Соборна црква

мини|Катедралата на Скопската бискупија
Соборна црква, соборен храм или катедрален храм, во западното христијанство почесто катедрала ( - катедра = „долна столица“) — посебен назив на црквата, што вообичаено го добива одредена црква поради некоја особеност. Денес, соборна црква обично се нарекува престолната (главната) црква на архиепископот или епископот (епископ, митрополит, односно бискуп, надбискуп), каде што чинодејствува самиот архиепископ.Shorter Oxford English Dictionary,  0-19-860575-7.New Standard Encyclopedia, 1998 by Standard Educational Corporation, Chicago, Illinois; page B-262c. Затоа, соборните цркви се непосредно до или во близина на епископијата (митрополијата, бискупијата).

Соборната црква обично не е обична црква по изглед и уредување, но потребата за величественост, големина, висина и сила на впечатливост е нагласена во случајот со соборните цркви. Црквите со функција на „соборен храм“ обично се специфични за оние христијански деноминации со епископска хиерархија, како што се католичките, источноправославните, англиканските и некои лутерански цркви. Црковните градби кои ги отелотворуваат функциите на соборниот храм првпат се појавиле во Италија, Галија, Шпанија и Северна Африка во 4 век, но соборните храмови станале сеопшти во рамките на западната католичка црква до 12 век, до кога развиле архитектонски облици, институционални структури и правни особености различни од парохиските цркви, манастирските цркви и епископските резиденции. Соборната црква е поважна во хиерархијата отколку обичната црква бидејќи од соборната црква епископот управува со областа под негова административна власт.

 Потекло на поимот 
Поимот соборна црква е поврзан со поимот соборност или католичност ( = „универзалност“, „васеленство“), како една од четирите обележја на Црквата и ја претставува васеленската особеност на црквата.

Поимот катедрален храм или катедрала потекнува од грчката сложенка катедра (= „долна столица“), од зборот ката (= „долу“) + хедра (= „седиште“, „стол“, „престол“). Првично, тоа е исто така поврзано со соборноста или католичноста. Зборот е изведен од грчкиот збор за архијерејски престол, кој првично ја означувал улогата на епископот како учител.

 Источно христијанство 
десно|мини|200x200пкс| Митрополитска црква во Атина
Во случајот со православните цркви, бидејќи има автокефални помесни цркви, може да се случи да има две или повеќе соборни цркви во ист град, но тие да припаѓаат на различни помесни цркви. Ова е обично случај со заедниците во дијаспората, но може да се случи и во земјите со матични цркви. Пример за тоа е Темишвар, каде што има романскиа и српска соборна црква.

 Грчка црква 
Грчката православна црква прави разлика меѓу поимите за пониски и повисоко рангирани соборни цркви. Во првиот случај, тоа се т.н. „соборни светилишта“ () и се поврзани со престолните цркви на епископии и „долни“ на митрополии. Во вториот случај, тоа се митрополиски цркви, кои се однесуваат на престолни цркви на многу значајни митрополити ().

 Словенски православни цркви 
Во словенските православни цркви, главно се користи поимот собор. Во Руската православна црква, звањето на соборот припаѓа на престолната црква на епископите, сегашни и поранешни. Главните манастирски цркви (католикони) овде можат да се наречат и соборни, без разлика дали тие се и седиште на епископ или не.

 Западно христијанство 
лево|мини|200x200пкс| Богородичната катедрала во Ремс

 Римокатоличка црква 
Во римокатолицизмот се користи името катедрала () и тоа е престолна црква на бискупот или надбискупот. Покрај тоа, постојат голем број сродни црковни градби:

 Протокатедралата е поранешна катедрала, сега парохиска црква.
 Прокатедрала е парохиска црква која привремено се нарекува катедрала.
 Сокатедрала е црква која не е единствената со титулата катедрала во рамките на епархијата (бискупија или надбискупија),
 Митрополиската катедрала е црква на викарен епископ,
 Првокатедрала е катедрала која има митрополиски катедрали под неа,
 Патријаршиската катедрала е катедрала од највисок ранг, на која и се подредени претходно споменатите видови катедрали.

Кај словенските католички народи преовладува името катедрала, освен во случајот кај Словенците, каде што се негува името столница, столна црква.

 Протестантски цркви 
лево|мини|200x200пкс| Вестминстерската опатија
мини|267x267пкс| Соборната црква во Белград
Во повеќето протестантски цркви, поимот катедрала е зачуван во секојдневниот говор, но често се среќаваат и други поими: опатија, минстер, дом.

Во англосаксонските земји за такви „цркви“ често се користи зборот опатија (). Пример е Вестминстерската опатија.

Во земјите од германското говорно подрачје, без разлика дали се работи за римокатолицизам или протестантство, некои од најважните катедрали се нарекуваат минстери (Eng. Minster, German Münster). Ова име потекнува од зборот манастир, бидејќи овие цркви првично биле во рамките на манастир. Примери се минстрите во Јорк или Келн.

Во скандинавските земји се користи името дом (на пример: на дански е Domkirke).

 Галерија 

 Наводи 

 Литература 
 New Standard Encyclopedia, 1992 by Standard Educational Corporation, Chicago, Illinois; page C-172/3
 Carl F. Barnes, Jr. "Cathedral". In: Joseph Strayer, ed. Dictionary of the Middle Ages. New York: Scribner's, 1938. Vol. III. pp. 191–92.
 Johnson, Paul. British Cathedrals. London: Weidenfeld & Nicolson, 1980. .
 Richard Utz. "The Medieval Cathedral: From Spiritual Site to National Super-Signifier". The Year's Work in Medievalism 15 (2001), 127–31.
 Richard Utz. "The Cathedral as Time Machine: Art, Architecture, and Religion." In: The Idea of the Gothic Cathedral. Interdisciplinary Perspectives on the Meanings of the Medieval Edifice in the Modern Period, ed. Stephanie Glaser (Turnhout: Brepols, 2018). pp. 239–59.
 André Vauchez. "La cathédrale". In: Pierre Nora, ed. Les Lieux de Mémoire. Paris: Gallimard, 1997. Vol. III. pp. 3122–34.

 Architecture of the basilica
 Syndicus, Eduard, Early Christian Art, Burns & Oates, London, 1962
 Basilica Porcia 
 W. Thayer, "Basilicas of Ancient Rome": from Samuel Ball Platner (as completed and revised by Thomas Ashby), 1929. A Topographical Dictionary of Ancient Rome (London: Oxford University Press)
 Paul Veyne, ed. A History of Private Life I: From Pagan Rome to Byzantium, 1987
 Heritage Foundation of Newfoundland and Labrador

 Henig, Martin (ed.), A Handbook of Roman Art, Phaidon, p. 55, 1983, ; Sear, F. B., "Architecture, 1, a) Religious", section in Diane Favro, et al. "Rome, ancient." Grove Art Online. Oxford Art Online. Oxford University Press. Retrieved 26 March 2016, subscription required








Категорија:Христијанство
Категорија:Правци во христијанството
Категорија:CS1-одржување: датумски формат
Категорија:Соборни храмови