Франтишка Пламинкова

Франтишка Пламинкова (5 февруари 1875 – 30 јуни 1942) била чешка феминистка и активистка за правото на глас. Обучена како учителка, таа се вклучила во феминистичкото движење откако на наставниците им било забрането да стапат во брак. Таа се свртела кон новинарство, пишувајќи написи за нееднаквоста. Избрана во Градскиот совет на Прага и Националното собрание, таа била претседател на Сенатот кога Чехословачка се отцепила од Австроунгарското Царство. Таа била потпретседател на Меѓународниот совет на жени, како и на Меѓународната алијанса за право на глас на жените и присуствувала на многу меѓународни феминистички конгреси. Пламинкова била уапсена и убиена од Гестапо во 1942 година.

 Животопис 
мини|Спомен плоча на сенаторот Франтишка Пламинкова во градината на Валенштајнската палата
Франтишка Фаустина Пламинкова била родена на 5 февруари 1875 година во Прага, Австроунгарија во семејството на Франтишка (родена Крубнерова) и Франтишек Пламинек  Нејзиното семејство било од еврејско потекло. Нејзиниот татко бил чевлар, а таа била најмладата од трите ќерки. По завршувањето на основното образование, таа студирала на Државниот институт за наставници во Прага.

 Настава и ран активизам за правата на жените 
Пламинкова започнала да предава во 1894 година во основното училиште во Табор, а во последните шест месеци од годината предавала во Собеслав. Враќајќи се во Прага во 1895 година, таа го завршила својот стаж во 1900 година и била сертифицирана да предава цртање, математика, физика и пишување. Таа се приклучила на Здружението на чешки учители и се изјаснила против австроунгарскиот закон кој забранувал брак на наставниците и барал тие да останат во целибат.

Во 1901 година, Пламинкова го основала Женскиот клуб во Прага и четири години подоцна го формирала Комитетот за право на глас на жените. Пламинкова била движечка сила зад чешкиот притисок за право на глас и работила на подигање на јавната свест за потребата од гласачко право. На нивните митинзи, жените го поддржале правото на универзално право на глас, како за мажите, така и за жените, на кои им било ускратено правото на глас со Хабсбуршкото владеење. Во 1907 година, австриската влада на мажите им го доделила правото на царски избори, но на жените им била ускратено. Пламинкова сфатила дека локалниот боемски закон всушност не им забранува на жените на ниво на провинција и убедила неколку политички партии да поддржат женски кандидати; нејзиниот комитет ја предложил Мари Тимова. Иако никоја не победила, ова било повторено на следните избори и служело како симбол на чешкиот национализам. Во 1912 година, победила првата жена, Божена Викова-Кунетичка, и иако гувернерот го поништил резултатот, изборите освоиле меѓународно признание за Пламинкова и чешките феминистки. Во ова време, Пламинкова патувала низ Европа и работела како дописник за вести за време на Првата балканска војна.

 Политичар во Првата Чехословачка Република 
Обидите на Австроунгарија да ја ограничи слободата и да го потисне чешкиот национализам за време на Првата светска војна имале спротивен резултат, со тоа што ги принудиле прогонетите да бараат помош од западните сојузници да се заложат за независна Чехословачка. „Вашингтонската декларација“ за основање на Првата Чехословачка Република го укинала благородништвото, ги прераспределила благородничките имоти и предвидувала поделба на црквата и државата. Исто така, ги елиминирала класните, половите и религиозните бариери и им дала на жените политички, социјален и културен паритет со мажите. Бидејќи западните сојузници ја поставиле Декларацијата од Вашингтон како услов за прогласување мир, жените добиле право на глас во 1918 година.

Промените се случиле веднаш. Законот со кој се барало од учителите да останат надвор од брак и во целибат бил укинат во 1919 година. Како член на Чехословачката социјалистичка партија, Пламинкова учествувала на првите локални избори во 1919 година. Избрана во Градскиот совет на Прага, таа поднела оставка на својата професорска функција. Таа, исто така, била назначена за чехословачки делегат за Генералното собрание на Лигата на народите во Женева. На Женевската конференција на меѓународните феминистки во јуни 1920 година, Пламинкова можела да извести дека на првите парламентарни избори во 1920 година, 54% од гласачите биле жени, наспроти 46% мажи; 12% од покраинските места биле пополнети од жени; 13 од 302 членови на Домот на пратеници биле жени; а 3 од 150 избрани сенатори биле жени.

До 1923 година, Пламинкова сфатила дека законодавниот дом не бил заинтересиран да направи корекции на граѓанскиот законик што ќе доведат до еднаквост на жените. Таа го основала Женскиот национален совет (ŽNR), кој се усогласил со Меѓународната алијанса за право на глас на жените (IWSA) и Меѓународниот совет на жени (ICW), брзо станувајќи влијателна лобистичка група. ŽNR најпрво се фокусирал на менување на законот за семејството и бракот со надеж дека ќе постигне правна еднаквост во законите што ги регулираат бракот и разводот. Една од главните цели на Пламинкова била да го претвори постојното платено породилно отсуство во ефективно право, бидејќи наместо да им се исплати тримесечниот надоместок, на жените им се заканувало отказ. Друг фокус била промената на кодексот кој го назначувал мажот како глава на домаќинството, ставајќи ги жените во иста позиција со децата и не давајќи им никаков збор во нивните грижи за економскиот живот или старателството. Таа ги искористила своите пишувачки способности за да ги продолжи феминистичките цели, објавувајќи во Орбис, издавачка куќа основана во 1923 година.

 Член на Сенатот и претседател 
Во 1925 година, Пламинкова била избрана за потпретседател на ICW. Истата година, таа се кандидирала за време на парламентарните избори, освојувајќи место во Националното собрание на Првата Чехословачка Република, функција која ја извршувала до 1939 година. До 1930 година, таа исто така служела како потпретседател на IWSA и била реизбрана во Сенатот.

Бидејќи Големата депресија предизвикала светски економски превирања, чешката влада излегла со предлози за штедење што Пламинкова ги сметала за закана за еднаквоста. Не само што работните жени биле таргетирани при отпуштање, туку и на паровите, без разлика дали се во брак или живеат заедно, им се заканувало намалување на платите, како и на лица кои живееле со своите родители. Предлозите се однесувале на сите работни места, и јавни и приватни, а исто така барале да се намалат придобивките на паровите. Пламинкова и ŽNR започнале низа протести против владините министри во 1933 година, надевајќи се дека ќе го запрат законот. Законот бил донесен и покрај протестот, под оправдување дека во такви тешки времиња е невозможно да се издржуваат семејствата кои заземаат две работни места кога има толку многу луѓе кои воопшто немале ни едно.

Иако била претседател на Сенатот во 1936 година, Пламинкова не била во можност да изврши промени во семејниот код. Во 1937 година, Пламинкова ги обвинила и нејзината партија и законодавниот дом дека не ги признаваат жените како граѓани, и дека наместо тоа да ги третираат законски како само ќерки, мајки и сопруги. Истата година, Пламникова дознала преку вестите за судбината на жените под нацистичкиот режим дека еднаквоста во јавниот живот под нацистичкиот режим е невозможна. Иако нејзината партија го добила новото име „Чехословачка националсоцијалистичка партија“ во 1926 година, таа никогаш немала никаква поврзаност со германските националсоцијалисти. Партијата не барала колективен социјализам, туку праведен систем на социо-економска и политичка еднаквост. Партијата била еден од главните противници на Комунистичката партија на Чехословачка. Зборувајќи за режимот, таа станала цел на надзор и во 1938 година, имало неуспешен обид од страна на Рижена Беднажикова-Турнвалдова да ја отстрани Пламинкова од раководството на ŽNR. Беднажикова-Турнвалдова била писател, уредник и извршен директор на Чешкиот национален совет () (NRČ), организација која првично била формирана за да ги интегрира културните интереси на малцинствата со различните политички партии. Помеѓу 1939 и 1945 година, нивниот фокус бил на вклученоста на чешките жени во историјата на нацијата.

 Отпор на Третиот Рајх, депортација и смрт 
мини|Плакета на куќата во Прага во која Пламинкова живеела и работела помеѓу 1914 и 1939 година
Во 1938 и 1939 година, хитлеровите трупи го окупирале поголемиот дел од Чехословачка и бил потпишан Минхенскиот договор. Пламинкова одговорила на ова така што напишала отворено писмо до Хитлер во кое го критикувала неговиот режим и ускратувањето на слободите. Присуствувајќи на Тринаесеттиот конгрес на IWSA во Копенхаген во 1939 година, пријателите инсистирале таа да остане во странство, плашејќи се за нејзината безбедност. Таа одбила, верувајќи дека најефективно ќе може да работи за Чесите од дома. Таа била уапсена од Гестапо во 1939 година и подоцна ослободена, иако била држена под надзор.

Додека сите други политички партии во опозиција на нацистите биле официјално забранети, Националното партнерство, како единствена дозволена партија, се обидела да ги убеди Пламинкова и ŽNR да ги поддржат нивните цели, но таа одбила, претпочитајќи организацијата да работи кон тивко враќање на правата без усогласување со каков било политички став. Погрешно претставувајќи го молкот од страна на Пламинкова како прикриено противење на промените и потиснувањето, Карел Вернер, новинар и симпатизер на Германија, со Polední List (Пладневна вест) напишал статија во која ги нападнал Пламинкова и ŽNR. Пламинкова била бесна, верувајќи дека написот ќе резултира со пропаст на женската организација. Таа закажала серија предавања со надеж да го промовира чешкиот национализам со фокус на писателките, на чешкиот јазик и култура. Последното предавање, за религијата, никогаш не било одржано.

Пламинкова била повторно уапсена во 1942 година по атентатот на Рајнхард Хајдрих и одведена во концентрациониот логор Терезиенштад. Некои извештаи укажувале на тоа дека Пламинкова била обесена од нацистите, но записите од стрелиштето Кобилиси потврдуваат дека таа била застрелана на 30 јуни 1942 година.

 Почести 
Во 1936 година, чешката композиторка Џули Реисерова на Пламинкова ѝ го посветила  („ Празничен ден“), женски хор што таа го постави на нејзиниот текст.

Постхумно, Пламинкова била одликувана со почит на првиот повоен конгрес на IWSA во 1946 година. Во 1950 година во спомен ѝ била доделена Златна ѕвезда, највисокиот чин, од Орденот за слобода на чехословачката армија. Орденот на Томаш Гариге Масарик, основан во 1990 година во чест на Чесите кои дале значаен придонес за човековите права, бил доделен на Пламинкова во 1992 година.

Во февруари 2016 година, Google ја одбележа 141-годишнината од нејзиниот роденден со „Дудл“.

 Наводи 

 Библиографија 









Категорија:Починати во 1942 година
Категорија:Родени во 1875 година
Категорија:Статии со извори на чешки (cs)
Категорија:Чешки политичари
Категорија:Дејци
Категорија:Антифашисти
Категорија:Просветари
Категорија:Феминистки
Категорија:Новинари