Словенечка Истра

Словенечка Истра е регион во југозападна Словенија. Го опфаќа северниот дел на полуостровот Истра и е дел од поширокиот географско-историски регион познат како Приморска. Нејзиниот најголем урбански центар е Копер. Други големи населби се Изола, Пиран и Порторож. Целиот регион има околу 120 населени места. Во неговата крајбрежна област, и словенечкиот и италијанскиот се официјални јазици.

Словенечкиот брег се наоѓа во словенечка Истра; двата термини понекогаш се користат наизменично, особено во медиумите, иако словенечка Истра опфаќа поширока географска област.

 Историја 
лево|мини|240x240пкс| Средновековен центар на Пиран .
Полуостровот Истра кај Римјаните бил познат како  terra magica. Неговото име потекнува од Хистри, Илирско племе за кое географот Страбон изјавил дека живееле во регионот. Римјаните ги опишале како пирати кои биле тешко да се освојат поради тешкотијата на навигација на нивната територија. По две воени походи, римските легии конечно ги покориле во 177 п.н.е. Многу остатоци од антички пристаништа и населби останале и денес, најмногу во Анкаран, Хрватини, Изола, Копер и Пиран.

Со падот на Западното Римско Царство во 476 година, Истра била освоена од Готите и Византијците. Кон крајот на VI век, Словените пристигнале и ја изградиле својата прва постојана населба околу 700 година од нашата ера. За време на византиското владеење, областа накратко била управувана од Аварите. Истра била припоена од Ломбардите во 751 година и од Аварите во 774 година. Под франкска власт дошол за време на владеењето на Карло Велики, кога неговиот син Пипин Италијански го освоил полуостровот во 789 година, и бил вклучен во Каролиншкиот Марш на Фриули .

Во 952 година, кралот Ото I од Германија ја отстапил Истра заедно со огромниот марш на Верона и Аквилеја на војводите од Баварија . Од 976 година па наваму, Верона била управувана од војводите од Корушка, додека во 1040 година кралот Хенри III го основал посебниот Марш на Истра, кој потоа бил сукцесивно контролиран од различни благородни династии, како што е Баварската куќа на Андехиите (привремено владеела како Војводите од Меранија ). Во 1208/09 година паднал во рацете на патријарсите од Аквилеја, додека големи делови од имотите биле под контрола на комиталниот дом на Горица .

Почнувајќи од 1267 година, Република Венеција постепено го анектирала Истраскиот брег, исто така потпомогната од силното присуство на домородните заедници што зборуваат истриотски јазик; регионот ги вратил своите прекуокеански врски кои биле олабавени со големата преселба на народите. Крајбрежната област донекаде прецветала, но непријателството на венецијанската влада кон Австрија и Отоманската Империја ги ограничило односите со внатрешноста. По триумфот на Наполеон во Паданија, Договорот од Кампо Формио во 1797 година им го дал поголемиот дел од Венецијанската Република и целиот полуостров на Хабсбурзите.
десно|мини|240x240пкс| Утврдена црква Света Троица во Храстовље
Помеѓу 1805 и 1813 година, таа била под француска власт, прво како дел од Наполеонското Кралство Италија, а потоа како провинција во рамките на Илирските провинции . Во 1813 година, таа станала дел од Австриската империја, која го обединила целиот полуостров под единствена управа со главен град Пазин. Во 1860 година, Истра станала автономна провинција во рамките на Австриското приморје, со своја провинциска исхрана (собрание). Денешната словенечка Истра била поделена на административниот округ Копер и Волоско : првата се проширувала на денешните општини Копер, Изола и Пиран, додека втората се простирала на денешната општина Хрпеље-Козина .

По Првата светска војна, според мировниот договор од Рапало, во 1920 година Истра станала дел од Италија . Фашизмот, а подоцна и нацистичката окупација ги расипала етничките односи. По Втората светска војна Истра била доделена на Југославија . Како последица на тоа, помеѓу 1945 и 1954 година, околу 350.000 етнички Италијанци ја напуштиле словенечката Истра во таканаречениот Истраско-далматински егзодус, заедно со неколку илјади Словенци . Помеѓу 1947 и 1954 година, словенечка Истра била поделена помеѓу ФНРЈ и Слободната територија Трст . По укинувањето на Слободната територија во 1954 година, регионот станал дел од Народна Република Словенија во рамките на Југославија.

Помеѓу 1950-тите и 1970-тите, регионот доживеал длабоки промени. Значителен дел од руралното население се преселило во крајбрежните градови, кои останале полупусти по Истраско-Далматинскиот егзодус. Локалното италијанско население се намалило по број. Многу села биле населени, додека градовите се зголемиле на број. Копер се развил во важен портален град и еден од главните центри на словенечката економија.

 Географија 
Долгото 43 километри крајбрежје на словенечка Истра има бројни полуострови и заливи како што се Пиранскиот Полуостров и Пиранскиот Залив, Заливот Копер и полуостровот Анкаран на кои истовремено е еден од само двата природни резервати на словенечкиот брег, а другиот е резерват Струњан. Во резерватот Струњан се наоѓа единствената крајбрежна карпа во Словенија која во исто време е и единствената карпа во заливот Трст. Внатрешниот дел на регионот е поридски, со различни видови пејсажи, вклучувајќи го и најпознатиот карстен пејсаж во Kарстниот регион.

Најважните водотеци во словенечка Истра се реките Драгоња и Рижана.

 Економија и транспорт 
Словенечка Истра е втор најпросперитетен регион во Словенија по централна Словенија. Двете најважни стопански гранки се транспортот и туризмот, а потоа следуваат услугите и индустријата.

Пристаништето Копер е единственото меѓународно пристаниште во Словенија и едно од најголемите во Јадранското Море. Се смета  како една од стратешки најважните фирми во словенечката економија.

 Туризам 
Туризмот е една од главните индустрии на словенечкото крајбрежје, особено во Порторож, Пиран, Изола и Сечовље, каде што најважниот историски споменик е венецијанскиот готски медитерански град Пиран. Соседниот град Порторож е популарно модерно туристичко одморалиште, кое нуди забава во туризмот за коцкање. Поранешниот рибарски град Изола исто така се претвори во популарна туристичка дестинација; многу туристи го ценат и стариот средновековен центар на пристаништето Копер, кој сепак е помалку популарен меѓу туристите од другите два словенечки крајбрежни градови. Во близина на селото Сечовље се наоѓа Природниот парк Сечовље Салина, кој е културно наследство и туристичка атракција. Меѓу другите помалку важни се природниот резерват Струњан, разни мали кампови во природата, селото Анкаран и Дебели Ртич .

 Земјоделство 

Словенечка Истра е особено позната по своето вино и маслиново масло. Најчестите сорти вино се рефоско (црвено) и малвазија (бело). Други производи вклучуваат вишни, смокви и зеленчук, како што се радичио, домати и аспарагус.

 Јазик 
десно|мини|200x200пкс| Повеќејазичен знак на словенечки и италијански (исто така делумно на хрватски) во близина на Копер.
Во словенечката ривиера и некои села во внатрешноста, и словенечкиот и италијанскиот се официјални јазици.  Во остатокот од словенечка Истра, кој го опфаќа најголемиот дел од нејзината рурална област, само словенечкиот е признат како официјален јазик.

Според пописот од 2002 година, словенечкиот како прв јазик го зборуваат 70,2% од жителите на словенечка Истра, италијанскиот 3,3%, а различните форми на српскохрватскиот, доминирана од хрватскиот, од 16% од населението. Најголем процент на италијански говорници има во општина Пиран (7%), додека најголем процент на хрватски говорници има во Изола (31%). Општите анкети на населението покажаа дека мнозинството од населението во словенечка Истра зборува на неколку јазици: словенечки, италијански, хрватски и англиски.

 Словенечко-италијанска двојазичност 
Исловенечкиот и италијанскиот јазик се официјални во општините Пиран, Изола и Копер. Меѓутоа, италијанскиот јазик е ко-официјален само во појасот земја на крајбрежјето, традиционално населен од Истрјанците Италијанци. Во селата во внатрешноста, само словенечкиот е официјален.

Според законот, сите официјални знаци треба да бидат напишани на двата јазика, како и сите јавни известувања. Италијанскиот јазик треба да се користи во сите јавни канцеларии во двојазичната област. За повеќето работни места во јавната администрација и други јавни функции, потребно е познавање на и словенечки и италијански јазик. Покрај училиштата на словенечки јазик, постојат и основни, средни и гимназии во кои италијанскиот јазик е наставен јазик. Учениците можат да изберат помеѓу образование на словенечки или италијански; во секој случај, другиот службен јазик се изучува цело време на образованието, со цел сите жители да зборуваат двата јазика. На државниот Универзитет во Приморска, кој исто така е основан во двојазичната област, словенечкиот е единствениот наставен јазик (иако официјалното име на универзитетот дополнително ја вклучува италијанската верзија).

Италијанскиот може да се користи во општинските собранија на Копер, Изола и Пиран, иако во пракса речиси сите дискусии се водат на словенечки јазик.

 Дијалекти 
Во руралните области на словенечка Истра, се зборува Истраскиот дијалект на словенечкиот јазик. Тој е поделен на два поддијалекти: Риџанскиот поддијалект, кој се зборува во северните области, и поддијалектот на Шавринските ридови, кој се зборува во јужните области.

Во општина Хрпеље-Козина се зборува внатрешниот карњски дијалект. Во неколку села на границата со Хрватска се зборува чичарскиот дијалект, кој се смета за преоден дијалект помеѓу словенечкиот и чакавскиот хрватски.

Во урбаните области се зборува хибридна регионална верзија на словенечкиот јазик, која е фонетски многу различна од руралните дијалекти. Таа се развила по Втората светска војна, кога нови доселеници од цела Словенија (многумина од Словенечка Штаерска) се преселиле во градовите, напуштени од Истраските Италијанци. Иако позајмила многу зборови од Истраскиот дијалект, таа е значително разликувачка од него.

Традиционално, Истраските Италијанци кои живеат во словенечка Истра го зборуваат венецијанскиот јазик, кој во денешно време се повеќе се заменува со стандарден италијански.

 Наводи 

Категорија:Истра
Категорија:Приморска
Категорија:Словенија