Комисија Громико

Комисијата Громико, официјално насловена Државна комисија за разгледување на прашања покренати во барањата на граѓаните (руски: Государственная комиссия по рассмотрению вопросов, которые ставятся в обращениях граждан СССР из числа крымских татар) била првата државна комисија на тема решавање на она што го нарекле „татарски проблем“. Формирана во јули 1987 година и предводена од Андреј Громико, таа донела заклучок во јуни 1988 година со кој ги отфрлила сите главни барања на активистите за граѓански права на Кримските Татари, почнувајќи од правото на враќање до обновувањето на Кримската АССР.

 Позадина 
Во мај 1944 година, кримските Татари биле депортирани од Крим под општи обвинувања за масовна соработка со нацистичка Германија. Повеќето биле испратени во Узбечката ССР и биле расфрлани низ разни области во рамките на Узбечката ССР, но некои биле испратени во други области како што е Мариската АССР. Оние кои не соработувале со нацистите не биле поштедени од депортација. Дури и семејствата на хероите на Советскиот Сојуз каде што главата на домаќинството бил кримски Татар биле предмет на депортација.  Кримските Татари кои биле членови на Комунистичката партија и на раководни позиции во владата на Кримската АССР, како и Кримските Татари кои служеле во Црвената армија, па дури и преживеаните од холокаустот на Кримските Татари од Таџфа, биле предмет на прогонство. Како посебни доселеници во дијаспората, тие имале малку граѓански права и им било забрането да напуштат мал радиус од селото или градот во кој биле доделени, што се казнувало со 20 години затвор.

Кримската АССР била распуштена на 30 јуни 1945 година, по што следела кампања за масовна детатаризација на Крим: биле запалени книги на кримските Татари, "Crimean Tatar libraries were closed and plundered, valuable books were burned, and numerous historical-cultural monuments in Crimea were destroyed, while others survived precariously" села со кримскотатарски имиња биле преименувани, а кримскотатарските гробишта не само што биле уништени, туку и надгробните споменици биле користени како градежен материјал. Крим брзо бил населен од бранови етнички руски и украински имигранти, од кои на многумина им биле дадени куќи и имоти на депортирани кримски Татари.

Во 1956 година, на другите нации депортирани со обвинувања за масовно предавство им било дозволено да се вратат, а нивните титуларни републики биле официјално обновени - како што се Чеченците и Ингушите, Калмиците, Балкарците и Карачајците. Депортираните кавкаски народи жестоко се спротивставувале на нивното прогонство, "К несчастью для крымских татар, они не были в 1956 году так хорошо организованы, так сплочены, как чеченцы и ингуши. Если бы они начали массовое самовольное возвращение в Крым, то, вероятно, добились бы своего. В ноябре 1956 года, в связи с событиями в Венгрии и других странах Восточной Европы, советское руководство очень опасалось осложнений в собственной стране и вынуждено было бы пойти крымским татарам на уступки. Но этого не произошло, и крымские татары надолго утратили свой исторический шанс." ("Unfortunately for the Crimean Tatars, in 1956 they were not as well organized, as united, as the Chechens and Ingush. If they had begun a mass unauthorized return to Crimea, they would probably have achieved their goal. In November 1956, due to "With the events in Hungary and other countries of Eastern Europe, the Soviet leadership was very afraid of complications in its own country and would have been forced to make concessions to the Crimean Tatars. But this did not happen, and the Crimean Tatars lost their historical chance for a long time.") многу од нив учествувале во продолжена герилска војна против НКВД во планините на Кавказ. Абреци, како Ахмед Хучбаров и Лејсат Бајсарова, станале народни херои на тие депортирани народи. Спротивно на тоа, Кримските Татари пружиле значително помал отпор кон прогонството, "The Crimean Tatars filled the construction, mining, and factory jobs in Uzbekistan’s industrial towns shunned by the Uzbeks. Between May 20, 1944, and July 1, 1948, the proportion of Crimean Tatars working in such occupations in Uzbekistan increased from 15 to 70 percent. The NKVD noted that they had a “positive attitude” toward labor and that many of them overfulfilled their assigned work quotas by substantial margins, thus qualifying them as Stakhanovites. In 1945, the NKVD noted that 50 to 60 percent of Crimean Tatar workers at the Fergana Textile Combine, construction sites in Fergana, Ozakerit mines in Fergana, and silk factories in Margilan had exceeded their assigned quotas by 200 to 300 percent. The same report also commended the work ethic of Crimean Tatar workers in the Samarkand and Namagan oblasts. The Crimean Tatars became prized workers in the undesirable and thus difficult-to-fill jobs in Uzbekistan’s underdeveloped industrial economy." но сепак имале силна желба да се вратат. Декретот за рехабилитација на гореспоменатите депортирани народи од Кавказ во 1956 година не ја обновил Кримската АССР и рекол дека Кримските Татари кои сакаат национална автономија можат да се „обединат“ со Волшките Татари од Татарската АССР.

Дваесет години, владата тврдела дека нивното национално прашање било „решено“ со декретот од 1967 година, со кој се прогласило дека „луѓето од татарска националност кои порано живееле на Крим“ биле „рехабилитирани“. Декретот, објавен селективно во весниците каде што живееле Кримските Татари за тие да можат да го видат, "Finally, and perhaps most ominously, the decree was not published widely and loudly as originally promised by Andropov; it was published selectively, in those regions of the USSR where the Tatars had "taken root." For the vast majority of Soviet citizens, nothing had changed, and the views about the Tatars with which they had been indoctrinated for twenty-three years remained unrevised. In the years that followed, this fact caused the Tatars untold harm, for they were unable to persuade many non-Tatar Soviet citizens of the justness of their cause. " покажал дека државата повеќе не ги признавала Кримските Татари како посебна етничка група, преку употребата на еуфемизмот „луѓе од татарска националност кои порано живееле на Крим“. "With the stroke of a pen the Crimean Tatars' dream of returning to their homeland had been once again crushed and instead they were said to have spontaneously 'taken root' (ukorenilis') in Uzbekistan. In addition, the very existence of the Crimean Tatar nationality had been refuted by the wording of the decree which referred not to the 'Crime-an Tatars' but to the 'Tatars who had formerly been living in the Crimea.'From this time forward the Crimean Tatars of Central Asia were, for all official purposes,(i.e. passports, censuses etc.), considered to be a sub-section of the Volga Tatars. The real meaning of this decree was clear for all to see for, as Alan Fisher pointed out, "a people without a nationality has no homeland to which to return." After twenty years of mass-based nationalization during the korenizatsiia period, which saw the construction of the Crimean Tatars as the 'primordial, rooted people' in the Crimean Peninsula, the Soviet government had apparently reversed itself and hit upon the idea of 'de-rooting' this nation and simply transplanting it in Central Asia by administrative caveat. " "Практически полстолетия крымские татары были лишены права этнической самоидентифи- кации — этноним «крымские татары» был изъят из переписей населения, научного и правового использования, культурного обихола." (For almost half a century, the Crimean Tatars were deprived of the right of ethnic self-identification - the ethnonym “Crimean Tatars” was removed from population censuses, scientific and legal use, and cultural life.) "Second, the decree of 1967 did not speak of Crimean Tatars at all, but rather of "Tatars resident in the Crimea," or "citizens of Tatar nationality who lived in the Crimea." This implicitly denied the existence of their nationality itself. Thus, there could be no need to return to the Crimea—a people without a nationality has no homeland to which to return. In addition, the decree described the Tatars as having taken root in the areas to which they had been deported, implying that they did not want to return. Although the decree mentioned their national language, this reference clearly meant the language spoken and read by Tatars in general, not by those of the Crimea in particular." Декретот не одговорил на ниту едно од барањата на активистите за права на Кримските Татари во тој период, поточно на официјалната рехабилитација преку државата на Кримската АССР со Кримско-татарски национален округ, правото на враќање во Крим. "Prior to 1967, when making their demands for redress of grievances, the Crimean Tatar leadership had concentrated on three areas: (1) complete rehabilitation of their nationality, to be officially announced by government authorities; (2) restoration of property illegally seized at the time of the deportation; and (3) the right to return to their homeland in the Crimea, with the re-creation of the Crimean ASSR. In their euphoria just after the issuance of the decree in September, the Tatars temporarily forgot these demands. But not for long. It did not take a high degree of sophistication to realize that the wording of the "rehabilitation" left two of their demands completely unanswered and only partially dealt with the third." Како што сè повеќе и повеќе се обидувале да се вратат на Крим, владата им го отежнувала враќањето на Крим со издавање декрети во 1970-тите со кои се заострувал режимот за пасоши во Крим. "On 22 February 1974, and 1978, the regime issued further decrees named “additional measures for strengthening the passport regime in Crimea” to make the registration and resettlement of Crimean Tatars in Crimea almost impossible and to enable re-deportation of those who attempted to return by the police."

Бидејќи не биле призната етничка група и биле групирани во Волшките Татари во пописите без разлика на тоа што биле сосема посебна етничка група со различно потекло, било многу тешко да се утврди какво било кримскотатарското население во Советскиот Сојуз за време на борбата за право на враќање.
мини| Флаер што ги охрабрува Русите да се преселат на Крим
Кога странските новинари ја притиснале за ова прашање, владата инсистирала дека Кримските Татари имаат еднакви права и дека повеќето едноставно не сакале да се вратат на Крим и дека „се вкорениле“ во местата на егзил. Меѓутоа, кога Кримските Татари се обидувале да се преселат на Крим, речиси секогаш им било одбиено барањето за дозвола за престој (прописка) и биле предмет на повторна депортација, "But only a few families were able to hold their ground. The vast majority was re-deported outside the Crimean peninsula." додека словенските мигранти на Крим не се соочувале со такви пречки за добивање дозвола за живеење на Крим и честопати биле охрабрувани да се преселат таму. Иако на Кримските Татари им било кажано дека Крим веќе бил пренаселен како изговор да не им се дозволи да се вратат, весниците често рекламирале потреба од повеќе работници на Крим. "Ultimately, the regime relied on the excuse that even if the deportation was a mistake it was too late to redress it. Crimea was already populated by Russians and Ukrainians, argued the regime, and any further large movement of people into the Crimea would only disrupt the normal living of the local population. The claim that the Crimea was over-populated contradicted the fact that continuous invitations of the labor force in Crimea were published in Soviet newspapers"

Во Узбечката ССР, каде живееле повеќето Кримски Татари, на оние што изразиле желба да се преселат во Крим им било кажано дека не можат да се преселат во Крим и дека треба да знаат подобро отколку да бараат право на враќање, "You know well that the Crimea was settled long ago and it's not for you to see it" а Кримските Татари кои се обидувале да се вратат во Крим најчесто биле принудени да заминат. "Another Crimean Tatar document, issued in 1967, told of a large family, including children and a seventy-eight-year-old grandmother that was kicked out of its house in the Crimea. The document quoted a Chairman of the Regional Executive Committee of the Crimean Region as saying to family members: "There will never be a place for you in the Crimea." The following year, in 1968, a Letter by Crimean Tatars to the Soviet authorities mentioned instructions given to Crimean officials, ordering them to prevent the return of Crimean Tatars to "their native soil."" Без разлика на тоа, повеќето Кримски Татари сепак сакале да се вратат на Крим. "The majority of Crimean Tatars has also evidenced a strong desire to return"

 Првичен протест на Црвениот плоштад и делегации 
Во раните денови на националното движење на Кримските Татари, Кримските Татари испратиле големи делегации од високо почитувани кримските Татари активисти и членови на партијата во Москва за да се сретнат со советските лидери и да побараат право на враќање и обновување на Кримската АССР, како и да им достават петиции. "Between 1962 and 1966, the Crimean Tatars expanded their efforts in two directions. First, in each Tatar settlement they organized committees whose aim was to instruct the Tatars about the truth of their past, the facts of life under the German occupation, and the injustices of their deportation and subsequent existence. Crimean Tatar delegations from these committees were sent to Moscow (this was perfectly legal both according to Soviet law and under the special provisions of the decision of 1956), to deliver petitions signed by members of the Tatar communities and present their case to Soviet authorities" Меѓутоа, како што времето минувало и делегациите постигнале малку, "The national movement of the Crimean Tatars accomplished little: political rehabilitation on September 5, 1967, minor cultural-linguistic concessions like the publication of a few Crimean Tatarian books and the establishment of a Crimean Tatarian department within Uzbekistan's Writers' Union. They fell short of their actual goals. The Soviets did not reinstitute the Crimean ASSR and have permitted up to the mid-1980s only about 5,000 Crimean Tatars to return to the Crimean peninsula since 1968." освен што учесниците биле прекорувани за нивното учество, ваквите делегации и посети на Москва станале помали и поретки. Сепак, поради перестројката, кримските татарски активисти развиле обновен интерес за масовно посетување на Москва. "The Crimean Tatar movement reemerged under perestroika after 1985" Дополнително, се надевале дека под намалена цензура медиумите би биле подготвени да ги сослушаат и да ги вклучат нивните мислења во медиумското известување за националното прашање, наместо да ја задржат позицијата дека прашањето било решено. На 20 јуни 1987 година, првите делегати на Кримските Татари пристигнале во Москва, каде што ги посетиле канцелариите на разни весници, списанија и телевизиски станици, како и Сојузот на писатели, дискутирале за нивното прогонство и побарале нивните писма и петиции да бидат објавени, но најчесто биле одбивани. Подоцна, на 26 јуни, неколку кримски Татари се сретнале со Петар Демичев, кој само се согласил да му ги пренесе на Горбачов нивните коментари. На почетокот на јули, неколку десетици кримски Татари започнале протест на Црвениот плоштад држејќи транспаренти на кои се повикувало на право на враќање. Обемот на протестите брзо се зголемил: пред зградата на Централниот комитет на КПСС на 23 јули собрал околу 100 демонстранти, а бројот се зголемил на речиси 500 за само два дена.

 Формирање на комисија 
На 9 јули 1987 година, владата се согласила да формира комисија која ќе ја одлучувала судбината на кримските Татари. Ден претходно, мала делегација на кримски Татари се сретнала со народниот писател на СССР Евгениј Евтушенко, кој потоа ги охрабрил советските лидери да одржат состанок или барем да ги сослушаат. Првично им била доделена средба со Петар Демичев, а не со Горбачов; Демичев не бил наклонет кон нивната петиција, но ја пренел нивната порака до Горбачов.

Прашањето стигнало до дискусија во политбирото, а Горбачов, кој не сакал да донесе какви било цврсти одлуки за ова прашање, одлучил да го довери прашањето на комисија. Понатаму, Громико, кој ретко се занимавал со домашни прашања, бил избран од Горбачов да ја предводи комисијата и покрај неговата екстремна неподготвеност да се сретне со Кримските Татари и неговиот непријателски став кон етничката група. Во разговор со Горбачов, изразил желба целосно да ги игнорира Кримските Татари и да ги држи во места на егзил, како што била политика во изминатите децении. Меѓутоа, Громико бил назначен за шеф на комисијата и неволно го дискутирал прашањето со други советски политичари.

Раководството на комисијата го сочинувало разни високи советски политичари кои имале силни чувства за ова прашање, поточно Виктор Чебриков, Виталиј Воротников, Владимир Шчербицки, Иномјон Усмонџо'џаев, Петар Демичев, Александар Јаковлев, Анатолиј Лукјанов, Георги Разумовски, но не и Кримски Татари.

 Период на работа 
Откако побарале средби со Михаил Горбачов, 21 претставник на Кримските Татари конечно се сретнале во Кремљ со Громико на 27 јули 1987 година на многу непродуктивен состанок од 2 часа и 27 минути каде тој побарал од Кримските Татари да бидат посмирени, но бил крајно потценувачки ги навредил како „измислена“ етничка група и ја покажал својата омраза кон Кримските Татари, оправдувајќи го својот прекар „Господин Не.“

Усложнето од објавувањето на клеветничкото соопштение од ТАСС во централните весници следниот ден за формирањето на комисијата, многу кримскотатарски активисти, па дури и комунистички старешини, биле многу разочарани поради тоа што станало очигледно дека комисијата не сакала сериозно да ги разгледа нивните барања. Потоа, ТАСС повторно објавил уште една изјава од Громико во која предупредил дека секој обид за притисок врз државните органи нема да им се допадне.

Во меѓувреме, властите на Крим останале непријателски настроени кон идејата да им се дозволи на кримските Татари право на враќање и дополнително го заостриле пасошкиот режим на Крим, поради тоа што дополнителни кримски Татари пробале да пристигнат и да се регистрираат на полуостровот. Уредба потпишана од Николај Рижков создала посебни ограничувања за регистрација на нови жители на Крим, како и во Краснодарски Крај. "Мощным подспорьем Комиссии А.А.Громыко явилось подписанное Н.И.Рыжковым Постановление Совета Министров СССР от 24 декабря 1987 г. "Об ограничений прописки граждан некоторых населенных пунктах Крымской области и Краснодарского края", затрудняющее возвращение крымских татар на родину." (A powerful support for the A.A. Gromyko Commission was the Decree of the Council of Ministers of the USSR dated December 24, 1987, signed by N.I. Ryzhkov, “On restrictions on the registration of citizens in some settlements of the Crimean region and the Krasnodar Territory,” which complicates the return of the Crimean Tatars to their homeland.) Владата ја окарактеризирала желбата на Кримските Татари за враќање и обновување на Кримската АССР како екстремна позиција и сметала дека таквите позиции не биле специфични.

 Активности на Централната иницијативна група 
И покрај предупредувањето на Громико дека зголемените протести и другите форми на јавно незадоволство немале да бидат добро прифатени, членовите на Централната иницијативна група (ОКНД) предводена од Мустафа Џемилев продолжиле да остануваат во Москва, одржувајќи митинзи во паркот Измаиловски. Истакнати претставници од фракцијата Џемилев вклучувајќи ги Сабрије Сеутова, Сафинар Џемилева, Решат Џемилев и Фуат Абљамитов. Иако оригиналните застапници на националното движење на Кримските Татари, кои биле осудени од главните советски дисиденти како марксисти, многу членови на порадикалната Централна иницијативна група наведена погоре, меѓу другите, јавно барале поддршка од Западот, што се однесувало на поумерениот НДКТ. Централната иницијативна група била составена непропорционално од помладата генерација родена во егзил и никогаш претходно не била дел од националното движење, а се здобила со моќ бидејќи советските власти не успеале да се справат со правата на кримските Татари. "но ОКНД постепенно перехватывала инициа-тиву у НДКТ и это со всей очевидностью стало ясно при подготовке и в ходе состоявшегося курултая съезда крымских татар . - Планы по его проведению разрабатыва- лись еще с сентября 1990 г."

 Резултати 
И покрај тоа што биле испратени разни предлози за планови за обновување на Кримската АССР и враќање на Кримските Татари на Крим, покрај информациите од анкетите на Кримските Татари кои покажале дека солидно мнозинство го поддржува враќањето на Крим, барањата на кримскотатарската заедница биле одбиени. Во заклучокот издаден од Громико во јуни 1988 година, било наведено дека „нема основа“ за обновување на Кримската АССР поради моменталната демографија на Крим, "Eleven months after the establishment of the state commission, its conclusions were published, according to which an organized resettlement of the entire people to their homeland would not be possible in view of the postwar demographic changes in the Crimea; for this reason, the Crimean ASSR would not be reestablished, but measures would be taken "for the complete satisfaction of the social and cultural requirements" of the Crimean Tatars in the places where they currently reside. In the course of these eleven months, new anticonstitutional decrees were passed directed at keeping the Crimean Tatars outside the boundaries of their Homeland, including the decree of the Council of Ministers of the USSR No. 1476 of December 24, 1987, "On measures for the further stabilization of the situation among the Crimean Tatars," which stands to this day." и се предложило само мал процент од Кримските Татари на Крим да работат на Крим според организирана шема за регрутирање,, но се тврдело дека нема да има масовно враќање на Кримските Татари и наместо тоа се нуделе дополнителни мерки од мал обем за задоволување на културните потреби на местата на егзил на Кримските Татари.

Исто така, не се согласил да го врати официјалното признавање на Кримските Татари како посебна етничка група. "Gromyko Commission did not extend the master frame to include the key Crimean Tatar demands. It also "failed to provide unequivocal condemnation of the 1944 deportation and made no mention of restoring the designation Crimean Tatar""

 Прием и последици 
Одговорите на заклучоците на комисијата биле претежно негативни; дури и најлојалните комунистички Кримски Татари биле разочарани од заклучоците на комисијата и го критикувале недостатокот на добра волја од страна на комисијата. На пример, Ролан Кадиев, кој дотогаш политички еволуирал до тој степен што се спротивставил на митингот на Црвениот плоштад од страв дека тоа ќе ги провоцирало властите и честопати им кажувал на другите Кримски Татари да не реагираат на провокациите од владата и да го одржат патриотизмот, изразил разочарување од идејата дека само на уште неколку Кримски Татари може да им биде дозволено да се преселат на Крим, што тој го нарекол „лотарија за татковината“. Тој, исто така, ги критикувал заклучоците на Громико дека Кримската АССР не може да се обнови поради демографски причини, истакнувајќи дека Казахстанската ССР била формирана кога Казахстанците сочинувале само 13% од населението во регионот.

Речиси една година по заклучокот на комисијата со која се отфрлило враќањето и обновата на Кримската АССР, била формирана втора комисија за повторно да го разгледа прашањето, но на чело на Јанаев наместо Громико и вклучувајќи ги и Кримските Татари во одборот. Дури во 1989 година биле официјално укинати ограничувањата за употребата на терминот Кримски Татар. "In 1989, the secret ban on the ethnonym “Crimean Tatar” was lifted"

 Наводи 

 Литература 


























Категорија:Статии со извори на руски (ru)
Категорија:Кримски Татари