Јан Каплински

Јан Каплински (22 јануари 1941 – 8 август 2021 година) бил естонски поет, филозоф, политичар и културен критичар, познат по неговиот фокус на глобалните прашања и поддршката за левичарското/либералното размислување. Тој бил под влијание на источните филозофски школи (таоизмот и особено будизмот).

Работел како преведувач, уредник и социолог и како еколог во ботаничката градина во Талин. Бил номиниран за Нобеловата награда за литература.

 Ран живот и образование 
Каплински бил роден на 22 јануари 1941 година во Тарту од полскиот учител Јержи Каплински и естонската танчерка Нора Раудсеп-Каплински. Каплински студирал романски јазици и лингвистика под Калиста Кан на Универзитетот во Тарту, дипломирајќи како француски филолог во 1964 година.

 Кариера 
Каплински работел како преведувач, уредник и социолог, и еколог во ботаничката градина во Талин.

 Политичка кариера 
Од 1992 до 1995 година, Каплински бил член на Ригикогу (Естонскиот парламент). Тој првично бил кандидат на листата на партијата Центар, но набрзо станал независен претставник. Од 2004 година бил член на Естонската Социјалдемократска партија. На локалните избори во 2005 година, се кандидирал во Тарту и бил првиот кандидат на ЕСДП на нивната листа. Каплински бил избран за втор кандидат на Социјалдемократите (Естонија користи систем со отворени листи на локалните избори), собирајќи 1.045 гласови. Јан Каплински бил еден од оние интелектуалци кои ја поддржале кандидатурата на Томас Хендрик Илвес.

 Личен живот 
Мајката на Каплински, Нора (Раудсеп), била од Естонија. Неговиот татко бил Јежи Бонифациј Едвард Каплински, полски професор по филологија на Универзитетот Тарту, кој бил уапсен од советските трупи и умрел од глад во советски работен логор во 1943 година.  Неговиот пра-вујко бил полскиот сликар и политички активист Леон Каплински. Како возрасен, Каплински почнал да верува дека неговиот татко има далечно еврејско потекло и дека бил роднина на Јакуб Франк.

Каплински бил оженет со писателката и директорка на Музејот на играчки во Тарту, Тија Тумет. Имале три сина и една ќерка - От-Сим Томет, Лаурис Каплински, Лемит Каплински и Ело-Мал Томет. Од првиот брак со Кулике Каплински имал ќерка, преведувачката Марја Каплински. Имал врска со класичен филолог и преведувач Ен Лил, со која го добил синот, композиторот Март-Матис Лил.

 Дела 
Каплински објавил бројни збирки песни, проза и есеи. Преведувал дела од француски, англиски, шпански, кинески, вклучувајќи го и Тао те кинг и шведски, дело на Томас Транстремер.

Сопственото дело на Каплински било преведено на англиски, фински, француски, норвешки, шведски, холандски, исландски, унгарски, јапонски, латвиски, литвански, руски, хебрејски, бугарски и чешки јазик. Неговите есеи се занимаваат со еколошки проблеми, филозофија на јазикот, класични кинески песни, филозофија, будизам и естонски национализам.

Каплински компонирал и песни на англиски и фински. Во 2000-тите почнал да пишува на руски, а неговата прва оригинална руска збирка (составена од некои негови песни преведени од естонски на руски) се појавила во 2014 година под наслов Бели пеперутки на ноќта (Белые бабочки ночи) и била наградена во Русија.

Каплински бил еден од авторите и иницијаторите на таканаречената акција Писмо на 40 интелектуалци (Neljakümne kiri). До главните весници во тоа време било испратено писмо потпишано од познати естонски интелектуалци, кои протестирале против однесувањето на властите во Естонија, која била анектирана од Советскиот Сојуз. Иако не било отворено дисидентско, писмото никогаш не било објавено во печатот во тоа време и оние што потпишале биле репресирани со административни мерки.

Неговиот полуавтобиографски роман Истата река бил објавен од Питер Овен во англиски превод на Сузан Вилсон.

Во 1997 година ја добил наградата за литература, уметност и наука на Балтичкото собрание.

 Песни 

 Источно-западната граница...

Истото море во сите нас (Варбарски печат, 1985 г.) (превод на авторот со Сем Хамил)

 Залутаната граница (Копер Канјон прес, 1987 година) (превод на авторот со Сем Хамил и Риина Там)
 Вечерта враќа сè (Бладекс, 2004 г.)
 Соработник на Нов диван: лирски дијалог меѓу истокот и западот (библиотека Гингко, 2019 г.)

 Наследство 

 Астероидот од главниот појас 29528 Каплински бил именуван по Јан Каплински.
 Во 2022 година во Естонија било основано Друштвото Јан Каплински.

 Поврзано 

 Будизмот во Естонија

 Наводи 

 Надворешни врски 

 Почетната страница на Каплински, вклучува списи на англиски,   
 Песните на Каплински на руски јазик   
 Песните на Каплински на француски јазик   
 Јан Каплински. Глобализација: за природата или против природата   
 Јан Каплински. Од харем до бордел.  Уметници во посткомунистичкиот свет   
 Лаури Сомер. Променливата приказна на Каплински
 Талкачка граница:: Поезија на Јан Каплински од ПГР Наир. https://web.archive.org/web/20170207192938/http://www.boloji.com/index.cfm?md=Content&sd=PoemArticle&PoemArticleID=95

 Маја Вајнберг, „Волшебноста или размислувањето за она што постои“ (хебрејски), на веб-страницата „Маала“, декември 2023 година, на тема „Прашина и боја“

Категорија:Починати во 2021 година
Категорија:Родени во 1941 година
Категорија:Естонски поети
Категорија:Естонски филозофи