Хаплогрупа H (мтДНК)

Хаплогрупата H е човечка митохондријална ДНК (мтДНК) хаплогрупа. Се верувало дека кладот потекнувал од Југозападна Азија, близу денешна Сирија, пред околу 20.000 до 25.000 години. Митохондријалната хаплогрупа H денес претежно се наоѓа во Европа и се верува дека еволуирала пред последниот глацијален максимум (LGM). Најпрво се проширила во северниот дел на Блискиот Исток и Закавказје наскоро, а подоцна преселбите од Пиринејски Полуостров сугерирале дека кладот стигнал во Европа пред последниот глацијален максимум. Хаплогрупата се проширила и во делови од Африка, Сибир и Внатрешна Азија. Денес, околу 40% од сите мајчини лоза во Европа припаѓаат на хаплогрупата H.

 Потекло 
Хаплогрупата H е потомок на хаплогрупата HV. Референтната секвенца на Кембриџ (CRS), која до неодамна била човечка митохондријална секвенца со која се споредувале сите други, припаѓа на хаплогрупата H2a2a1 (човечките митохондријални секвенци сега треба да се споредат со реконструираната референтна секвенца на предците на Сапиенс (RSRS)). Неколку независни студии заклучиле дека хаплогрупата H веројатно еволуирала во Југозападна Азија пред 25.000 години.

Во јули 2008 година, древната mtDNA од поединец наречен Пагличи 23, чии остатоци биле датирани од пред 28.000 години и ископани од пештерата Пагличи (Апулија, Италија), било откриено дека е идентична со референтната низа на Кембриџ во HVR1. Некогаш се верувало дека ова укажува на хаплогрупата H, но истражувачите сега препознаваат дека CRS HVR1 се појавува и во U или HV, бидејќи нема HVR1 мутации што го одделуваат CRS од основачот на хаплогрупата R. Хаплогрупата HV произлегува од хаплогрупата R0 која пак произлегува од хаплогрупата R е потомок на макро-хаплогрупата N како нејзиниот брат M, е потомок на хаплогрупата L3.

МтДНК H имала честота од 19% меѓу неолитските раноевропски земјоделци и практично отсутна меѓу мезолитските европски ловци.

МтДНК H била присутна и во културата Cucuteni–Trypillia.

Кладот е забележан меѓу староегипетските мумии ископани на археолошкото наоѓалиште Абусир во Средниот Египет, кои датираат од периодот пред Птолемеј/доцно Ново Кралство и Птолемејскиот период.

Дополнително, хаплогрупата H е пронајдена меѓу примероците на гробиштата на копното во Кулубнарти, Судан, кои датирале од ранохристијанскиот период (550–800 година од нашата ера).

 Распространетост 
мини|Проектирани распределби на просторни честоти за хаплогрупите H*, H1, H2a, H3, H4, H5a, H6a, H7, H8 и H11
Хаплогрупата H е најчестиот клад на mtDNA во Европа. Се наоѓа кај приближно 41% од домородните Европејци. Лозата е исто така вообичаена во Северна Африка и Блискиот Исток.

Мнозинството од европските населенија имаат вкупна честота на хаплогрупата H од 40-50%, при што честотите се намалуваат на југоисток. Кладот достигнува 20% на Блискиот Исток и Кавказ, 17% во Иран и <10% на Арапскиот Полуостров, Северна Индија и Средна Азија.

Недиференцираната хаплогрупа H е пронајдена кај Палестинците (14%), Сиријците (13,6%), Друзите (10,6%), Ирачаните (9,5%), Сомалијците (6,7%), Египќани (5,7% во Ел-Хајез; 14,7% во Гурна), Саудијци (5,3–10%), Соќотри (3,1%), Нубијци (1,3%), и Јеменци (0-13,9%).

 Поткладови 
Помеѓу сите овие кладови, субхаплогрупите H1 и H3 биле предмет на подетално проучување и би биле поврзани со магдаленската експанзија од Југозападна Европа пред 13.000 години:

 Н1 
мини|Проектирана просторна честотна распределба на хаплогрупата H1
H1 опфаќа важен дел од западноевропските mtDNA лози, достигнувајќи го својот локален врв меѓу современите Баскијци (27,8%). Кладот исто така се јавува на високи честоти на друго место на Пиринејскиот Полуостров, како и во Магреб (Тамазга). Честотата на хаплогрупата е над 10% во многу други делови на Европа (Франција, Сардинија, делови од Британските острови, Алпите, големи делови од Источна Европа) и надминува 5% на речиси целиот континент. Нејзиниот потклад H1b е најчеста во источна Европа и северозападен Сибир.

Почнувајќи од 2010 година, најголемата честота на поткладот H1 била пронајдена меѓу Туарезите кои живееле во регионот Фезан во Либија (61%). Базалната хаплогрупа H1* се наоѓа меѓу Туарезите кои ја населуваат областа Госи во Мали (4,76%).

Реткиот потклад H1cb е концентриран меѓу групите Фулани кои го населуваат Сахел. Хаплогрупата H била пронајдена во различни фосили кои биле анализирани за древна ДНК, вклучително и примероци поврзани со културата Линеарбанкерамик (H1e, Halberstadt-Sonntagsfeld, 1/22 или ~5%; H1 или H1au1b, Карсдорф, 1/2 или 50%) , Германија среден неолит (H1e1a, Есперштет, 1/1 или 100%), Пиринејски Полуостров ран неолит (H1, Ел Прадо де Панкорбо, 1/2 или 50%), Пиринејски Полуостров среден неолит (H1, Ла Мина, 1/4 или 25%), и Пиринејски Полуостров халколит (H1t, пештерата Ел Мирадор, 1/12 или ~ 8%). Хаплогрупата H била забележана во древните фосили на Гуанче ископани во Гран Канарија и Тенерифе на Канарските Острови, кои биле датирани со радиојаглерод помеѓу 7-ми и 11-ти век од нашата ера. На наоѓалиштето Тенерифе, откриено е дека овие поединци кои носат клад припаѓале на поткладот H1cf (1/7; ~14%); на локацијата Гран Канарија, примероците ја носеле субхаплогрупата H2a (1/4; 25%). Дополнително, било откриено дека древните поединци Гуанче (Бимбачи) ископани во Пунта Азул, Ел Хиеро, Канарските Острови припаѓале на поткладот на мајката H1. Овие локално родени поединци биле датирани во 10 век и го носеле хаплотипот H1-16260, кој е ексклузивен за Канарските Острови и Алжир.

 Честоти на хаплогрупата H1 во светот (Ottoni et al. 2010)

 H3 
H3 се наоѓа низ цела Европа и во Магреб, и се верувало дека потекнувала од мезолитските ловци-собирачи во југозападна Европа помеѓу 9000 и 11000 години. H3 ја претставувала втората по големина фракција од геномот H по H1 и има нешто слична распространетост, со врвови во Португалија, Шпанија, Скандинавија и Финска. Тоа е вообичаено во Португалија (12%), Сардинија (11%), Галиција (10%), Баскија (10%), Ирска (6%), Норвешка (6%), Унгарија (6%) и југозападна Франција (5%). Access date 2015/10/02 Студиите сугерирале дека хаплогрупата H3 е високо заштитна од прогресијата на СИДА-та.

Пример за H3 подгрупи се:

 H3a и H3g, пронајдени во северозападна Европа;
 H3b и H3k, пронајдени на Британските острови и Каталонија;
 H3c, пронајден во Западна Европа, вклучително и кај Баскијците;
 H3h, пронајден низ северна Европа, вклучувајќи ги и остатоците од Цердиќ (519-534), кралот на Весекс;
 H3i пронајден во Ирска и Шкотска;
 H3j пронајден во Италија;
 H3v пронајден особено во германските земји и;
 H3z пронајден во Атлантска Европа.

Базалната хаплогрупа H3* се наоѓала меѓу Туарезите кои ја населувале областа Госи во Мали (4,76%).

 Н5 
H5 можеби еволуирала во Западна Азија, каде што е најчест и најразновиден во Западен Кавказ. Сепак, нејзиниот потклад H5a има посилна застапеност во Европа, иако на ниски нивоа.

 H2, H6 и H8 
Хаплогрупите H2, H6 и H8 се малку вообичаени во Источна Европа и Кавказ. Тие можеби се најчестите H поткладови кај Средна Азија и се пронајдени и во Западна Азија. H2a5 бил пронајден во Баскија, и во Норвешка, Ирска и Словачка.

 Н4 
H4 често се наоѓа на Пиринејскиот полуостров, Британија и Ирска на нивоа помеѓу 1-5% од населението. Тоа е поврзано со неолитските преселби.

H4 и H13, заедно со H2 сочинувале 42% од лозата на hg H во Египет.

 H7 
Субхаплогрупата H7 е присутна и во Европа и во Западна Азија. Неговиот потклад H7c1 е присутен кај народот Друзи и во Саудиска Арабија. H7c2 е присутен кај народи како Ашкенази Евреите, Сардинците и Холанѓаните. H7e е присутна кај Ашкенази Евреите, Германците, Сардинците и други. H7a1b денес се наоѓа во Шкотска, Англија, Данска, Финска и Сардинија.

 H9 
H9 е присутен во Јемен. Поткладот H9a постои кај Велшаните, Калабријците и Караимите.Homo sapiens haplogroup H9a mitochondrion, complete genome GenBank: OQ981914.1. Примероците на H9a биле пронајдени од двајца древни луѓе во Либан.

 H10 
Хаплогрупата H10 е потклад којаж настанал пред 6.300 и 10.900 години. Нејзините потомци се H10a, H10b, H10c, H10d, H10e, H10f, H10g и H10h.

Хаплогрупата H10e била пронајдена на неолитско место, имено во пештерата Бом Санто во близина на Лисабон. Ова е најстариот примерок на H10 што некогаш бил пронајден и датирана е во 3735 п.н.е. (+- 45 години).

 H11 
H11 најчесто се наоѓа во Централна Европа.

 H12 
Италијанците се значајни носители на H12 и неговите две гранки. H12a бил откриен во такви региони како Сицилија и Калабрија.

 H13 
Субхаплогрупата H13 е присутна и во Европа и во Западна Азија. H13 се наоѓа и на Кавказ; H13c е пронајден во примерок стар 9.700 години во мезолитска Грузија и H13a2a и H13a2b се пронајдени кај Ерменците во Ерменија.

 H14 
Нивото на коренот на H14 се наоѓа кај северозападните Европејци, како на пример во Ирска.

Нејзиниот потклад H14a се среќава меѓу населенија како што се Ерменците од Турција,Homo sapiens isolate 40_Mu mitochondrion, complete genome GenBank: MK491393.1. Сардинците од Италија,Homo sapiens isolate csct_007727 mitochondrion, complete genome GenBank: KY410191.1. и персиските Евреи и ирачките Евреи. Гранката H14a2 е присутна кај Ромите од ШпанијаHomo sapiens isolate M943_H14a2_Roma mitochondrion, complete genome GenBank: KF055878.1. и ХрватитеHomo sapiens haplogroup H14a2 mitochondrion, complete genome GenBank: MG786850.1. и е честа појава во Иран.

Нејзиниот потклад H14b има присуство во многу европски и западноазиски населенија, вклучувајќи ги Асирците,Homo sapiens isolate Assyrian_C188_H14b mitochondrion, complete genome GenBank: MK217254.1. ПерсијцитеHomo sapiens haplogroup H14b* mitochondrion, complete genome GenBank: KC911548.1. и Ерменците од Иран,Homo sapiens haplogroup H14b mitochondrion, complete genome GenBank: KX784190.1. и луѓето во Тоскана (средна Италија),Homo sapiens isolate 33151 mitochondrion, complete genome GenBank: KY399186.1. Швајцарија, Германија, Ирска, Шпанија и Катар. Гранката H14b1 е особено распространета во Франција, но се среќава и во соседниот Монако и во Шкотска. Гранката H14b3 била пронајдена кај Ерменците од Нагорно-КарабахHomo sapiens isolate Artsakh_69 haplogroup H14b3 mitochondrion, complete genome GenBank: MF362858.1. и луѓето од Ерменија, Турција, Саудиска Арабија, Италија и Шкотска. H14b4 е во Италија и Германија.

 H15 
H15 го вклучува основното ниво и гранките H15a и H15b. H15a1b е присутна кај Грците. H15b е присутен кај Ерменците, Друзите, Ашкеназите Евреи, Данците и другите народи на Европа и Блискиот Исток.

 H16 
H16 се среќавала во бројни европски населенија, како Норвешка и Англија. Нејзиниот потклад H16a се наоѓа кај ЧеситеHomo sapiens haplogroup H16a mitochondrion, complete genome GenBank: MW538532.1. и во Германија, Шкотска и Холандија. H16a1 на сличен начин се наоѓа во Европа, вклучително и во Данска.Homo sapiens isolate 3157345 mitochondrion, complete genome GenBank: JX153510.1. H16b е уште една заедничка гранка и меѓу другите места е присутна во Сардинија.Homo sapiens isolate csct_007629 mitochondrion, complete genome GenBank: KY410158.1. H16c бил пронајден во археолошки човечки остатоци од гробиштата од железното време во Лејасбитени, Латвија,Janis Kimsis, Elina Petersone-Gordina, Alise Poksane, Antonija Vilcāne, Joanna Moore, Guntis Gerhards, Renate Ranka (2023). "Application of natural sciences methodology in archaeological study of Iron Age burials in Latvia: pilot study" моментално е пронајден во Шведска, Велика Британија, Литванија, Полска, Германија, Латвија и на други места. H16d се наоѓа во Италија, Франција, Ирска, Англија и други делови на Европа. H16e е особено честа појава во Шведска.

Во јули 2008 година, древната mtDNA од поединец наречен Пагличи 23, чии остатоци биле датирани од пред 28.000 години и ископани од пештерата Пагличи (Апулија, Италија), било откриено дека е идентична со референтната секвенца на Кембриџ во HVR1.

 H17 
H17 е особено распространет во Ирска, но исто така се наоѓа во Англија, Шкотска, Велс, Шведска и Германија. H17a на сличен начин се наоѓа низ Европа, како на пример во СардинијаHomo sapiens isolate 1963 mitochondrion, complete genome GenBank: KY408165.1. и Литванија.

 H18 
H18 се јавува на Арапскиот Полуостров.

 H20 и H21 
Овие хаплогрупи се наоѓаат во регионот на Кавказ. H20, исто така, се појавува на ниски нивоа на Пиринејскиот Полуостров (помалку од 1%), Арапскиот Полуостров (1%) и Блискиот Исток (2%).

 H22 до H95a 
Овие поткладови се наоѓаат најмногу во Европа, Југозападна Азија и Средна Азија.

H24 се наоѓа во населенијата на земјите што зборуваат романски јазик (Франција, Шпанија и Ромите од Шпанија) како и во Германија, Ирска, Шкотска и Англија.

H45 се наоѓа во Ирска и Шпанија.MtDNA Haplotree at Family Tree DNA Нејзиниот потклад H45a е особено пронајдена во Финска но исто така се наоѓа и во Шведска. H45b постои меѓу повеќе видови на западноевропејци, вклучувајќи ги и луѓето во Ирска, Шкотска, Англија и Германија.

H47 е пронајден во Сирија, Италија и Ерменците и ретко кај Ашкеназите Евреи . Нејзиниот потклад H47a е исклучиво европски, кој се наоѓа во земји како Англија, Ирска, Чешка и Бугарија .

H53 се среќавала во такви земји како Шпанија (вклучувајќи меѓу Баскијците) и Полска и на исток до Ксинџијанг во западна Кина (меѓу Ујгурите).

H69 е европска гранка која се наоѓа во Финците, Ирците, и жителите на Шведска, Германија и Швајцарија.

H91a е поврзан со етничкото малцинство Ујгур во западна Кина.

 H96 и погоре 
Ова биле најновите откриени и именувани главни гранки на Х.

H105 се наоѓал во Италија и Унгарија.

H106 се наоѓал во Италија, Франција, Австрија, Англија и Германија.

H107 се среќавал во Русија.

 Стебло 
мини|Филогенетско дрво на хаплогрупата H
Ова филогенетско стебло на хаплогрупата H поткладови се засновало на Build 17 (февруари 2016) на Phylotree, меѓународно прифатен стандард. Целосното стебло може да се види во Phylotree.
mtDNA HG "H" p-дрво HV
 Х
 Н1
 H2
 H3
 Н4
 H5'36
 H6
 H7
 (T195C!)
 (T146C!)
 H8
 H31
 H11
 H12
 H91
 H108
 (T152C!)
 H9
 H32
 H46
 H52
 H69
 H103
 H107
 H10
 H13
 H14
 H15
 H16
 H-G16129A!
 H17
 H27
 H18
 H20
 H21
 H22
 H23
 H24
 H25
 H26
 H28
 H29
 H30
 H33
 (C16291T)
 H34
 H64
 H85
 H35
 H39
 H40
 H41
 H42
 H43
 H44
 H45
 H47
 H48
 H49
 H50
 H51
 H53
 H54
 H55
 H56
 H57
 H58
 H59
 H60
 H61
 H62
 H63
 H65
 H66
 H67
 H70
 H71
 H72
 H73
 H74
 H75
 H76
 H77
 H78
 H79
 H80
 H81
 H82
 H83
 H84
 H86
 H87
 H88
 H89
 H90
 H92
 H93
 H94
 H95
 H96
 H100
 H101
 H102
 H104
 H105
 H106

 Генетски карактеристики 
Хаплогрупата H била откриена како можен зголемен ризик фактор за развој на исхемична кардиомиопатија.

 Популарна култура 
Во својата популарна книга Седумте ќерки на Ева, Брајан Сајкс го именувал основачот на оваа mtDNA хаплогрупа Хелена. Стивен Опенхајмер го користел многу сличното име Хелина во својата книга Потеклото на Британците.

 Поврзано 
 Генеалошки ДНК тест
 Генетска генеалогија
 Човечка митохондријална генетика
 Генетика на населението

 Наводи 

 Надворешни врски 

 Општо
 Место на митохондријална ДНК на Иан Логан
 Phylotree на Манис ван Овен
 Хаплогрупата Х
 mtDNA Haplogroup H Проект во ДНК на семејното стебло
 National Geographic's Spread of Haplogroup H, од National Geographic
 mtDNA Haplogroup H статија на SNPedia
 Хелена на Амелија
 Упатства на Genebase за mtDNA Хаплогрупата H
 Филогенетско дрво на Genebase на mtDNA Хаплогрупата H
 Географска распространетост на mtDNA Хаплогрупата Х
 Честоти на хаплогрупи и подкластери за европските населенија: „mtDna и островите на Северен Атлантик: проценување на пропорциите на нордиското и галското потекло“ . Американски весник за човечка генетика . 68 (3): 723-37. doi : 10.1086/318785 . PMC 1274484 . PMID 11179019 .
 Хаплогрупа H1
 mtDNA Хаплогрупа проектот

Категорија:Човечки мтДНК хаплогрупи