Лазар Хиландарецот

Лазар (; ), познат и како Лазар Србинот или Лазар Хиландарецот (починат по  1404) — српски православен монах и хоролог. Тој го измислил и изградил првиот познат механички јавен часовник во Русија во 1404 година. Часовникот, што исто така ги отчукувал часовите, бил изграден на барање на големиот принц Василиј I Московски (). Пред доаѓањето во Москва, Лазар служел како монах во српскиот манастир Хиландар на Света Гора. Саат-кулата се наоѓала во дворецот зад Благовештенската црква. Меѓутоа, часовникот и црквата во која се наоѓал не се сочувани.

 Животопис 
Лазар е роден во градот Призрен, во Српското Царство. Бил монах со чин црноризец (; ) и служел во српскиот православен манастир Хиландар, средиште на српската верска и световна култураParry 2010, p. 233 и „првиот српски универзитет“,Upadhya 1994, p. 65 што се наоѓал на Света Гора. Лазар најверојатно ја напуштил Света Гора како последица на подемот на Отоманското Царство.Tsonev 1976, Mŭdrostta na starite charkove, p. 24:  Руските летописи зборуваат за Лазар, новодојденец од Србија, кој измислил и изградил часовник на кула во дворецот на големиот принц во Москва зад Благовештенската црква на барање на Василиј I, големиот принц од Москва (р. 1389 — 1425 г.).  Тој бил првиот (механички) часовник погонуван од пружина и отчукувачки часовник во Русија, а исто така и првиот јавен часовник во земјата.    Броевите на часовникот биле испишани на црковнословенски. Тој бил меѓу првите десет такви напредни часовници во Европа, и се сметал за техничко чудо во тоа време. Часовници на градските кули или општинските часовни сигнали постоеле порано во Италија, иако не е познато како тие ги означувале часовите. Во 1344 година, падовските летописи потврдиле сосема нова технологија — часовник во кулата во дворецот Падова кој автоматски ги отчукува часовите (24 часа).

Саат-кулата не преживеала, а нејзината точна местоположба е неутврдена, иако се верува дека се наоѓала на или во близина на Спаската кула (порано позната како Фроловска). Часовникот долго време бил единствениот во Москва и Русија,  и работел повеќе од два века без проблеми. Потоа бил заменет со друг часовник кој бил уништен во пожар. Постои минијатура од ракописот на Остермановски од XVI век (од Лицевојската збирка летописи, Древна хроника, лист 587, цртеж 1175) што го прикажува монахот Лазар како на Василиј и на двајца негови вазали им ја покажува готовата саат-кула. Иако кулата ја нема, илустрација на саат-кулата и манастирот може да се видат во Политехничкиот музеј во Москва од 2006 година. Една хроника од XVI век вели дека на Лазар му биле платени 150 рубљи за неговата работа.: 

 Наследство 
десно|мини|224x224пкс| Спаска кула, која веројатно била изградена на или во близина на местото на саат-кулата.
Српската православна црква одлучила да ја прослави 600-годишнината од изумот на монахот Лазар и изградбата на големата саат-кула во московскиот Кремљ на празникот Воведение на Пресвете Богородица на 4 декември 2004 година. Литургиите во црквите во Белград и Москва, Хиландар (каде братството имало своја крсна слава) и манастирот на Светите архангели, го споменувале Лазар. На академијата на Српската православна црква во Белград бил поставен спомен сончев часовник.

Српскиот математичар д-р Драган Трифуновиќ го забележал Лазар и неговиот изум како дел од српската математика од средниот век, велејќи дека „како математичар беше интересно како Лазар го изработил часовникот. Требало да има познавање од Архимедовата поделба на кругот на  патеки и знаење за изработка на три вида запченици за пренос. Му предложив на Кремљ да постави плоча со натпис каде некогаш стоела саат-кулата“.

Заедно со Пахомиј Србинот, Лазар е еден од најзначајните Срби во руската средновековна историја.

 Поврзано 
 Кули на Московскиот кремљ
 Мирославово евангелие
 Исаија Серски
 Никодим Тисмански
 Димитар Кратовски

 Наводи 

Литература

Надворешни врски
 Александар Узелац: Лазар Светогорац - српски монах и часовничар између историје и мита // Београдски историјски гласник 10 (2019) 77-90

Категорија:Косовски Срби
Категорија:Саат-кули
Категорија:Руски пронаоѓачи
Категорија:Руски архитекти
Категорија:Српски монаси
Категорија:Српски пронаоѓачи
Категорија:Српски архитекти
Категорија:Луѓе од Призрен
Категорија:Срби од 15 век
Категорија:Срби од 14 век
Категорија:Статии со текст на српски