Супра (празник)

Супра (грузиски: სუფრა) — традиционален грузиски празник и дел од грузиската социјална култура. Постојат два вида супра: празнична супра (ლხინის სუფრა), наречена кеипи; и мрачна супра (ჭირის სუფრა), наречена келехи, кој секогаш се одржува по погребите.

Традициите на супра, како важен дел од грузиската социјална култура, биле впишани на списокот за нематеријално културно наследство на Грузија во 2017 година  Традиционално, и за многу Грузијци, до денес, учесниците во преден план на супра се мажи, а жените се префрлени на споредни, споредни улоги (особено ова се однесува до подготовката на храната).

 Етимологија 
мини|Грузиско кралско семејство на гозба, цртеж од 17 век на Терамо Кастели
мини|Пријателите на Бегос од Нико Пиросмани, насликани во 1910-тите. Тамада држи канци (рог) и прави тост кај кеипи (празнична супра)
мини|226x226пкс| Подготовка за супра во грузиски ресторан во Тбилиси
На грузиски, „супра“ буквално значи „чаршаф за маса“. Зборот е позајмен од персискиот збор sofre (исто така што значи „чаршав за маса“), кое пак доаѓа од арапски (на ). Грузискиот двор во Тифлис (денешен Тбилиси), сместен во рамките на Кралството Картлија, инкорпорирало значителен дел од церемонијалните практики и терминологијата од сафавидските традиции за време на периодот на сафавидското владеење; токму во оваа историска епоха овој термин се нашол во грузискиот вокабулар.

 Историја 
Додека гозбата и уживањето во вино се документирани во значајните дела на грузиската дворска литература како што се Витезот во тигрова кожа и Амира-Дарејаниани, како и во раните извештаи за патувања, традицијата на здравичарот и практиката на правење здравици во во тие периоди видливо отсуствуваат форма слични на современите обичаи. Грузиските термини за „тостмастер“, имено тамада и толумбаши, соодветно од черкеско и турско потекло ( ), не се појавуваат во историските записи до 19 век. Дополнително, самиот термин „супра“, кој се однесува на гозбата, не се среќава, барем како термин за празникот; во средновековниот грузиски превод на Шахнаме на Фердуси („Книгата на кралевите“), supra само ја означува покривката за маса или трпезариската маса, пресликувајќи го нејзиниот персиски извор, софре, во оригиналниот текст. Грузиските изрази за гозба во предруските времиња се идентификувани како надими и п'уроба (потекнуваат од п'ури што значи „леб“, вообичаено се користи за да ги опфати сите видови храна што се служи на оброк).

Историчарот Џон Р. Пери смета дека потеклото на грузискиот обичај и терминот „супра“ може да се проследи до влијанието на Сафавидски Иран. Грузиските дворјани на сафавидските шахови биле под влијание и на забавата за пиење на сафавидите, позната како „сохбат“ или дружење, и на поформалниот банкет, познат како „софре“, кој вклучувал ритуал што го спроведувал господар на церемониите, приспособувајќи ги овие елементи за нивната домашна употреба. Сафавидската итерација на забавите за пиење, карактеризирана со ритуални карактеристики, била обликувана од културното влијание на внатрешно-азиските степски номади, особено монголските и турските народи. Пери забележува дека додека современиот ирански софре еволуирал во повоздржана форма, грузиската супра ги задржала своите бибулозни традиции на внатрешност на Азија во регионот на Кавказ, служејќи како трајно наследство на сафавидската власт. Грузиската адаптација на сафавидската верзија можеби имала влијание врз аналогната руска практика на наздравување по руското освојување на Грузија.

Според филологот Леван Брегадзе, најраната појава на грузискиот термин за „тост“, sadγegrdzelo (буквално значи „за долг живот“), може да се проследи до средината на 19 век од песната на Григол Орбелиани, инспирирана од дело на рускиот поет Василиј Жуковски компонирал како последица на наполеоновата инвазија на Русија. Брегадзе тврди дека современата верзија на грузиската супра ги наоѓа своите корени во почетокот на 19 век, по руското освојување на Грузија, и станала широко распространета низ целата територија што ја сочинува денешна Грузија до крајот на 19 век.

Во Грузија никогаш не се одржуваат големи јавни оброци без супра; кога нема маси, супрата се поставува на земја.

 Правила 
Без разлика на големината и видот, супра секогаш ја води тамада, или здравичар, кој ја воведува секоја здравица за време на гозбата. Тамадата ја избираат гостите на банкетот или ја избираат домаќинот. Успешната тамада мора да поседува голема реторичка вештина и да може да консумира голема количина алкохол без да покажува знаци на пијанство.

За време на оброкот, тамадата ќе предложи здравица, а потоа долго ќе зборува на темата. Гостите ги креваат чашите, но не пијат. Откако ќе проговори тамадата, здравицата продолжува, честопати во насока спротивна од стрелките на часовникот (десно). Следниот гостин кој сака да зборува, ја крева чашата, ја држи и потоа ја испушта чашата. Ако гостинот не сака да зборува, може да се напие од својата чаша по некои зборови кои особено му одекнуваат.

Јадењето е сосема соодветно за време на здравици. Откако секој што сака да зборува на темата ќе го стори тоа, тамадата предлага нова здравица и циклусот започнува повторно. Некои популарни традиционални теми вклучуваат здравици за Бога, Грузија, семејството, мајката Божја, разни светци, пријатели, предци итн. Сепак, темата на секоја здравица зависи од тамадата, која треба да може да ги прилагоди своите тостови по прилика.

Кеипи здравица се нарекува садгегрџело (სადღეგრძელო), додека келехи тостот се нарекува шесандобари (შესანდობარი).

 Наводи 

 Надворешни врски 
 Дара Голдстајн, Грузискиот празник: Живата култура и солената храна на Република Грузија, 1999 година,
 Автократ на банкетната маса
 За Грузија 

Категорија:Грузиска култура