reports on the Tehran Stock Exchange and Iran's economy)
 World Bank Social and economic indicators for Iran