Маскирање

Маскирање или камуфлирање — збир на мерки во воениот поимник што се користат за прикривање од непријателот на сопствените единици, борбена опрема и предмети. Целта на овие мерки е да го наведе непријателот да извлече неточни заклучоци за распоредот и силата на единиците на другата страна и следствено да донесат погрешни одлуки. Камуфлажата е вештина која се применува во мир и војна и со која се бара да се постигне изненадување.

 Начела 
десно|мини|200x200пкс| Типична маскирна шара.
Постојат стални начела за маскирање, кои можат да се сведат на вистинитост, разновидност, активност и непрекинатост (ВРАН). Вистинитоста значи дека маскирањето треба да постигне истоветност со околината. Различноста значи дека мора постојано да се користат нови мерки и постапки за маскирање. Активност - планирање на сите нивоа на команда со намера залажување на непријателот. Непрекинатост значи постојаност на маскирањето, бидејќи во спротивно непријателот лесно може да ја забележи измамата. Обемот на камуфлажните мерки зависи од ресурсите и снаодливоста, а успехот од дисциплината во спроведувањето на мерките за камуфлажа.

 Поделба 
Поделбата се врши на различни начини. Според средствата, се дели на природна и вештачка камуфлажа, според методите на извршување на прикривањето, се дели на деформирање и имитација, според целта и опсегот се дели на трупно и оперативно, индивидуално и колективно итн.

Природното маскирање е користење на природните услови (пошуменост, нерамен терен) и временските услови (магла, ноќ). Вештачкото маскирање користи вештачки материјали (макети, средства и опрема за камуфлажа, маскирни мрежи, маскирни бои).

Сокривањето е мерка што го спречува непријателот да го открие маскираниот објект. Со деформации се менува изгледот и создава впечаток за поинаков објект. Со имитациите се создаваат објекти, од евтини материјали, што што всушност не постојат.

 Трупно маскирање 
Трупното маскирање опфаќа постапки за маскирање војници, возила, оружје, машини и утврдувања и други објекти.

 Оперативно маскирање 
Оперативното маскирање е низа мерки што се користат за прикривање на маневрите на единицата, насоките за напад и оперативните подготовки на армијата. Тоа се прави за да се постигне големо изненадување од поголем обем. Во поширока смисла, тоа вклучува и дезинформации, создавање на лажни објекти, електронско извидување и електронско попречување, разузнавачка активност и др.

 Противелектронско маскирање 
Електронско или противелектронско маскирање е спречување на непријателско извидување со помош на електронски средства за извидување (радио, радар, инфрацрвени и телевизиски уреди). Маскирањето на радиосредствата е збир на постапки кои ја прикриваат работата на сопствената радиоопрема и ја нарушуваат работата на непријателската радиоопрема. Противрадарското маскирање се постигнува со поставување на единици во мртва зона (затскриена од радарско набљудување) зад ридови, во клисури, зад шуми и слично. Технички средства за противрадарско маскирање вклучуваат маски-екрани со различни ориентации кои го кријат објектот, маски за пречки (метални листови, фолии, мрежи) и аголни рефлектори (кои ги менуваат рефлектирачките својства на објектот). Маскирањето од телевизиско извидување е слично на редовното и радарското маскирање од инфрацрвено набљудување се врши со помош на маскирни мрежи, маскирни инфрацрвени бои итн.

 Маскирање во воената морнарица 
десно|мини|250x250пкс| Маскирање со линии и шари што го отежнуваат одредувањето на насоката и димензиите на бродот.
Начелата на маскирање се слични на оние во копнената армија. Има многу специфики, а маскирањето се користи уште од древно време. Гусарите во 16 и 17 век честопати ги маскирале своите бродови како трговски бродови и напаѓале откако ќе се приближеле до друг брод.

Во 19 век, бродовите почнале да се бојат во сиви и сивосини нијанси за да се отежне нивното откривање. Разнобојно маскирање () се применува во облик на шари, или испрекинати линии. Линиите имаат за цел да го отежнат одредувањето на курсот и типот на бродот, што е особено корисно против подморниците. Маглата и чадот исто така се користат, на пример во Битката кај Јитланд.

Во Втората светска војна, бродовите исто така биле обоени одозгора, за да го измамат непријателот за типот на бродот и насоката. Така Јапонците ги боеле своите носачи на авиони одозгора да личат на крстосувачи или борбени бродови. За време на маневрот се применува радиотишина.

 Маскирање во военото воздухопловство 
Маскирањето во военото воздухопловство се изведува на авиони, аеродроми и помошни објекти. Покрај боењето, се изработуваат лажни аеродроми, лажни полетно-слетни писти, макети на авиони за привлекување непријателски напади, хоризонтални маски над објекти, камуфлажни мрежи, лажни патишта и патеки. Во зима, авионите се бојат во бело и се покриваат со бели ќебиња. За да се измамат радарите, се користат метални ленти и листови исфрлени од авион, а за инфрацрвени уреди, ракети. На земја се поставуваат радарски рефлектори од лим или алуминиумска фолија, кои даваат одраз како вистинските објекти.

По Втората светска војна, започнала изградба на подземни аеродроми и хангари, употреба на авиони со скратено или вертикално полетување и слетување и опсежни методи на електронско покривање. Губењето на аеродромот често е катастрофално (Арапско-израелска војна од 1967 година).

 Историски преглед 
Маскирањето се користи уште од античко време. Персијците палеле огнови и го користеле чадот за да ги прикријат маневрите на војската, а Велисариј во 6 век, палел огнови ноќе за да создаде впечаток кај Готите за јака сопствена војска.

Во Американската граѓанска војна биле изградени лажни артилериски позиции и топови.

Во 19 век, камуфлажата се повеќе се разгледува теоретски, со напуштање на линискиот борбен поредок. За време на Бурската војна од 1899-1902 година. Британците користеле униформи со соодветни бои и димни завеси. Русите градел лажни топови за да привлечат јапонски оган во Руско-јапонската војна од 1904-1905 година.

Првата светска војна довела до масовна употреба на маскирање на сите фронтови. Било усложнето со појавата на извидувачки авиони, воздушно фотоизвидување, радиоизвидување и други методи. Франција вовела специјална армиска камуфлажна служба.

Во Шпанската граѓанска војна, републиканците ги потопувале мостовите на длабочина од 30 сантиметри, поради што било невозможно да се забележат од воздух.

 Втора светска војна 
Најцелосни и подробни правила за камуфлажа биле објавени од Црвената армија во 1940 година. (). Во Втората светска војна маскирањето добива уште поголемо значење и е една од најсложените мерки на борбена безбедност. Во Битката за Курск, Советите користеле лажни артилериски единици, така што Германците ги знаеле вистинските позиции на само 20-25% од советската артилерија пред нападот. Во областа Радомишљ-Денбиц во 1944 година биле поставени 400 макети на тенкови, 500 макети на возила и 100 макети на оружја, што ги измамило Германците да мислат дека има голема концентрација на непријателски сили.

Особено опсежни биле камуфлажните мерки пред десантот во Нормандија. Се градат илјадници лажни шатори, земјанки и објекти, лажни пристаништа, бродови, тенкови и авиони. Постоел тенк М4 Шерман на надувување. Од авионите се исфрлале станиолски ленти за да ги попречуваат непријателските радари и илјадници кукли со пушки кои сами пукаат за да го измамат непријателот за вистинското место на напад.

Во Југославија партизаните изведувале обемни камуфлажни мерки. Заради водењето на герилската војна, со заседи, ноќни операции, диверзии и слично, маскирањето е неопходно и при напад и при одбрана. Задолжително беше маскирање на објекти во позадина, изградба на земјанки каде што се наоѓале болници, печатници и слично. Земјанките се маскирале со лисја, трева, бусени и гранки. Објектите често се граделе ноќе, на скриени места, а местоположбите ги знаеле само избран круг на луѓе.

 По Втората светска војна 
По Втората светска војна маскирањето станува уште посложено поради појавата на извидувачки сателити и развојот на модерна електронска извидничка опрема. Природната камуфлажа станала уште поизразена по искуствата од Корејската и Виетнамската војна. Објектите треба да бидат прикриени со природни маски, треба да се спречи оцртување на силуетите, а објектите да се вклопат со релјефот. За движење треба да се користи ноќта, маглата, дождот и снегот.

 Еволуција 
Бидејќи во фосилните записи недостасуваат докази за камуфлажа, проучувањето на еволуцијата на стратегиите за камуфлажа е многу тешко. Уште повеќе, камуфлажните особини мора да бидат приспособливи (да обезбедуваат зголемена одржливост во дадена средина) и наследни (со други зборови, особината мора да биде подложена на позитивна селекција). Така, проучувањето на еволуцијата на стратегиите за камуфлажа бара разбирање на генетските компоненти и различните еколошки притисоци кои предизвикуваат крипза.

 Историја на фосили 
Камуфлажата е особина на меките ткива која ретко се зачувува во фосилните записи, но ретките примероци на фосилизирана кожа од раздобјето креда покажуваат дека некои морски влекачи биле засенчени. Кожата, пигментирана со еумеланин со темна боја, открива дека и  кожестите желки и мозасаурусите имале темен грб и светли стомаци. Постојат фосилни докази за камуфлирани инсекти кои датираат од пред повеќе од 100 милиони години, на пример ларви на мрежокрилци кои лепат остатоци по целото тело како што прават нивните современи потомци, криејќи се од пленот. Се смета дека диносаурусите се камуфлирале, бидејќи 120 милиони години стар фосил од Psittaosaurus бил зачуван со контрасенка.

 Генетика 
Камуфлажата нема еднообразно генетско потекло. Сепак, проучувањето на генетските составни делови на камуфлажата кај одредени организми ги осветлува различните начини на кои камуфлажата може да еволуира меѓу линиите.

Многу главонози имаат способност активно да се камуфлираат, контролирајќи ја крипсата преку невронската активност. На пример, геномот на обичната сипа вклучува 16 копии од генот рефлектин, кој му дава на организмот извонредна контрола врз бојата и шарата. Се смета дека генот за рефлексин настанал со транспозиција од симбиотската бактерија Aliivibrio fischeri, која обезбедува биолуминисценција на нивните домаќини. Иако не сите главонози користат активна камуфлажа, древните главонози можеби го наследиле генот хоризонтално од симбиотскиот A. fischeri, при што дивергенцијата се јавува преку последователно дуплирање на гените (како во Sepia officinalis ) или губење на генот (како кај главонозите без активна камуфлажа). Ова е единствено како пример за камуфлажа што произлегува како случај на хоризонтален пренос на гени од ендосимбионт. Меѓутоа, други методи на хоризонтален пренос на гени се вообичаени во еволуцијата на стратегиите за камуфлажа во други лози. Големите брезини грбици и инсектите Phasmatodea имаат гени поврзани со камуфлажата што потекнува од настаните на транспозиција.

Гените агути се ортологни гени вклучени во камуфлажата во многу лози. Тие произведуваат жолти и црвени бои (феомеланин) и делуваат во конкуренција со други гени кои произведуваат црни (меланин) и кафени (еумеланин) бои. Кај источните еленски глувци, во раздобје од околу 8000 години, еден ген агути развил 9 мутации, од кои секој го подобрува изразувањето на жолтото крзно при природна селекција и во голема мера ја елиминирало бојата на црното крзно што ја кодира меланинот. Од друга страна, сите црни припитомени мачки имаат бришења на генот агути што го спречува неговото изразување, што значи дека не се произведува жолта или црвена боја. Еволуцијата, историјата и широко распространетиот опсег на гените агути покажуваат дека различни организми често се потпираат на ортологни или дури и идентични гени за да развијат различни стратегии за камуфлажа.

 Поврзано 
 Макета

 Наводи 

 Литература 
 Војна енциклопедија, Београд, 1973., књига пета, pp. 320–325.


 . Reprinted 1985, Penguin Classics.



Elias, Ann (2015). . 






 Behrens, Roy R. . 
 Behrens, Roy R. (2009). . 
 Behrens, Roy R. (2012). . 
 . Unicorn Press..
 . John Murray..
 . DPM..
 . Zone Books..
 Stevens, Martin; Merilaita, Sami (2011). . 
 . McGraw-Hill..
 . Crabtree Publishing.. (ages 4–8)
 . First Discovery series. Moonlight Publishing.. (ages 4–8)

 Надворешни врски 
 Ohio State University: The Camouflage Project  – interplay of science and art
 Behrens, Roy. A Chronology of Camouflage

Категорија:Биолошки односи
Категорија:Војска
Категорија:CS1-одржување: повеќе имиња: список на автори
Категорија:CS1-одржување: датумски формат