Хаплогрупа J-M267

Хаплогрупата J-M267, позната како Хаплогрупа J1, е потклад (гранка) на Y-DNA хаплогрупата J-P209 (попозната како хаплогрупа J) заедно со нејзината сродна клада хаплогрупа J-M172 (попозната како хаплогрупа J2). (Сите овие хаплогрупи имале други историски имиња наведени подолу.)

Мажите од оваа лоза споделуваат заеднички татковски предок, што е демонстрирано и дефинирано со присуството на мутација на единечен нуклеотиден полиморфизам (SNP) наречена M267, која била објавена во . Оваа хаплогрупа денес се наоѓа на значителни честоти во многу области на  Арапскиот Полуостров и Западна Азија или во близина. Надвор од својот роден азиски континент, го има на многу високи честоти во Судан. Исто така, се наоѓа во многу висока, но помала мера во делови од Кавказ, Етиопија и делови од Северна Африка и меѓу повеќето народи на Левант, вклучувајќи Еврејски групи, особено оние со презимиња Коен. Може да се најде и многу поретко, но сепак повремено во значителни количини, во делови од јужна Европа и на исток до Средна Азија.

 Потекло 
Од откривањето на хаплогрупата J-P209, општо е познато дека покажува знаци дека еволуирала пред ~ 20.000 години некаде во северозападен Иран, Кавказ, Ерменските висорамнини и северна Месопотамија. Честотата и разновидноста на двете нејзини главни гранки, J-M267 и J-M172, во тој регион ги прави кандидати како генетски маркери за проширувањето на земјоделската технологија за време на неолитот, за која се претпоставувало дека имала големо влијание врз човечкото население.

J-M267 има неколку признати поткладови, од кои некои биле препознаени пред самиот J-M267 да биде препознаен, на пример J-M62 . Со еден забележителен исклучок, J-P58, повеќето од нив не се вообичаени . Поради доминацијата на J-P58 во населенијата на J-M267 во многу области, дискусијата за потеклото на J-M267 бара дискусија за J-P58 во исто време.

 Распространетост 

 Африка 

 Северна Африка и Рогот на Африка 
Северна Африка примила семитски преселби, според некои студии таа можеби била дифузна во последно време од страна на Арапите кои, главно од VII век од нашата ера, се прошириле во северна Африка ( и ). Сепак, за Канарските Острови не се знае дека имале семитски јазик. Во Северна Африка, J-M267 е доминиран од J-P58, и дисперзиран на многу нерамномерен начин според досегашните студии, често, но не секогаш понизок меѓу берберските и/или не- урбаните населенија. Во Етиопија има знаци на постари движења на J-M267 во Африка преку Црвеното Море, не само во обликот J-P58. Исто така се чини дека ова е поврзано и со семитските јазици. Според една студија во 2011 година, во Тунис, J-M267 е значително позастапен во урбаното (31,3%) отколку во руралното вкупно население (2,5%) .
НаселениеБрој на тестираниJ*(xJ-M172)total J-M267J-M267(xP58)J-P58publicationprevious research on same samplesАлжир (Арапи одОран)102NA22.5%NANAАлжир20NA35%NANAЕгипет147NA21.1%1.4%19.7%Египет124NA19.8%NANAЕгипет (Сива Западна Пустина)35NA31.4%NANAЛибија (Туарези)47NA0%NANAЛибија (Бенгази)238NA39.5%NANAAlvarez 2014Elmrghni 2012Мароко (Арапи)87NA26.4%NANAFadhlaoui-Zid 2013Мароко (Арапи)49NA20.4%NANAМароко (Арапи)28NA60.7%NANAUnderhill 2000Мароко (Арапи)19NA31.5%NANAFrancalacci 2008Мароко (Бербери)64NA6.3%NANAМароко (Бербери)103NA10.7%NANAМароко (Рабат)267NA21.3%NANAAlvarez 2014Aboukhalid 2010Мароко (Казабланка)166NA15.7%NANAAlvarez 2014Laouina 2011Мароко (Фигуиг)96NA29.2%NANAAlvarez 2014Palet 2010Мароко (Ел Жадида)49NA8.2%NANAAlvarez 2014Мароко (Фес)108NA16.7%0.0%16.7%Regueiro 2015Тунис73NA34.2%NANAТунис601Na16.64%NANAPestano J, et al. (2013)Тунис (Соусе)220NA25.9%0.0%25.9%Fadhlaoui-Zid 2015Тунис (Тунис)148NA32.4%1.3%31.1%Тунис52NA34.6%NANAТунис (БОу Омран Бербери)40NA0%NANAТунис (Боу Саад Бербери)40NA5%0%5%Тунис (Џерба Арапи)46NA8.7%NANAТунис (Џерба Бербери)47NA0%NANAТунис (Сенед Бербери)35NA31.4%0%31.4%Тунис (Ел-Андалус Zaghouan)32NA43.8%0%43.8%Тунис (Космополитски Тунис)33NA24.20%24.2%Тунис (Сеџенане)47NA34.0%NANAAlvarez 2014Frigi 2011Тунис (Сфакс)56NA25%0.0%25%Regueiro 2015Тунис (Beja)72NA15.3%0.0%15.3%Regueiro 2015Канарски Острови (Пред да ги освојат Шпанците)30NA16.7%NANAКанарски Острови (17-18 век)42NA11.9%NANAКанарски Острови652NA3.5%NANAСахрави89NA20.2%NANA and Судан (Картум)35NA74.3%0.0%74.3% and Судан (Судански Арапи)35NA17.1%0.0%17.1%Судан (Нилосахарски)61NA4.9%3.3%1.6%Етиопија (Оромо)78NA2.6%2.6%0.0%Етиопија (Амхара)48NA29.2%8.3%20.8%Етиопија (Арси)8522%NANANAЕтиопија9521%NANANAСомалија2010.5%2.5%NA2.5%Sanchez 2005J-P58 might be 5% in upcoming studyКоморос293NA5.0%NANAЈужна Африка76NA39.5%26.3%13.2%Soodyall 2011Зимбабве54NA9.3%9.3%NASoodyall 2011

 Азија 

 Јужна Азија 
J*(xJ-M172) бил пронајден во Индија меѓу индиските муслимани.
Население Големина на примерокот J*(xJ-M172) вкупно J-M267 J-M267 (xP58) J-P58 Објавување Индија ( шиити ) 161 10,6% НА НА НА  Индија ( сунитски ) 129 2,3% НА НА НА  Индија (Мапла) 40 10% НА НА НА 

 Западна Азија 
Областа вклучувајќи ја источна Турција и планините Загрос и Таурус, е идентификувана област на древна разновидност J-M267. Присутни се и J-P58 и други типови на J-M267, понекогаш со слични честоти.
Население Големина на примерокот Вкупно J-M267 J-M267 (xP58) J-P58 Објавување Претходни истражувања на истите примероци Турција 523 9,0% 3,1% 5,9%   Иран 150 11,3% 2,7% 8,7%   Иран ( Кузестан ) НА 33,4% НА НА Kivisild 2012  Ирак ( Курди ) 93 11,8% 4,3% 7,5%  Ирак ( Асирци ) 28 28,6% 17,9% 10,7%  Ирак ( Арапи ) 56 64,1% 1,8% 62,3%   Иран ( Асирци ) 31 16,1% 9,7% 6,5%  Иран 92 3,2% НА НА  Турција ( Асирци ) 25 20,0% 16,0% 4,0% 

 Левантско и семитско население 
J-M267 е многу честа појава низ овој регион, доминирана од J-P58, но некои специфични под-населенија имаат особено ниски честоти.
НаселениеБрој на тестираниВкупно J-M267J-M267(xP58)J-P58ПубликацијаПретходно истражување на истите примероциСирија55433.6%NANAСирија (Џабел Друзи)3414.7%2.9%11.8%Сирија (Хама Сунити)3647.2%2.8%44.4%Сирија (Малула Арамејци)446.8%4.5%2.3%Сирија (Седнаја Сирија Католици)1414.3%0.0%14.3%Сирија (Католици до Дамаск)429.5%0.0%9.5%Сирија (Алавити)4526.7%0.0%26.7%Сирија (СЕ Асирици)303.3%0.0%3.3%Сирија (Дамаск)5158.8%0.0%58.8%Либан95125%NANAДрузи од Галилеја17213.4%1.2%12.2%Палестинци (Ако)10139.2%NANAПалестинци4932.7%0.0%32.7%Јордан7648.7%0.0%48.7%Јордан27335.5%NANAЈордан (Аман)10140.6%NANAЈордан (Мртво Море)458.9%NANAЕвреи (Португалија)5712.3%NANAЕвреи (Коханим)21546.0%0.0%46.0%Евреи (Ашкенази)1,36014.9%0.9%14.0%Бедуини (Негев)2867.9%3.6%64.3%

 Арапскиот полуостров 
J-P58 е најчестата хаплогрупа на Y-хромозомот кај мажите од целиот овој регион.
Население Големина на примерокот Вкупно J-M267 J-M267 (xP58) J-P58 Објавување Претходни истражувања на истите примероци Саудиска Арабија 157 40,1% НА НА  Катар 72 58,3% 1,4% 56,9%   Обединети Арапски Емирати 164 34,8% 0,0% 34,8%   Јемен 62 72,6% 4,8% 67,7%   Кувајт 117 45,2% НА НА  Оман 121 38,0% 0,8% 37,2%  

 Европа 
J-M267 е невообичаен во поголемиот дел од Северна и Централна Европа. Сепак, се наоѓа во значителни џебови на нивоа од 5-10% кај многу населенија во јужна Европа. Една неодамнешна студија со постоечката варијација заклучува дека Кавказ најверојатно е изворот на грчката и италијанската хаплогрупа J1-M267 хромозоми.
Население Големина на примерокот Вкупно J-M267 J-M267 (xP58) J-P58 објавување Албанија 56 3,6% НА НА  Северна Македонија ( албански јазик ) 64 6,3% НА НА  Малта 90 7,8% НА НА  El-Sibai et al.,2009, Percentage of haplogroups Грција ( Крит ) 193 8,3% НА НА  Грција (копното) 171 4,7% НА НА  Грција ( Македонија ) 56 1,8% НА НА  Грција 249 1,6% НА НА  Бугарија 808 3,4% НА НА  Романија 130 1,5% НА НА  Русија 223 0,4% НА НА  Хрватска ( Хрватите од Осиек ) 29 0% НА НА  Словенија 75 1,3% НА НА  Италија (североисточни Италијанци ) 67 0% НА НА  Италија ( Италијанци ) 915 0,7% НА НА  Италија ( Сицилија ) 236 3,8% НА НА  Франција ( Прованса ) 51 2% НА НА  Португалија (Северна) 101 1% НА НА  Португалија (Центар) 102 4,9% НА НА  Португалија (Јужна) 100 7% НА НА  Португалија ( Асорес ) 121 2,5% НА НА  Португалија ( Мадеира ) 129 0% НА НА 

 Кавказ 
Кавказ има области со висока и ниска честота J-M267. J-M267 во Кавказ е исто така забележлив бидејќи најголемиот дел од него не е во поткладот J-P58.
Население Големина на примерокот Вкупно J-M267 J-M267 (xP58) J-P58 Објавување Авари 115 59% 58% 1%  Даргини 101 70% 69% 1%  Кубачи 65 99% 99% 0%  Каитак 33 85% 85% 0%  Лезгини 81 44,4% 44,4% 0%  Шапсуг 100 0% 0% 0%  Абхазиски 58 0% 0% 0%  Черкези 142 11,9% 4,9% 7%  Ингуш 143 2,8% 2,8% 0%  Осетијците 357 1,3% 1,3% 0,0%  Чеченци ( Ингушетија ) 112 21% 21% 0%  Чеченци ( Чеченија ) 118 25% 25% 0%  Чеченци ( Дагестан ) 100 16% 16% 0%  Азербејџан 46 15,2% НА НА 

 Распространетост на поткладот 

 J-P58 
Обележувачот P58 кој ја дефинира подгрупата J1c3 бил објавен во , но претходно бил објавен под името Page08 во ( и повторно го именувале во ). Тој е распространет во многу области каде што J-M267 е вообичаен, особено во делови од Северна Африка и низ Арапскиот полуостров. Исто така, сочинува приближно 70% од J-M267 меѓу Амхара во Етиопија. Имено, тоа не е вообичаено кај J-M267 на Кавказ.

Кјарони 2009 година предложил дека J-P58 (која тие ја нарекуваат J1e) можеби првпат се распрснала за време на пред-грнчарскиот неолитски период Б, „од географска зона, вклучувајќи ја североисточна Сирија, северен Ирак и источна Турција кон Средоземната Анадолија, Исмаили од јужниот дел на Сирија, Јордан, Палестина и северен Египет“. Тие понатаму предлагаат дека материјалната култура на Зарзија може да биде предок. Тие, исто така, предлагаат дека ова движење на луѓе може да биде поврзано и со распространувањето на семитските јазици од страна на ловци-овчари, кои се преселиле во сушните области во периоди за кои се знае дека имало слаби врнежи. Додека другите хаплогрупи, вклучително и J-M267, се преселија од областа со земјоделците кои ги следеа врнежите, населенијата што носеа J-M267 останаа со своите стада (Кинг 2002 и Chiaroni 2008).

Според ова сценарио, по првичната неолитска експанзија која ги вклучи семитските јазици, која веројатно стигнала до Јемен, се случило поново распространување за време на халколитското или раното бронзено доба (приближно 3000–5000 п.н.е.), а тоа ја вклучувало и гранката на семитот која води кон арапскиот јазик. Авторите предлагаат дека ова вклучува ширење на некои J-P58 од правец на Сирија кон арапските населенија на Арапскиот Полуостров и Негев.

Од друга страна, авторите се согласуваат дека подоцнежните бранови на дисперзија во и околу оваа област, имаа сложени ефекти врз распределбата на некои видови J-P58 во некои региони. Тие наведуваат три региони кои се особено важни за нивниот предлог:

 Левант (Сирија, Јордан, Израел и Палестина). Во оваа област,  забележува „непроменлива распространетост на честотата J1c3 или J-P58“ која е тешко да се толкува и која „може да ја одразува сложената демографска динамика на религијата и етничката припадност во регионот“.
 Источна Анадолија, северен Ирак и западен Иран. Во оваа област,  препознава знаци дека J-M267 може да има постаро присуство, и на рамнотежа тие ги прифаќаат доказите, но забележуваат дека тие би можеле да бидат во грешка.
 Јужната област на Оман, Јемен и Етиопија. Во оваа област,  препознава слични знаци, но ги отфрла како резултат на „или варијабилноста на земање примероци и/или демографска сложеност поврзана со повеќе основачи и повеќекратни преселби“.

 Кластерот „YCAII=22-22 и DYS388≥15“. 
Студиите покажуваат дека групата J-P58 не само што сама по себе е многу доминантна во многу области каде што J-M267 или J1 се вообичаени, туку содржи и голем кластер кој бил препознаен пред откривањето на P58. Сепак, тоа е сè уште предмет на истражување.

Овој релативно млад кластер, во споредба со J-M267 севкупно, бил идентификуван со STR обележувачи хаплотипови - конкретно YCAII како 22-22, и DYS388 со невообичаени вредности за повторување од 15 или повисоки, наместо потипични (13 ). Овој кластер бил пронајден да бидат релевантни во некои добро објавени студии за еврејското и палестинското население ( и ). Поопшто, оттогаш овој кластер е откриен дека е чест кај мажите на Блискиот Исток и Северна Африка, но поретки во областите на Етиопија и Европа каде што J-M267 е сепак вообичаен. Затоа, генетскиот модел е сличен на моделот на J-P58 генерално, опишан погоре, и може да биде предизвикан од истите движења/преселби на луѓе .

Tofanelli 2009 се однесува на овој целокупен кластер со YCAII=22-22 и високи вредности на DYS388 како „арапски“ наспроти „евроазиски“ тип на J-M267. Овој арапски тип вклучува арапски говорители од Магреб, Судан, Ирак и Катар, и е релативно хомогена група, што значи дека можеби се распрснала релативно неодамна во споредба со J-M267 генерално. Поразновидната „евроазиска“ група вклучува Европејци, Курди, Иранци и Етиопјани (и покрај тоа што Етиопија е надвор од Евроазија), и е многу поразновидна. Авторите исто така велат дека „Оманците покажуваат мешавина од евроазиски базен и типични арапски хаплотипови како што се очекуваше, имајќи ја предвид улогата на коридорот што во различни периоди ја игра Оманскиот Залив во распрснувањето на азиските и источноафриканските гени“. Chiaroni 2009 година, исто така, ја забележал аномално високата очигледна возраст на Omani J-M267 кога се гледа поопшто на J-P58 и J-M267.

Овој кластер за возврат содржи три добро познати поврзани под-кластери. Прво, го содржи мнозинството од еврејскиот „Коен модален хаплотип“, кој се наоѓа кај еврејските населенија, но особено кај мажите со презимиња поврзани со Коен. Исто така, содржи „Галилејски модален хаплотип“ (GMH) и „Палестински и израелски арапски модален хаплотип“, и двата се поврзани со палестинските/израелските Арапи од  и .  потоа истакнал дека GMH е исто така најчестиот тип на хаплотип J-P209 пронајден кај северозападните Африканци и Јеменци, па затоа не е ограничен само на Израел и Палестина. Сепак, оваа конкретна варијанта „е отсутна“ кај две посебни „неарапски населенија од Блискиот Исток“, имено „Евреи и муслимански Курди“ (иако и двете од овие населенија имаат високи нивоа на J-P209).  го забележал не само присуството на GMH во Магреб, туку и дека J-M267 во овој регион имал многу мала разновидност. Тие заклучија дека J-M267 во овој регион е резултат на два различни миграциски настани: „рана неолитска дисперзија“ и „ проширувања од Арапскиот полуостров “ во текот на VII век.  подоцна се согласил дека ова се чинело конзистентно со доказите и од ова генерализирал дека распространетоста на целиот YCAII=22-22 кластер на J-M267 во областите на арапско говорно подрачје на Блискиот Исток и Северна Африка всушност може главно да има потекло во историски времиња.

Поновите студии го истакнале сомнежот дека исламските проширувања се доволно стари за целосно да ги објаснат главните обрасци на честотите J-M267.  го отфрлил ова за J-P58 како целина, но прифатил дека „некои од населенијата со мала разновидност, како што се бедуините од Израел, Катар, Судан и ОАЕ, се цврсто групирани во близина на хаплотипови со висока честота што сугерира ефекти на основачите со излив на ѕвезди експанзија во Арапската пустина“. Тие не го коментирале Магреб.

Tofanelli 2009 заземал посилна позиција за отфрлање на каква било силна корелација помеѓу арапската експанзија и YCAII=22-22 STR-дефинирано под-кластерот како што беше дискутирано од Semino 2004 или помалиот „Модален хаплотип Галилеја“ како што било дискутирано од (Небел 2002 година). Процениле дека модалниот хаплотип на Коен мора да биде постар од 4500 години, а можеби и 8600 години - многу пред наводното потекло на Коханим. Само модалот „палестински и израелски арап“ имал силна корелација со некоја етничка група, но исто така бил редок. Како заклучок, авторите биле негативни за корисноста на модалите дефинирани со STR за какви било „форензички или генеалошки цели“ бидејќи „тие биле пронајдени меѓу етнички групи со различна културна или географска припадност“.

Хамер 2009 не се согласува, барем во врска со модалниот хаплотип на Коен. Тие рекле дека е неопходно да се погледне подетален STR хаплотип за да се дефинира нов „Проширен модален хаплотип на Коен“, кој е исклучително редок надвор од еврејските населенија, па дури и во еврејските населенија главно се наоѓа само во Коханим. Тие исто така рекле дека со користење на повеќе обележувачи и порестриктивна дефиниција, проценетата возраст на лозата Коханим е пониска од проценките на Тофанели 2009 година и е во согласност со заедничкиот предок во приближното време на основањето на свештенството што е извор на презимињата Коен.

Тофанели 2014 одговорил велејќи: „Како заклучок, додека набљудуваната распространетост на поткладови на хаплотипови кај нерекомбинантните геноми на митохондриите и Y хромозомите може да биде компатибилна со настаните од основачите во поново време на потеклото на еврејските групи како Коенити, Левити, Ашкеназити, севкупниот суштински полифилетизам, како и нивното систематско појавување кај нееврејските групи, го нагласува недостатокот на поддршка за нивно користење или како обележувачи на еврејското потекло или како библиски приказни“.

 J-M368 
Кореспонденцијата помеѓу P58 и високите DYS388 вредности и YCAII=22-22 не е совршена. На пример, поткладот J-M267 на J-P58 дефинирана од SNP M368 има DYS388=13 и YCAII=19-22, како и другите типови на J-M267 надвор од „арапскиот“ тип на J-M267, и затоа се верува дека да биде релативно стар огранок на J-P58, кој не учествувал во најновите бранови на експанзија на J-M267 на Блискиот Исток . Овие DYS388=13 хаплотипови се најчести во Кавказ и Анадолија, но исто така се пронајдени во Етиопија .

 Филогенетика и распространетост 
Постојат неколку потврдени и предложени филогенетски дрвја достапни за хаплогрупата J-M267. Следното филогено или семејно стебло на поткладовите на хаплогрупата J-M267 се заснова на дрвото ISOGG (2012), кое пак се заснова на стеблото на YCC 2008 и последователните објавени истражувања.

J1 (L255, L321, M267)

 J1* J1* кластерите се наоѓаат во Источна Анадолија и делови од Кавказ.
 J1a (M62) Пронајден на многу ниска честота во Британија.
 J1b (M365.1) Пронајден на ниска честота во Источна Анадолија, Иран, Катар и делови од Европа.
 J1c (L136)
 J1c* Пронајден на ниска честота во Европа.
 J1c1 (M390)
 J1c2 (P56) Се среќава спорадично во Анадолија, Источна Африка, Арапскиот Полуостров и Европа.
 J1c3
 J1c3* Пронајден на ниска честота на Левант и на Арапскиот Полуостров.
 J1c3a (M367.1, M368.1) Претходно познат како J1e1.
 J1c3b (M369) Претходно познат како J1e2.
 J1c3c (L92, L93) Пронајден на ниска честота во Јужна Арабија.
 J1c3d (L147.1) Го опфаќа мнозинството од J1, доминантната хаплогрупа на Арапскиот полуостров.
 J1c3d* Смета за мнозинството J1 во Јемен, Коен Евреи (и рабински и караитски), но исчезнати од Курајшите вклучувајќи го Шариф од Мека од кланот Бану Хашем.
 J1c3d1 (L174.1)
 J1c3d2 (L222.2) отпаѓа на мнозинството J1c3d во Саудиска Арабија. Важен елемент на J1c3d во Северна Африка.
 J1c3d2*
 J1c3d2a (L65.2/S159.2)

 Алалах аморејски град-држава 
Пет од 12 машки поединци од Алалах кои живееле помеѓу 1930-1325 п.н.е., припаѓале на хаплогрупата J1-P58.

 Археолошки комплекс Арслантепе 
Еден од 18 машки лица од Арслантепе кои живееле 3491-3122 п.н.е., припаѓал на хаплогрупата J1-Z1824.

 Древен град Ебла 
Три од 6 лица од Ебла кои живееле помеѓу 2565-1896 п.н.е., припаѓале на J1-P58. Ебла бил древен град и кралство во Сирија во раното бронзено доба на источносемитско говорно подрачје кое било уништено од Акадците.

 Карелија 
Член на хаплогрупата J1-M267 е пронајден меѓу источните ловци-собирачи од Карелија, североисточна Европа со ~ 8,3 киа. Оваа гранка ја нема кај другите древни европски ловци-собирачи. За жал, не е можно овој примерок да се стави во контекст на тековната варијација на хаплогрупата J1-M267 поради лошиот квалитет на секвенцата на ДНК.

 Сардинија 

 Сацурблија 
Древен примерок од J1 е пронајден во пештерата Сатсурблиа околу 11.000 п.н.е., конкретно што припаѓа на реткиот потклад J1-FT34521. Древниот поединец од Сацурблија бил маж со црна коса, кафени очи и светла кожа.

 Кажи му на Курду 
Еден од 4 машки лица од Тел Курду кој живеел околу 5706-5622 п.н.е., припаѓал на J1-L620.

 Наводи 

 Фусноти 

 Списанија 


























  See also Supplementary Material.




 . (Also see Errata)



















 Веб-страници 
Хаплогрупи/Филогенија

  Ongoing Corrections/Additions by citizen scientists.

Хаплотип/СНП истражувачки проекти. Поврзано Y-DNA хаплогрупи проекти (ISOGG Wiki)

  This is an ongoing research project by citizen scientists. Over 2300 members.
  This is an ongoing research project by citizen scientists. Over 150 members.
  This is an ongoing research project by citizen scientists. Over 550 members.
  This is an ongoing research project by citizen scientists. Over 1050 members.
  This is an ongoing research project by citizen scientists. Over 450 members.

Проекти за етнички/географски групи специфични за хаплогрупи

  This is an ongoing research project by citizen scientists. Over 950 J members.
  This is an ongoing research project by citizen scientists. Over 400 members.

 Дополнителна литература 







 Филогенетски белешки 

 J-M267 Карта на древни примероци
 J-M267 Релевантни публикации
 Y-Full J-M267 Филогенетско дрво
 J-M267 Филогенетско дрво
 J проект и проект J1-M267
 Проект J1b
 Y-DNA Haplogroup J и нејзините поткладови - 2011 го

Категорија:Човечки Y-ДНК хаплогрупи