Декулакизација

Декулакизација (руски: раскулачивание; украински: розкуркулення)  — советска кампања на политички репресии, вклучувајќи апсења, прогонувања или погубувања на милиони наводни кулаци (богати селани) и нивните семејства. Прераспределбата на обработливото земјиште започнало во 1917 година и траело до 1933 година, но овој период бил најактивен во 1929–1932 година од првиот петгодишен план. За да се олесни експропријацијата на обработливото земјиште, советската влада објавила „уништување на кулаците како класа“ на 27 декември 1929 година, прикажувајќи ги кулаците како класни непријатели на Советскиот Сојуз.

Повеќе од 1,8милиони селани биле прогонети во 1930-1931 година.    Кампањата имала наведена цел да се бори против револуцијата и да изгради социјализам на село. Оваа политика, спроведена истовремено со колективизацијата во Советскиот Сојуз, ефективно го ставила целото земјоделство и сите работници во Советска Русија под државна контрола.

 Историја 
Кулаците биле група богати селани кои поседувале земја и имале работници кои работеле за нив. Тие претставувале опасност за напорите за колективизација на Сталин, кој се обидувал да стави крај на приватната сопственост на земјиштето и да го централизира земјоделското производство под државна контрола. За да го направи тоа, Сталин презел голем број остри акции против кулаците. Многу од нив биле затворени, депортирани и принудени да работат во затворски логори. Други загинале во погубувања или додека патувале кон логорите. Се смета дека милиони кулаци и нивните семејства биле погодени од овие мерки.

 Под Владимир Ленин 
Во ноември 1917 година, на состанокот на делегатите на комитетите на сиромашните селани, Владимир Ленин објавил нова политика за уништување на оние за кои се верувало дека се богати советски селани, познати како кулаци: „Доколку кулаците останат недопрени, ако не ги победиме слободоумните, царот и капиталистот неизбежно ќе се вратат“. 

Во јули 1918 година, биле создадени Комитети на сиромашните за да ги претставуваат сиромашните селани, кои одиграле важна улога во акциите против кулаците и го воделе процесот на прераспределба на конфискуваните земјишта, инвентарот и вишокот храна од кулаците. Ова го започнало почетокот на големата крстоносна војна против шпекулантите и кулаците.  Пред да бидат отпуштени во декември 1918 година, Комитетите на сиромашните конфискувале 50 милиони хектари кулачко земјиште.  Наредбата за бесење на Владимир Ленин, од 11 август 1918 година, гласела бесење како одговор на бунтот на кулаците во регионот на Пенза. Ленин испратил неколку други телеграми до Пенза барајќи построги мерки за борба против кулаците, селаните кои поддржуваат кулаци и бунтовниците.

 Под Јосиф Сталин 

Јосиф Сталин најавил „уништување на кулаците како класа“ на 27 декември 1929 година. Сталин изјавил: „Сега имаме можност да извршиме решителна офанзива против кулаците, да го скршиме нивниот отпор, да ги елиминираме како класа и да го замениме нивното производство со производство на колхози и совхози“.  Политбирото на Сојузната комунистичка партија (болшевиците) ја официјализирала одлуката во резолуцијата насловена „За мерките за уништување на кулачките домаќинства во областите на сеопфатна колективизација“ на 30 јануари 1930 година. Сите кулаци биле доделени во една од трите категории:

 Оние кои ќе бидат застрелани или затворани како што одлучила локалната тајна политичка полиција.
 Оние кои ќе бидат испратени во Сибир, Север, Урал или Казахстан, по конфискацијата на нивниот имот.
 Оние кои треба да бидат протерани од нивните куќи и да се користат во работнички колонии во нивните области.

Оние кулаци кои биле испратени во Сибир и други ненаселени области извршувале тешка работа работејќи во логори кои произведуваа граѓа, злато, јаглен и многу други ресурси што му биле потребни на Советскиот Сојуз за неговите планови за брза индустријализација.  Всушност, еден висок член на ОГПУ (тајната полиција) ја споделил својата визија за нов казнен систем кој ќе воспостави села во северниот дел на Советскиот Сојуз кои би можеле да се специјализираат за екстракција на природни ресурси и да помогнат во индустријализацијата на Сталин. 

Службеникот на тајната полиција на ОГПУ, Јефим Евдокимов (1891–1939), одиграл голема улога во организирањето и надгледувањето на собирањето на кулаците и нивните масовни погубувања.   

Сталин имал голем број проблеми со кулаците. Прво, тој ги сметал кулаците за опасност за неговите принципи на колективизација. Колективизацијата имала за цел да стави крај на приватната сопственост на земјиштето и да го стави земјоделското производство под владина и селанска контрола. Сталин сакал да го колективизира општеството, но кулаците се сметале за пречка бидејќи поседувале значителни количини земја и вработувале работници, што ги правило отпорни на колективизација.

Второ, Сталин и други советски функционери ги сметале кулаците како претстава на претходниот, предреволуционерен поредок. Болшевиците ги сметале кулаците како пречка за социјалистичката револуција додека истовремено ги гледале селаните како потенцијална револуционерна сила. За да го создаде своето социјалистичко општество, Сталин требал да се ослободи од кулаците бидејќи тие биле слични на капиталистите.

Кулаците Сталин ги гледал како потенцијални непријатели на СССР. Сметал дека се обидуваат да го урнат советскиот режим. Врз основа на сметките за кулачкото противење на колективизацијата, овој сомнеж бил формиран.

Сталин ги презирал кулаците бидејќи ги сметал за закана за неговите политички цели, претставување на претходниот поредок и можен советски непријател. Милиони луѓе биле уапсени, прогонети и убиени  како резултат на неговата тешка и безмилосна тактика во однос на кулаците.

Неговиот противник, Лав Троцки, го осудил „уништувањето на кулаците“ во 1930 година како „монструозност“ и го повикал Политбирото за време на внатрепартиската борба да го зголеми оданочувањето на побогатите земјоделци и да ги охрабри земјоделските работници заедно со сиромашните селани да формираат колективни фарми на земјоделски ресурси, наменети за земјоделски машини, ѓубрива, кредитна и агрономска помош. 

 Сталиновата категоризација 
Сталиновата класификација на кулаците се засновала на голем број директиви што советската влада ги издала во раните 1930-ти. Овие декрети ги категоризирале кулаците во три групи врз основа на нивната финансиска состојба и поддршката за колективизмот:

 „Активни“ кулаци – Кулаците кои активно се спротивставувале на колективизацијата или учествувале во акти на саботажа против власта биле класифицирани како „активни“ кулаци. Тие биле цел на апсење, протерување и убивање затоа што се сметале за најопасни луѓе.
 „Средни“ кулаци – овие луѓе спаѓале во оваа група доколку не биле толку богати како „активните“ кулаци, но сепак имале многу земја и други средства. Тие биле казнети со принудна работа, протерување или други мерки затоа што се сметале за потенцијални противници на колективизацијата.
 „Пасивни“ кулаци – Најмалку богатите кулаци кои не се спротивставувале агресивно на колективизацијата биле класифицирани како „пасивни“ кулаци во оваа категорија. Ним им било дозволено да останат на својот имот, но претрпеле тешки економски тешкотии во форма на високи даноци.

Претставниците на локалната власт и партиските лидери имале широка слобода да одлучуваат чии кулаци во која категорија припаѓаат. Ова често резултирало со произволен и нефер третман на селаните, при што многу од нив биле етикетирани како кулаци поради нивниот приход или социјална положба. Акциите преземени против кулаците биле дел од поголемите напори да се стави крај на приватната сопственост на земјиштето и да се централизира земјоделското производство под државна контрола, што имало значителни реперкусии за советското општество и селанството.

 Децата за време на декулакизација 
мини| Деца на кулаци во северниот крај, 1930 година
Децата биле меѓу милионите луѓе кои биле погодени од иницијативите за декулакизација на Советскиот Сојуз во 1930-тите. Семејствата во целост, вклучително и деца од сите возрасти, често биле прогонувани во далечните делови на земјата или испраќани во кампови за принудна работа.

Децата биле „сместувани во домови или сиропиталишта и одвоени од нивните семејства како дел од политиките за декулакизација во Советскиот Сојуз во текот на 1930-тите“, според историчарката Лин Виола. Овие мерки имале за цел да го намалат отпорот на семејството кулаци и да го подобрат земјоделското производство под државна контрола. Последователно, милиони поединци, вклучително и деца од сите возрасти, биле подложени на принудна работа, прогонување и други видови казни.

Децата од кулачките семејства советските власти ги сметале за потенцијална закана за процесот на колективизација и верувале дека одвојувањето на децата од нивните родители ќе го ослабне отпорот на кулаците. Кога децата биле посветени во сиропиталишта или други институции, тие често биле одземени од нивното семејство, изложени на тешки услови за живот и често запоставени или злоупотребувани.

 Жените за време на декулакизација 
мини| Кулачки жени кои сечеат шума 1930 година
Напорите за декулакизација на Советскиот Сојуз во 1930-тите имале влијание врз милиони поединци, вклучително и жени. Доколку биле во брак или поврзани со кулаци, жените се сметале за потенцијални непријатели на државата бидејќи се претпоставувало дека се соучесници со нивните сопрузи или машки роднини. Поради ова, тие често биле издвојувани од владата за апсење, прогонување и затвор.

Жените претставувале цел на кампањата, според историчарката Лин Виола, која забележува дека тие биле сопружници, мајки и сестри  „Жените често биле сурово третирани, вклучително и апсени и прогонувани, затоа што се сметале за можни кулачки заговорници. За време на напорот за декулакизација, тие морале да се справат со различни тешкотии, како што се губење на домовите и имотот, одвојувањето од нивните семејства, како и опасноста од принудна работа и насилство, физичко и сексуално. Многумина од нив доживеале глад, болест и исцрпеност како резултат на принудната напорна работа што требало да ја преземат во фабриките или полињата“.

 НКВД за време на декулакизација 
Тајната полиција била клучна во спроведувањето на целите на советската влада за време на програмата за декулакизација во Советскиот Сојуз. Кулаците и нивните семејства биле предмет на апсење, прогонување и погубување од страна на тајната полиција позната како НКВД.

НКВД добила овластување да ги следи и убива кулаците, и им било дозволено да употребат сила и бруталност за тоа. Тајната полиција вршела масовни прогони и апсења на кулаци и нивните семејства, често без причина или соодветна постапка.

Гулаг, систем на логори за принудна работа основан од НКВД, било местото каде што многу кулаци биле пренесени за работа во опасни околности. Бројни заробеници страдале од глад, болест и мачење во озлогласените сурови логори.

Придонесот на тајната полиција во напорите за декулакизација имало значително влијание врз политиките и процедурите на советската влада. Милиони луѓе загинале како резултат на употребата на насилство и репресија од страна на НКВД, што имало значителен ефект врз советското општество. Во Русија и другите поранешни советски влади, овие политики и практики оставиле трајно наследство.

 Класицид 
мини| Советски пропаганден плакат од 1930-тите на кој пишува: „Избркајте ги кулаците од колхозите!
мини| Друг советски пропаганден плакат од 1930-тите на кој пишува: „Отстранете ги кулаците од колхозите“.
Во февруари 1928 година, весникот Правда за првпат објавил материјали во кое се соопштувало дека ги разоткриваат кулаците; тие ја опишале широката доминација на богатото селанство во селата и инвазијата на кулаците од ќелиите на Комунистичката партија.  Експропријацијата на залихите на жито од кулаците и селаните од средната класа била наречена „привремена итна мерка“; привремените итни мерки се претвориле во политика на „уништување на кулаците како класа“ до 1930-тите. Социологот Мајкл Ман го опишал советскиот обид за колективизација и уништување на перцепираните класни непријатели како што одговара на неговата предложена категорија класициди. 

Апелот на партијата кон политиката на уништување на кулаците како класа го формулирал Сталин, кој изјавил: „За да се истиснат кулаците како класа, отпорот на оваа класа мора да биде уништен во отворена битка и таа мора да биде лишена од продуктивните извори на нејзиното постоење и развој (слободна употреба на земјиште, инструменти на производство, политика на изнајмување земјиште, право на вртење, итн.). Тоа е пресврт кон политиката на уништување на кулаците како класа. Без него, зборувањето за истерување на кулаците како класа е празно, прифатливо и профитабилно само за десничарите. 

Во 1928 година, десната опозиција на Серуската комунистичка партија (болшевиците) сè уште се обидувала да го поддржи просперитетното селанство и да ја ублажи борбата против кулаците. Особено, Алексеј Риков, критикувајќи ја политиката на декулакизација и „методите на воениот комунизам“, изјавил дека треба да се изврши напад врз кулаците, но не со методи на таканаречена декулакизација. Тој се противил против преземањето мерки против индивидуалното земјоделство во селото, чија продуктивност била два пати помала отколку во европските земји. Тој верувал дека најважната задача на партијата е развојот на индивидуалното земјоделство на селаните со помош на владата. 

Владата сè повеќе забележувала отворен и решителен протест меѓу сиромашните против добростоечките средни селани.  Зголеменото незадоволство на сиромашните селани било засилено со гладот во селата. Болшевиците претпочитале да ја обвинат „селската контрареволуција“ на кулаците, со намера да го влошат односот на народот кон партијата: „Мораме да ја одбиеме кулачката идеологија што доаѓа во писмата од селото. Главната предност на кулакот е срамот од леб“. Селаните од Црвената армија испратиле писма во кои ја поддржувале антикулашката идеологија: „Кулаците се бесните непријатели на социјализмот. Мораме да ги уништиме, не ги носете во колхозите, мора да им го одземете имотот, нивниот инвентар“. Надалеку станало познато писмото на војникот на Црвената армија од 28-от артилериски полк: "Одземен е последниот леб, семејството на Црвената армија не се смета. Иако си ми татко, не ти верувам. Мило ми е што имавте добра лекција. Продавај леб, носи го вишокот – ова е мојот последен збор".  

 Ефекти 
Декулакизацијата имаше значително влијание врз Советскиот Сојуз, и на краток и на долг рок. Некои од главните ефекти биле:

 Колективизација: Една од главните цели на декулакизацијата била насилно колективизирање на земјоделството, што довело до создавање на големи, државни колективни фарми. Ова го претворило начинот на кој храната се произведувала во Советскиот Сојуз и имала големо влијание врз руралната економија на земјата.
 Економско нарушување: Процесот на декулакизација предизвикал значителни економски нарушувања во руралните области на Советскиот Сојуз. Многу од најпродуктивните земјоделци биле насилно отстранети од нивната земја, што довело до пад на земјоделското производство и ги нарушило локалните пазари.
 Човечка цена: Декулакизацијата била брутална кампања што довела до депортација и смрт на милиони луѓе. Проценките за бројот на смртни случаи варираат, но се верува дека најмалку 5 милиони луѓе починале како резултат на политиката. Ова имало големо влијание врз семејствата и заедниците низ Советскиот Сојуз.
 Политичко влијание: Спроведувањето на декулакизацијата било тесно поврзано со консолидацијата на власта од страна на Комунистичката партија. Елиминацијата на кулаците се сметало за начин да се отстрани согледаната закана за социјалистичката држава и да се зајакне позицијата на Партијата.
 Долгорочни последици: Присилната колективизација на земјоделството и елиминацијата на кулаците имале долгорочно влијание врз Советскиот Сојуз. Многу историчари тврдат дека тоа придонело за гладот што се случил на почетокот на 1930-тите и дека го ослабнало земјоделскиот сектор во наредните години. Влијанието на декулакизацијата врз советската економија и општество сè уште е предмет на дебата меѓу историчарите и економистите денес.

 Уништување 
„Уништувањето на кулаците како класа“ било името на советската политика спроведена во 1930–1931 година за принудно, некомпензирано отуѓување на имотот (експропријација) од делови од селанството и изолација на жртвите од таквите дејствија преку нивно насилно протерување од нивното место на живеење. Официјалната цел за уништување на кулаците дошла без прецизни упатства и ги охрабрила локалните водачи да преземат радикални дејствија, што резултирало со физичка елиминација. Кампањата за ликвидација на кулаците како класа го сочинувал главниот дел од социјално-инженерските политики на Сталин во раните 1930-ти.
мини| Реквизицијата на житарки од богатите селани за време на присилната колективизација во областа Тимашјовски, Кубањ, Советски Сојуз, 1933 година
Уништувањето било термин користен за опишување на политиката на советската влада за искоренување на политичките противници, интелектуалци и богати луѓе. „Чека“, тајната полиција на Советскиот Сојуз, ја спроведувала оваа програма преку апсења, погубувања и други видови репресија. На почетокот на 1920-тите, биле започнати напори за уништување, кои траеле цела деценија.

Во Советскиот Сојуз, терминот „уништување“ се однесува на стратегија за отстранување на противниците на советската влада, како што се политичките ривали, интелектуалците и богатите луѓе. Новата економска политика (НЕП), која била спроведена од советската тајна полиција позната како Чека, ја довела фразата „уништување“ во раните 1920-ти.

Кампањата за уништување била насочена кон оние за кои се сметало дека претставуваат закана за обидот на советската влада да ја консолидира својата контрола, како што се поранешните членови на царскиот режим, буржоаските интелектуалци и другите наводни противници на државата. Кампањата за уништување, која вклучувала апсења, погубувања и други акти на репресија, била дел од поголема иницијатива за задушување на несогласувањето и зацврстување на моќта на Советската комунистичка партија.

Кампањата за уништување била главно фокусирана на политичките противници на болшевичката влада во раните години на Советскиот Сојуз. Целите на кампањата, сепак, се промениле во доцните 1920-ти и ги вклучиле перцепираните противници на советската економија, како што се таканаречените „кулаци“ или просперитетни селански фармери. Напорот за уништување на кулаците била компонента на поголема стратегија за колективизација која се обидела да го централизира земјоделското производство под државна контрола.

Кампањата за уништување, која траела во текот на 1920-тите и почетокот на 1930-тите, била клучна компонента на напорот на Советскиот Сојуз да постигне целосна контрола врз сите аспекти на општеството. Иако е тешко да се процени обемот на кампањата и бројот на жртви, историчарите проценуваат дека десетици илјади поединци биле убиени или затворени во тоа време.

Советската влада ги таргетирала таканаречените „кулаци“ или богатите селани земјоделци, кои се сметале за закана за колективизацијата на земјоделството, за време на најинтензивниот период на уништување, кој се случил кон крајот на 1920-тите и почетокот на 1930-тите. Милиони кулаци и нивните семејства биле прогонети во оддалечените региони на Советскиот Сојуз како резултат на кампањата за уништување против кулаците, што исто така ја поттикнало колективизацијата на земјоделството. Се проценува дека 5милиони луѓе умреле како резултат на оваа стратегија, било преку глад, болест или насилство.

Советските власти за време на кампањата за уништување, покрај кулаците, таргетирале и голем број дополнителни групи, вклучително и поранешни членови на царскиот режим, буржоаски интелектуалци и други организации кои се сметале за државни противници. Во зависност од целта и временскиот период, опсегот на кампањата и бројот на жртви варирал, но било очигледно дека кампањата за била сурова и репресивна мерка што резултирала со значително страдање и смрт.

Програмата за отстранување на противниците на советското раководство, како што се политичките ривали, интелектуалците и богатите луѓе, била наречена „уништување или ликвидација“ од советските власти. Зборот е англиски превод на рускиот глагол , што значи „да се ликвидира“ или „да се уништи“. Фразата не била конкретно применета на советската политика во нејзината претходна употреба; туку се однесувала на чинот на отстранување на бариерите или решавање на прашањата. Меѓутоа, фразата почнала да се поврзува со угнетувачките и убиствените практики на советската тајна полиција, позната како Чека, во амбиентот на Советскиот Сојуз.

 Ефекти од ликвидација во Советскиот Сојуз 

 Политички чистки: Советската влада целела неколку групи во текот на 1930-тите, вклучително и поранешни членови на Комунистичката партија, академици и други таканаречени непријатели на државата. Милиони поединци биле затворени, подложени на мачење и погубување како резултат на овие чистки.
 Индустријализација: Владата усвоила стратегија за „уништување“ на малите бизниси во корист на големи, државни фабрики. Економијата била значително погодена од ова, и како резултат биле изградени големи индустриски центри како Магнитогорск и Норилск.
 Земјоделство: Присилната колективизација на фармите и уништувањето на богатите земјоделци (кулаци), кои се сметале за закана за социјалистичката држава, биле означени како „ликвидација“ во контекст на земјоделството. Како последица на тоа била направена значителна штета на земјоделската индустрија, а многу луѓе настрадале, особено во Казахстан.
 Социјално и културно влијание: Уништувањето имало ефект кој ги надминал исклучиво политичките и економските сфери. Советското општество и култура биле длабоко погодени од чистките во 1930-тите и други кампањи, кои резултирале со широко распространет страв, недоверба и траума. Медиумите, уметноста и образованието биле значително погодени  со обидите на владата да влијае и да го обликуваат јавното мислење.

Поврзано
 Присилно раселување во Советскиот Сојуз
 Гладомор
 Црвен терор
 Сталинистички репресии во Азербејџан

 Наводи 

Цитати
 Applebaum, Anne. Red Famine: Stalin's War on Ukraine. Anchor, 2017.
 Carr, Edward Hallett. The Bolshevik Revolution, 1917–1923, Volume 3. W. W. Norton & Company, 1966. https://www.amazon.com/Bolshevik-Revolution-1917-1923-Three/dp/0393006516
 Conquest, Robert. The Harvest of Sorrow: Soviet Collectivization and the Terror-Famine. Oxford University Press, 1986.
 Cohen, Stephen F. Bukharin and the Bolshevik Revolution: A Political Biography, 1888–1938. Oxford University Press, 1979.  https://www.amazon.com/Bukharin-Bolshevik-Revolution-Political-1888-1938/dp/0195026976
 Fitzpatrick, Sheila. The Soviet Rural Crisis in the 1920s. Cambridge University Press, 1982.
 The Russian Revolution. Oxford University Press, 1992.
 Everyday Stalinism: Ordinary Life in Extraordinary Times: Soviet Russia in the 1930s. Oxford University Press, 1994.
 On Stalin's Team: The Years of Living Dangerously in Soviet Politics. Princeton University Press, 2019.
 Getty, Arch. The Origins of the Great Purges: The Soviet Communist Party Reconsidered, 1933–1938. Cambridge University Press, 1985. https://www.amazon.com/Origins-Great-Purges-Communist-Reconsidered/dp/052131398X
 Getty, Arch, and Roberta Manning, editors. Stalinist Terror: New Perspectives. Cambridge University Press, 1993. https://www.amazon.com/Stalinist-Terror-Perspectives-Cambridge-Histories/dp/0521457822
 Getty, J. Arch, and Oleg V. Naumov. The Road to Terror: Stalin and the Self-Destruction of the Bolsheviks, 1932–1939. Yale University Press, 1999. https://www.amazon.com/Road-Terror-Self-Destruction-Bolsheviks-1932-1939/dp/0300077717
 Gellately, Robert. Lenin, Stalin, and Hitler: The Age of Social Catastrophe. Vintage, 2007.
 Khlevniuk, Oleg V. The History of the Gulag: From Collectivization to the Great Terror. Yale University Press, 2004.
 Stalin: New Biography of a Dictator. Yale University Press, 2015.
 The History of the Gulag: From Collectivization to the Great Terror. Yale University Press, 2015.
 Kenez, Peter. A History of the Soviet Union from the Beginning to the End. Cambridge University Press, 1999. https://www.cambridge.org/core/books/history-of-the-soviet-union-from-the-beginning-to-the-end/8527EEEBE5F5C7AFD92F8E3547E9CC70
 ---. A History of the Soviet Union from the Beginning to the End. Cambridge University Press, 2019.
 Kollontai, Alexandra. Selected Writings of Alexandra Kollontai. Allison & Busby, 1977.
 Kollontai, Pauline. "The Child Deportations in 1930s USSR: Why and How." The Journal of Historical Review, vol. 6, no. 1, 2014, pp. 41–51.
 Kotkin, Stephen. Stalin: Volume I: Paradoxes of Power, 1878–1928. Penguin, 2015.
 Kucherenko, Olga. "The Collectivization of Soviet Agriculture and the Mass Deportation of the Rural Population, 1929-1933." Stalin's Empire of Memory: Russian-Ukrainian Relations in the Soviet Historical Imagination, edited by Serhy Yekelchyk and Roman Szporluk, University of Toronto Press, 2018, pp. 23–51.
 McDermott, Kevin. "Stalin and the Soviet Famine of 1932-33: A Reply to Ellman." Europe-Asia Studies, vol. 53, no. 6, 2001, pp. 965–973.
 Pipes, Richard. The Russian Revolution. Knopf, 1990
 Tucker, R. C. (2009). Stalinism: Essays in historical interpretation. Routledge.
 Viola, Lynne. The Unknown Gulag: The Lost World of Stalin's Special Settlements. Oxford University Press, 2007.

 Понатамошно читање 
 Conquest, Robert. The Harvest of Sorrow: Soviet Collectivization and the Terror–Famine (1987) 
 Figes, Orlando. The whisperers: private life in Stalin's Russia (Macmillan, 2007).  detailed histories of actual Kulak families.
 Hildermeier, Manfred. Die Sowjetunion 1917–1991. (Oldenbourg Grundriss der Geschichte, Bd. 31), Oldenbourg, 2. Aufl., München 2007, .
 Kaznelson, Michael. "Remembering the Soviet State: Kulak children and dekulakisation". Europe-Asia Studies 59.7 (2007): 1163–1177.
 Lewin, Moshe. "Who was the Soviet kulak?". Europe‐Asia Studies 18.2 (1966): 189–212.
 Viola, Lynne. "The Campaign to Eliminate the Kulak as a Class, Winter 1929–1930: A Reevaluation of the Legislation". Slavic Review 45.3 (1986): 503–524.
 Viola, Lynne. "The Peasants' Kulak: Social Identities and Moral Economy in the Soviet Countryside in the 1920s". Canadian Slavonic Papers 42.4 (2000): 431–460.

Категорија:Црвен Терор
Категорија:Имотни злосторства
Категорија:Политичка репресија во СССР
Категорија:Кршење на човековите права во СССР
Категорија:КПСС