Еулитин

Еулитин е еден од најретките минерали во природата. Составот е бизмут силикат со формулата за пресметка  Bi4(SiO4)3 или Bi4Si3O12. Минералот формира изометриски кубни кристали до 2 мм во големина, чија носечка форма е тетраедар или тристетраедар. Меѓу сортите, често има и концентрични, влакнести или сферични агрегати со многу импресивен изглед, кои претходно биле нарекувани агриколити.

Еулитинот е секундарен минерал, производ од оксидацијата на бизмутот и неговите соединенија. 

 Историја на откривање и име 
Историјата на откривањето на минералот е сложена и збунувачка. На почетокот на 19 век, еулитин бил опишан од Август Брајтаупт во текот на неколку години, три пати и под различни имиња. Тој бил првиот што ги опишал еулитинските агриколити под нивното модерно име како сферични кристали со сјајна површина. Вториот опис бил даден под името бизмут мешавина, во кој Брајтаупт изјавил дека знаел за овој минерал многу години, но верувал дека е сфалерит. Во 1817 година, Брајтаупт направил трет опис користејќи го новиот минералошки систем на Абрахам Готолоб Вернер, наречен или „арсен-бизмут“ (   ). 

Поточно, Брајтаупт напишал: „Благодарение на арсен-бизмут, се појави интересен нов вид  минерал во фамилијата на бизмут, претходно непознат, кој се чини дека е редок минерал. Ги има следните карактеристики: темно влакнеста кафеава боја, различни обликувани кристали и формирани мали топчиња и хемисфери. Надворешноста е мат, понекогаш со бела обвивка, внатрешноста не е многу сјајна - до многу блескава, понекогаш со мрсен сјај. Преломот е нејасно конхоиден, се разминува во прамени и ѕвездички од „мали пукнатини“, но наидува и на густи, нерамни области. Можна е целосна фрактура на фрагменти и фрагменти во облик на клин, покажува јасна приврзаност кон многу тенки и концентрични, поединечни рабови со закривена мека обвивка, прилично кревка, веројатно лесно може да се скрши и тешка. Арсен-бизмут е многу сличен по изглед со  вурцит , но секогаш е многу различна од неа по боја, мекост итн.

Горенаведениот пасус го претставува првиот документиран опис на еулитин, а името на овој минерал било во едно поглавје од оваа публикација, како да нема никаква врска со арсен-бизмут, а горниот текст (со опис на претходно непознатиот „Арсеник-бизмут“) бил во друго. Конечно, по кратка пауза на рефлексија на звукот, Брајтаупт го прифатил идентитетот на сите три нивни опишани минерали: еулитин, мешавина на бизмут и арсен-бизмут.

Типскиот примерок на еулитин се чува во Рударската академија, Фрајберг, Германија. 

 Својства 
Најчесто, сортите на еулитин се мали по големина, но сепак се издвојуваат по нивниот привлечен и спектакуларен изглед. Транспарентните или проѕирните кристали имаат црвено-кафена или зелена боја и не надминуваат неколку милиметри во екстремните точки. Кристалите се често поединечни тетраедари, честопати сложено модифицирани, но има и сферични сорти кои имаат речиси совршено сферична форма. Друза од кристали може да се состојат од неколку поединци. Компатитивно сплотените кристали понекогаш се одвојуваат само со испакнатите темиња на тетраедарите, во ретки случаи, речиси мазни сферични кластери растат еден во друг (т.н. агриколити). Почесто, еулитинот се јавува во форма на поединечни сферични агрегати. 

Некои сорти се движат од транспарентни до проѕирни до целосно непроѕирни. Бојата исто така варира во широк спектар на нијанси: од темно кафеава и зелена до жолтеникаво-сива, сиво-бела, слама-жолта и безбојна; во тенки чипсови од безбоен до бледо кафеава. 

Сјајот варира многу, од дијамантски до стаклени, некои малку проѕирни или непроѕирни сорти имаат мрсен или восочен сјај. Нема плеохроизам. Вистинската измерена густина е од 6,1 до 6,6 g/cm3, пресметаната е 6,76 g/cm3 . Еулитин обично формира модифицирани тетраедарски кристали со тристетраедарски форми (често со доминантен позитивен тристетраедар и подреден негативен тристетраедар), често со мали коцкасти лица помеѓу тетраедарските форми. Збратимувањето кај {001} е вообичаено. 

 Формирање на минерали 
мини|еолитин (Саксонија) големина на кристал ~ 2,5 мм.
Еулитинот е еден од најретките минерали во природата, што го отежнало проучувањето во 19 век. Владимир Вернадски го сметал еулитинот за една од проблематичните области на современата минералогија и го класифицирал како „земјени, малку проучени тела“, чии понатамошни модификации и понатамошен метаморфизам се непознати. Како што изјавиле, транзицијата на бизмутот кон еулитит бара дополнително проучување и потврда, а индикацијата за тоа може да оди во сите минералошки каталози исклучиво благодарение на описот на Брајтаупт.

Еулитин е откриен заедно со кварц и природен бизмут во Шнеберг и Јохангеоргенштат (Германија). Во Кавказ, минералот се наоѓа во албитиран пегматит во форма на тетраедарски кристали и кора околу зрната тантал.

 Појава 
Типот на депозит на еулитин се наоѓаи  во Саксонија (Шнеберг, Јохангеоргенштад); во Германија овој минерал подоцна бил откриен во Хохстберг, во близина на Хаусах, и во рудниците Клара во близина на Оберволфах, Шварцвалд. Во Романија, пронајден во Догнеци (поранешна Догначка). Во Англија - депозит во близина на Ланливери, Корнвол а исто така и во Саутвик, во близина на Далбеати, Киркубрајтшир (Шкотска). Во Канада, еулитинот е познат од рудниците Еванс-Луп, во близина на Вакелд, Квебек. 

Во Русија, примероци од еулитин биле пронајдени во наоѓалиштето Квартаноје (регион Свердловск, округ Асбестовски) и во рудници Сјуигачан (Територија Хабаровск, округ Верхнебуреински).

 Употреба 
Еулитинските кристали се користат во технологијата со висока прецизност за производство на керамика со оптички квалитет. Се добива со притискање намали природни или синтетички кристали. Уникатните својства на еулитин овозможуваат да се користи како сцинтилатор во физиката со висока енергија, компјутерската томографија и дозиметријата. Меѓутоа, реткоста на минералот и неисправноста на природните кристали ја претворија суровината во исклучително редок, оскуден материјал. Ова станало причина за извршување на бројни работи на одгледување вештачки кристали. Керамиката добиена од лабораториски одгледувани суровини има подобри карактеристики на сцинтилација.

Сличен и еден од најперспективните материјали за горенаведените цели е исто така еднокристалниот бизмут ортогерманат со структура од типот на еулитин. Сепак, еулитинот има подобри карактеристики на сцинтилација во споредба со бизмут ортогерманат. На пример во однос на времето на експозиција (0,1 ms), еулитинот гонадминува три пати. Поради сложеноста на растечките единечни кристали на еулитин од топење со висок вискозитет, нивното производство претставува важен и ветувачки технолошки проблем, на кој работеле неколку истражувачки тимови во 2010-тите.

 Поврзано 

 Бизмутинит
 Бизмутинит
 Бизмоклит
 Бисмит
 Заварицките

 Наводи 

 Надворешни врски 

 Eulytine (валиден IMA минерален вид, grandfathered): информации за минералот еулитин во базата на податоци Mindat.
 Еулитин : Џон В. Ентони, Ричард А. Бидо, Кенет В. Блад, Монте Ц. Николс (Хрсг.): Прирачник за минералогија, Минералошко друштво на Америка. 2001 година.
 Еулитин во базата на податоци webmineral.ru: минерали и наоѓалишта на Русија.
 Eulytine во базата на податоци Mineralienatlas
Категорија:Коцкести минерали
Категорија:Минерали на бизмутот
Категорија:Силикатни минерали