Украинска култура за време на руската инвазија на Украина

Русија ја започнала инвазијата на Украина на 24 февруари 2022 година, по големата ескалација на Руско-украинската војна која започнала во 2014 година. Тоа е најголемиот воен напад во Европа од Втората светска војна. За време на борбите, многу делови од украинското културно наследство биле или уништени и оштетени или изложени на ризик поради широко распространето уништување низ целата земја. Ова уништување и грабеж на над 500 места на украинско културно наследство се смета за воено злосторство  и било опишано од страна на министерот за култура на Украина како културен геноцид.

 Правна заштита 
Културните добра уживаат посебна заштита според меѓународното хуманитарно право. Протоколот I од Женевската конвенција и Хашката конвенција за заштита на културните добра во случај на вооружен судир (обврзувачки за Украина и Русија) им забрануваат на државите членки да употребуваат историски споменици за да ги поддржат нивните воени напори или да ги направат предмет на непријателски дејствија или одмазда. Вториот протокол кон Хашката конвенција дозволува напади врз културните добра единствено во случај на „императивна воена неопходност“ кога не постои изводлива алтернатива. Нападите врз културното наследство претставуваат воени злосторства и можат да бидат кривично гонети пред Меѓународниот кривичен суд.

 Значајни места 
мини| Тројскиот манастир во Чернигов бил оштетен за време на руската опсада на градот.
Украина има седум места на светско наследство на Организацијата за образование, наука и култура на Обединетите нации (УНЕСКО), вклучувајќи ја катедралата Света Софија во Киев, Киевско-печерската лавра и цела четвртина од Лавов. Дополнителни локалитети во Харков, Николаев и Чернигов се разгледувале за номинација за статус на светско наследство, но не биле додадени пред инвазијата.

Кон крајот на април 2022 година, Политико објавил дека Украина го регистрирала бродоломот на рускиот крстосувач Москва како место за „подводно културно наследство“.

 Напори за зачувување 
 Домашни 

Директорот на Националниот музеј за историја на Украина во Киев, Федир Андрошчук, работел со двајца колеги на зачувување и заштита на музејот од напади и потенцијални грабежи. Андрошук, исто така, објавил дека четири други музеи во Виница, Житомир, Суми и Чернигов успеале да ги отстранат, складираат и заштитат нивните главни изложби со музејот во Виница што се користи како сместување за раселените лица. Уметничкиот колектив (Асортирана соба), со седиште во Центарот за современа уметност Ивано-Франковск, создал неколку бункери и работел со галерии во Киев, Мариупол, Одеса, Запорожје и на други места за евакуација и зачувување на парчиња од галериите.
десно|мини| Споменик на хетман Петро Конашевич-Сагајдачни во Киев заштитен со вреќи со песок
Многу споменици биле заштитени со вреќи песок или завиткани во разни материјали. Во Киев, приближно 28 објекти биле заштитени на овој начин од средината на април. Жителите во Лавов се обиделе да помогнат да се зачуваат неколку камени статуи и фонтани кои не можеле да се демонтираат, завиткувајќи ги во пластика, пена и други материјали. Дополнителни напори биле фотографирани и објавени од Фондацијата Лавов за зачувување на архитектонски и историски споменици од дрвени рамки и табли што се користат за заштита на спомениците и витражите на црквите.

На 28 март, Министерството за дигитална трансформација го отворил музејот НФТ за да помогне во зачувувањето на државноста и историјата на Украина, а целиот приход ќе оди на министерството. Мрежната страница, MetaHistory NFT-Museum, ќе вклучи „воена линија“ или временска рамка на настани со соодветна NFT, која ќе вклучува твит во врска со значаен момент од војната и илустрација од украински уметник. До 1 април, околу 600.000 американски долари биле собрани преку продажбата, а средствата биле предвидени да помогнат во обновата на музеите, театрите и другите културни институции кои биле уништени или оштетени.

Голем дел од објектите на културното наследство кои се заштитени во Украина од руска инвазија се предмети на руската култура.

 Меѓународни 
Набргу по инвазијата, УНЕСКО објавил дека работи на обележување на сите можни клучни историски споменици и локалитети низ целата земја со амблемот на Хашката конвенција од 1954 година, меѓународно признат симбол за заштита на културното наследство во вооружен судир. Организацијата, исто така, требало да соработува со директорите на музеите во земјата за да ги координира напорите за конзервација за заштита на колекциите и следење на каква било штета на културните места преку сателитски слики. Набргу по инвазијата, службениците на Меѓународниот совет на музеи почнале да ги документираат артефактите и парчињата што органите на прогонот би можеле да ги сретнат доколку нелегално биле преместени преку националните граници.

Културните институции во Полска понудиле помош, преку Комитетот за помош на музеите на Украина, создаден веднаш по инвазијата. Комитетот им понудил поддршка на сите музеи и културни институции во Украина за поддршка и обезбедување на нивните збирки, како и документација, дигитализација и попис на збирките. Помошта од другите институции продолжила во текот на целата војна. Во мај 2022 година, чешкото Министерство за култура му наложило на Националниот музеј на Прага да испрати материјали за пакување, како што се фолија и полиетиленска пена, заедно со безбедносна опрема како што се противпожарни апарати и ориентирани нишки за блокирање на прозорците. Меѓународните организации како што е Центарот за уметничка помош на Украина (со седиште во Германија, поддржан од германската влада, меѓу другите) и ALIPH (со седиште во Швајцарија), исто така, биле активни во обезбедувањето итна помош од пролетта 2022 година.

Во март 2022 година, започнал обидот да се направи резервна копија и да се зачуваат потенцијално загрозените податоци и технологија на културните институции во Украина како онлајн Зачувување на украинското културно наследство.

 Изложби 
Украинскиот културен центар во Источен Холивуд, Лос Анџелес, Калифорнија бил домаќин на уметнички прибирање финансиски средства на кој биле истакнати дела од украински уметници во Лос Анџелес на уметничка изложба и тивка аукција, како и концерт, кој го вклучил делото на починатиот Мирослав Скорик. Организаторите изјавиле дека целиот приход ќе биде дониран за хуманитарна помош во Украина и се надевале дека културното наследство и јазикот ќе бидат пренесени на друга генерација. Некои бегалци ги традициите и традиционалната облека за време на празниците, надвор од Украина за да покажат поддршка и издржливост против инвазијата.

За време на саемот за мебел во Милано во јуни 2022 година, украинските дизајнерки Викторија Јакуша и Катерина Соколова, со своите парчиња го истакнале културното наследство и симболиките на Украина. Соколова изјавила дека нејзините дела се создадени во обид да избегне „украинскиот дизајн да биде избришан од картата на светот“, додека Јакуша соопштила дека нејзината мисија е „да му ја покаже на светот креативноста и убавината на украинската култура и на тој начин да го потврди идентитетот“.

Проектот Backup Ukraine во партнерство со Virtue Media Group VICE, Blue Shield Danmark и Данската национална комисија за УНЕСКО бил најавен во мај 2022 година. Се предложило апликацијата да се користи за скенирање на објекти во Украина, кои потоа ќе се претворат во 3D модел и ќе бидат поставени во облачна база на податоци за резервна копија.

 Оштетување 
мини|Успенската катедрала во Харков, прикажувајќи ја пред инвазијата и оштетување на внатрешноста на катедралата.
На 16 октомври 2024 година, УНЕСКО потврдил оштетување на 457 објекти: 143 верски објекти, 231 градби од историски и/или уметнички интерес, 32 музеи, 33 споменици, 17 библиотеки, 1 архива. Овој список содржи само случаи познати од повеќе веродостојни извори,  и не содржи површни оштетувања, како скршени прозорци и врати.

Министерство за култура на Украина според податоци од 5 јануари 2023 година соопштило дека се пријавени 1189 случаи на оштетување или уништување на културни објекти, вклучително и 563 „креативни центри“, 453 библиотеки, 63 музеи и галерии, 18 театри и филхармонија и 92 институции за уметничко образование. 21 од нив се сметале за споменици од национално значење. Целосно или речиси целосно биле уништени околу 100 објекти. Лабораторијата за следење на културното наследство во Природонаучниот музеј на Вирџинија пронашла докази за 458 оштетени културни места од 10 јуни 2022. Тимот за визуелни истраги на Њујорк Тајмс составил список од околу 339 згради, споменици и други културни институции кои биле делумно или целосно уништени до декември 2022 година, со примарно внимание посветено на регионот Донбас.
мини| Урнатините на Иванковскиот историско-роднокраен музеј 
На 25 февруари 2022 година,  Иванковскиот историско-роднокраен музеј, околу педесет милји од главниот град, изгорел до темел по руското бомбардирање. Музејот содржел народни уметнички дела, вклучувајќи слики од Марија Примаченко и текстилни дела од Хана Верес. Некои слики и други предмети биле спасени од запалената зграда од страна на локалното население.  Не е познат бројот на уметнички дела од Примаченко, Верес и други уметници кои биле уништени или оштетени.

Меморијалниот центар на холокаустот Бабин Јар, кој бил во изградба, бил оштетен на 1 март 2022 година. Музејската зграда во центарот претрпела структурни оштетувања, а оштетени биле и соседните гробишта. Другите елементи на местото, вклучувајќи ја синагогата и скулптурата на менора, останале неоштетени. Зградата на Малата опера во Киев претрпела штета на 15 март.
десно|мини| Уништена црквата „Рождество на Пресвета Богородица“ во Вјазивка
Успенската катедрала во Харков била оштетена за време на Битката кај Харков. Уметничките дела и витражот во катедралата биле оштетени од крстаречка ракета која го оштетила и центарот на градот Харков. Зградата Слово во Харков исто така била оштетена од руските воени дејства, како и споменикот во Дробицки Јар на периферијата на Харков посветен на жртвите на Холокаустот. На 7 март, надворешноста на Музејот на уметност во Харков добил одредена штета, и иако изложбите не биле оштетени, тие продолжиле да се соочуваат со опасност од улични и воздушни напади. Многу згради од современиот период претрпеле оштетувања, вклучително и зградата на регионалната управа во Харков, Градскиот совет во Харков, театарот за опера и балет и зградата на Економскиот факултет на Универзитетот во Харков.
мини| Половциски камени скулптури од 9-13 век во Изјум. Статуата во десната страна е целосно уништена; блискиот споменик на хероите од Втората светска војна (во позадина) е делумно уништен.
Друг тешко оштетен град во регионот на Харков бил Изјум, каде историските градби, црквите, спомениците, како и куманските камени скулптури од 9 и 13 век, биле оштетени или уништени во битката за градот.

Во март 2022 година, руското гранатирање уништило три дрвени цркви изградени во 19 век: црквата Свети Ѓорѓи во Заворичи, црквата Рождество на Богородица во Вјазивка и црквата Вознесение во Лукјанивка.Ворог спалив Свято-Георгіївську церкву в Заворичах // Телеканал ATR, 07.03.2022 Сите овие цркви биле дел од Московската патријаршија. Пештерската Светогорска Успенска Лавра била оштетена од воздушни напади и гранатирање неколку пати помеѓу 12 март 2022 година и почетокот на јуни, кога областа била освоена од Русија. Неколку цркви на манастирот биле целосно уништени, а други објекти биле оштетени. Во првиот бомбашки напад биле ранети и неколку од околу 520 бегалци кои биле во манастирот.
мини|Драмскиот театар во Мариупол бил главно уништен на 16 март 2022 година, додека внатре биле засолни најмалку 1.300 луѓе.
Донечкиот регионален драмски театар, изграден во 1960 година, бил во голема мера уништен од руските воздушни напади на 16 март 2022 година. На 23 март 2022 година било објавено дека Музејот на уметноста Куинџи, кој бил посветен на уметникот Аркип Куинџи и чувал дела на други украински уметници, наводно бил уништен, иако некои од делата биле претходно отстранети. Во септември Русија испратила и ракета во дворот на Драмскиот театар за академска уметност Николаев, предизвикувајќи значителна штета.

Во градот Чернигов, кој бил под опсада од 24 февруари, куќата на Васил Тарновски на Музејот на украинските антиквитети била речиси целосно уништена на 11 март. Регионалната младинска библиотека во Чернигов во стилот на готска преродба била оштетена до одреден степен. На 6 март, Регионалниот музеј на уметноста бил гранатиран истиот ден кога бил оштетен Литературниот музеј-резерват Чернигов. Штета била пријавена и во киното „Шчорс“, хотел „Украина“ и во музејската филијала посветена на војската, чија содржина претходно била запечатена во трезор. Регионалната универзална научна библиотека Короленко била бомбардирана на 30 март, што резултирало со оштетување на нејзината библиотека.

На крајот на март 2022 година, било објавено дека Клуб 8-бит, еден од најголемите компјутерски музеи во Украина во приватна сопственост, кој чувал над 500 парчиња компјутерска историја што датира од 1950-тите, бил уништен во опсадата на Мариупол.
мини|Локален историски музеј Тростијанец од 18-19 век по окупацијата и гранатирањето
Градоначалникот на Тростијанец објавил во април 2022 година дека Кениговиот комплекс, неокласичен комплекс на палата од 18 век, кој вклучува музеј за местната историја, музеј на чоколада, уметничка галерија, галерија на рускиот композитор Петар Чајковски и градини, бил оштетен за време на неговата окупација од страна на руските сили. Истиот месец украинските власти намерно демонтирале бронзена статуа долга 27 метри на која биле прикажани двајца работници, Украинци и Руси, кои заедно држат советски медал за пријателство и сместени под големиот лак за пријателство на народите. Структурите биле поставени во 1982 година, за да ја одбележат 60-годишнината од Советскиот Сојуз, но Украина разговарала за отстранување на статуата од 2016 година.

На 4 мај, украинските културни инспектори објавиле дека руските трупи уништиле кургани, антички погребални места стари над 2.000 години. Могилите, високи до 15 метри, наводно се користеле како издигнати позиции за артилериски оган.
мини|Литературен меморијален музеј Григориј Сковорода  по гранатирањето на 6 мај
На 6 мај, литературниот меморијален музеј Григориј Сковорода, посветен на Григориј Сковорода во Сковородинивка, Харковската Област, бил цел на руски проектил и изгорел. Највредните предмети биле претходно евакуирани.
мини|Еврејските гробишта во Глухив по гранатирањето на 8 мај
На 8 мај, руското гранатирање ги оштетило Еврејските гробишта во Глухив. Некои гробови биле уништени од паѓање дрвја, а гробиштата биле преполни со парчиња покрив од соседните куќи.

Заклучно со јуни 2023 година, само низ Харковската Област биле регистрирани 634 инциденти на руска артилерија или ракетни напади врз образовни и културни институции, а доказите укажуваат на намерно таргетирање на такви институции.

 Грабежи 
Во април 2022 година, градскиот совет на Мариупол објавил дека над две илјади експонати биле ограбени од музеите во Мариупол, вклучително и оригинални дела на Аркип Куинџи и Иван Ајвазовски. Повеќето експонати од Музејот за локална литература и Музејот на уметност Куинџи биле отстранети од руските окупаторски сили.  Сепак, директорката на Локалниот историски музеј во Мариупол, Наталија Капустникова, изјавила за новинската куќа „Известија“ дека таа им ги предала делата на руските сили „по завршувањето на непријателствата“.
мини|Ограбениот локален историски музеј во Херсон
Во мај 2022 година, украинските власти соопштиле дека руските сили ги ограбиле „најголемите и најскапите“ збирки на скитски артефакти во Украина од Мелитопол. Украинскиот министер за култура Олександр Ткаченко соопштил дека руските сили ограбиле илјадници артефакти од речиси четириесет украински музеи до октомври 2022 година. Ткаченко понатаму изјавил дека ограбените предмети и уништувањето на други културни места изнесуваат стотици милиони долари штета и изгубени предмети. Меѓу другите, два главни музеи на Херсон биле ограбени од руските сили пред да се повлечат од градот во ноември 2022 година: Локалниот историски музеј и Музејот на уметноста, од кои биле украдени околу 10.000 уметнички дела. Предметите биле пренесени во музеите на Крим.

Кон крајот на 2022 година, додека Мариупол сè уште бил окупиран од руските сили, муралот Милана на Саша Корбан на фасадата на зградата во Мариупол, на кој е прикажана 3-годишната Милана Абдурашитова, преживеана од проруски ракетен напад во 2015 година, бил уништен 

 Дигитално културно наследство 
Волонтери на меѓународно ниво работеле на архивирање на дигиталната содржина на украинското културно наследство што е во опасност од уништување поради руската инвазија во 2022 година. Интернет архивата поддржува различни напори за зачувување, вклучително и иницијативата Saving Ukrainian Cultural Heritage Online (SUCHO), започната на 1 март 2022 година.

SUCHO започнал откако тројца академици од Универзитетот Стенфорд, Универзитетот Тафтс и Австрискиот центар за дигитални хуманитарни науки и културно наследство се поврзале на Твитер кон крајот на февруари 2022 година. Групата се преселила да ја прошири употребата на интернет-архивата Wayback Machine која само ја документира почетната страница и користела  грантови од Здружението за компјутери и хуманистичките науки и Европската асоцијација за дигитални хуманистички науки, како и Amazon и DigitalOcean. Во првите две недели од иницијативата, повеќе од 1.500 мрежни страници, дигитални експонати, публикации со отворен пристап и други онлајн ресурси од украинските културни организации биле направени дигитални архиви, кои сочинувале околу три терабајти податоци.

Проектот Backup Ukraine бил најавен во мај 2022 година и работел во партнерство со Virtue на VICE Media Group, Blue Shield Denmark и данската Национална комисија на УНЕСКО. Проектот бара од волонтерите да користат апликација за скенирање на објекти во Украина, кои потоа се претвораат во 3D модел и се поставуваат во облачна база на податоци за да се направи резервна копија. Скенирањата што се веќе поставени во проектот вклучуваат секојдневни предмети како спални соби и домашни миленици заедно со уметнички дела. Google го создал искуството „Украина е овде“ што му овозможува на гледачот да доживее преку 40 културни знаменитости во 3D, заедно со погледи од 360 степени на националните паркови. Уметничките дела може да се видат и преку проширената реалност преку апликацијата Google Arts and Culture.

 Ефекти 
Главниот истражувач на Украинскиот институт за археологија; Олександер Симоненко, за новинарите изјавил дека секој грабеж и уништување на артефакти и културни институции се незаменливи и дека доколку украинската култура исчезне тогаш тоа е непоправлива катастрофа. Украинската прва дама; Олена Зеленска ги опишала нападите на местата на културното наследство и музеите како војна против украинскиот идентитет додека зборувала во украинскиот музеј во Њујорк во септември 2022 година. Директорот на Националната уметничка галерија во Лавов; Тарас Возњак, ги повторил овие коментари, наведувајќи дека „Путин знае дека без уметност, без нашата историја, Украина ќе има послаб идентитет“.

Некои академици, како што се лексикографи и предавачи по украински јазик на Универзитетот Колумбија, изразиле загриженост дека поради постојаното уништување на украинската култура од страна на руските сили, како обид да се уништи Украина дури и доколку Украина победи во војната. Директорот на Центарот за светско наследство на УНЕСКО исто така изјавил дека Украина не само што губи дел од своето културно наследство, туку и нејзиниот идентитет и дел од нејзината историја ќе исчезнат доколку војната не заврши. Дополнителна загриженост покренал американскиот специјален известувач за културни права, кој предупредил дека преиспитувањето и негирањето на украинскиот идентитет и историја, коментарите на руските авторитети и уништувањето на украинското културно наследство, ќе имаат трајни ефекти.

Претседавачот на Blue Shield Denmark истакнал дека уништувањето на културното наследство на една земја претставува најбрзиот начин за поткопување на нејзиниот национален идентитет и дека она што се научило по Втората светска војна и другите судири е дека спасувањето на културното наследство на земјата е најдобриот пат за обнова на тоа општество по судирите.

 Одговор 
Украинските научници изразиле загриженост за „културната катастрофа што се развива“, што било повторено од претседателот и извршен директор на фондот „Џеј Пол Гети“, Џејмс Куно. Изјавата на Куно ги осудува културните злосторства што се извршиле во Украина, заедно со човечките и еколошките загуби, и се вели дека заштитата и зачувувањето на културното наследство е основна вредност. Иницијативата за културно спасување „Смитсонијан“ работела со украински контакти кои биле обучени за зачувување на културното наследство за да обезбедат поддршка.

Центарот „Симон Визентал“ го повикал УНЕСКО на 7 март 2022 година да преземе итни чекори за заштита на сите верски и културни места во Украина по извештаите за бомбардирање на Русија во Меморијалниот центар на холокаустот Бабин Јар. Центарот Визентал, исто така, повикал на забрана на Русија да биде домаќин на Конференцијата за светско наследство, која првично била закажана за 19-30 јуни, поради руската инвазија, бидејќи конференцијата требало да се одржи во Казањ, град во Република Татарстан кој е федерален субјект на Русија.

На 9 март, Министерството за култура и информативна политика на Украина објавило собирање информации за уништување на објекти од културно наследство на Украина. Во исто време, Министерството повикало да не се шират информации за начините за заштита на културните добра или местоположбата или движењето на музејските збирки за време на војната. На 5 април, Украинската културна фондација издала интерактивна карта наречена „Карта на културни загуби“, прикажувајќи ги уништените или оштетените места на наследство низ целата нација од инвазијата.

По извештаите за грабежите на скитските артефакти од страна на руските војници, грчката министерка за култура Лина Мендони го нарекла грабежот грозоморен и варварски и ги истакнала минатите дејствија на грабежите на Русија по Втората светска војна, кога богатството на Пријам од ископувањето на Шлиман било однесено во Русија. Мендони, го повторила својот апел за создавање Црвена список за спречување на нелегалната трговија со ограбени артефакти и создавање платформа за собирање информации за ограбените културни добра.

 Наводи 

 Понатамошно читање



 List of damaged objects by Ukrainian Ministry of Culture

Категорија:Културно наследство на Украина
Категорија:Воени злосторства во Руската инвазија на Украина
Категорија:Влијанија од руската инвазија на Украина
Категорија:Културна историја на Украина