Горна Лоара

Горна Лоара (;  или Naut Leir) — департман без излез на море во регионот Оверњ-Рона-Алпи во Јужно-средна Франција. Именуван по реката Лоара, тој е опкружен со департманите Лоара, Ардеш, Лозер, Кантал и Пуи-де-Дом. Во 2019 година имал 227.570 жители.Populations légales 2019: 43 Haute-Loire, INSEE

Департманот го опфаќа горниот тек на Лоара и се состои од долината на Лоара и околните планини во Централниот Масив, а неговата префектура се наоѓа во Ле Пуи-ан-Вел. Тој е еден од првичните 83 департмани во Франција основани во 1790 година за време на Француската револуција. Делови од департманот се вклучени во Регионалниот природен парк Ливрадоа-Форез.

 Историја 
Првите познати жители на ова подрачје биле ловци-собирачи, а подоцна бил населен од сточари, овчари кои живееле во пештери или едноставни колиби. Подоцна паднало под контрола на галското племе Велави и во времето на Галските војни на Јулиј Цезар, оваа област лежела на границата на Gallia Narbonensis. Областа станала римска провинција во 121 пр. н. е., првично под името Gallia Transalpina (Трансалпска Галија). Името го разликувало од Кисалпската Галија на поблиската страна на Алпите до Рим. Во 40 г. пр. н. е., за време на Вториот триумвират, Лепид ја добил одговорноста за Нарбонска Галија (заедно со Хиспанија и Африка), додека на Марко Антониј му бил даден другиот дел од Галија.Boatwright et al., The Romans, From Village to Empire, p.272 

Областа била опустошена од варварски наезди во последните години на Римското Царство, а Гала Нарбоненсис и околните области биле приклучени на Визиготското Кралство помеѓу 462 и 477 г. н. е., со што трајно завршува политичката контрола на Рим. По готското преземање, визиготските доминиони биле општо познати како Септиманија. Кралот на Визиготите, Аларик I бил убиен во Битката кај Вује во 507 година, битката што ја добил Клодовик I, па Велеј потпаднал под власта на Франките. По смртта на Клодовик во 511 година, неговото кралство било поделено меѓу неговите четири сина, а Велеј бил вклучен во делот на кралот на Австразија, тогаш дел од француското кралство. Овие делови биле обединети под покровителство на неговиот најдолго преживеан син Клотар I, за да бидат повторно поделени меѓу неговите четири сина по неговата смрт. Тој беше повторно обединет уште еднаш под Клотар II, кој станал единствен владетел на франкскиот народ во 613 година.Lebecq, Stéphane The Frankish origins, Points / Seuil, 1990,  ( Part II, Chapter 1: " Clothar II and Dagobert ( 613-639 )) p.127

Околу 928 година, областа станала феуд на грофот од Тулуз, а подоцна потпаднала под власта на грофот од Поатје. Во 1137 година, Елеонора Аквитанска го наследила Војводството Аквитанија и нејзиниот брак со Хенри, војводата од Нормандија, кој подоцна станал Хенри II, го довел Оверњ под англиска власт. До крајот на тринаесеттиот век областа била позната како Дофине д'Оверњ.

Горна Лоара е еден од првичните 83 департмани создадени за време на Француската револуција на 4 март 1790 година, по наредба на Националното конститутивно собрание. Новите департмани требало да бидат подеднакво администрирани и приближно еднакви еден на друг по големина и население. Горна Лоара е основана од делови на поранешните покраини Оверњ, Лангедок и Лионе. Две третини од департманот, со центар во Ле Пуи-ан-Веле, порано биле дел од поранешната покраина Лангедок и е познат како Веле. Географската оддалеченост од Тулуз му овозможила на овој регион да ужива голема автономија.

За време на Втората светска војна, француските партизани снабдувани од Сојузниците успеале да ја ослободат покраината од Германците. До средината на август 1944 година, пет недели по инвазијата во Нормандија, Ле Пуи-ан-Вела бил опколен. Патиштата, железницата и телефонските линии биле прекинати. На 18 август, Германците се обиделе да избегаат во конвој од педесет камиони. Петстотини биле заробени, а околу 150 биле убиени во заседа. Градот паднал следниот ден. Естивареј во блиската Лоара бил заземен на 22 август, а Париз на 24 август.

 Географија 
Горна Лоара е департман во Јужно-централна Франција и е дел од регионот Оверњ-Рона-Алпи. Главен и најголем град во департманот е Ле Пуи-ан-Вела. На север од Горна Лоара се наоѓаат Пуи-де-Дом и Лоара, на исток се наоѓа Ардеш, на југ се наоѓа Лозер и на запад се наоѓа Кантал. Реката Лоара извира во јужниот дел на департманот и тече кон север, создавајќи широка долина. На двете страни од неа лежат низи планини во Централниот Масив. Северниот дел од департманот е дел од Регионалниот природен парк Ливрадоа-Форез, заштитена област на традиционално земјоделско земјиште и шумски површини, со вкупна површина од 297.000 хектари.

Департманот има четири планински венци кои се протегаат на север и на југ. Тоа се О-Виваре и неговото продолжение, венецот Бутјер, масивот Мејгал, планините Веле и планините Маржерид.

Највисоката точка на департманот е Мон Мезенк (1753 м), а неговата просечна надморска височина е 719 м. Две третини од областа се над 800 м, а најниската точка е 393 м надморска висина.

Историски гледано, Веле е поврзан со традиционалниот регион Виваре, сега дел од Ардеш. Двата региона делат заеднички дијалект кој е сличен на оној што се зборува на југот на Дофине, причината веројатно е поврзана со трговските врски меѓу двата региона.

 Демографија 

 Поголеми градови 
Најнаселена општина е Ле Пуи-ан-Веле, префектурата. Од 2019 година, има 6 општини со повеќе од 5.000 жители:

 Политика 
Претседател на Департманскиот совет е Мари-Ањес Пети, избрана во јули 2021 година.

 Сегашни претставници во Националното собрание 
Изборна единица Член  Партија Прва изборна единица Горна Лоара Изабел Валентен Републиканци Втора изборна единица Горна Лоара Жан-Пјер Вижје Републиканци

 Туризам 
Департманот има привлечни предели и е популарен кај туристите. Ле Пуи-ан-Веле има историска катедрала во која се собираат аџиите пред да го започнат своето патување до Сантјаго де Компостела. Катедралата е дел од светското наследство на УНЕСКО од 1998 година, како дел од „Патеките на Сантјаго де Компостела во Франција“. Друго место за аџилак е Свети Мишел д'Ајгиле, капела од дванаесеттиот век на врвот на карпест врв до кој се приближува лет од 268 скалила.

 Поврзано 
 Кантони во департманот Горна Лоара
 Општини во департманот Горна Лоара
 Арондисмани во департманот Горна Лоара

 Наводи 

 Надворешни врски 

  Prefecture website 
  Departmental council website


  Tourist website

Категорија:Држави и територии настанати во 1790 година
Категорија:Централен Масив
Категорија:Горна Лоара
Категорија:Статии со извори на француски (fr)
Категорија:Координати на Википодатоците
Категорија:Статии со текст на окситански