Украински референдум за независност од 1991 година

Украинскиот референдум за независност бил одржан на 1 декември 1991 година во Украина, како референдум за прифаќање на Актот за декларација за независност на Украина.Dieter Nohlen & Philip Stöver (2010) Elections in Europe: A data handbook, page 1976  Огромно мнозинство од 92% ја одобриле декларацијата за независност донесена од Врховната Рада на 24 август 1991 година.

Гласачите биле прашани „Дали го поддржувате Актот за декларација за независност на Украина?",Nohlen & Stöver, p1985 а текстот на Декларацијата бил вклучен како преамбула на прашањето. Референдумот бил распишан од Парламентот на Украина со цел да се потврди Актот за независност, кој бил усвоен од Парламентот на 24 август 1991 година.Historic vote for independence , The Ukrainian Weekly (1 September 1991) Граѓаните на Украина изразиле силна поддршка за независноста. На референдумот учествувале 31.891.742 запишани гласачи (или 84,18% од гласачкото тело), а меѓу нив „за“ гласале 28.804.071 (или 92,3%).

Истиот ден се одржале и претседателски избори. Во месецот пред претседателските избори, сите шест кандидати воделе кампања низ Украина за независност од Советскиот Сојуз и за гласање „за“ на референдумот. Леонид Кравчук, претседател на парламентот и де факто шеф на државата, бил избран за прв претседател на Украина.

Од 2 декември 1991 година наваму, Украина била глобално признаена од другите земји како независна држава.Ukraine and Russia: The Post-Soviet Transition by Roman Solchanyk, Rowman & Littlefield Publishers, 2000,  (page 100)Canadian Yearbook of International Law, Vol 30, 1992, University of British Columbia Press, 1993,  (page 371)Russia, Ukraine, and the Breakup of the Soviet Union  by Roman Szporluk, Hoover Institution Press, 2000,  (page 355 Исто така, на 2 декември, претседателот на Руската СФСР Борис Елцин ја признал Украина како независна.Russia's Revolution from Above, 1985–2000: Reform, Transition, and Revolution in the Fall of the Soviet Communist Regime  by Gordon M. Hahn, Transaction Publishers, 2001,  (page 482)A Guide to the United States' History of Recognition, Diplomatic, and Consular Relations, by Country, since 1776: Ukraine , Office of the HistorianThe Limited Partnership: Building a Russian-US Security Community  by James E. Goodby and Benoit Morel, Oxford University Press, 1993,  (page 48)Ukrainian Independence, Worldwide News Ukraine Во телеграмата со честитки што советскиот претседател Михаил Горбачов ја испратил до Кравчук веднаш по референдумот, Горбачов ги вклучил своите надежи за блиска украинска соработка и разбирање при „формирањето на унија на суверени држави“.NEWSBRIEFS FROM UKRAINE , The Ukrainian Weekly (8 December 1991)

Украина била втората најмоќна република во Советскиот Сојуз и економски и политички (зад Русија), а нејзиното отцепување ставило крај на секоја реална шанса Горбачов да го задржи Сојузот заедно. До декември 1991 година, сите поранешни советски републики освен Руската СФСРRussia's New Politics: The Management of a Postcommunist Society by Stephen K. White, Cambridge University Press, 1999,  (page 240) и Казашката ССР биле формално отцепени од Сојузот.Citizens in the Making in Post-Soviet States by Olena Nikolayenko, Routledge, 2001,  (page 101) Една недела по почетокот на неговиот мандат, Кравчук им се придружил на Елцин и белорускиот водач Станислав Шушкевич во потпишувањето на Белавешкиот договор, кој прогласил дека Советскиот Сојуз престанува да постои.Historical Dictionary of the Russian Federation by Robert A. Saunders & Vlad Strukov, Scarecrow Press, 2010,  (page 75) СССР официјално се распаднал на 26 декември.Turning Points – Actual and Alternate Histories: The Reagan Era from the Iran Crisis to Kosovo by Rodney P. Carlisle and J. Geoffrey Golson, ABC-CLIO, 2007,  (page 111)

 Резултати 
мини| Гласачкото ливче користено на референдумот, на кое е испечатен текстот на Декларацијата за независност.
мини|Не-гласање во % по украинска област
Украинските медиуми масовно го подржувале идеалот за независност.

Анкетите покажале 63% поддршка за кампањата „Да“ во септември 1991 година; што пораснало на 77% во првата недела од октомври 1991 година и 88% до средината на ноември 1991 година.Ukrainian Nationalism in the 1990s: A Minority Faith by Andrew Wilson, Cambridge University Press, 1996,  (page 128)

55% од етничките Руси во Украина гласале за независност.The Return: Russia's Journey from Gorbachev to Medvedev  by Daniel Treisman, Free Press, 2012,  (page 178)

Актот за независност бил поддржан од мнозинството гласачи кои учествувале во секој од 27-те административни области на Украина: 24 области, 1 автономна република и 2 посебни општини (градот Киев и градот Севастопол). Одѕивот на гласачите бил најмал во источна и јужна Украина. Шесте региони со најмал процент на гласови „за“ биле Харков, Луганск, Донецк и Одеса, Крим и Севастопол; сите овие региони сепак имале мнозинство регистрирани гласачи кои ги означиле своите гласачки ливчиња со „да“, освен Крим и Севастопол.
Област% кои гласале за независност Од сите гласачки ливчињаIndependence – over 90% vote yes in referendum; Kravchuk elected president of Ukraine , The Ukrainian Weekly (8 December 1991)Од електоратотUkrainian Nationalism in the 1990s: A Minority Faith by Andrew Wilson, Cambridge University Press, 1996,  (page 129)Кримска АССР54.1937Russians in the Former Soviet Republics  by Pål Kolstø, Indiana University Press, 1995,  (page 191)Ukraine and Russia: Representations of the Past  by Serhii Plokhy, University of Toronto Press, 2008,  (page 184)Черкаска Област96.0387Черниговска Област93.7485Черновечка Област92.7881Днепропетровска Област90.3674Донечка Област83.9064Ивано-франковска Област98.4294Харковска Област86.3365Херсонска Област90.1375Хмелничка Област96.3090Киевска Област95.5284Кировоградска Област93.8883Луганска Област83.8668Лавовска Област97.4693Николаевска Област89.4575Одеска Област85.3864Полтавска Област94.9387Ровненска Област95.9689Сумска Област92.6182Тернополска Област98.6796Виничка Област95.4387Волинска Област96.3290Закарпатска Област92.5977Запорошка Област90.6673Житомирска Област95.0686Киев92.8775Севастопол57.0736На национално ниво90.3276Post-Communist Ukraine  by Bohdan Harasymiw, Canadian Institute of Ukrainian Studies, 2002, 

 Анализа 
Некои експерти тврдат дека референдумот за независност на Украина од 1991 година бил најнепосреден настан што довел до распад на Советскиот Сојуз. Според Брајан Д. Тејлор, после неуспешниот советски обид за пуч во 1991 година, повеќето советски републики усвоиле декларации за независност, од кои најважна била онаа на Украина. До крајот на септември, осум републики прогласиле независност: Белорусија, Молдавија, Азербејџан, Узбекистан, Киргистан, Грузија, Таџикистан и Ерменија. Овие прогласи за независност биле во голема мера симболични и не значеле повлекување од сојузот. Преговорите на сојузот продолжиле неколку месеци, но на крај, на референдумот за независност на Украина во 1991 година, повеќе од 90 отсто од Украинците гласале за независност. Речиси сите набљудувачи се согласиле дека сериозни федерални дискусии се невозможни без учеството на Украина.Brian D. Taylor, "The Soviet Military and the Disintegration of the USSR." Journal of Cold War Studies 5.1 (2003) 56-58. https://doi.org/10.1162/152039703320996713 На 6 декември, непосредно по референдумот за независност на Украина, Врховниот совет на Украина усвоил нова воена заклетва со која ветува лојалност кон Украина. На 13 декември, Леонид Кравчук се прогласил себеси за врховен командант на вооружените сили на Украина и изјавил дека украинските вооружени сили ќе бидат формирани од советските трупи стационирани во Украина.

Според Марк Крамер, Борис Елцин често изразувал подготвеност да ја прифати независноста на балтичките држави и на Грузија и Молдавија, но сакал да го зачува Сојузот. Тоа што го лишило Елцин од оваа опција бил напливот на желбата за независност во Украина по обидот за државен удар. По успешниот референдум за независност, единствениот начин на кој Елцин ќе можел да го зачува Советскиот Сојуз би било со употреба на масовна сила против Украина. Сепак, Елцин избрал да не го направи тоа, па го признал распадот на Советскиот Сојуз,Mark Kramer, "The reform of the Soviet system and the demise of the Soviet state." Slavic Review 63.3 (2004) 507. https://doi.org/10.2307/1520339 и се приклучил на Беловешкиот договор и на протоколот Алма-Ата.Mark Kramer (2022) The Dissolution of the Soviet Union: A Case Study of Discontinuous Change, Journal of Cold War Studies, 24 (1):206, 214. https://doi.org/10.1162/jcws_a_01059

Според Адријан Каратницки, иако Елцин го спречил пучот и ја соборил Советската комунистичка партија, Кравчук и Украина биле тие што на крајот го срушиле Советскиот Сојуз. Отфрлањето на Договорот за Сојузот на Михаил Горбачов од страна на Украина довело до непосреден колапс на Советскиот Сојуз.Adrian Karatnycky, "The Ukrainian Factor", Foreign Affairs, 71.3 (1992), p.90. https://doi.org/10.2307/20045232

Според Питер Ј. Потичниј, Елцин и Горбачов постојано ја саботирале независноста на Украина. Меѓутоа, бидејќи референдумот бил спроведен на отворен и демократски начин, тој ги убедил Русија и светските лидери дека советскиот систем повеќе не е можен или одржлив.Peter J. Potichnyj,  "The Referendum and Presidential Elections in Ukraine", Canadian Slavonic Papers, 33:2, (1991) 123~4, 127, 128~129, 132. https://doi.org/10.1080/00085006.1991.11091956

Според Лаура Блај, Украинската комунистичка партија ги отфрлила советските реформи на Горбачов и Елцин. Ова било одлучувачки фактор за убедливото позитивно гласање на Украина. Комунистичките конзервативци биле во сојуз со украинските националисти и резултатот од украинскиот референдум довел директно до распад на Советскиот Сојуз.Laura Blaj, "Ukraine’s Independence and Its Geostrategic Impact in Eastern Europe", Debatte: Journal of Contemporary Central and Eastern Europe, 21.2-3 (2013) 165. https://doi.org/10.1080/0965156X.2013.841797

 Поврзано 

 Распад на Советскиот Сојуз
 Руско-украинска војна (од 2014 г.)

 Наводи 

 Надворешни врски 



 "The funeral of the empire", Leonid Kravchuk, Zerkalo Nedeli (Mirror Weekly), 23 August – 1 September 2001. Available online in Russian and in Ukrainian.
 "Confide in people," Dr. Stanislav Kulchytsky, Zerkalo Nedeli (Mirror Weekly), 1–7 December 2001. Available online in Russian and in Ukrainian.
 Vitaliy Riaboshapka. "Referendum in Ukraine: how it is dangerous and why it is even needed (Референдум в Украине: чем опасен и зачем вообще нужен)". Segodnya. 1 December 2019

Категорија:Распаѓање на Советскиот Сојуз
Категорија:Референдуми за независност