Клопотец

Клопотец — дрвен механички уред на висок дрвен столб, слична на ветерница. Се користи како одвраќач на птици во лозовите насади на традиционалните вински предели на Словенија, Австрија и Хрватска. Тој е еден од симболите на Словенија и Штеарска.

Ветерицата во Словенските хумки обично има четири лопатки, а во Халоце шест лопатки, кои ја движат оска со елемент за крилце или лопатка, која е конструирана да се врти така што секогаш е позиционирана перпендикуларно на ветерот. Како што оската се врти, дрвените чекани се подигнуваат од нивната почивачка позиција преку фиксирани извори. Кога тие паѓаат, ритмично удриваат во дрвената плоча. Додека квалитетот на звукот зависи од дрвото од кое се направени чеканите и звучните плочи, фреквенцијата на кршење зависи од бројот на чекани, како и од промените во брзината на ветерот.

Уредот се користи првенствено за да се исплашат птици од лозјата за да не колваат грозје. Едно народно верување исто така вели дека клопотеките ги бркаат змиите од лозјата и го омекнуваат грозјето. Во католичката народна музика од нејзиниот регион на потекло, понекогаш се комбинира со оргули и се користи како рурален црковен инструмент (на пр. во парохиската црква Глајсдорф ).

 Име 
Уредот има многу имиња. На словенечки и кајкавски хрватски се нарекува клопотец, а во некои дијалекти и клапоц. Двата термина потекнуваат од зборот "клопотати", што значи да се произведуваат прекинати, ритмички звуци. На германски се нарекува Виндрадл, а сè почесто се користи зборот Клапотец. На англиски може да се опише како птицегонечка тркалка, ветровита тркалка или ветровит клопец.

 Историја 
Иако локален историчар од Марибор тврди дека уредот се појавил во Халозе и во Загорје веќе во 16. век, не се знае ништо посебно за неговото потекло. Направена е едуцирана претпоставка дека се развил за време на Просветителството. Според најпознатата теорија која ја застапуваат повеќето етнолози, вклучувајќи го германскиот етнолог Леополд Кретценбахер, клопотецот за плашење птици е словенечко потекло. Друга теорија тврди дека првпат бил употребуван во 18. век на полињата од Французите.

Првите пишани спомнувања на клопотек датираат од втората половина на 18 век, додека неговите најстари претстави датираат од првата половина на 19 век. Уредот се споменува и во најстарата словенечка социјална поема, Оплакување на винарот, напишана во 1797 година од Леополд Волкмер. Надвојводата Јохан Австриски (1782–1859), најмладиот брат на последниот светоримски император Франциско II, го имал во своето лозје во 1836 година.

Сепак, уште порано од ова е спомнувањето на Клапермиле во германските списи од најмалку 16 век, што може да означува или вистинска мелница  намерно дизајниран да ги исплаши птиците, особено од овошни дрвја, или помал уред сличен на ветерница, сличен на клопотек.

 Градежништво 

Клопотек се состои од различни делови, од кои секој треба (идеално) да биде направен од специфичен тип на дрво за да се произведе фин и мелодичен звук. Дрвото од чекани и од таблата е особено важно, бидејќи само вистинската комбинација овозможува уредот да произведе ултразвук што ги плаши птиците. Деловите се:

столче (блок) - ја држи осовината; изработено од тврдо дрво (на пример, костен, длаб или јасен). квака (осовина) - дупки се дупчат во неа и се прикачуваат чукачи или маклеки. маклеки (чукачи) - треба да се постават така што само еден од нив ќе удри во исто време. Најдобро дрво е буква, но може да се користат и други видови дрво. деска (плоча) - маклеки удрија против неа; изработена од костен или вишна. виличице (мали вилки) - ги држат маклеки; изработени од длаб или буква. верижица (ланец) - плочата се виси на неа. реп (опашка) - овозможува да се врти со ветерот; изработена од гранчиња од длаб, бор или друго дрво, бидејќи кај овие видови, лисјата остануваат прилепени најдолго време. Истотака, стара метла може да се користи како опашка. ветрница (седло) - се врти во ветерот и ја пренесува ротирањето на осовината; изработена од дрво на топола или смрека. Ветрницата од Словенечките ридови има четири лопатки, додека онаа од Халозе има шест лопатки, а онаа од Австриска Штајерија има осум лопатки. завора (кочница) - дел од особено големи клопоци; ги спречува да застанат при силен ветер.

Најголемата градба од овој тип во природна средина се наоѓа во планинскиот венец Саусал, во близина на врвот на Демеркогел. Висок е 16 метри, а неговите подвижни делови тежат 3,4 метрички тони. Секој од осумте чекани тежи по 40 килограми.

 Традиција 
Клопотецот најчесто се слуша во транснационалната област од Југозападна Штајерија (на пример, планинскиот масив Саусал и Винската патека) до Источна Словенија: Словенечките ридови, Халозе и Прлекија (за која што е симбол), поретко во Долна Крањска и Белата Крањска. Се наоѓа и во Југозападна Словенија, во Обалскиот регион и во Хрватска, во региони како што се Загорје, Међимурје и Подравина. Овие области традиционално произведуваат бели вина.

Традиционално, ваквите клопотци се поставувале на 25 јули (празникот на Свети Јаков) или на 15 август (Празникот на Вознесение), но исто така и на било кој ден помеѓу овие два датума. Обично се отстранувале по бербата до 1 ноември (Денот на сите светци), но најдоцна на 11 ноември (Празникот на Свети Мартин). Ако земјоделецот заборави да го симне, младите од селото може да го украдат и да остават порака со откупот што треба да го плати за да го врати.

Некои од овие птичји штракаат уреди се украсени со мали врежани фигурини. Традиционалните типови кои се направени исклучиво од дрво стануваат се поретки, бидејќи се заменуваат со уреди со метални елементи.

 Мотив 
 Поштата на Словенија во 1997 година издаде поштенска марка во вредност од 13 словенечки толари со ликот на клопотек. Марката беше дел од колекцијата Словенија - Европа в малем („Словенија - Европа во минијатура“).
 Една од средбите на словенечките народни музичари што се случува секоја година се вика Весели клопотец („Среќен Клопотец“).
 Словенечкото друштво на композитори, автори и издавачи за заштита на авторските права (САЗАС) годишно ја доделува наградата Злати клопотец („Златен Клопотец“) на авторот на најдобрата популарна песна на словенечки дијалект за таа година.

 Наводи 

Категорија:Австриски фолклор
Категорија:Австриско вино
Категорија:Хрватски фолклор
Категорија:Словенечки фолклор
Категорија:Културно наследство на Словенија
Категорија:Штаерска
Категорија:Лозарство