Обувка

Обувки — предмети што се носат на стапалата, што вообичаено служат за заштита на стапалата од животната околина, како што е повреди од грубо тло, стабилност на лизгаво тло и заштита од висока и/или ниска температура.

 Чевлите и сличните обувки го олеснуваат движењето и спречуваат повреди. Таквите обувки може да се користат и за мода и украсување, како и за означување на статусот или рангирањето на личноста во општествената структура.
 Чорапите и друга трикотажа обично се носат дополнително помеѓу стапалата и обувките за дополнителна удобност и заштита. .

Културите имаат различни обичаи во однос на обувките. Тие вклучуваат некористење во некои ситуации, обично со симболично значење. Ова може да им се наметне и на одредени поединци за да ги стават во практично неповолна положба во однос на обувките, доколку тие се исклучени да имаат достапни обувки или им е забрането да ги користат. Ова обично се случува во ситуации на заробеништво, како што се затвор или ропство, каде што групите меѓу другото се јасно поделени според тоа дали се носат обувки или не.

Во некои култури, луѓето ги вадат чевлите пред да влезат во домот. Босите стапала се гледаат и како знак на понизност и почит, а приврзаници на многу вери одредени обреди ги вршат боси. Некои верски заедници јасно бараат од луѓето да ги извадат чевлите пред да влезат во светите градби, како што се храмовите.

Во неколку култури луѓето ги собуваат чевлите како знак на почит кон некој со повисока положба. Слично на тоа, намерното принудување на другите луѓе да одат боси додека се обучуваат се користи за јасно да се покаже и да се пренесе надмоќта.

Лицата кои се занимаваат со чевларскиот занает се нарекуваат чевлари или кондураџии.

 Историја 
Луѓето ги користеле обувките уште од праисторијата, а палеоклиматологијата сугерира дека тие би биле потребни во некои области на човечкото населување пред најмалку 50.000 години за време на последниот глацијален период. Остеолозите пронашле докази за влијанието на обувките врз човечките остатоци од пред околу 40.000 години.. Најстарите обувки досега пронајдени биле од тим под водство на Лутер Кресман во пештерата Форт Рок, Орегон, САД, во 1938 година. Биле зачувани под пепелта што останала во 5025 г. пр. н. е. за време на вулканскиот избув што го образувало кратерско езеро.. Во 1999 година, тие биле датирани околу 10.500–9.300 п.с..Египетските месари понекогаш носеле сандали-платформи со подебели ѓонови од вообичаеното за да ги подигнат стапалата од згрутчената крв на подот. Побогатите Египќани, исто така, понекогаш носеле обувки-платформи... Грците имале голема разновидност на обувки, особено различни стилови на сандали. Обувките котурнус со потпетици биле дел од стандардниот костим за трагичарите, а женствениот коскус за комедијантите. Одењето бос, пак, често било фалено и практикувано. Спартанските момчиња кои биле на воена обука,. Сократ. и олимписките спортисти сите оделе без обувки поголемиот дел од времето. Слично на тоа, Древна Кина ги сметала обувките за важен аспект на цивилизацијата - особено извезените влечки, но честопати прикажувала таоистички бесмртници и богови, како Шуанву, боси. Во библиската книга Исход е запишано како Мојсеј со почит ги собувал чевлите на Синајската Гора, а свештениците исто така оделе боси во Соломоновиот храм пред да преовладаат вавилонските обичаи и влегувањето во обувки во храмовите станало вообичаено во јудаизмот.. и христијанството.Етрурците искусиле неколку трендови на обувки, вклучувајќи ги и зашилените чевли или чизми кои сега се познати како calceus repandus.. Римјаните ја гледале облеката и обувките како непогрешливи знаци на моќ и статус во општеството. Патрициите обично носеле обоени и украсени чевли од штавена кожа со нивните тоги или оклопи, додека плебејците носеле чизми од сурова кожа или потковани чизми, а од робовите обично се барало да бидат боси. Овие класни разлики во обувките се чини дека биле намалени за време на царското раздобје, бидејќи царевите сè повеќе и повеќе симболи на висок статус присвојувале за себе... Римјаните биле најраните луѓе за кои денес се знае дека ги обликувале своите десни и леви чевли при изработката, наместо да ги прицврстуваат и обликот да го добијат со носењето. Католичките светци заштитници на чевларството - Криспин и Криспинијан - биле измачувани за време на Диоклецијановиот прогон..Во средновековна Европа, кожените чевли и чизми станале почести. Во почетокот повеќето обувки биле едноставно парчиња кожа сошиени заедно, а потоа прицврстени околу стапалото со помош на врвка. Оваа обувка се развила во патики, каде што ѓонот и горниот дел беа зашиени заедно, а потоа свртени внатре-надвор за да се сокрие и заштити шевот и да се подобри водоотпорноста. Од владеењето на Карло Велики, византиските моди почнале да влијаат на Западот, а понтификалите на папите и другите епископи почнале да се одликуваат со поголем луксуз, вклучително и везени свилени и кадифени влечки. До доцниот среден век, модните трендови периодично поттикнувале големи даноци или строги прописи како и црковна осуда за суета. Пигаче од 12 век и пуленот од 14 и 15 век имале издолжени врвови, честопати полнети за да го задржат својот облик. Отприлика во исто време, неколку просјачки редови почнале да практикуваат босногост како аспект на нивните завети за понизност и сиромаштија, одејќи потполно боси или само носејќи сандали при какво било време. Од 1480-тите, пуленот бил заменет со обувка-патка, која имала рамен преден дел, но набрзо станал непрактично широк. Крутите „чорапи“ од тоа време обично барале прилично меки обувки, кои пак полесно се оштетувале во нечистотијата и на отворено. Ова навело многу луѓе да користат калопеди со дрвен ѓон, или галоши, обувки кои служеле како платформа при одењето. Особено во Венеција, овие платформи биле комбинирани со чевелот за да се направат чопини, понекогаш толку непријатно високи што носителот барал слугите да му помогнат да го придржат. (Турските извори, ги поврзуваат чопините непосредно со наланите што се носеле во амамите и чија висина се сметала за ознака на статусот.).До раниот нов век, развојот на подобри и понекрути чорапи и им овозможило на европските обувки да станат поцврсти и поиздржливи. Бил развиен начин, користејќи тесна лента од кожа помеѓу горниот дел и ѓонот за да се подобри изгледот и удобноста, да се зголеми отпорноста на вода и да се поедностави поправката, особено за замена на ѓонот на износените чевли. Почнувајќи со бракот на 14-годишната фирентинка Катерина де Медичи во 1533 година со принцот Анри од Франција, и машките и женските членови на кралското семејство и благородниците почнале да носат високи потпетици, со што се појавил изразот „на висока нога“.. Ова се правело понекогаш заради прикажување или изглед, а понекогаш како помош за јавање со узенгии. Во најголем дел, машките обувки биле поукрасени и поскапи бидејќи женските стапала обично биле покриени со големите фустани од тоа време. Фетишизмот за обувки првпат бил објавен во делото на Никола-Едме Ретиф во предреволуционерна Франција.. Во Кина, во времето на династиите Минг и Чјинг, врзувањето на стапалата довело до развој на лотосови чевли за жените Хан, а потоа чевли-саксии за жените Манчу кои сакале да го подражаваат карактеристичното одење на жените со врзани стапала без самите да се подложат на процесот. Во Африка, Северна Америка и шпанската и португалската Јужна Америка, кодовите за робовите честопати наложувале робовите да бидат боси во секое време, без исклучоци. По независноста, американскиот Југ бил исклучок. Барањето на Југот за голем број неквалитетни чевли за своите робови било задоволено со работилници во Бостон, Филаделфија и Њујорк, зависност што подоцна ја загрозило Конфедеративната армија за време на Граѓанската војна. и била одговорна во легендата за одлучувачката битка кај Гетисбург..Среде Индустриската револуција, воведувањето на производството на производна лента од страна на Џон Адам Дагир. и строгата контрола на квалитетот. во работилниците „десетфутери“. во Лин, Масачусетс, САД, околу 1760 година понекогаш се смета за прва фабрика за чевли. Сепак, иако механизираните текстилни фабрики значително ја намалиле цената на соодветните чорапи, секој чекор од процесот на производство на чевли требало да се прави рачно во бавен систем. Првите механизирани системи  развиени од Марк Исамбард Брунел во 1810 година за снабдување со чизми на Британската армија во време на Наполеоновите војни  комерцијално пропаднале штом завршиле војните бидејќи демобилизираните војници ја намалиле цената на физичката работа.. Приспособувањето на Џон Николс од 1850 година на шивачките машини на Хоу и Сингер за спојување на горниот дел со ѓоновите. и изумот на чевларскиот калап од страна на суринамскиот доселеник Јан Ернст Мацелигер од 1880 година конечно дозволиле вистинска индустријализација, зголемувајќи ја продуктивноста на поединечните работници од 20 или 50 пара на ден, на 700 пара што ја преполовило цената. и накратко правејќи го Лин средиште на светското производство на чевли.. Во 1865 година, повеќето мажи во индустријата во пописот и градскиот именик се идентификувале како „чевлари“. Многумина биле заменети со поевтини доселеници. Чехот Томаш Бата им се придружил на овие работници во Лин во 1904 година, а потоа се вратил во неговата сопствена фабрика во Злин, Моравија, механизирајќи го и рационализирајќи го неговото производство.До почетокот на 20 век, вулканизацијата довела до развој на бродски чевли, гумени чизми, галоши и рибарски чизми. Големата распространетост на рововото стапало во Првата светска војна го свртело вниманието на важноста од обезбедување на соодветни обувки за следните судири, иако тоа не било секогаш можно. Милиони кинески војници и во Националната револуционерна армија и Народната ослободителна армија биле обврзани да користат чевли од слама и јаже за да овозможат лесна замена на долгите маршеви за време на Втората светска војна и следната граѓанска војна,. што било причина за болести и дезертирање, особено меѓу националистите... По светските војни, зголеменото значење на професионалните спортови во голема мера ги популаризирал различните спортски обувки, особено патиките. Големите брендови како Конверс, Адидас и Најк користеле имиња на ѕвезди како Чак Тејлор, Мајкл Џордан, Лионел Меси и други за да ги промовираат своите производи. Модните куќи на одреден временски интервал поттикнувале нови трендови во женската и високата мода. Во 1954 година, кога работел за Кристијан Диор, Роџер Вивиер ја популаризирал штиклата. (Машките обувки имаат тенденција да го задржат британскиот изглед од 19 век, како што се чевлите и мокасините од Оксфорд.) Различни поткултури користеле различни обувки како дел од нивниот идентитет.Меѓународната трговија со обувки на почетокот била главно ограничена на американскиот извоз во Европа и извозот на Европа во нејзините различни колонијални империи. Помогната од Маршаловиот план по Втората светска војна, Италија станала главната земја извозник на чевли во 1950-тите.. Во 1960-тите ѝ се придружила Јапонија, која го префрлила своето производство во Тајван, Јужна Кореја и Хонгконг бидејќи нејзината работна сила станала прескапа. За возврат, производителите од Хонгконг почнале да го префрлаат производството во Гуангдонг во континентална Кина речиси веднаш по воспоставувањето на Политиката за отворање на Денг Шјиаопинг во раните 1980-ти.  Наскоро, конкурентите биле принудени да го следат примерот, вклучително и префрлање на тајванското и корејското производство во Фуџјиан и во Венџоу во Јужен Џеџјианг. Слично на тоа, среде Перестројката и падот на комунизмот, Италија ја растурила својата домашна индустрија, префрлајаќи ја својата работа во Источна Европа, која се покажала помалку доверлива од Кинезите и дополнително го нагризала нивниот удел на пазарот. Почнувајќи од околу 2000 година, Кина постојано произведува повеќе од половина од чевлите во светот.. Од 2021 година, обувките се 30-та најтргувана категорија на меѓународно ниво.. Но, додека Кина произведува повеќе од 60% од извезените обувки,. моментално заработува помалку од 36% од вредноста на вкупната трговија поради континуираното значење на американските, германските и другите брендови на северноамериканските и европските пазари.

 Материјали 

Модерните обувки обично се направени од кожа или пластика и гума. Всушност, кожата била еден од првичните материјали што се користеле за првите верзии на чевли. Ѓонот може да биде направен од гума или пластика, понекогаш со додавање на метален дел одвнатре. Римските сандали имале метални листови на ѓонот за да не го губат обликот.

Во поново време, добавувачите на обувки почнале да набавуваат еколошки материјали.

 Видови 
мини| Пар сандали
 Чизми
 Чевли
 Сандали
 Папучи
 Специфични обувки
 Традиционални обувки

 Индустријата за обувки 
Во Европа, во последните десетлетија е забележан пад на индустријата за обувки. Додека околу 27.000 претпријатија работеле во 2005 година, само 21.700 останале во 2009 година. Не само што овие претпријатија се намалиле по број, туку се намалиле и директните вработувања во секторот.

Во САД, годишниот приход од индустријата за обувки бил 48 милијарди долари во 2012 година. Во 2015 година, имало околу 29.000 продавници за чевли во САД, а во чевларската индустрија биле вработени околу 189.000 луѓе. Поради зголемениот увоз и овие бројки се намалуваат. Единствениот начин да останете живи на пазарот за чевли е да се воспостави присуство на ниши пазари.

 Безбедност на обувките 
За да се обезбеди висок квалитет и безбедност на обувките, производителите треба да се погрижат сите производи да се усогласат со постоечките и соодветните стандарди. Со производство на обувки во согласност со националните и меѓународните регулативи, потенцијалните ризици може да се минимизираат и да се заштитат интересите и на производителите и на потрошувачите. Следниве стандарди/прописи важат за производите за обувки:

 CPSIA
 МК Стандарди како што се
 GB20400 - 2006 година Кожа и крзно - граница на штетни материи
 QB/T1002-2005 Кожени чевли
 GB/T 15107 Спортски обувки
 EN Стандарди за обувки
 ASTM стандарди 
 ISO стандарди 
 Список на ограничени супстанции на AAFA
 BIS (ISI) : IS 15298-I: методи на тестирање од 2011 година, IS 15298 –II за заштитни обувки, IS 15298-III Заштитни обувки, IS 15298-IV професионални обувки

 Поврзано 
 Чевларство

 Наводи 

 Литература 
  726 pages.
  190 pages.
  302 pages.

 Надворешни врски 

 Encyclopædia Britannica: clothing and footwear industry

Категорија:Обувки