Железен оксид

Железни оксиди — хемиски соединенија сочинети од железо и кислород. Разликуваме неколку железни оксиди. Честопати тие се нестехиометриски. Оксихидроксидите се сродна класа на соединенија, од кои најпозната е ’рѓата.

Железните оксиди и хидроксиди се широто распространети во природата и играат важна улога во мноштво геолошки и биолошки процеси. Се користат како железни руди, пигменти, катализатори и термит, а присутни се и во хемоглобинот. Тие се евтини и долготрајни пигменти во боите и премазите. Ваквите бои се жолта, портокалова, црвена, кафеава и црна боја со земјеста нијанса. Кога се користат во прехранбени бои носат Е-број E172.

Стехимоетрии 
мини|250п|Пигмент од железен оксид. Кафеавата боја покажува дека железото е во оксидациска состојба +3.
Железните оксиди се состојат од железа Fe(II), Fe(III) или обете. Заземаат октоедарска или тетраедарска геометрија. Само неколку оксиди се значајни на земјината површинна, меѓу кои виститот, магнетитот и хематитот.

 Оксиди на FeII
 FeO: железо(II) оксид, вистит 
 Мешани оксиди на FeII и FeIII
 Fe3O4: железо(II,III) оксид, магнетит 
 Fe4O5
 Fe5O6
 Fe5O7
 Fe25O32
Fe13O19
 Оксиди на FeIII
 Fe2O3: железо(III) оксид 
 α-Fe2O3: алфа-фаза, хематит 
 β-Fe2O3: бета-фаза
 γ-Fe2O3: гама-фаза, магхемит 
 ε-Fe2O3: епсилон-фаза

Топлинско ширење
+Жел. оксидCTE (× 10−6 °C−1)Fe2O314,9Fe3O4>9,2FeO12,1

Оксихидроксиди

 гетит (α-FeOOH), 
 акаганеит (β-FeOOH), 
 лепидокрокит (γ-FeOOH), 
 фероксихит (δ-FeOOH), 
 ферихидрит (Fe5HO8 · 4 H2O прибл., или 5 Fe2O3 · 9 H2O, подобро пресрочен како FeOOH · 0,4 H2O)
 FeOOH со пиритна структура под висок притисок. Штом ќе започне дехидрацијата, оваа фаза може да образува FeO2Hx (0 < x < 1).
 зелена ’рѓа (FeFeOH3x + y − z (A−)z каде A− is Cl− или 0,5 )

Реакции
Во високите печки и сродните погони железните оксиди се претвораат во метал. Типични редуктивни агенси се разните облици на јаглерод. Претставителната реакција почнува со темен оксид: 

 Во природата 
Железото е складирано во многу организми во облик на феритин, железест оксид сместен во растворувачка белковинска обвивка.

Некои видови бактерии како Shewanella oneidensis, Geobacter sulfurreducens и Geobacter metallireducens се служат со железни оксиди како завршни елетронски акцептори.

Примена
Речиси сите железни руди се оксиди, па така овие материјали се важни претходници на железниот метал и неговите бројни легури.

Железните оксиди се важни пигменти на различни бои (црна, црвена, жолта). Нивните предности се во тоа што се евтини, силно обоени и нетоксични.

Магнетитот е составница на магнетните ленти за снимање.

 Поврзано 
 Кислородна катастрофа
 Лимонит
 ’Рѓеста боја

 Наводи 

 Надворешни врски 

 Пигменти од железни оксиди  — статистика и информации 
 Џебен водич за хемиски опасности, CDC – NIOSH 

Оксиди
Категорија:Преоднометални оксиди