Изидор Цанкар

Изидор Цанкар (22 април 1886 – 22 септември 1958) бил словенечки автор, историчар на уметност, дипломат, новинар, преведувач и либерален конзервативен политичар. Тој бил еден од најзначајните словенечки историчари на уметност од првиот дел на 20 век и еден од највлијателните културни фигури во меѓувоената Словенија.

 Ран живот 
Изидор Цанкар е роден во Шид, во тогашното Австроунгарско Кралство Хрватска и Славонија (сега дел од српската покраина Војводина). Неговиот татко, Андреј Цанкар, бил словенечки трговец од Нотрањска, додека неговата мајка Марија Хубер била од мешано дунавско швабско - хрватско семејство. Изидор бил братучед на познатиот писател Иван Цанкар. На седумгодишна возраст, неговиот татко банкротирал. Младиот Изидор бил згрижен од неговата тетка Каролина Хофберг. Цанкар израснал во мултикултурна средина и уште од мали нозе зборувал хрватски, германски и унгарски. Посетувал училишта на хрватски јазик и во текот на животот тврдел дека неговиот хрватски е подобар од неговиот Словенечки. Во 1897 година, неговите братучеди Иван и Карло Цанкар го убедиле да се пресели во Љубљана, каде што посетувал класичен ликеј. Во 1905 година, по завршувањето на гимназијата, решил да стане свештеник и се запишува во Римокатоличката семинарија во Љубљана. Таму го запознал теологот Андреј Калан, кој имал пресудно влијание врз идниот интелектуален развој на Цанкар.

По завршувањето на студиите по теологија во Љубљана во 1909 година, се запишал на Универзитетот во Лувен, каде што студирал естетика. Во овој период, тој исто така поминува време во Лондон и во Париз. Во 1910 година се запишал на Универзитетот во Грац, каде студирал филозофија. Во 1913 година, тој се здобил со докторат по историја на уметност на Универзитетот во Виена со тезата за италијанскиот барокен сликар Џулио Кваљо, која ја напишал под надзор на словенечкиот историчар на уметност Франс Стел. Истата година се вратил во Љубљана, каде што станал уредник на католичкото списание Дом ин свет, трансформирајќи го во најпрестижното книжевно списание во словенечките земји. Помеѓу 1918 и 1919 година, тој работел како главен уредник на конзервативниот дневен весник Словенец, најраспространетиот словенечки весник во тоа време. Во истиот период се активира во Словенечката народна партија, учествувајќи во преговорите за обединување на Државата на Словенците, Хрватите и Србите со Кралството Србија.

По формирањето на обединета југословенска држава, ги продолжил студиите во Виена кај Макс Дворжак. Во 1920 година се вратил во Љубљана, каде што станал директор на новоформираната Словенечка национална галерија. Во 1923 година станал професор на Универзитетот во Љубљана. Во истиот период решил да го напушти свештенството. Тоа го направил во 1926 година и се оженил со Ана Хрибар, која потекнувала од богато љубљанско семејство. Неговото заминување од свештенството и Католичката црква и последователниот брак ја изненадил и налутил Љубљана. 

Во 1933 година ја основал словенечката секција на Меѓународниот ПЕН, а како прв претседател ја извршувал до 1935 година. Во мај 1933 година, за време на 11-тиот конгрес на меѓународниот ПЕН клуб во Дубровник, Цанкар гласал за исфрлање на пронацистичките писатели од организацијата, за разлика од хрватските и српските претставници. Во исто време, тој станал близок пријател со југословенскиот скулптор Иван Мештровиќ и служел како кум на неговата втора ќерка. Во доцните 1930-ти, тој го убедил семејството на неговата сопруга да донира пари за изградба на Музејот на модерна уметност во Љубљана, чиј надзор бил тој.

 Дипломатска и политичка кариера 
Во 1936 година, Цанкар бил назначен за амбасадор на Југославија во Аргентина. Тој бил во Буенос Аирес за време на инвазијата на Оската врз Југославија во април 1941 година. Во 1942 година, југословенската влада во егзил го назначи за амбасадор во Канада. Во 1944 година, поднел оставка како протест против политиките на премиерот Божидар Пуриќ, кој продолжил да ја поддржува српската Четничка отпорна група на Дража Михајловиќ, дури и по обвиненијата за неговата соработка со нацистичка Германија во борбата против партизаните на Тито. Канадскиот премиер Макинзи Кинг му понудил позиција во канадската дипломатска служба, но Цанкар ја одбил. По потпишувањето на Вишевскиот договор во јуни 1944 година помеѓу новоименуваниот југословенски премиер во егзил Иван Шубашиќ и лидерот на југословенското комунистичко отпорничко движење, Јосип Броз Тито, Цанкар бил назначен за министер за култура и телекомуникации во новата коалициска влада. Сепак, поднел оставка во есента на истата година по неуспехот да ги убеди лидерите на Словенечката народна партија да го признаат Ослободителниот фронт на словенечкиот народ и да се обединат со југословенските партизани.

Во февруари 1945 година отишол во ослободениот Белград и бил именуван за амбасадор во Грција . Во 1947 година се враќа во Љубљана, каде работи како консултант за Националната галерија и Музејот на модерна уметност. Тој бил критичен кон комунистичкиот режим, но не се вклучи во никаква политичка акција. Во 1953 година станал член на Словенечката академија на науките и уметностите . Починал во Љубљана во 1958 година, на 72-годишна возраст и бил погребан на гробиштата Жале .

 Дела 
Во раните години, Цанкар напишал неколку реномирани есеи, главно поврзани со естетски прашања. Во 1911 година ја објавил книгата Средби, збирка интервјуа со современи словенечки автори и уметници (Иван Цанкар, Рихард Јакопич, Фран Салешки Финжгар, Иван Тавчар, Отон Жупанчич, Франк Ксавер Мешко и други). Во 1913 година, тој го напишал своето единствено големо книжевно дело, есеистичкиот роман, На пат, напишан како патопис низ Италија.

Во 1926 година, Цанкар објавил голема работа во историјата на уметноста, Вовед во разбирањето на фигуративната уметност, каде што развил систематска стилска типологија базирана на теориите на Хајнрих Вьолфлин. Во истата година започнал да ја објавува својата главна работа,  (Историја на фигуративната уметност во Западна Европа), во која ја применил својата сопствена естетска теорија при прегледот на западната уметност помеѓу доцниот антички период и Ренесансата. Помеѓу 1926 и 1936 година, тој ја објавил првата критичка издавање на собрани дела на писателот Иван Цанкар, неговиот братучед. Во 1948 година, исто така, ја објавил кореспонденцијата на Иван Цанкар. 

Изидор Цанкар бил и преведувач: меѓу другото, преведувал дела на Џонатан Свифт, Патрик Аугустин Шихан, Андре Мороа и Имануел Кант.

Категорија:Починати во 1958 година
Категорија:Родени во 1886 година
Категорија:Членови на Словенечката академија на науките и уметностите
Категорија:Словенечки новинари