Иван Фјодоров

Иван Фјодоров (околу 1510–1583) е познат како првиот руски и источнословенски печатар, пионер во воведувањето на печатарската технологија во Источна Европа. Неговиот живот и дело се од огромно значење за ширењето на писменоста и културата во Русија, Украина и други словенски земји.

 Ран живот 
Точните податоци за раѓањето и раниот живот на Иван Фјодоров се оскудни. Се претпоставува дека е роден околу 1510 година, веројатно во Москва или во близина, во тогашното Московско Кнежевство. Малку се знае за неговото потекло и образование, но се смета дека бил добро образован за своето време, со познавања на словенскиот јазик, црковнословенскиот и основите на печатарската технологија, веројатно стекнати од контакти со западноевропски мајстори.

 Печатарска дејност во Москва 
Фјодоров е најпознат по својата работа во Москва, каде во 1564 година, заедно со својот соработник Петар Мстиславец, ја отпечатил првата книга во Русија – „Апостол“ (Дела на апостолите). Оваа книга била издадена во печатницата основана од царот Иван Грозни и митрополитот Макариј, со цел да се стандардизираат црковните текстови. „Апостол“ е ремек-дело на раноруското печатарство, со висок квалитет на типографијата и уметнички елементи.

Во 1565 година, Фјодоров и Мстиславец го отпечатиле и „Часослов“, богослужбена книга за секојдневна употреба. Меѓутоа, нивната работа наишла на отпор од страна на некои кругови, особено од препишувачите на ракописи, кои се плашеле дека печатарството ќе ја загрози нивната професија. Поради притисоци и можни политички интриги, Фјодоров и Мстиславец биле принудени да ја напуштат Москва.

 Дејноста во Великото Кнежевство Литванија 
По напуштањето на Москва, Фјодоров се преселил во Великото Кнежевство Литванија, каде продолжил со својата печатарска дејност. Во 1569 година, во Заблудов (денешна Полска), под покровителство на хетманот Григориј Хоткевич, Фјодоров ја основал својата печатница. Таму го отпечатил „Учително Евангелие“ (1569), книга со поучни текстови за свештенството.

Подоцна, Фјодоров се преселил во Лавов (денешна Украина), каде во 1574 година ја отпечатил првата книга на украинска почва – ново издание на „Апостол“. Истата година, тој го отпечатил и првиот источнословенски „Азбучар“ (буквар), што претставува важен чекор во развојот на образованието и писменоста. Овие книги се сметаат за едни од првите печатени изданија во Украина.

 Подоцнежен живот и смрт 
Во 1570-тите, Фјодоров се соочил со финансиски и политички тешкотии, но продолжил да работи во Лавов и подоцна во Острог, каде во 1580–1581 година ја отпечатил Острошката Библија, првата целосна Библија на црковнословенски јазик. Ова издание е едно од неговите најзначајни дела и имало огромно влијание врз црковниот и културниот живот во регионот.

Иван Фјодоров починал во декември 1583 година во Лавов. Неговото наследство е огромно – тој не само што го вовел печатарството во Источна Европа, туку и поставил темели за развој на образованието, културата и писменоста кај словенските народи.

Категорија:Печатари