Палинка

Палинка — традиционална овошна ракија со потекло од средновековна Унгарија, познат под неколку имиња. Заштитени како географска ознака на Европската унија, само овошните жестоки пијалаци пасирани, дестилирани, созреани и флаширани во Унгарија и слични алкохолни пијалаци од кајсија од четири провинции во Австрија може да се нарекуваат „палинка“, додека „Тотпалинка“ се однесува на пијалаци добиени од пченица. Торкоипалинка, различен производ во правна смисла, е слично заштитен пијалак од комина што вообичаено се вклучува со палинката. Додека палинката може да се направи од кое било локално одгледувано овошје, најчесто се прави од сливи, кајсии, јаболка, круши и цреши.

Сличен производ постои во Чешка и Словачка каде што е познат како паленка, и во Романија, Италија и Грција под исто име. Во Турција е познат како богма.

 Етимологија 
мини| Романска палинка од Марамуреш
Зборовите pálinka (на унгарски), pálenka (чешки и словачки) и pălincă (романски) потекнуваат од словенскиот корен paliti, „да гори, да дестилира“. На унгарски, зборот Tótpálinka (буквално „словенска палинка“) се користел за да се однесува на алкохолни пијалаци добиени од пченица.

 Историја 
Првите записи за унгарската ракија датираат од XIV век (1332); наречена Aqua vitae reginae Hungariae . Овој тип на алкохол веројатно бил жесток пијалак помешан со рузмарин и имал употреба во медицината, бидејќи и кралот и кралицата страдале од артритис.
мини|Унгарско шише палинка
Во 19 век, пиварниците и дестилериите на палинка работеле во тандем. Комениус ја опишал опремата што се користела за правење на палинка во Orbis sensualium pictus („Светот во слики“), неговата позната книга напишана за деца во унгарскиот град Сароспатак. Самото дестилирање било право на земјопоседниците, а биле воведени закони за да се спречат селаните да прават палинки дома. Употребата на пченица била забранета, а дестилацијата била забранета на верските празници. И покрај ова, црквата сè уште го надгледувала производството на алкохол. Записите покажуваат дека цистерциските монаси во округот Хевес вареле пиво и дестилирале палинка во 1715 година. Улогата на еврејските заемодавци и бизнисмени, исто така, растела со производството на алкохол, а Свети Михаил беше назначен за светец заштитник на дестилирањето. Во тоа време почнале да се појавуваат и учебници и публикации на оваа тема.

Поголемото производство на дестилати, палинки и ликери од 1799 година резултирало со изготвување насоки за дестилација, а приоритетните права дадени на сопствениците на земјиштето биле донесени како закон. набргу потоа вовеле данок на палинка, а до 1850 година дестилацијата била државен монопол. Во 1920 година, во Унгарија имало 260 дестилерии за палинка, бројка која пораснала на 1.070 во 1970 година пред да падне на 815 во 1982 година. Во меѓувреме, биле воведени различни закони за ограничување на производството, вклучително и забрана за време на краткотрајната Унгарска Советска Република во 1919 година и поделба на производството 50-50 со државата од 1952 до 1970 година.

Нелегалното домашно дестилирање станало популарно во 18 век, кога селанските пивари биле затворени. Практиката била поттикната од желбата да се искористи овошјето кое паднало од дрвото и не можело да се јаде, заедно со сознанието дека правењето плалинка дома е многу поевтино. Бидејќи крајниот производ често бил инфериорен, тој бил резервиран за лична употреба и се нудел само на пријателите и гостите.

Зборот палинка станал широко распространет во Унгарија во 17 век, но сепак се однесувал на дестилати направени од жито. Значењето подоцна било пренесено на овошни ракии додека дестилатите од пченица биле нарекувани крематура. Дестилацијата станала привилегија на земјопоседниците, што довело до ширење на домашните казани за дестилирање ракија. Законот забранувал употреба на житарки за дестилација, па оттука и употреба на овошје. Приватните дестилерии и фабрики почнале да се појавуваат кон крајот на осумнаесеттиот век, што довело до законска регулатива и воведување на палинка данок.

 Служење 
мини|193x193пкс| Чаша од лале
Палинка треба да се служи на 18-23 степени целзиусови, затоа што на оваа температура најдобро може да се ужива во финиот мирис и вкус на овошјето. Ако се послужува премногу ладна, мирисот и вкусот тешко ќе се препознаат.

Формата на чашата што се користи за пиење палинка влијае на искуството со пиење. Идеална чаша е широка на дното и тесно на врвот, односно во облик на лале.

 Слични производи 
 Ракија, овошна ракија вообичаена низ Југоисточна Европа
 Сливовица, популарна сливова ракија
 Туица, романски алкохолен пијалак од слива

 Поврзано 
 Национални симболи на Унгарија

 Наводи 

 Литература 
 Farnadi, Éva (ed.): Hagyományok, ízek, régiók, Alföldi Nyomda, 2000 ( )

 Надворешни врски 
 Историјата на Палинка Сајт посветен на пијалaкот (на англиски)
 palinka.lap.hu Сајт со збирка врски за Палинка
 Опис на палинката со заштитена ознака на потекло (на унгарски)

Категорија:Унгарска кујна
Категорија:Жестоки пијалаци
Категорија:Алкохолни пијалаци