Петрушка (лик)

мини|200x200пкс| А. Олеариус . Куклар. 1643 година
Петрушка е лик во рускиот народен куклен театар, главниот лик на истоимената комична претстава. Прикажан во црвена кошула, платнени панталони и зашилена капа со ресичка. Во речникот на В. Дал  ова е:Член на Клубот на весели мажи.

 Надворешни врски 
Потеклото на оваа кукла, која се појавила во Русија во втората половина на 19 век, не е со сигурност разјаснето, иако куклениот театар е познат во Русија уште од 17 век (особено, врежана коскена плоча со веројатна слика на Петрушка, која датира од 17 век, е позната од археолошките ископувања во Новокузњецк ; покрај тоа, споменувањето на куклен театар, како и скица за него, е содржано во „Опис на патувањето на амбасадата на Холштајн до Московија и Персија“ од Адам Олеариус, во кој се наведува дека кукларите секогаш настапувале заедно со водачите на мечките, изведувајќи ја улогата на „козата“ за време на комедиите на мечките ). Руските куклари користеле марионети (гудачки куклен театар) и кукли со ракавици. До 19 век, предност се давало на Петрушка, до крајот на векот - на марионетите.

Изгледот на Петрушка во никој случај не е руски: тој има претерано големи раце и глава, претерани црти на лицето, а самото лице (издлабено од дрво) е третирано со специјална растителна течност, што го прави да изгледа потемно; големи очи во облик на бадем и огромен нос со грпка, целосно бели очни јаболка и темен ирис, поради што очите на куклата изгледаат црни. Изгледот  куклата ја наследила од Италијанецот Пулчинела. Има само четири прста на рацете.

Типична заблуда е да се смета куклата Петрушка за помлад роднина на постарите : неаполски Пулчинела, Француска Пулчинела и  други - и покрај фактот што сите тие се театарски марионети и се контролираат со помош на конци. Единствениот аналог на Петрушка во однос на техниката на возење е куклата со ракавици Гињола, која се појавила во Лион на почетокот на 19 век.

 Опис на театарот 
Платното на  куклата Петрушка се состоело од три рамки, прицврстени со спојници и покриени со чинц. Бил поставен директно на земја и го сокривал кукларот. Буре органот собра гледачи, а зад екранот актерот почнал да комуницира со публиката преку ѕиркање. Подоцна, со смеа и реприза, тој самиот истрчувал, со црвена капа и со долг нос. Шармер понекогаш му станувал партнер на Петрушка: поради чкрипењето, неговиот говор не бил секогаш разбирлив, а тој ги повторувал фразите на Петрушка и водел дијалог. Комедијата со Петрушка се играла на саеми и штандови.

Во Русија, Петрушка ја „воделе“ само мажите. За да го направат гласот погласен и писклив (ова било неопходно и за чујност на саемските изведби и за посебниот карактер на ликот), тие користеле специјално крцкање вметнато во гркланот. Говорот на Петрушка морало да биде „прободен“ и многу брз.

 Слика од кукла 
До средината на 19 век во Русија, Петрушка сè уште го немал сегашното име. Најчесто тогаш го нарекувале „Иван Ратјуту“ или „Иван Рататуј “ (што ги дава француските корени на куклата). Постои верзија за потеклото на прекарот Петрушка од украинскиот збор „поратуи“ (зачувај). Денешното име Петрушка го добил по појавувањето на минијатурниот „Петрушка и полицаецот “ меѓу неговите многубројни секојдневни сцени, во кои при многубројните напади полицаецот и вели на Петрушка: „Немаш ни пасош!“ на што Петрушка гордо одговара: „Да! Според мојот пасош, јас сум Пјотр Иванович Уксусов!“

Од некои мемоари и дневници од 1840-тите произлегува дека Петрушка се викала Петар Иванович Уксусов. Познатиот руски куклар Сергеј Образцов ја нарекол Петрушка Петар Петрович Уксусов (приказната „Четирите браќа“) или Ванка Рататуј.

 Потекло на куклата 
Имало главни заплети: третман на Петрушка, обука на војници, сцена со невестата, купување коњ и тестирање. Приказните се пренесувале од актер на актер, усно на уста. Ниту еден лик во рускиот театар немал таква  популарност како ликот на Петрушка.

Според широко распространета, но недокажана верзија, претставите со учество на Петрушка сè уште биле дел од репертоарот на буфоните и се состоеле од хумористични скици и дијалози. Секоја сцена прикажувала борба помеѓу Петрушка и еден или друг лик (борбите се водени со тупаници, стапови итн.).

Обично настапот започнувал со следниов заплет: Петрушка одлучува да купи коњ, музичарот го повикува циганскиот трговец со коњи. Петрушка долго го прегледува коњот и долго се пазари со циганот. Тогаш на Петрушка и здосадува пазарењето и наместо пари, долго го тепа циганот по грб, по што бега. Петрушка се обидува да се качи коњот, но тој го исфрла на смеа на публиката. Ова може да продолжи додека луѓето не се насмеат. Конечно коњот бега, оставајќи го Петрушка да лежи на земја.

Доаѓа докторот и го прашува Петрушка за неговите болести. Излегува дека сè го боли. Следува тепачка помеѓу Докторот и Петрушка, на крајот од која Петрушка силно го удира непријателот со палка по главата. „Каков доктор си ти“, вика Петрушка, „ако прашаш каде боли? Зошто учеше? Самиот треба да знаеш каде боли!“ Се појавува кварталното. - „Зошто го уби докторот? Тој одговара: „Затоа што не ја знае добро својата наука“. По распитот Петрушка го удира полицаецот со палка по глава и го убива.

Доаѓа со трчање куче што ржи. Петрушка неуспешно бара помош од публиката и од музичарот, по што тој флертува со кучето, ветувајќи му дека ќе го нахрани со месо од мачка. Кучето го фаќа за нос и го влече, а Петрушка вика: „О, главчето со капачето и четката го нема!“ Музиката престанува, означувајќи го крајот на изведбата.

Ако и се допадне на публиката, тогаш не ги пуштале глумците, аплаудирале, фрлале пари, барајќи продолжување. Потоа ја одигрувале мала сцена „Свадбата на Петрушка“. Донесуваат невеста кај Петрушка, тој ја прегледувал како што се прегледува коњ. Му се допаѓа невестата, не сака да ја чека свадбата и почнува да ја моли „да се жртвува“. Од местото каде што невестата се „жртвува“, жените си заминале и ги земале со себе своите деца. Според некои извештаи, уште еден скеч во кој бил присутен свештеник бил голем успех. Не бил вклучен во ниту еден од снимените текстови, најверојатно е отстранет со цензура. Имало сцени во кои Петрушка не учествувал. Тоа било танцување и жонглирање со топки и стапови.

Петрушка ги победил сите противници освен еден - Смртта. Во последната, последна сцена, Смртта ја земала Петрушка со себе. Меѓутоа, бидејќи Петрушка била користена во фарса театар, природно е што претставата се прикажувала повеќе пати и на различни места. Така, Петрушка, која „умрела“ за еден круг гледачи, „воскреснала“ за друг. Ова им давало причина на истражувачите да повлечат паралели помеѓу сликата на Петрушка и многу различни пагански богови кои бескрајно умирале и воскреснувале.

 Во 20 и 21 век 
На почетокот на 20 век, „Комедијата за Петрушка“ почнува да пропаѓа. Ликовите на мариунети почнале да се појавуваат на детски забави и новогодишни елки, текстот на сцените се променил, губејќи ја својата острина. Петрушка престанал да убива. Тој замавувал со палката и ги разбркал своите непријатели. Зборувал учтиво, а „свадбата“ се сменила и се претворила во оро со невестата. Непристојниот, обичен говор исчезнал, а со тоа и поединечноста на хулиганот-шегаџија, кај кого се собирале и стари и млади.

Одредени елементи од традиционалната „Комедија за Петрушка“ (особено, слободниот стих „ рај “) користел С. Ја. Маршак во претставата за детскиот театар „Петрушка странецот“ (1927). Овде, едно момче од улица по име Петрушка ја краде облеката на еден француски инженер кој се капе, кој дошол во СССР, ја облекува на себе и, искривувајќи го рускиот јазик, ги доведува во заблуда сите додека не биде фатен од полицаец и предаден на неговите угледни постари родители за превоспитување.

Од 2021 година, во Русија постои заедница на професионални производители на марионети кои продолжуваат да работат во жанрот на фарсична улична комедија. Десет куклени театри се обединети во „Еснафот Петрушечников“ .

 Во популарната култура 

 Во сликарството 

 Во скулптурата 
лево|мини|220x220пкс| Спомен плоча во Прага
Во 1979 година, била откриена спомен плоча на зградата на Театарот на кукленото кралство во Прага во спомен на основањето на организацијата Меѓународна унија на куклени театри (  / UNIMA ), кој ги обединува куклените театри ширум светот. Автор на барелефот е чешкиот скулптор Бохумир Кубек.

Седум европски земји се претставени на оваа комеморативна плоча со нивните национални кукли: Tchantches (Белгија), Пулчинела (Италија), Панч (Англија), Кашпарек (Чешка), Петрушка (Русија), Гињола (Франција), Кашперле (Германија).

 Поврзано 

 Фарнос
 Педрилло — один из вероятных «прототипов» Петрушки-персонажа.
 Гиньоль — кукла ярмарочного театра перчаточного типа
 Кукла-актёр
 Кукольный театр
 Петрушка на войне — спектакль
 Петрушка (балет)
 Петрушка (театр) — современный московский театр
 Балаган
 Весёлые человечки
 Настя, Настенька — сказка

 Наводи 

 Литература 

 Петрушка : [арх. 2 сентября 2022] / Сорокина С. П. // Перу — Полуприцеп. — М. : Большая российская энциклопедия, 2014. — С. 134. — (Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов ; 2004—2017, т. 26). — ISBN 978-5-85270-363-7.
 Цехновицер О.  // Театр Петрушки — М.—Л.: «Госиздат» 1927 г.
 Петрушка. Уличный театр. — М., 1918
 Симонович-Ефимова Н. Я. Записки петрушечника. — М.—Л., 1925
 Голдовский Б. П. Куклы. Энциклопедия. — М.: Время, 2004
 Смирнова Н. И. Советский театр кукол 1918—1932. — М., 1963

 Во 20 и 21 век 


  // klopp.ru



Категорија:Кукларство
Категорија:Историја на театарот
Категорија:Марионети