Жедник

Жедник (научно: Sedum) ― голем род на цветни растенија од семејството Crassulaceae. Родот е опишан дека содржи до 600 видови, потоа намалени на 400-500. Тие се сочници од лисја кои се наоѓаат првенствено на северната полутопка, но се протегаат и на јужната полутопка во Африка и Јужна Америка. Растенијата варираат од едногодишни и притаени билки до грмушки. Растенијата имаат лисја што чуваат вода. Цветовите обично имаат пет ливчиња, ретко четири или шест. Обично има двојно повеќе прашници од ливчиња. Различни видови порано класифицирани како Sedum сега се во одделните родови Hylotelephium и Rhodiola.

Добро познати европски видови на жедници се Sedum acre, Sedum album, Sedum dasyphyllum, Sedum reflexum (исто така познат како Sedum rupestre) и Sedum hispanicum.

 Опис 
Жедникот е род кој вклучува едногодишни, двегодишни и повеќегодишни билки. Тие се одликуваат со сочни лисја и стебла. Степенот на морфолошка разновидност и хомоплазија го оневозможуваат фенотипското карактеризирање на жедникот.

 Таксономија 
Жедникот за првпат бил формално опишан од Карл Линеј во 1753 година, со 15 видови. Од родовите опфатени со семејството Crassulaceae, жедникот е најбогатиот вид, најморфолошки разновиден и најсложен таксономски. Историски бил сместен во потсемејството Sedoideae, од која бил типски род. Од трите современи потсемејства на Crassulaceae, врз основа на молекуларната филогенетика, жедникот е сместен во потсемејството Sempervivoideae. Иако родот е значително намален, од околу 600 на 420-470 видови, со образување до 32 одделни родови, тој сè уште сочинува една третина од семејството и е полифилиски.

Видовите жедници се наоѓаат во четири од шесте главни крунски кладови во рамките на потсемејството Sempervivoideae на Crassulaceae и се распределени на племиња, како што се:
+Клади и племиња во рамките на Sempervivoideae Клада Племе Hylotelephium Telephieae Rhodiola Umbiliceae Sempervivum Semperviveae Aeonium Aeonieae Acre Sedeae Leucosedum Забелешка
Кладови кои содржат жедник, прикажани во сина боја
Покрај тоа, најмалку девет други различни родови се чини дека се сместени како жедник. Сепак, бројот на видови пронајдени надвор од првите два кладови (племето Sedeae) е само мал дел од целиот род. Затоа, сегашната определба, која е донекаде вештачка и опфатена, мора да се смета за нестабилна. Односите меѓу племињата на Sempervivoideae се прикажани во кладограмот.
Сега се смета дека има приближно 55 европски видови. Жедникот покажува широка варијација во бројот на хромозомите, а полиплоидијата е честа појава. Хромозомскиот број се смета за важна таксономска одлика.

Претходните автори поставиле голем број видови жедници надвор од овие клади, како што се S. spurium, S. stellatum и S. kamtschaticum (клада Telephium), што е сегрегирана во Phedimus (племе Umbiliceae). Со оглед на значителните таксономски предизвици што ги претставува овој високо полифилетичен род, предложени се голем број радикални решенија за она што е опишано како „проблемот жедник“, од кои сите ќе бараат значителен број на нови комбинации во рамките на Sempervivoideae. Никулин и неговите колеги (2016) препорачале, со оглед на монофилијата на Aeonieae и Semperviveae, видовите жедници надвор од племето Sedeae (сите во подродот Gormania) да бидат отстранети од родот и да бидат прераспределени. Сепак, ова не го решава проблемот на другите родови сместени кај жедникот, во Sedeae. Во најголемата објавена филогенетска студија (2020), авторите предлагаат поставување на сите таксони во рамките на Sedeae во родот жедник и пренесување на сите други видови на жедник во преостанатите клади Sempervivoideae на други родови. Овој проширен Sedum sl би содржел околу 755 видови.

 Поделба 
Карл Линеj првично опишал 15 видови, кои се одликуваат со петомерни цветови, поделувајќи ги во две групи; Planifolia и Teretifolia, врз основа на морфологијата на листовите. со 15 видови, и оттука го носи неговото име како ботанички авторитет (L.). До 1828 година, де Кандол препознал 88 видови, во шест неформални групи. Направени се различни обиди да се поддели овој голем род, покрај сегрегирањето на посебните родови, вклучувајќи создавање на неформални групи, оддели, серии и подродови. За опширна историја на подфамилијата Sedoideae, видете .

Греј (1821) ги поделил 13-те видови познати во Обединетото Кралство во тоа време на пет дела; Rhodiola, Telephium, Sedum, (неименуван) и Aizoon. Во 1921 година Прагер основал десет секции; Rhodiola, Pseudorhodiola, Giraldiina, Telephium, Aizoon, Mexicana, Seda Genuina, Sempervivoides, Epeteium и Telmissa. Ова подоцна било ревидирано во најпознатиот систем, оној на Бергер (1930), кој дефинирал 22 поделби, кои ги нарекол Reihe (одделиили серии). Одделите на Бергер биле:

 Rhodiola
 Pseudorhodiola
 Telephium
 Sedastrum
 Hasseanthus
 Lenophyllopsis
 Populisedum
 Graptopetalum
 Monanthella
 Perrierosedum
 Pachysedum
 Dendrosedum
 Fruticisedum
 Leptosedum
 Afrosedum
 Aizoon
 Seda genuina
 Prometheum
 Cyprosedum
 Epeteium
 Sedella
 Telmissa

Голем број од нив, тој дополнително ги поделил. Спротивно на тоа, Фредерстрем (1935) усвоил многу поширок опишување на родот, прифаќајќи ги само Sedum и Pseudosedum во рамките на Sedoideae, делејќи го првиот на 9 делови. Иако ова било проследено со бројни други системи, најшироко прифатената инфрагенерична класификација по Бергер, била од Охба (1978). Пред ова, повеќето видови во Sedoideae биле сместени во родот Sedum. Од овие системи, било забележано „Сè уште не е предложена навистина задоволителна основа за поделба на семејството на родови“.

Некои други автори додале други серии и комбинирале некои од сериите во групи, како што се оддели. Посебно „Sedum секцијата Sedum“ е поделена на серии (види Кладови) Во поново време, два подрода се признаени, Gormania и Sedum.

 Gormania : (Бритон) Клаузен . 110 видови од Sempervivum, Aeonium и Leucosedum clades. Европа и Северна Америка.
 Sedum: 320 видови од кладата Acre. Умерени и суптропски зони на северната полутопка (Азија и Америка).

Подродот Sedum се смета за три географски различни, но со еднаква големина делови:

 S. sect. Sedum околу. 120 spp. домородни во Европа, Мала Азија и северна Африка, кои се движат од северна Африка до средна Скандинавија и од Исланд до планината Урал, Кавказ и Иран.
 S. sect. Americana Фрод.
 S. sect. Asiatica Фрод.

S. sect. Sedum вклучува 54 видови домородни во Европа, кои Бергер ги класифицира во 27 серии.

 Клади 

Видовите и сериите се:
 Подрод Gormania 

{|
|мини|upright=0.6|left|Sedum rupestre|alt=Sedum rupestre, the reflexed stonecrop
Semperviveae  

 S. series Rupestria (Евроазија)
 S. rupestre Л.
 S. armenum Буасје и Алфред Уе де Павилон
 S. assyriacum Буасје (Близок Исток)
 S. mooneyi M.Gilbert (NE Africa)
 S. sediforme (Jacquin) Пау

Од околу 80 евроазиски видови, серијата Rupestria образува посебна монофилетска група од околу десет таксони, која некои автори ја сметаат за посебен род, Petrosedum. Тоа била серија 20 во класификацијата на Бергер. Домородна во Европа, таа дошла да биде одгледувана и станала натурализиран во Северна Америка.

{|
|thumb|upright=0.6|left|Sedum caeruleum|alt=Sedum caeruleum, the sky stone-crop
Aeonieae (Северна Африка)

 S. series Pubescens
 S. pubescens Вал
 S. series Caerulea
 S. caeruleum 
 S. jaccardianum Мер и Вилчек
 S. series Monanthoidea
 Monanthes atlantica Ј. Бал (=S. surculosum Косон)
 S. modestum Буасје

Сместени во серијата Monanthoidea се три макаронезиски сегрегирани родови, Aichryson, Monanthes и Aeonium.

{|
|thumb|upright=0.6|left|Sedum dasyphyllum|alt=Sedum dasyphyllum, the Corsican stonecrop
Sedeae - Leucosedum (Европа/Средоземје/Близок Исток/Средна Азија)

 S. series Aithales (Сред)
 S. pallidum Биберштајн
 S. series Alba (Сред)
 S. album Л.
 S. gracile Мејер
 S. magellense Тенор
 S. series Alsinefolia Алиони (Med)
 S. series Atrata (Сред)
 S. series Brevifolia (Сред)
 S. series Cepaea (Сред)
 S. commixtum Моран и Натчисон
 S. series Convertifolia (Сред)
 S. series Dasyphylla (Сред)
 S. dasyphyllum Л.
 S. series Glauco-rubens (Сред)
 S. hispanicum Л.
 S. series Gracile (Сред)
 S. series Hirsuta (Сред)
 S. hirsutum Алиони

Во Левантот, еден вид на овој сочен (S. microcarpum) го покрива каменото тло како тепих каде што почвата е плитка, растејќи не повисока од 5-10 цм. На почетокот, месестите лисја се светло зелени, но како што напредува сезоната, месестите лисја стануваат црвени.

{|
|thumb|upright=0.6|left|Sedum microcarpum|alt=Sedum microcarpum, the small-fruited stone-crop
Европа/Средоземје/Близок Исток/Средна Азија

 Sedum series Inconspicua (Сред)
 S. ince Харт и Алпинар
 S. lydium Буасје
 S. microcarpum (Смит) Селмар Шонланд
 S. series Monregalense (Сред)
 S. moranii Клаузен
 S. series Nana (Сред)
 S. series Pedicellata (Сред)
 S. sedoides (Жакмон ex Жозеф Декен) Пау
 S. series Steico (Сред)
 S. series Subrosea (Сред)
 S. series Subulata (Сред)
 S. series Telmissa (Сред)
 S. series Tenella (Сред)

 Сред = Средоземна распространетост
Следниве родови се сместени во кладата Leucosedum: Rosularia, Prometheum, Sedella и Dudleya. Rosularia е парафилиска, и некои видови на Sedum, како што е S. sempervivoides Fischer ex M. Bieberstein се сместени од некои автори во Rosularia, како R. sempervivoides (Fischer ex M. Bieberstein) Boriss.

Галерија

Забелешки

 Наводи 

Библиографија

Книги и тези





 , in 




  (full text at ResearchGate)
  see also Flora Europaea

 Историски



 , see also Species Plantarum

Статии




























Мрежни страници














 Податочни бази и флора




  (see also Angiosperm Phylogeny Website)




 Надворешни врски 

Категорија:Таксони опишани од Карл Линеј
Категорија:Сочници
Категорија:Лековити растенија
Категорија:Градинарски растенија
Категорија:Статии со извори на руски (ru)
Категорија:Родови на Crassulaceae
Категорија:Жедник