Стилбит

Стилбит е име на серија тектосиликатни минерали од групата зеолит. Пред 1997 година, стилбитот бил препознаен како минерален вид, но рекласификацијата во 1997 година од страна на Меѓународната минералошка асоцијација го сменила во сериско име, при што минералниот вид бил именуван:

 Stilbite-Ca
 Стилбит-На, понекогаш наречен и стиблит 

Стилбит-Ca, далеку почестиот од двата, е водороден калциум натриум и алуминиум силикат, NaCa4 ( Si27Al9) O72· 28(H2O). Во случај на стилбит-Na, натриумот доминира над калциумот. Видовите визуелно не се разликуваат, а сериското име стилбит сè уште се користи секогаш кога тестирање не е извршено.

 Историја 
Некогаш хеуландитот и стилбитот се сметале за идентични минерали. Откако било откриено дека тие се два посебни вида, во 1818 година, името било предложено за стилбит, а старото име сè уште се користи во Германија. Англиското име „стилбит“ е од грчкиот стилбеин = да блесне, поради бисерниот сјај на {010} површината.

 Хемија и сродни видови 
Стилбит покажува широка варијација во разменливите катјони: силициумските и алуминиумските јони заземаат еквивалентни места и можат да се заменат еден со друг. Бидејќи силициумот и алуминиумот имаат различен полнеж (Si4+ и Al3+ ), јоните што го зафаќаат местото на натриум/калциум треба да се прилагодат за да се одржи рамнотежата на полнежот. Постои континуирана серија помеѓу стелерит, чија формула може да се запише како Ca4 (Si28Al8 )O72 · 28 (H2O ) и стилбит, и друга континуирана серија помеѓу стилбит и барерит, Na8(Si28Al8 )O72 · 26(H2O).

Епистилбитот е посебен вид зеолит кој не е поврзан со стилбитот.

 Класа на кристали 
Стилбитот е обично моноклиничен 2/м, што значи дека има една двојна оска на ротациона симетрија нормална на рамнината на огледалото. Двојната оска е кристалната оска b, а кристалните оски a и c лежат во рамнината на огледалото. За моноклиничен кристал a и c се наклонети еден кон друг под агол β кој не е прав агол. За стилбит β е скоро 130°. Сепак, кристалите на стилбит се чини дека се речиси орторомпски, и може да се избере поголема единечна ќелија, која содржи две формули единици (Z = 2) што наликува на ортохомбна ќелија, со сите три кристални оски речеиси меѓусебно нормални. Се вели дека минералот е псевдоорторомбичен.

Формите на стилбит може да бидат триклинички, па дури и навистина ортохомбни, навистина рамката може да има симетрија која се движи од ортохомбична до триклиничка во еден кристал. 

 Наоѓалиште 
Кристалите се типично тенки табеларни, срамнети со земја паралелно со доминантното расцепување и издолжени долж оската a. Агрегатите може да бидат како сноп или во машнички, исто така влакнести и топчести.  Збратимувањето, крстовидно и пенетрациско, е исклучително е вообичаено на {001}. 

 Физички и оптички својства 
Бојата на кристалите на стилбите обично безбојна или бела, исто така жолта, кафеава, розова, лосос, портокалова, црвена, зелена, сина или црна. Сјајот е генерално стаклестото тело, а на совршеното расцепување паралелно со рамнината на симетријата е значително бисерно. Низата е бела, а кристалите се проѕирни до проѕирни. Цврстината е до 4 и специфичната тежина 2,12 до 2,22. Браздата на расцеп е совршено на {010}, слабо на {001}.  Минералот е кршлив, со конхоидна или нерамна фрактура. Не е радиоактивен.

Стилбит е биаксијален (-) со показатели на прекршување:

 Nx = 1,479 до 1,492, Ny = 1,485 до 1,500, Nz = 1,489 до 1,505  
 Nx = 1,484 до 1,500, Ny = 1,492 до 1,507, Nz = 1,494 до 1,513  

 Единечна ќелија и структура 
Онаму каде што изворите даваат клеточни параметри за стилбит-Na, тие се исти како оние за стилбит-Ca.

Единечната клетка може да се смета како моноклинична клетка со β блиску до 130° и една формула единица по ќелија (Z = 1), или како поголема псевдоорторомбна клетка со β блиску до 90° и Z = 2. Параметри на клетките за моноклинична ќелија:

 a = 13,595 до 13,69 Å, b = 18,197 до 18,31 Å, c = 11,265 до 11,30 Å, β = 127,94 до 128,1 ° 
 a = 13,63 Å, b = 18,17 Å, c = 11,31 Å, β = 129,166 °    
 a = 13,60 до 13,69 Å, b = 18,20 до 18,31 Å, c = 11,27 Å, β = 128 ° 

Параметри на клетките за псевдоорторомбичната ќелија:

 a = 13,595 до 13,69 Å, b = 18,197 до 18,31 Å, c = 17,775 до 17,86 Å, β = 90,00 до 90,91 ° 
 a = 13,595 до 13,657 Å, b = 18,197 до 18,309 Å, c = 17,775 до 17,842 Å, β = 90:05 до 90,91 °  (Z е удвоен на Z = 1 единица 3 на 5 , бидејќи формулата 36 .14H 2 O)
 a=13,69 Å, b=18,25 Å, c=11,31 Å, β =128,2 ° 
 a = 13,60 до 13,69 Å, b = 18,20 до 18,31 Å, c = 17,78 до 17,86 Å, β = 90,0 до 90,91 °  

Рамката на стилбитот е псевдоорторомбична со отворени каналитипични за зеолитите. Има 10-члени прстени и 8-члени прстени кои формираат канали паралелни на a и псевдо-ортохомбниот соодветно.

 Корист 
Отворените канали во структурата на стилбит делуваат какомолекуларно сито, овозможувајќи му да ги одвои јаглеводородите во процесот на рафинирање на нафтата.

 Животна средина 
Стилбитот е секундарен хидротермичен минерал со ниска температура. Се јавува во амигдалоидните шуплини на базалтните вулкански карпи, во андезитите, гнајсовите и хидротермалните вени . Се формира и во наслаги од топли извори и како средство за цементирање во некои песочни камења и конгломерати .  Стилбит не е пронајден во седиментни наслаги на туф или во длабоки морски наоѓалишта.  Поврзани минерали се други зеолити, прехнит, калцит и кварц.

 Локалитети 
Стилбит е изобилен во вулканските карпи на Исланд, Фарските Острови, Островот Скај, Заливот Фанди, Нова Шкотска (каде што е провинциски минерал), северниот дел на Њу Џерси и Северна Каролина. Лосос-розеви кристали се појавуваат со бледо зелен апофилит во Деканските стапици во близина на Мумбај (Бомбај) и Пуна, Индија. Белите групи слични на снопови го обложуваат калцитот ( Исланд-калцит) на Беруфјорд во близина на Џупивогр во Исланд. Кафеави снопови се пронајдени во близина на Патерсон, Њу Џерси во САД и кристали со црвена тула боја се наоѓаат во Стариот Килпатрик, Шкотска.

Исланд генерално се смета за тип локалитет за стилбит-Ca. Се претпоставува дека станува збор за рудникот Хелгуста Исланд Спар, покрај Рејдарфјордур. Одлични бели мешавини од стилбит се наоѓаат овде на калцит и кварц, поврзани со хеуландит и лаумонтит во шуплините. 

Тип локалитет за стилбит-На е Кејп Пула, Пула, провинција Каљари, Сардинија, Италија. Мали, сјајни, бели или розови, зашилени сечила од стилбит-Na и безоблични маси, до 5 см во дијаметар, се пронајдени таму, покривајќи тенка кора од црвеникав хеуландит во големи фрактури и шуплини во високо атмосферскиот вулкански андезит или риолит.

Терциерните Декански базалти во западна Индија се најплодните извори на стилбит во светот. Стилбитот е најзастапениот зеолит во толеитските базалтни висорамнини во близина на Насик и Пуна и се намалува во изобилство кон брегот на Мумбај. 

 Фото галерија 

 Наводи 

 Атрибуција



 Надворешни врски 

 Тип на структура СПИ 
Категорија:Орторомпски минерали
Категорија:Моноклински минерали
Категорија:Минерали на алуминиумот
Категорија:Минерали на калциумот
Категорија:Минерали на натриумот
Категорија:Тектосиликати
Категорија:CS1-одржување: архивиран примерок како наслов