Рани на Ерменија

Рани на Ерменија (, Верк Хајастани) ― историски роман на Хачатур Абовијан од 1841 година. Напишан на араратски (еревански) дијалект, Рани на Ерменија е сметана за ремек-дело на Абовијан. Тоа е дебитантски роман на Абовијан, првиот ерменски роман  и првото современо источноерменско книжевно дело. Благодарение на Рани на Ерменија, Хачатур Абовијан е признат како основач на современиот источноерменски јазик.

За прв пат бил објавен дури во 1858 година во Тифлис, кој бил културно средиште на руските Ерменци пред Граѓанската војна во Русија, десет години по исчезнувањето на Абовијан.

 Име 
Книгата е општо позната како Рани на Ерменија (изворно Верк Хајастани), иако првично била насловена како Рани на Ерменија: Плач на еден патриот (Վերք Հայաստանի. ողբ հայրենասերի) од Абовијан.Baladouni (2005) стр. 4Hacikyan (2005) стр. 89 "Khachatur Abovian (1809-48) is regarded as one of the founders of Eastern Armenian ashkharhabar, with his milestone work Verk Hayas- tani kam Voghb hayrenasiri (Wounds of Armenia, or lamentation of the patriot)."

 Заднина 
Хачатур Абовијан бил роден во Канакер, мало село во близина на Ереван во 1809 година, кое во тоа време било дел од Персија (Каџарците). Во 1827 година, Ереван бил заземен од Русите. Од 1830 до 1836 година, Абовијан студирал на Универзитетот во Дорпат. Абовиан ја напишал книгата во 1841 година.

 Заплет 
Приказната што Абовијан ја нарекол Рани на Ерменија која се засновала на инцидент што се случил во неговиот роден град Канакер за време на Руско-персиската војна од 1826-1828 година.

Младата Ерменка по име Тагухи била киднапирана од војниците на Хосеин-хан сардар, поглаварот на Ереванското Ханство. Агаси, кој е главниот јунак, ги убива луѓето на Сардар и ја спасува. Братот на персискиот управник Хасан решава да го казни Агаси и на тој начин уништува голем број ерменски градови.

Книгата „Наследството на ерменската книжевност“ од 2005 година од Агоп Џек Хасикјан и други, тврди дека „иако симболичен, инцидентот бил доволно силен за да предизвика чувства на патриотизам, национална гордост и достоинство“. Авторите потоа забележувале дека „книгата се чита како песна, во која авторот, како син, има искрен, искрен разговор со народот, на нивниот канакерски дијалект“. Тие тврдат дека „неговата порака е директна и силна: апел од дното на срцето“.

 Публикации и преводи 
Романот првпат бил објавен во 1858 година во Тифлис, тогаш дел од Руската Империја. Подоцна била објавен за време на советското време (1948, 1959 ,  1975 година) и во независна Ерменија ([https://books.google.com/books?id=hpD1AAAACAAJ 2005, 2009 година). Оттогаш романот имал 16 публикации на ерменски во посебни книги.

Првиот јазик на кој бил преведен бил рускиот (од Сергеј Шервински). Во 1948 година, руското преведено издание било објавено и во Ереван и Москва, а подоцна било преобјавено во 1955, 1971 и 1977 година во Ереван.{{Наведена мрежна страница|url=http://armenianhouse.org/abovyan/wounds-of-armenia/intro.html|last=Акопян|first=П. О.|publisher=ArmenianHouse.org|language=ru|script-title=ru:Хачатур Абовян и его "Раны Армении"|accessdate=6 јануари 2023} јануари } Во 1978 и 2005 година исто така бил објавен во Москва.

Во 2005 година, Вахе Баладуни го превел предговорот на романот на Абовијан на англиски. Објавен е во Ереван од страна на Музејот за книжевност и уметност. (, )

Романот е објавен и на латвиски (1960), литвански (1980) и романски (2015).

 Поврзано 

 Современ ерменски јазик
 Класичен ерменски јазик
 Еревански дијалект

 Наводи 

 Надворешни врски 
Целиот текст на ерменскиот Викиизвори
Целиот текст на Источноерменскиот национален корпус 

Категорија:Ерменски јазик
Категорија:Романи од 1841 година
Категорија:Книги од 1858 година
Категорија:Романи на ерменски јазик
Категорија:Романи со дејствие во Ерменија