Грузиски национализам

Грузискиот национализам — национализам кој се залага за промовирање на грузискиот национален идентитет и национална држава заснована на него.

Почетокот на грузискиот национализам може да се проследи до средината на 19 век, кога Грузија била дел од Руското Царство. Од повеќе фокусирана на културата во царскиот руски и советскиот период, таа поминала низ неколку фази, еволуирајќи во радикално етноцентрично во доцните 1980-ти и почетокот на годините на постсоветската независност, и до поинклузивна и граѓански ориентирана форма во средината на 2000-тите. Сепак, меѓу многу Грузијци остануваат траги од етничкиот национализам. 

 Појава 
Додека поимот грузиски исклучителност може да се проследи уште во средниот век (како што е прикажано во делата на Џон Зосим), современиот грузиски национализам се појавил во средината на 19 век како реакција на руската анексија на фрагментирани грузиски политики, која завршила нивната несигурна независност, но им донела на Грузијците единство под единствена власт, релативен мир и стабилност. Први кои ја поттикнале националната преродба биле аристократските поети, чии романтистички списи биле проткаени со патриотски жалости. По серијата несреќни обиди за бунт, особено по неуспешниот заговор за државен удар во 1832 година, грузиските елити се помириле со руското владеење, додека нивните повици за национално будење биле преканализирани преку културни напори. Во 1860-тите, новата генерација грузиски интелектуалци, образовани на руските универзитети и изложени на европските идеи, ја промовирале националната култура против асимилацијата од страна на Царскиот центар. Предводени од писмените како Илија Чавчаваѕе, нивната програма добила повеќе националистички бои како што благородништвото опаѓало и капитализмот напредувал, дополнително стимулиран од владеењето на руската бирократија и економската и демографската доминација на ерменската средна класа во главниот град Тбилиси. Илија Чавчаваѕе и неговите соработници повикале на единство на сите Грузијци и ги ставиле националните интереси над класните и провинциските поделби. Нивната визија не предвидувала директен бунт за независност, туку барала автономија во рамките на реформираното Руско Царство, со поголема културна слобода, промоција на грузискиот јазик и поддршка за грузиските образовни институции и националната црква, чија независност била потисната од руската влада. 

И покрај нивното застапување на етничката култура и демографските незадоволства поради руската и ерменската доминација во урбаните центри на Грузија, програмата на раните грузиски националисти била инклузивна и претпочитала неконфронтациски пристап кон меѓуетничките прашања. Некои од нив, како Нико Николаѕе, предвидувале создавање на слободна, децентрализирана и самоуправна федерација на кавкаските народи заснована на принципот на етнички пропорционална застапеност. 

Идејата за кавкаска федерација во рамките на реформираната руска држава била изразена и од идеолозите на грузиската социјалдемократија, кои доминирале во грузискиот политички пејсаж до крајот на 19 век. Првично, грузиските социјалдемократи биле против национализмот и го гледале како ривалска идеологија, но тие останале приврзаници на самоопределувањето.  Според зборовите на историчарот Стивен Ф. Џонс, „тоа беше социјализам во грузиски бои со приоритет даден на одбраната на националната култура“.  Грузиските социјалдемократи биле многу активни во серуското социјалистичко движење и по неговото расцепување во 1905 година застанале на страната на меншевичката фракција придржувајќи се до релативно либералните идеи на нивните западноевропски колеги. 

 Прва Грузиска Република 
мини|150x150пкс| Знамето на Грузија од 1918 до 1921 година.
Болшевичката револуција од 1917 година била сфатена од грузиските меншевици, предводени од Ное Жорданија, како кршење на врските меѓу Русија и Европа.  Кога тие ја прогласиле Грузија за независна демократска република на 26 мај 1918 година, тие го сметале овој потег како трагична неизбежност наспроти позадината на разоткриената геополитичка реалност. 

Како што новата држава се соочила со низа домашни и меѓународни предизвици, интернационалистичкото социјалдемократско раководство стана повеќе фокусирано на потесни национални проблеми.   Со оваа преориентација кон форма на национализам, грузиската република станала „националистички/социјалистички хибрид“.  Напорите на владата да ги направи образованието и администрацијата погрузиски предизвикало протести од етничките малцинства, дополнително влошени од економските тешкотии и искористени за нивните политички цели од болшевиците кои го промовирале извозот на револуцијата. Одговорот на владата на несогласувањето, вклучително и меѓу етничките малцинства, како што се Абхазите и Осетијците, често бил насилен и прекумерен. Одлуката да се прибегне кон воени решенија била поттикната од безбедносните грижи, а не од подготвеноста за расчистување на етничките пресметки.  Генерално, грузиските меншевици не се свртеле кон авторитаризам и терор.  Сепак, настаните од тоа време одиграле важна улога во зајакнувањето на стереотипите на сите инволвирани страни во подоцнежните етнички конфликти во Грузија.  

 Советска Грузија 
По советизацијата на Грузија во 1921 година, проследено со задушување на вооружениот бунт против новиот режим во 1924 година, многу водечки националистички интелектуалци заминале во егзил во Европа. Во Советскиот Сојуз, грузискиот национализам заминал во илегала или повторно бил  пренасочен во културни определби, станувајќи фокусиран на прашањата за јазикот, промоцијата на образованието, заштитата на старите споменици, литературата, филмот и спортот. Секоја отворена манифестација на локалниот национализам била потисната од советската држава, но таа обезбедила културни рамки и, како дел од нејзината политика на коренизација, помогнала да се институционализираат Грузијците како „ <i>титуларна националност</i>“ во Грузиската Советска Социјалистичка Република.   Така, одржувајќи го фокусот на грузискиот национализам на културните прашања, советскиот режим можел да го спречи тој да стане политичко движење до периодот на Перестројката во 1980-тите. 

Кон крајот на 1970-тите, повторно се појавил грузискиот национализам кој се судрил со советската моќ. Плановите за ревидирање на статусот на грузискиот како официјален јазик на Советска Грузија биле изготвени во Кремљ на почетокот на 1978 година, но по силен и невиден јавен отпор, советската централна влада се откажала од плановите. Во исто време, исто така, се откажала од слични планови за ревизија на официјалните јазици во Ерменската и Азербејџанската ССР.

Грузискиот национализам на крајот бил повеќе толериран во текот на годините на СССР кои опаѓаат поради политиката на Гласност на Михаил Горбачов. Советската влада се обидела да се спротивстави на движењето за независност на Грузија со ветувања за поголема децентрализација од Москва.

Во 1980-тите, грузискиот национализам станал масовно движење фокусирано на независноста. Во тоа време, грузискиот национализам бил првенствено загрижен за демографскиот пад на етничките Грузијци, заканите за територијалното единство на Грузија и советските афирмативни политики за акција, за кои се веруваше дека се дискриминаторски кон Грузијците и неправедно корисни за етничките малцинства. Според советскиот попис од 1979 година, етничките Грузијци сочинувале 68,8% од населението во Советска Грузија. Етничките Грузијци биле побројни и слабо застапени во периферните области: Квемо Картли и Самцхе-Џавахетија на југ, во Јужна Осетија автономна област и во Абхазија АССР, што било причина за загриженост. Антигрузиските немири во Абхазија и Јужна Осетија ги засилиле стравувањата дека со одвојувањето од Советскиот Сојуз, етничките малцинства во Грузија ќе се обидат да ја распарчат грузиската територија. Таканареченото Собрание на Лихни било одржано на 18 март 1989 година, кога неколку илјади Абхазијци побарале отцепување од Грузија. Како одговор, антисоветските националистички групи организирале серија неодобрени состаноци низ Грузија, тврдејќи дека советската влада го користи сепаратизмот на Абхазија за да се спротивстави на движењето за независност на Грузија. Демонстрациите во Тбилиси биле задушени од советската армија, што конечно ја намалило довербата на Грузијците кон советскиот систем и го отворил патот кон независноста.

Повторното појавување на грузискиот национализам се совпаднало со заживувањето на Грузиската православна црква, која се вратила на своите конзервативни корени, прозелитизирајќи го грузиското православие како национално кредо. Црквата ја покажала својата солидарност со националното движење, а повеќето партии од националното движење на црквата и припишувале посебна национална улога.

 Независна Грузија 
Грузискиот национализам се појавил како моќна сила во независна Грузија. Звиад Гамсахурдија, националистички дисидент, станал првиот демократски избран претседател на Грузија во постсоветската ера. Истражувачот Стивен Ф. Џонс го опишува погледот на Гамсахурдија за нацијата како „романтичен, предмодерн и трансцендентен“. Гамсахурдија е цитиран како вели „„Национализмот“ е претворен во глас од социјалистите, комунистите, космополитите, дегенерираните национални нихилисти. Национализмот е осуден во светот од оние аморфни, нетрадиционални, денационализирани конгломерати кои немаат историја, немаат самостојна култура; кои сакаат да го претворат човештвото во хомогена маса, водена само од ѕверски инстинкти и интерес за материјалните вредности“. Националистичките партии биле присутни и во опозицијата, имено Националната демократска партија и Националната партија за независност. Гија Чантурија го вклучил слоганот „Грузија за Грузијците“ во политичката програма на НДП, слоган кој често се појавувал на националистичките демонстрации заедно со други слогани како „Советскиот Сојуз е затвор на народите“ и „Да живее слободна, демократска Грузија “.

За време на претседателствувањето на Едуард Шеварнадзе, постсоветскиот грузиски национализам преминал во либерален национализам. Претседателот Михаил Саакашвили често апелирал на граѓанскиот национализам. Етничкиот национализам опаднал како политичка сила, и покрај фактот што етно-националистичките чувства се силни кај многу етнички Грузијци. Во 2017 година, околу 2000 луѓе одржале „Грузиски марш“ на авенијата Дејвид Агмашенебели во Тбилиси, повикувајќи ги властите да ја ограничат имиграцијата од Блискиот Исток. Грузискиот марш подоцна бил трансформиран во социјално движење и политичка партија.

 Наводи