Арапски макам

Макам е систем на мелодиски модуси, кој главно е мелодичен. Зборот макам на арапски значи место, локација или позиција. Арапскиот макам е тип на мелодија. Тоа е „техника на импровизација“ која ги дефинира тоновите, шаблоните и развојот на едно музичко дело и е „уникатна за арапската уметничка музика“. Постојат 72 реда или скали на макамат со хептатонски тонови. Овие се конструирани од зголемени, големи, неутрални и помали секунди. Секој макам е изграден на скала и ја претставува традиција која ги дефинира неговите вообичаени фрази, важни ноти, мелодиски развој и модулација. И композициите и импровизациите во традиционалната арапска музика се засноваат на системот на макам. Макамат може да се реализира или со вокална или со инструментална музика, а не вклучува ритмичка компонента.

Клучниот фактор во изведбата на секој макам се состои  во тоа што го опишува „тонско-просторниот фактор“ или збирот на музичките ноти и односите меѓу нив, вклучувајќи ги и традиционалните обрасци и развојот на мелодијата, додека „ритмичко-временската компонента“ не е „подложна на дефинитивна организација“. Макамот нема „воспоставена, редовно повторлива шема на линии, ниту непроменливо броило. Одредениот ритам понекогаш го идентификува стилот на изведувачот, но тоа зависи и од техниката на изведбата и никогаш не е карактеристично за макамот како таков.“ Композицискиот или подобро кажано предкомпозицискиот аспект на макамот е тонско-просторната организација, вклучувајќи го и бројот на тонови, а импровизацискиот аспект е изградбата на ритмичко-временската шема.

 Заднина 
Името макам се појавило за прв пат во трактатите напишани во четиринаесеттиот век од ал-Шеик ал-Сафади и Абдулкадир ал-Мараги, и оттогаш се користи како технички термин во арапската музика. Макамот е модална структура која ја карактеризира музичката уметност на земјите во Северна Африка, Блискиот Исток и Средна Азија. Трите главни музички култури кои припаѓаат на семејството на модалните маками се: арапската, персиската и турската.

 Систем за нагодување 
Нотите на макам не се секогаш поставени со иста јачина, што значи дека односот на фреквенцијата на последователните тонови не се секогаш идентични. Макамот одредува и други работи, како што се тоник (почетна нота), завршна нота и доминантна нота. Исто така, одредува кои белешки треба да се нагласат, а кои не.

Арапските маками се поставуваат на музичка скала од 7 ноти, а се повторуваат во октавата. Некои маками имаат 2 или повеќе алтернативни скали (на пр Раст, Нахаванд и Хиџаз). Макамските скали во традиционалната арапска музика се микротонски, не се засноваат на дванаесеттонскиот музички систем за штимање, како што е случајот во модерната западна музика. Повеќето макамски скали вклучуваат совршена петта или совршена четврта нота (или и двете), и сите октави се совршени. Останатите ноти во скалата на макамот може или не може точно да слеат со полутоновите. Поради оваа причина, макамските скали најчесто се изучуваат усно, и со слушање на традиционалниот арапски музички репертоар.

 Нотација 
Бидејќи прецизното бележење на секој можен микротонски интервал било непрактично, поедноставен систем на музичка нотација бил усвоен во арапската музика на крајот на 20 век. Почнувајќи со хроматската скала, октавата е поделена на 24 еднакви чекори (24 еднакви интервали), каде четвртина тон е еднаков на половина од полутонот во скалата со еднакво создавање од 12 тонови. Во овој систем на нотација, сите ноти во макамот се заокружуваат до најблискиот четвртина тон.

Овој систем на нотирање не е точен бидејќи исклучува многу детали, но е многу практичен бидејќи овозможува макамот да се бележи со стандардна западна нотација. Четврт тоновите можат да се забележат со помош на полу-рамни или полуостри. Кога се транскрибираат со овој систем на нотација, некои макамски скали вклучуваат четвртини тонови, додека други не.

Во пракса, макамите не се изведуваат со сите хроматски клучеви бидејќи се нефлексибилни за пренесување од скалите во западната музика, пред сè поради техничките ограничувања на арапските инструменти. Поради оваа причина, полуостри ретко се појавуваат во макам скалите, а најкористените се полурамнините.

 Интонација 
Системот од 24 тона е целосно нотиран систем на правила и не влијае на вистински прецизната интонација на изведените ноти. Изведувачите на арапската музика, додека ја користат номенклатурата на системот со 24 тонови (полурамни и полуостри), честопати ги изведуваат пофините микротонски детали кои се пренесени низ усната традиција и до ден-денес.

Макамот кој не вклучува четвртини тонови може да се изведува на инструменти како што е пијаното, но таквите инструменти не можат целосно да ги репродуцираат микротонските детали на макамската скала. Макамот може целосно да се изведува или на инструменти без фрит (на пр. уд или виолина), или на инструменти кои овозможуваат доволен степен на тонирање и микротонална контрола (на пр. не, канун или кларинет). На жичените инструменти со челични жици, микротонската контрола може да се постигне со свиткување на жиците, како кога се свири блуз.

Точната интонација на секој макам се менува со историскиот период, како и со географскиот регион (како што е случајот со лингвистичките акценти, на пример). Поради оваа причина, и поради тоа што не е вообичаено да се забележат прецизни микротонски варијации од дванаесеттонски еднакви временски скали, макамите најчесто се учат аудитивно.

 Фази и централни тонови 
Секој параграф се состои од една или повеќе фази кои претставуваат делови „свирени на еден тон или во една тонска област“ и може да бидат потребни од седум до четириесет секунди за да се артикулираат. На пример, ниво на тон центрирано на g:

алт=Maqam tone level example|550x550пкс|Пример за ниво на тон на Макам

Тонските нивоа, или аксијалните тонови, започнуваат во долниот регистар и постепено се зголемуваат до највисоките, пред повторно да се спуштат, (пример во нотација под влијание на европското):„Кога целосно ќе се истражат сите можности за музичко структурирање на такво тонско ниво, фазата е завршена.

 Јадро 
Централните тонови на макамот се создаваат од два различни интервали. Единаесетте централни тонови на макамот користени во примерот за фазната секвенца погоре, може да се сведат на три, што го сочинуваат „јадрото“ на макамот:Тонските редови на макамот може да бидат идентични, како што се макам бајати и макам 'ушшак турки:но да се разликуваат по различни јадра. Бајати е прикажан во примерот погоре, додека 'ушшак турки е:

 Ајнас 
Макамите се составени од помали групи од последователни тонови кои имаат многу препознатлива мелодија и пренесуваат препознатливо расположение. Таквото множество се нарекува џинс, што значи „род“ или „љубезен“. Во повеќето случаи, џинсот се состои од четири последователни ноти (тетракорд), иако постојат и ајнаси од три последователни ноти (трикорд) или пет последователни ноти (пентакорд).

Ајнасите се создавачки елементи на макамот. Скалата на макамот има долен (или прв) џинс и горен (или втор) џинс. Во повеќето случаи макамите се класифицирани во сродни групи или гранки врз основа на нивните пониски џинсови. Горните џинсови може да започнат на завршната нота на долните џинсови или на нотата што следи по неа. Во некои случаи горниот и долниот ајнанс може да се преклопуваат. Почетната нота на горните џинсови се нарекува доминанта и е втората најважна нота во таа скала по тоникот. Макам скалите често вклучуваат секундарни ајнанси кои започнуваат со ноти различни од тоникот или доминантата. Секундарните ајнаси се истакнуваат во текот на модулацијата.

Наводите за арапската музичка теорија често се разликуваат во однос на класификацијата на ајнасот. Не постои консензус за дефинитивен список на сите ајнаси, нивните имиња или нивните големини. Сепак, мнозинството референци се согласуваат за основните 9 ајнаси, кои исто така ги сочинуваат главните 9 маками. Следен е списокот на основните 9 ајанси означени одзападна стандардна нотација (сите ноти се заокружени до најблискиот квартален тон):
Податотека:Arabic_maqam_jins_ajam.jpg Аџам () трикорд, почнувајќи од Б ♭Податотека:Arabic_maqam_jins_bayati.jpgБајати () тетракорд,почнувајќи од ДПодатотека:Arabic_maqam_jins_hijaz.jpg<Хиџаз () тетракорд, почнувајќи од ДПодатотека:Arabic_maqam_jins_kurd.jpg Курд () тетракорд, почнувајќи од ДПодатотека:Arabic_maqam_jins_nahawand.jpgНахаванд () тетракорд, почнувајќи од CПодатотека:Arabic_maqam_jins_nikriz.jpg Никриз () петокорд, почнувајќи од CПодатотека:Arabic_maqam_jins_rast.jpgРаст () тетракорд, почнувајќи од CПодатотека:Arabic_maqam_jins_saba.jpgСаба () тетракорд, почнувајќи од ДПодатотека:Arabic_maqam_jins_sikah.jpg Сиках () трикорд, почнувајќи од Е16x16пкс

 Макам семејства 


 Емотивна содржина 
Понекогаш се вели дека секој макам предизвикува специфична емоција или збир на емоции определени од редот на тонот и јадрото, при што различни маками го делат истиот тонски ред, но се разликуваат во јадрото, а со тоа и емоциите. Се вели дека Макам Раст предизвикува гордост, моќ и здрав ум. Макам Бајати: виталност, радост и женственост. Сика: љубов. Саба: тага и болка. Хиџаз: далечна пустина.

Во експериментот каде што макам Саба се свиреше на ист број Арапи и не-Арапи од кои било побарано да ги снимаат своите емоции во концентрични кругови, најслабите емоции во надворешните кругови, арапските субјекти изјавиле дека го доживуваат Саба како „тажен“, „трагичен“, и „плачлив“, додека само 48 проценти од неарапите го опишале на истиот начин, 28 проценти од неарапите опишувале чувства како што се „сериозност“, „копнеж“ и напнатост“, а 6 проценти доживеале чувства како „среќа“, „активно“ и „многу жив“ и 10 проценти не идентификувале никакви чувства.

Се вели дека овие емоции делумно се предизвикувале од промената на големината на интервалот за време на презентацијата на макамот. Макам Саба, на пример, ги содржи во своите први четири записи, Д, Е, F и G, две средни секунди, една поголема (160 центи) и една помала (140 центи) од три четвртини тон и мала секунда (95 центи). Понатаму, Е и G  може да се разликува малку, за што се вели дека предизвикува „тажно“ или „чувствително“ расположение.

Општо земено, се вели дека секој макам предизвикува различна емоција кај слушателот. На поосновно ниво, се тврди дека секој џинс пренесува различно расположение или боја. Поради оваа причина, се вели дека макамите од исто семејство споделуваат заедничко расположение бидејќи започнуваат со исти џинсови. Не постои консензус за точно какво е расположението на секој макам или џинс. Некои наводи ги опишуваат расположенијата на маками користејќи многу нејасна и субјективна терминологија (на пр. маками кои предизвикуваат „љубов“, „женственост“, „гордост“ или „далечна пустина“). Сепак, нема сериозно истражување со научна методологија на разновидни примероци на слушатели (без разлика дали се арапски или неарапски) што докажува дека тие ги чувствуваат истите емоции кога го слушаат истиот макам.

Обидот за истата вежба во поновата тонска класична музика би значело поврзување на расположението со мајорски скали и минор скали.  Во тој случај постои одреден консензус дека малата скала е „потажна“, а големата е „посреќна“.

 Модулација 
Модулацијата е техника која се користи за време на мелодискиот развој на макам . Во едноставни термини тоа значи менување од еден макам во друг (компатибилен или тесно поврзан) макам . Ова вклучува користење на нова музичка скала . Долгото музичко парче може да модулира преку многу макамати, но обично завршува со почетниот макам (во ретки случаи целта на модулацијата е всушност да заврши со нов макам). Посуптилна форма на модулација во рамките на истиот макам е да се префрли акцентот од еден џинс на друг со што се создава нов макам.

Модулацијата создава голем интерес за музиката и е присутна во речиси секоја мелодија базирана на макамот. Модулации кои се пријатни за уво се создаваат со придржување кон компатибилни комбинации на ајнас и макамот кои долго време се воспоставени во традиционалната арапска музика. Иако таквите комбинации често се документирани во музичките наводи, повеќето искусни музичари ги учат со многу слушање.

 Влијание низ целиот свет 
За време на исламското златно доба овој систем влијаел на музичките системи на различни места. Некои значајни примери за ова се влијанието што го имало на Пиринејскиот полуостров додека бил под муслиманска власт на Ал-Андалус. Сефардската еврејска литургија исто така го следела системот на макамот. Неделниот макам го избира канторот врз основа на емоционалната состојба на членството или неделното читање на Тора. Оваа варијација се нарекува Неделен макам. Исто така, има забележително влијание на арапскиот макам врз музиката на Сицилија.

 Поврзано 

 Ирачки макам

 Наводи 

Извори



 Дополнителна литература 

 ел-Махди, Салах (1972). Ла музичка арабе : структури, историја, органологија . Париз, Франција: Alphonse Leduc, Editions Musicales.ISBN 2-85689-029-6 .
 Лагранж, Фредерик (1996). Музики на Египет . Cité de la music / Actes Sud.ISBN 2-7427-0711-5.
 Рејси, Али Џихад (2003). Правење музика во арапскиот свет: Културата и уметноста на Тараб . Издавач: Кембриџ ; Њујорк: Cambridge University Press.ISBN 0-521-30414-8.

Категорија:Арапска музика