Алма Карлин

Алма Максимилијана Карлин (12 октомври 1889 – 14 јануари 1950) била словенечка патничка, писателка, поетеса, колекционер, полиглот и теозоф. Таа била една од првите европски жени кои сама го обиколила светот.

 Биографија 
Била родена во Штаерскиот град Цеље (сега дел од Словенија) во тогашното Австроунгарско Царство како ќерка на Јакоб Карлин (1829–1898), мајор во австроунгарската армија и на Вилибалде Михељак (познато како Вилибалда, 1884-2), учител. Нејзиниот татко, на возраст од околу 66 години, починал кога таа имала само осум години. Алма пораснала во претежно германско говорно опкружување и се сметала себеси главно како Австријка, а не како етничка Германка или Словенка. Таа била родена со дефект на 'рбетот и носела уреди кои биле наменети да го решат тоа за време на нејзиното детство.

Од кога завршила со нејзиното средно образование во Грац, отпатувала во Лондон во 1908 година, каде студирала јазици. Го научила англискиот, францускиот, латинскиот, италијанскиот, норвешкиот, данскиот, финскиот, рускиот и шпанскиот јазик. Во подоцнежните години, таа ги студирала и персискиот, кинескиот и јапонскиот јазик. Поминала и шест месеци во Париз, каде одела на курсеви за различни јазици на Сорбона. И научила есперанто.

Во тоа време таа започнала да работи на својот (необјавен) речник на десет различни јазици, вклучувајќи го и словенечкиот јазик.

Кога започнала Првата светска војна во 1914 година, Карлин била во Лондон и работела како преведувач. Таа морала да се пресели во Шведска и Норвешка, бидејќи во Обединетото Кралство се сметала за персона нон грата поради тоа што била австрискоунгарски државјанин. Токму во Скандинавија ја запознала познатата шведска писателка Селма Лагерлоф, која била толку импресионирана од Карлин и нејзиното пишување што ја предложила за Нобелова награда.

Во 1919 година се вратила дома, во Цеље, кој тогаш веќе бил дел од Кралството Југославија. Меѓутоа, речиси веднаш после тоа почнала да собира пари за нејзиното следно патување. Со таа цел отворила јазично училиште во Цеље, каде што предавала и по десет часа дневно, додека нејзиното слободно време го пополнувала со цртање и пишување.

На 24 ноември 1919 година таа повторно полетала, овој пат на деветгодишно патување низ целиот светот. Ги зела со себе сите пари што ги имала (околу 130 долари), машина за пишување и нејзиниот повеќејазичен речник. Поради тоа, Карлин морала да работи за да ги финансира своите патувања, често како преведувач или пишувајќи за местата што ги имала посетено. Таа ги посетила Јужна и Северна Америка, Пацифичките Острови, Австралија и разни азиски земји. Последната етапа од нејзиното патување низ светот била Индија. Иако често се сметала за првата европска жена која патувала сама низ целиот свет, таа била втората жена што го направила тоа, претркана од Ајда Фајфер.
мини|Карта на патувањето на Карлин низ светот од 1919 до 1927 година
Во јануари 1928 година, на барање на нејзината мајка која била пред умирање, Алма Карлин се вратила дома, самата исцрпена од физичка болест и длабока депресија. Таа престанала со нејзините далечни патувања. Најголем дел од нејзиното време го посветила на пишување. Книгите за нејзините патувања, Сама низ светот (Einsame Weltreise) кои биле објавени во три тома помеѓу 1929 и 1933 година биле многу популарни и ја зацврстиле нејзината репутација. Таа отишла на турнеи со предавања низ Европа и се запознала со уметникот Теа Шрајбер Гамелин (или Гамелин). Тие станале пријатели и Карлин ја опишала Гамелин како нејзина сродна душа.

Околу 1934 година, започнала да развива голем интерес за проучување на теозофијата. Во подоцнежните години, особено за време на Втората светска војна, таа се зближила со римокатолицизмот.

Карлин го имала опишано своето патување во стотици извештаи кои биле објавени во различни списанија и весници, вклучувајќи го весникот на Германците во Цеље, Цилиер Цајтунг и германските весници Ноје Илустриерте Цајтунг и Дер Дојчен Бергкнапе. Од кога се вратила дома, напишала бројни дела од фикција и нефикција. Пишувала на германски јазик до подемот на нацистичкиот германски режим, кога ја напуштила Германија како протест. Во Германија, нејзините книги биле запалени од страна на режимот. Таа, исто така, пишувала на англиски јазик за областите што зборувале англиски. Во 1937–38 година, француско-германската новинарка и антинацистичкиот писател Ханс Јоаким Бонсак нашла засолниште во нејзиниот дом.
мини|Алма Карлин во 1920-тите
Набргу по инвазијата на Оската на Југославија во април 1941 година и германската окупација на Долна Штаерска, таа била уапсена и испратена во Марибор каде што ја чекала екстрадицијата во Србија, заедно со илјадници Словенци. Била пуштена во домашен притвор благодарение на енергичната интервенција на Гамелин и офицер на Гестапо, кој се покажал дека ги ценел книгите на Карлин. Таа се вратила да живее во домашен притвор во Цеље. Во пролетта 1944 година, таа одлучила да побегне во јужниот словенечки регион Бела Краина, кој во тоа време бил контролиран од словенечкиот партизански отпор. Иако била тешко болна, партизаните предводени од комунистите не и дозволиле да лета во градот Бари, окупиран од сојузниците, во Јужна Италија. Наместо тоа, таа била пренесена во Далмација каде останала до крајот на војната, кога се вратила во Цеље.

Починала од рак на дојка и туберкулоза на 14 јануари 1950 година во селото Печовник во близина на Цеље и била погребана покрај Теа Шрајбер Гамелин (1906–1988) во Светинскиот црковен двор.
мини|Алма Карлин (лево) и Теа Гамелин

 Наследство 
Речиси неизбежно, Карлин станала и колекционер и етнолог. Повеќето предмети што ги набавила на патувањата ги испратила дома, каде подоцна основала мал приватен музеј. Некои од експонатите сега се сместени во Регионалниот музеј Цеље. Многу од нејзините списи сè уште не се објавени; повеќето од нив се чуваат во Националната и универзитетска библиотека на Словенија и во Берлинската државна библиотека.

Во близина на железничката станица која се наоѓа во Цеље има бронзена статуа во чест на Карлин.

Во 2009 година бил снимен документарен филм за нејзиниот живот, со наслов Алма М. Карлин: Самотијата е доволна. Карлин била портретирана од глумицата Вероника Дролц, а филмот го режирала Марта Фрелих.

Во летото 2015 година, Маријан Пушавец го напишал графичкиот роман Алма М.  кој што бил преведен на германски.

 Куќа Печовник 
мини|Куќата Печовник
мини|Алма Карлин (лево) пред нејзината домашна куќа на Печовник
Во оваа куќа, тогаш наречена Печовник (46), Карлин ги поминала последните години од животот, од јуни 1945 година до 14 јануари 1950 година. Таа се преселила овде заедно со Гамелин по враќањето од партизаните или по конфискацијата на имотот. Гамелин, која била сопственичка на куќата и на некогашното лозје, продолжила да живее тука до нејзината смрт во 1988 година. И двете биле погребани во Светина.

Во таа куќа има изложба Осаменото патување на Алма М. Карлин.

 Публикации 
Карлин била автор на преку 40 книги, новели и статии. Некои наслови прво биле објавени на германски, а потоа преведени на словенечки. Англиските преводи на насловите се слични. Има некои преводи кои биле објавени на англиски јазик. Таа, исто така, напишала неколку статии на англиски јазик за публиката што зборувала англиски.

Таа ги објавила своите најважни дела - биографии, романи, етнологија и теозофски дела - во првата деценија по нејзиното патување околу светот, помеѓу летото 1928 и летото 1938 година. Дваесет и две од нејзините книги биле објавени помеѓу 1921 и 1937 година од различни фондации кои се наоѓале во Германија, Англија, Финска и Швајцарија. Некои од нив биле препечатени; три од нејзините најважни патувачки книги биле продадени во над 80.000 примероци во тоа време и биле преведени на англиски, француски и фински јазик. Тие дела станале многу популарни во Централна Европа. Некои од нејзините книги биле илустрирани од страна на сликарот од Цеље, Август Фридерик Зебахер и Теа Шрајбер Гамелин.

 Романи 

 Малик, 1932 година
 Осамено патување, 1969 година
 Роман за поплавата на континентот, 1936 
 Мојот мал Кинез: роман од Кина, 1921
 Мистицизам на Јужното Море. I дел: Полинезија. дел II: дел од Меланезија-Микронезија, 1931
 Странската жена на Набоб, 1937 година [страната сопруга на Набоб]

 Новели 

 Малата Сијамка, 1937 година
 Најмладиот внук на преподобниот И Ча: роман од Кина, 1948 
 Јони Сан - Јапонски романи, 2006

 Кратки раскази 

 Купа на заборавање: две приказни, 1938 година
 Змејови и духови, 1996 година 
 Мала пролет: Три приказни, 1937 
 Солзи на Месечината: Приказната за Пер, 1935 
 Четири девојки во ветерот на судбината: Приказната за јужното море, 1936, 1939, 1943
 Трепкање во самрак, 1999

 Патописи 

 Да се доживее светот, 2006
 Одисеја на осамена жена (Лондон: Виктор Голанц, 1933)

 Драмски дела 

 Крингхаузен: Драма во три чина, 1918 година

 Наводи 

 Литература 
 Барбара Трновец. Неограничено патување на Алма М. Карлин: живот, работа, наследство (Несконско потовање Алме М. Карлин: življenje, delo, zapuščina). 2020. 
 Јернеја Језерник. Алма Карлин: Граѓанин на светот (Алма Карлин: Državljanka sveta). Младинска књига. Љубљана. 2009.
 Деклева, Милано. Die Weltbürgerin : Roman über Alma M. Karlin. Клагенфурт. 2017 година.
 Јесеншек, Вида, Ерхард, Хорст, Кало Вид, Наталија. Sprache und Stil im Werk von Alma M. Karlin = Jezik in slog v delih Alme M. Karlin = Јазикот и стилот во делото на Alma M. Karlin. Универзитетот во Марибор. Марибор. 2019 година.
 Клеменчич, Јакоб, Пушавец, Маријан. Алма М. Карлин : Световљанка из провинција : живљенјепис в стрипу. Форум. Љубљана. 2015 година.

 Надворешни врски 
 Алма М. Карлин (1889–1950) Виртуелен дом
 Нева Шлибар: Патување, живеење, пишување од и на маргините.

Категорија:Апсолвенти на Парискиот универзитет
Категорија:Починати во 1950 година
Категорија:Родени во 1889 година
Категорија:Словенечки писателки од 20 век
Категорија:Словенечки писатели