Акрукс

Акрукс или Алфа Јужен Крст — најсветлата ѕвезда во јужното соѕвездие Јужен Крст. Ја има Бајеровата ознака α Crucis, која е латинизирана во Alpha Crucis или скратено Alpha Cru или α Cru. Со комбинирана привидна величина од +0,76, таа е 13-та најсветла ѕвезда на ноќното небо. Таа е најјужната ѕвезда од астеризмот познат како Јужен Крст и е најјужната ѕвезда со прва светлинска величина, 2,3 степени појужно од Алфа Кентаур. Овој систем се наоѓа на оддалеченост од 321 светлосни години од Сонцето.

Со голо око Акрукс се појавува како една ѕвезда, но всушност е повеќекратен ѕвезден систем кој содржи шест компоненти. Преку оптичките телескопи, Акрукс се појавува како тројна ѕвезда, чии две најсветли компоненти се визуелно одделени за околу 4 лачни секунди и се познати како Јужен Крст A и Јужен Крст B, α1 Јужен Крст и α2 Јужен Крст, или α Јужен Крст A и α Јужен Крст B. Компонентите се ѕвезди од типот Б и се многу пати помасивни и посветли од Сонцето. Овој систем бил втор кој некогаш бил препознаен како бинарен, во 1685 година од страна на језуитски свештеник. α1 Јужен Крст е самиот спектроскопски бинарен систем со компоненти означени α Јужен Крст Aa (официјално наречен Акрукс (Acrux), историски името на целиот систем)  и α Јужен Крст Ab. Нејзините две составни ѕвезди орбитираат на секои 76 дена на растојание од околу 1 астрономска единица (АЕ). HR 4729, исто така позната како Јужен Крст C, е подалечен придружник, формирајќи тројна ѕвезда преку мали телескопи. Јужен Крст C е исто така спектроскопска бинарна форма, што го носи вкупниот број на ѕвезди во системот на најмалку пет.

 Номенклатура 
лево|мини| Соѕвездието Јужен Крст
α Јужен Крст (латинизирано во Alpha Crucis) е Бајерова ознака на системот; α 1 и α 2 Јужен Крст, оние од неговите две главни компоненти ѕвезди. Ознаките на овие два конституенти како Јужен Крст A и Јужен Крст B и оние на компонентите на A - Јужен Крст Aa и Јужен Крст Ab - произлегуваат од конвенцијата што ја користи Вашингтонскиот каталог (ВК) за повеќе ѕвездени системи и усвоени од Меѓународниот астрономски сојуз (МАС). 

Историското име Јужен Крст за α 1 Јужен Крст е „американизам“ измислено во 19 век, но во вообичаена употреба влегува во средината на 20 век.Memoirs of the Rev. Walter M. Lowrie: missionary to China (1849), p. 93. Во 2016 година, Меѓународниот астрономски сојуз организирал Работна група за имиња на ѕвезди (РГИЅ)  за да ги каталогизира и стандардизира соодветните имиња за ѕвездите. РГИЅ наведува дека во случај на повеќе ѕвезди, името треба да се сфати дека се припишува на најсветлата компонента според визуелната осветленост. РГИЅ го одобрила името Acrux за ѕвездата Acrux Aa на 20 јули 2016 година и денеска името е внесено во Каталогот на имиња на ѕвезди на МАС.

Бидејќи Јужен Крст е со деклинација од -63°, што ја прави најјужната ѕвезда со прва светлинска величина, таа е видлива единствено јужно од географската ширина 27° северно. Едвај се издигнува од градови како Мајами, Соединетите Американски Држави или Карачи, Пакистан (и двата околу 25°С) и воопшто не од Њу Орлеанс, Соединетите Американски Држави или Каиро, Египет (двата околу 30°СИ). Поради аксијалната прецесија на Земјата, ѕвездата била видлива за древните хиндуистички астрономи во Индија кои ја нарекле Три-шанку. Тоа било видливо и за старите Римјани и Грци, кои го сметале за дел од соѕвездието Кентаур.Richard Hinckley Allen, Star Names: Their Lore and Meaning, Dover Books, 1963.

На кинески,, името означува „Крст“ и се однесува на астеризам кој се состои од Јужен Крст, Мимоза, Гама Гакрукс и Делта Јужен Крст. 中國星座神話, written by 陳久金. Следствено, самиот Акрукс е познат како  („Втората ѕвезда на крстот“). 香港太空館 - 研究資源 - 亮星中英對照表 , Hong Kong Space Museum.

Оваа ѕвезда е позната како Estrela de Magalhães („Ѕвездата на Магелан“) на португалски.

 Ѕвездени својства 
лево|мини| α Јужен Крст со блиската HD 108250 (втора најсветла ѕвезда)
Двете компоненти, α 1 и α 2 Јужен Крст, се одвоени со 4 лачни секунди. α 1 е светлинска величина 1,40 и α 2 е светлинска величина 2,09, двете ѕвезди од раната класа В, со површински температури од околу 28.000 и , соодветно. Нивната сјајност е 25.000 и 16.000 пати поголема од онаа на Сонцето. α 1 и α 2 орбитираат во толку долг период што движењето едвај се гледа. Од нивното минимално одвојување од 430 астрономски единици, периодот се проценува на околу 1.500 години.

α 1 е самата спектроскопска двојна ѕвезда, а нејзините компоненти се смета дека е околу 14 и 10 пати поголема од Сончевата маса и орбитира за само 76 дена на растојание од околу  АЕ. Масите на α2 и посветлата компонента на α1 сугерираат дека ѕвездите еден ден ќе се прошират во сини и црвени суперџинови (слични на Бетелгез и Антарес) пред да експлодираат како супернови. Компонентата Ab може да изврши фаќање електрони во дегенерираното јадро O+Ne+Mg и да предизвика експлозија на супернова, во спротивно ќе стане масивно бело џуџе.

Фотометријата со сателитот TESS покажала дека една од ѕвездите во α Јужен Крст системот е променлива ѕвезда од типот на Бета Кефеј, иако α1 и α2 Јужен Крст се премногу блиску за TESS да ги разреши и да одреди која е пулсаторот.

Ризуто и колегите утврдиле во 2011 година дека системот α Јужен Крст има 66% веројатност да биде член на подгрупата Кентаур – Јужен Крст на здружението Кентаур – Јужен Крст. Претходно не се гледал дека е член на групата.

Поладната, помалку прозрачна ѕвезда од Б-класа HR 4729 (HD 108250) лежи на 90 лачни секунди од тројниот ѕвезден систем α Јужен Крст и го дели своето движење низ вселената, што сугерира дека можеби е гравитациски врзана за неа, и затоа генерално се претпоставува дека е физички поврзана. Тој сам по себе е спектроскопски бинарен систем, понекогаш каталогизиран како компонента C (Acrux C) на повеќекратниот систем Акрукс. Друг послаб визуелен придружник наведен како компонента D или Акрукс D. Уште седум слаби ѕвезди се наведени како придружници на растојание од околу две лачни минути.

На 2 октомври 2008 година, вселенското летало Касини-Хајгенс решило три од компонентите (A, B и C) на повеќекратниот ѕвезден систем бидејќи Сатурновиот диск го окултирал.Cassini "Kodak Moments" - Unmanned Spaceflight.com.

 Во културата 
Јужен Крст е претставена на знамињата на Австралија, Нов Зеланд, Самоа и Папуа Нова Гвинеја како една од петте ѕвезди што го сочинуваат Јужнен Крст. Таа е исто така претставена на знамето на Бразил, заедно со 26 други ѕвезди, од кои секоја претставува држава; Јужен Крст ја претставува државата Сао Паоло . Од 2015 година, таа е претставена и на насловната страница на бразилскиот пасош.

Бразилскиот океанографски истражувачки брод Alpha Crucis е именуван по ѕвездата.

 Белешки 

 Наводи 

 Надворешни врски 

 http://jumk.de/astronomie/big-stars/acrux.shtml
 http://www.daviddarling.info/encyclopedia/A/Acrux.html

Категорија:Именувани ѕвезди
Категорија:Гулдови објекти
Категорија:HD-објекти
Категорија:HIP-објекти
Категорија:Тела од Бонскиот преглед
Категорија:HR-објекти
Категорија:Бајерови објекти
Категорија:Јужен Крст (соѕвездие)
Категорија:Повеќеѕвездени системи
Категорија:Троен систем
Категорија:Спектроскопски двојни ѕвезди
Категорија:Бело-сини подџинови
Категорија:Ѕвезди од главната низа од типот B
Категорија:Двоѕвезди