Нормализација (Чехословачка)

Во историјата на Чехословачка, нормализацијата (, ) — име кое најчесто се дава на периодот по инвазијата на Варшавскиот пакт на Чехословачка во август 1968 година и до периодот на Гласност на либерализација кој започнал во Советскиот Сојуз и неговите соседни нации во 1987 година. Се карактеризирала со обновувањето на условите што преовладувале пред периодот на реформи во Прашката пролет, предводени од првиот секретар Александар Дубчек од Комунистичката партија на Чехословачка (КСЧ) претходно во 1968 година и последователното зачувување на новото статус кво. Некои историчари го датираат периодот од потпишувањето на Московскиот протокол од страна на Дубчек и другите затворени чехословачки лидери на 26 август 1968 година, "'Normalization' (Normalizace)", in Historical Dictionary of the Czech State, by Rick Fawn and Jiří Hochman (Rowman & Littlefield, 2010) pp. 173–174. додека други го датираат од замената на Дубчек со Густав Хусак на 17 Април 1969 година, проследено со официјалните политики за нормализација наведени како хусакизам. Политиката завршила или со смената на Хусак како лидер на партијата на 17 декември 1987 година, или со почетокот на Кадифената револуција на 17 ноември 1989 година, кое довело до оставка на целото раководство на Комунистичката партија во рок од една недела и крај на комунистичкото владеење во Чехословачка.

 1969–1971 
Кога Хусак го заменил Дубчек како лидер на Комунистичката партија на Чехословачка во април 1969 година, неговиот режим дејствувал брзо за да ја „нормализира“ политичката ситуација во земјата. Главните цели на нормализацијата на Хусак биле обновување на цврстото партиско владеење и повторно воспоставување на статусот на Чехословачка како посветена членка на социјалистичкиот блок. Процесот на нормализација вклучувал пет меѓусебно поврзани чекори:

 консолидирање на раководството на Хусак и отстранување на реформаторите од лидерските позиции;
 отповикување или промена на законите донесени од реформското движење;
 повторно воспоставување централизирана контрола врз економијата;
 враќање на моќта на полициските власти; и
 проширување на врските на Чехословачка со другите социјалистички народи.

Во рок од една недела по преземањето на власта, Хусак започнал да го консолидира своето раководство со наредба за опсежни чистки на реформистите кои сè уште имале клучни позиции во медиумите, судството, општествените и масовните организации, пониските партиски органи и, конечно, највисоките нивоа на партијата. Во есента 1969 година, дваесет и девет либерали во Централниот комитет на КСЧ биле заменети со конзервативци. Меѓу соборените либерали бил Дубчек, кој бил отстранет од Президиумот (следната година Дубчек бил исклучен од партијата; тој потоа станал малолетен функционер во Словачка). Хусак, исто така, го консолидирал своето лидерство со назначување потенцијални ривали на новите владини позиции создадени како резултат на Уставниот закон на Федерацијата од 1968 година (со кој биле создадени Чешката Социјалистичка Република и Словачката Социјалистичка Република).

Откако ја консолидирал моќта, режимот многу бргу се придвижил кон спроведување на други политики за нормализација. Во две години по инвазијата, новото раководство отповикало некои реформистички закони (како што се Законот за Националниот фронт и Законот за печатот) и едноставно не ги спровел другите. Тој ги вратил економските претпријатија, на кои им била дадена значителна независност за време на Прашката пролет, на централизирана контрола преку договори засновани на централно планирање и производствени квоти. Тој ја вратил екстремната полициска контрола, чекор што се одразил на грубиот третман на демонстрантите кои ја одбележале првата годишнина од интервенцијата во август.

Хусак ги стабилизирал односите на Чехословачка со нејзините сојузници преку организирање чести интерблокални размени и посети и пренасочувајќи ги надворешните економски врски на Чехословачка кон поголемо вклучување со социјалистичките нации.

До мај 1971 година, Хусак можел да им пријави на делегатите кои присуствувале на официјално санкционираниот Четиринаесетти партиски конгрес дека процесот на нормализација бил завршен на задоволително ниво и дека Чехословачка е подготвена да продолжи кон повисоки форми на социјализам.

 1971–1987 година (Зачувување на статус кво) 
мини| Чехословаци во 1972 г.
Методот со кој владеела партијата под Хусак најчесто се сумира како „неволен терор“. Владеењето вклучувало внимателно придржување кон целите на политиката на Советскиот Сојуз и употреба на она што се сметаало како минимална количина на репресија неопходна за исполнување на овие цели и спречување на враќање на реформизмот во стилот на Дубчек. Резултатот бил создавање режим кој, иако не бил целосно враќање консталинизмот, бил далеку од тоа да биде либерален.

Членството на Президиумот на партијата многу малку се променил по 1971 година. Шеснаесеттиот партиски конгрес во 1981 година ги реизбрал тогашните актуелни членови на Президиумот и Секретаријатот и го издигнал еден кандидат член, Милош Јакеш, за полноправен член во Президиумот. Седумнаесеттиот партиски конгрес во 1986 година ги задржал актуелниот Секретаријат и Президиум и додал тројца нови кандидатски членови во Президиумот. Во март 1987 година, Јозеф Корчак се повлекол од Президиумот и бил заменет со Ладислав Адамец. Во исто време, Хофман, член на Президиумот, бил назначен и за секретар на Централниот комитет. Во декември 1987 година, Хусак бил принуден да се пензионира, а Јакеш станал генерален секретар на КСЧ.

Популарната контрола во овој период на православието се одржувала со различни средства. Повторените апсења и затворања на лица кои се противиле на режимот, како што се членовите на Повелбата 77 и верските активисти, продолжиле во текот на 1970-тите и во 1980-тите. Помалку присилни контроли, како што се казнување преку губење работа, деградирање, одбивање на вработување, одбивање на можности за образование, ограничувања за домување и одбивање да се одобрат барањата за патување, исто така преовладувале. Нивото на репресија се зголемувало со текот на годините, бидејќи Хусак станал поконзервативен, а во културната област понекогаш се приближувал до нивоата видени во Источна Германија на Ерих Хонекер, па дури и во Романија на Николае Чаушеску.

Друг начин со кој режимот на Хусак ја одржувал контролата бил да понуди значителни придобивки на потрошувачите како замена за губењето на личната слобода. Владините политики во првата половина на 1970-тите резултирале со висок економски раст и големи зголемувања на личната потрошувачка. Широката достапност на материјални добра го смирило општото население и промовирало севкупно прифаќање на строгите политички контроли на Хусак. Меѓутоа, во доцните 1970-ти, економијата на Чехословачка започнала да стагнира, а способноста на режимот да го смири населението со обезбедување материјална корист се намали.

Иако режимот на Хусак успеал да го зачува статус квото во Чехословачка речиси две децении, 1980-тите донеле внатрешни и надворешни притисоци за реформи. На домашен план, лошите економски перформанси ја попречиле способноста на владата да ги произведува стоките потребни за задоволување на барањата на потрошувачите. Притисокот за политички промени продолжил од активистите што ја претставувале, на пример, Римокатоличката црква и движењето Повелба 77. Однадвор, Чехословачка се борела да најде соодветен одговор на промените воведени од новото раководство во Москва под Михаил Горбачов. Првичниот одговор на Чехословачка (1985–1987) на реформистичките трендови во Советскиот Сојуз се фокусирал на изразување јавна поддршка за новите програми на Горбачов, додека цврсто избегнувал воведување слични програми во Чехословачка. Во април 1987 година, Хусак конечно објавил реформска програма со половина срце, почнувајќи од 1991 година, но било предоцна.

 Персонал 
Извонредна карактеристика на раководството на партијата на чело со Хусак била отсуството на значителни промени во персоналот. Стабилноста на раководството во текот на доцните 1970-ти и првата половина на 1980-тите може да се припише не на едногласноста во политичкото мислење, туку на практичниот компромис меѓу различните фракции кои се бореле да ги задржат своите лидерски позиции. Раководството на Хусак не се засновало на каква било способност што тој можеби ја имал да го собере мислењето, туку на неговата вештина во обезбедувањето консензуси кои биле во заеднички интерес на коалицијата на партиски лидери. По инвазијата во 1968 година, Хусак успешно владеел со она што во суштина било коалиција на конзервативните и тврдокорните фракции во највисокото партиско раководство.

 Цели 
Официјалните цели на нормализацијата (во потесна смисла) биле за враќање на цврстото владеење на партијата и повторно воспоставување на позицијата на Чехословачка во социјалистичкиот блок. Нејзиниот резултат, сепак, бил политичко опкружување кое го ставил примарен акцент на одржувањето на стабилно партиско раководство и неговата строга контрола врз населението.

 Реакции 
Отсуството на поддршка од народот за раководството на Хусак била неизбежна реакција на репресивната политика воведена за време на процесот на нормализација. Раните пост-инвазиски напори да се одржи жив духот на Прашката пролет биле поништени преку серија судења за субверзија во 1972 година што довеле до затворски казни во опсег од девет месеци до шест и пол години за опозициските лидери. Граѓаните на Чехословачка на возраст над петнаесет години требало да носат мала црвена книшка за идентификација, која содржи низа информации за поединецот и голем број страници што требало да бидат со печат од работодавците, здравствените службеници и другите власти. Сите граѓани имале и постојани досиеја во канцеларијата на нивниот месен маалски комитет КСЧ, друг на работното место и друг во МВР.

Најчестите ставови кон политичката активност од инвазијата на Варшавскиот пакт во 1968 година се апатијата, пасивноста и бегството. Во најголем дел, граѓаните на Чехословачка се повлекле од јавната политичка загриженост во текот на 1970-тите во потрагата по приватните задоволства. Поединци ги барале материјалните добра што останале достапни во текот на 1970-тите, како што се нови автомобили, куќи во земјата, апарати за домаќинство и пристап до спортски настани и забава. Сè додека овие барања на потрошувачите биле исполнувани, населението во најголем дел ја толерирало стагнантната политичка клима.

Друг симптом на политичката слабост во текот на 1970-тите била појавата на различни форми на асоцијално однесување. Ситните кражби и бесмисленото уништување на јавен имот, наводно, биле широко распространети. Алкохолизмот, веќе на нивоа што ги вознемирило и функционерите, се зголемил; отсуството од работа и опаѓањето на работничката дисциплина влијаело на продуктивноста; а емиграцијата, крајниот израз на отуѓување, надминала 100.000 во текот на 1970-тите.

 Неонормализација 
Чешките филозофи Вацлав Белохрадски и Станислав Комарек го користат терминот „неонормализација“ (neonormalizace) за етапа од чешкото општество во посткомунистичкиот период, што се споредува со морничавоста и лицемерието од 1970-тите и 1980-тите.

Белохрадски во својата книга „Сполеќност неволности“ (Слон, 2007) ја нарекува „неонормализацијата“ насока од 1992 година дека сите алтернативни мислења биле набиени, културата се префрлила во ѓубрето на забавувачите, потоа продлабочувањето на демократијата било блокирано, јавниот простор бил зафатен со десничарската идеологија и Чешката Република учествувале во секакви злобни војни.

Комарек, филозоф и биолог, во многу свои статии од 2006 година Stanislav Komárek: "Neonormalizace", In: Vesmír 85, No. 9, 2006, p. 565. го популаризирал своето мислење дека во одредени фази од развојот на општеството, административниот и формалистичкиот аспект (или „моќта на медиокритетите“) го надминува здравиот разум, креативноста и корисноста. Stanislav Komárek: Přezimování aneb Jak přežít temnoty, Hospodářské noviny, 2 March 2010 Притисокот за конформизам интензивно пораснал и секој бил должен да ја „продаде душата“ за да остане во чекор во општествените структури. Zdeněk Mihalco: Žijeme opět v normalizaci, byť se Seychelami a mangem, an interview with Stanislav Komárek, Aktuálně.cz, 24 April 2010 Овој неонормалистички период во Чешка започнал „по 20 години слобода“, односно во 2010 година, според мислењето на Комарек.

Овој термин е дискутиран и користен од многу други автори. e. g. Martin Škabraha: (Neo)normalizace, Britské listy, 27 July 2010

 Наводи 

Категорија:Комунистичка Чехословачка
Категорија:Прашка пролет