Македонски претседателски избори (2024)

Македонски претседателски избори (2024) — седми по ред претседателски избори во Македонија. Претседателските избори кои се одржале на 24 април, и 8 мај, 2024 година истовремено со парламентарните избори. Гласачите избирале претседател со мандат од пет години. Актуелниот претседател Стево Пендаровски, поддржан од СДСМ, се кандидирал за реизбор. Неговиот противкандидат на претходните избори во 2019 година, професорката Гордана Сиљановска-Давкова, повторно се кандидирала за позицијата претседател. Ова бил првиот претседателски реванш во македонската историја, а Стево Пендаровски станал прв кој се кандидрал за претседател на три последователни изборни циклуси (изборите во 2014 и 2019). Заедно со претседателските избори во 2019 година, на овие избори имало најголем број на кандидати во првиот круг, вкупно седум.

ЕУ интеграциите, надворешната политика, Францускиот предлог и уставните измени, владеењето на правото, одбраната и безбедноста на државата, како и изборот на претседател да се одвива во Собранието се очекува да бидат водечки теми во кампањата.

По убедлива победа со освоени 561.000 гласови, победила професорката Гордана Сиљановска-Давкова и станала шести претседател во историјата на Република Македонија.

 Вовед 
На претседателските избори во 2019 година победил Стево Пендаровски, кандидат на Социјалдемократскиот сојуз на Македонија (СДСМ). Тесно водејќи во првиот круг додека во вториот ја победил кандидатката на ВМРО-ДПМНЕ, Гордана Сиљановска-Давкова со повеќе од 53 отсто од гласовите. Кампањата била обележана со потпишувањето на оспорениот Преспанскиот договор неколку месеци порано, одобрен на неуспешниот референдум во 2018 година. Потпишан од владата предводена од СДСМ, договорот бил силно оспоруван од ВМРО-ДПМНЕ, при што Гордана Сиљановска-Давкова за време на кампањите ветила дека ќе распише референдум за враќање на името „Македонија“. Со победата на Стево Пендаровски се ратификувала промената на името и имплементацијата на договорот, што и овозможило на владата на премиерот Зоран Заев да ја внесе земјата во НАТО на 27 март 2020 година и да го обнови процесот на пристапувањето во Европската унија.

На Македонските парламентарни избори во 2020 година победила коалицијата „Можеме“, составена од Социјалдемократскиот сојуз на Македонија и Движењето Беса. Ова било првпат од 2002 година СДСМ да излезе на врвот на ваков тип на избори. Овој настап сепак бил оквалификуван како тесна победа поради малата разлика во гласови и местата што ја делеле коалицијата од таа на „Обнова на Македонија“ предводена од ВМРО-ДПМНЕ.

Бидејќи ниту една партија немала апсолутно мнозинство, требало да се преговара за формирање на коалициска влада. Демократската унија за интеграција, која се наоѓала на третото место, се нашла на позицијата на креатор на владата, а со тоа туркала да го потврди своето барање во кампањата за добивање на функцијата претседател на владата или „Албанец премиер“, нешто што и Зоран Заев и Христијан Мицкоски го оцениле како неприфатливо.

По тешкиот пораз на Социјалдемократскиот сојуз на локалните избори, на 31 октомври 2021 година, Зоран Заев најавил намера да поднесе оставка од раководството на партијата и владата. Една недела подоцна, лидерот на најголемата опозициска партија Христијан Мицкоски најавил дека ќе поднесе предлог за гласање на недоверба со поддршка на Движењето Беса, досега член на парламентарното мнозинство, но не успеал со еден глас на гласањето во 11-ти ноември.

На 6 декември, Зоран Заев склучил договор со албанската Алтернатива за замена на Беса во парламентарното мнозинство, со што обезбедил стабилност на владината коалиција. Димитар Ковачевски бил избран во декември за претседател на СДСМ со комфорно мнозинство, а на 29 декември му бил доверен мандатот за состав на нова влада откако Заев и формално поднел оставка.

Тој ја презентирал својата програма и неговиот тим пред пратениците на 16 јануари 2022 година, кои му ја дале довербата со 62 гласа „за“.

На 28 јануари 2024 година, Талат Џафери станал технички претседател на владата на Македонија, првиот албанец во земјата што стигнал до таа функција. Тој бил избран од Собранието со 65 гласа за, 3 против и ниту еден воздржан. Џафери бил на чело на техничка влада која ја водел за сто дена, до парламентарните избори на 8 мај.

 Изборен систем 
Според македонските закони, кандидатот за претседател можел да победи во прв круг доколку освоел над 50% од гласовите на сите регистрирани гласачи во избирачкиот список. Доколку ова не се случи, се одржува втор круг на избори, во кој се натпреваруваат двата кандидати со најмногу гласови од првиот круг. Одзивот во вториот круг треба да биде над 40% за гласањето да се смета за важечко. 

Доколку и во вториот круг на гласање ниту еден од кандидатите не го добил потребното мнозинство гласови, се повторува целата изборна постапка. 

Според Уставот, претседателскиот кандидат треба да има над 40 години и да биде жител на државата најмалку 10 од последните 15 години. Еден мандат на претседателот трае 5 години, а најмногу еден претседател може да биде на должноста два мандати.

Карактеристично за овие избори е што тие наместо во недела, се спроведиле во среда, ден што Владата го прогласил како неработен. Исто така, овие избори се поклопиле со изборите за пратеници, а идентификацијата на гласачите повторно била со апарати за биометриска идентификација.

За изборите за претседател во Избирачкиот список биле запишани 1.814.317 избирачи. Дијаспората, затворениците, лицата во старските домови, болните и изнемоштените лица гласале ден пред изборите односно во вторник на 23 април.

Во дијаспората се спровело гласање во дипломатските претставништва и конзуларни канцеларии во Абу Даби, Белград, Берлин, Берн, Бон, Брисел, Вашингтон, Венеција, Виена, Детроит, Загреб, Канбера, Копенхаген, Лондон, Љубљана, Минхен, Мелбурн, Њујорк, Осло, Париз, Прага, Рим, Стокхолм, Торонто, Хаг, Чикаго, Анкара, Варшава, Мадрид, Пекинг и Софија.

 Кандидати 
Кандидат за претседател на Републиката можат да предложат најмалку 10.000 избирачи или најмалку 30 пратеници.

ВМРО-ДПМНЕ на партиската конвенција во Скопје за свој претседателски кандидат ја избрале професорката Гордана Сиљановска-Давкова. Таа ја добила довербата на 444 од присутните 448 делегати, друг кандидат немало. Сиљановска-Давкова била кандидат на ВМРО-ДПМНЕ и на претходните избори во 2019 година. СДСМ на свој конгрес ја потврдиле кандидатурата за втор мандат за претседател на Стево Пендаровски.

 Кандидати во прв круг 
+Кандидат, години, политичка партијаПоддржан одБр.Политички позицииОбјавена кандидатураНачин на кандидатураСтево Пендаровски ()
Независеналт=Stevo Pendarovski|144x144пксСДСМ1 Советник за национална безбедност 
 Претседател на Државната изборна комисија 
 Советник за национална безбедност и надворешна политика 
 Пратеник во Собранието на РМ 
 Претседател на РМ 28 февруари10.000 потписиЛДПДОМНСДППДТВМРО-НППОПГМСРМГордана Сиљановска-Давкова ()
Независна125x125пксВМРО-ДПМНЕ2 Член на Уставна комисија на Собранието на РМ 
 Министер без ресор 
 Пратеничка во Собранието на РМ 22 февруари30 пратенициСПМСтевчо Јакимовски ()
ГРОМалт=Stevco Jakimovski|134x134pxГРОМ3 Градоначалник на Општина Карпош 
 Министер за економија 
 Министер за труд и социјална политика 21 февруари10.000 потписиИнтеграБујар Османи ()
ДУИалт=Bujar Osmani|133x133пксДУИ4 Министер за здравство 
 Вицепремиер задолжен за европски прашања 
 Министер за надворешни работи 22 февруари10.000 потписиБилјана Ванковска ()
Независнаалт=BiljanaVankovskalevica|150x150пксЛевица5 Нема (професорка на Филозофскиот факултет во Скопје)7 февруари10.000 потписиАрбен Таравари ()
Алијанса за Албанцитеалт=Arben Taravari|133x133пксАА6 Министер за здравство 
 Градоначалник на Општина Гостивар 15 февруари10.000 потписиБесаАлтернативаДемократско движењеМаксим Димитриевски ()
ЗНАМалт=Максим Димитриевски|120x120пксЗНАМ7 Претседател на совет на Општина Куманово 
 Пратеник во Собранието на РМ 
 Градоначалник на Општина Куманово 22 февруари10.000 потписи

 Кандидати кои не успеале да ги соберат потребните потписи 
КандидатПартија/КоалицијаОбјавена кандидатураСобрани потписиВело МарковскиНезависен19 октомври 20231.668Господин ПопоскиНезависен15 февруари147Ѓорѓи МанасковНезависен16 февруари496Мерсиха СмаиловиќБошњачки демократски сојуз21 февруари3.246Зорица ЦветковскаДесна24 февруари293Гоце РистовНезависен4 март6Драган НиколовскиНезависен6 март8

 Кандидати кои се повлекле од претседателската трка 
КандидатПартија/КоалицијаОбјавена кандидатураПовлечена кандидатураСобрани потписиТоме НиколоскиНезависен22 февруари23 февруари0

 Партиски гесла 
мини|350x350px|Реклами за претседателски избори во Скопје.
КандидатГеслоСтево Пендаровски„Нашиот претседател Стево“Гордана Сиљановска-Давкова„Македонија повторно горда“Стевчо Јакимовски„Храбро за Македонија“Бујар Османи„Искуство, искреност и посветеност“Билјана Ванковска„Го враќаме достоинството на нацијата“Арбен Таравари„Промената е важна“Максим Димитриевски„Максимум за Македонија“

 Дебати 
 Претседателски избори (прв круг)            4 априлКлик плусТВ 21врска21 април360 степениМРТврска

 Претседателски избори (втор круг)           30 априлКлик плусТВ 21врска1 мајТоп ТемаТелмаврска2 мајМРТ 1МРТ 1врска6 мајСамо вистинаКанал 5прв делвтор дел

 Интервјуа и емисии 
 Претседателски избори (2024)           4 мартЛазаровЛазаровврска18 мартМој ставЕМ Телевизијаврска18 мартЛазаровЛазаровврска22 мартМој ставЕМ Телевизијаврска4 априлМИАМИАврска5 априлМИАМИАврска6 априлМИАМИАврска6 априлМИАМИАврска8 априлМИАМИАврска8 априлЈа сакам МакедонијаСителврска8 априлКлик плусТВ 21врска8 априлАргумент плусТелевизија 24врска8 априлТоп темаТелмаврска8 април360 степениМРТврска8 април360 степениМРТврска9 априлМИАМИАврска9 априлТоп темаТелмаврска10 априлТоп темаТелмаврска10 априлЈа сакам МакедонијаСителврска10 априлЗум анализаТелевизија Mврска10 априлКлик плусТВ 21врска11 априлТоп темаТелмаврска11 априлСамо интервјуКанал 5врска11 априлАлсатАлсатврска11 априлАргумент плусТелевизија 24врска12 априлИнфомаксИнфомаксврска12 априлМИАМИАврска15 април360 степениМРТврска15 априлАргумент плусТелевизија 24врска15 април360 степениМРТврска17 априлЗумТВМ2врска17 априлТоп темаТелмаврска17 априлРадио ЛидерРадио Лидерврска19 априлРадио ЛидерРадио Лидерврска22 априлИнфомаксИнфомаксврска22 априлСамо интервјуКанал 5дел 1  дел 222 априлСамо интервјуКанал 5дел 1  дел 222 априлАргумент плусТелевизија 24врска25 априлРадио ЛидерРадио Лидерврска25 априлЗаспиј ако можешТелевизија Алфаврска

 Митинзи и средби со граѓани 
Актуелниот претседател Стево Пендаровски и професорката Гордана Сиљановска-Давкова своите програми ги претставиле на поголеми митинзи и средби со граѓани во големите градови и центри на општини, додека другите кандидати тоа го правеле на помали настани и средби, учествувале на отворени дискусии, конвенции, семинари и оддржувале голем број на прес-конференции. Кандидатите од албанската националност своите средби ги воделе најчесто во општините и населени места со значително албанско население.

 Прв круг 
КандидатСтево ПендаровскиГордана Сиљановска-ДавковаСтевчо ЈакимовскиБујар ОсманиДатумЛокацијаЛокацијаЛокацијаЛокација4 априлКривогаштани, Крушево, ПрилепСкопјеТетовоЛипково5 априлПробиштип, ШтипВевчани, Струга, РесенГостивар, КичевоСтуденичани, Шуто Оризари6 априлМакедонски Брод, КичевоДемир Капија, Неготино, КавадарциКрушевоБрвеница, Боговиње, Гостивар7 априлБелчишта, Вевчани, Струга, ОхридЗрновци, Виница, КочаниЃорче ПетровСкопје, Теарце, Шемшево8 априлКисела Вода, АеродромНоваци, Демир Хисар, БитолаКичевоШуто Оризари9 априлМакедонска Каменица, Пехчево, Берово, ДелчевоТеарце, Јегуновце, Брвеница, Ѓорче Петров, КумановоНеготино, Кавадарци, ПрилепЧаир10 априлДемир Капија, Градско, Росоман, Неготино, КавадарциБосилово, Василево, Радовиш, Струмица——11 априлДојран, Богданци, Валандово, ГевгелијаДолнени, Македонски Брод, Кичево—Радовиш, Штип12 априлИлинден, Петровец, Карпош, ЦентарДебар, Гостивар, ТетовоКарпошСкопје13 априлЖелино, Јегуновце, Теарце, Брвеница, ТетовоЗелениково, Бутел, КарпошКрива ПаланкаОхрид14 априлСтаро Нагоричане, Кратово, Ранковце, Крива Паланка, КумановоПетровец, Центар, Кисела ВодаПрилепДолнени, Крушево15 априлСарај, Чаир, Ѓорче Петров, Гази БабаКривогаштани, Крушево, Прилеп—Дебар, Центар Жупа16 априлЧашка, Свети Николе, ВелесДојран, Валандово, ГевгелијаСкопјеДебар17 априлДебар, Ростуше, ГостиварЧашка, Свети Николе, ВелесСтруга, Охрид, БитолаПласница, Кичево18 априлЧешиново-Облешево, Виница, КочаниОхридГевгелија, Ново Село, СтрумицаСкопје, Куманово19 априлЧучер-Сандево, Шуто Оризари, БутелРанковце, Кратово, Крива ПаланкаСкопјеВрапчиште20 априлНово Село, Босилово, Василево, Радовиш, СтрумицаМакедонска Каменица, Пехчево, Берово, ДелчевоКарпошТетово21 априлСкопјеСарај, Чаир, Аеродром, Гази БабаСкопјеСкопје22 априлДемир Хисар, Ресен, БитолаЛозово, Карбинци, Пробиштип, ШтипЃорче Петров, КарпошЧаир23 априлИзборен молк24 априлИзборен ден (прв круг)
КандидатБилјана ВанковскаАрбен ТаравариМаксим ДимитриевскиДатумЛокацијаЛокацијаЛокација4 априлСтрумицаДебарКрушево5 априлШтипБерово, Делчево, Македонска Каменица, Виница, Кочани6 априлПрилеп, Демир ХисарСкопје, КумановоВаландово, Богданци, Дојран, Гевгелија7 априлВолково, ТетовоТетово, Попова ШапкаВевчани, Струга, Охрид8 априлБогданци, ГевгелијаТетовоОхрид, Дебрца, Велмеј, Лешани9 априлГази БабаСкопјеЈегуновце, Брвеница, Теарце, Тетово10 априлКарпош, Лисиче—Лозово, Свети Николе, Штип11 априлГази Баба, КумановоЧаир—12 април—Чаир, ТетовоДемир Капија, Неготино, Росоман, Кавадарци13 априлСтруга, ОхридСарај, КумановоКичево, Демир Хисар, Кривогаштани, Прилеп14 априлКавадарци—Скопје15 априлЦентар, Кисела ВодаВелес, ЖелиноСкопје, Гостивар16 априлВиница, КочаниСтруга, ДебарСкопје17 април—Чаир, ЛипковоЧучер-Сандево, Бутел18 априлВелесСкопје, СтругаКуманово19 априлБеровоБерлин (Германија)Велес, Скопје20 априлБитолаЦирих (Швајцарија)Ресен, Новаци, Могила, Битола21 априлСкопјеПриштина (Косово), ГостиварИлинден22 априлКичево, ГостиварСкопјеРадовиш, Василево, Ново Село, Босилово, Струмица23 априлИзборен молк24 априлИзборен ден (прв круг)

 Втор круг 
КандидатСтево ПендаровскиГордана Сиљановска-ДавковаДатумЛокацијаЛокација25 април—26 априлКрушевоКрушево, Кривогаштани27 априлПештани, ОхридМаврово и Ростуше, Дебар, Вевчани28 априлВелебрдо, Маврово и РостушеМогила, Демир Хисар29 априлЖелино, ТетовоЈегуновце, Куманово30 априлАрачиново, КумановоКавадарци, Струмица1 мајСтуденичани, ШтипНово Село2 мајЦентарВелес3 мај—4 мајГостиварВаландово5 мајСтругаСкопје6 мајЦентарСкопје, Прилеп7 мајИзборен молк8 мајИзборен ден (втор круг)

 Претседателска програми и кампањи 

 Стево Пендаровски 
мини|289x289пкс|Стево ПендаровскиПрограмата на Пендаровски била составена од пет клучни столба, односно Глас на граѓаните – заштита на правата и слободите, промоција на младите, ранливите и маргинализираните заедници, заштита на демократијата и соработката меѓу заедниците во македонското општество, борба за правна држава ослободена од канџите на организираниот криминал и корупција и европска интеграција како двигател на целосната трансформација.

Кампањата во главно го содржела неговиот силен став и посветеност за патот кон евроинтеграцијата во секој аспект, како и ветувањето дека тој и понатаму би бил претседател кој својот мандат ќе го завршил без дамка, и дека доколку граѓаните го изберат повторно, тој и понатаму би бил претседател на сите граѓани, без исклучок. За разлика од минатите претседателски избори, оваа кампања ја водел со посмирена динамика. Пендаровски за главен противкандидат ја сметал професорката Гордана Сиљановска-Давкова, па со тоа и кампањата била насочена најмногу против неа.

Пендаровски бил поддржан од својата матична партија СДСМ, министрите, пратениците и градоначалниците од СДСМ заедно со поранешни премиери на Македонија од истата партија, Зоран Заев и Владо Бучковски, но основачот на СДСМ и поранешен претседател на Република Македонија, Бранко Црвенковски, останал неутрален. Пендаровски бил поддржан и од партиите кои биле дел од коалицијата предводена од СДСМ, како ЛДП, НСДП, ВМРО-НП, ПДТ, СРМ, ДОМ, ПОПГМ, ПДПР, ССМ и други. Сепак не добил поддршката од ДУИ во првиот круг, кого го поддржале во изборите во 2019 година и биле дел од владата предводена од СДСМ.

 Гордана Сиљановска-Давкова 
мини|245x245px|Гордана Сиљановска-ДавковаПрофесорката Сиљановска-Давкова во нејзината кампања ја водела под геслото „да ја направиме Македонија повторно горда“, па и програмата се насочила кон таа тематика. Својата програма ја поделила на неколку подтеми, а најмногу внимание посветила на владеење на правото, надворешната политика и односи со соседните држави, дипломатијата, безбедноста и одбраната на државата, животната средина, дијаспората и културата.

Во делот за владеење на правото, професорката предложила враќање на практиката на отворени канцеларии и директен контакт со граѓаните, вклучително и можност за поднесување на граѓански иницијативи и петиции. Повеќе обраќања пред пратениците, со цел градење на национален консензус за важни прашања. Предложила употреба на вето за подобрување на квалитетот на законите, не како израз на претседателска сила, туку за заштита на Уставот и правата на граѓаните. Ја истакнала важноста на консултации и сигурни гаранции пред давање на мандат за основање на влада, како и конструктивни односи со владата и реакција во случај на кршење на Уставот. Дополнително најавила создавање на експертски тим за обезбедување на транспарентност и отчетност во преговорите со Европската Унија, како и барање за влез во единствениот пазар. 

Покрај тоа се залага за иницирање постапки за пристап до европските фондови и усогласување со стандардите на Организацијата за економска соработка и развој. Во однос на европската интеграција ја нагласува потребата за заштита на македонскиот идентитет и интегритет, како и за спроведување на промени според копенхагенските критериуми, без измени на Уставот.

Во однос на безбедноста, се залагала за проактивната улога на Советот за безбедност, потребата за центар за извонредност за жени, мир и безбедност, како и соработка со НАТО за промоција на улогата на жените во безбедносните и одбранбените системи, прецизирање на условите за промоција во АРМ и обезбедување на тренинзи за реинтеграција на војниците во цивилната служба, како и поставувањето на воени аташе во македонските дипломатско-конзуларни претставништва. Во однос на дипломатијата, најавила целосна професионализација на дипломатската служба, како и влез на македонските дипломати во меѓународните организации, потоа разработка на централен конзуларен центар за координирање на конзуларните активности и заштита на интересите на македонските граѓани низ светот и кампања за лобирање за непостојан член во Советот за безбедност.

Сиљановска-Давкова најавила на подобрување на односот кон ромската заедница и лицата со попреченост, воведување на позиција во Кабинетот – советник за млади, основање форум за млади под покровителство на претседателот и основање на меѓународно училиште за лидери. Во однос на дијаспората, Гордана најавила основање на национален совет за соработка со дијаспората, македонски бизнис хаб, како и годишна меѓународна конференција и инвестициски форум.

Предизборната кампања на кандидатката Сиљановска-Давкова помалку наликува на кампања за парламентарни избори, на која најчесто, наместо кандидатката за претседателка на државата, на собирите и средбите со граѓаните, главен промотор на нејзината кампања бил претседателот на партијата, Христијан Мицкоски. И кампањата на кандидатката Сиљановска Давкова се водела против, или во натпревар со противкандидатот Пендаровски, како и на претходните избори, и покрај другите кандидати.

Сите пратеници и градоначалници од редовите на ВМРО-ДПМНЕ, како и голем број на поранешни функционери, меѓу нив и четвртиот претседател на Македонија, Ѓорге Иванов, веднаш ја поддржале кандидатурата на Сиљановска-Давкова, додека поранешниот премиер и претседател на ВМРО-ДПМНЕ, Никола Груевски останал неутрален. Од друга страна пак, првиот претседател и основач на ВМРО-ДПМНЕ, Љупчо Георгиевски му дал поддршка на Стево Пендаровски.

Голем број на помали политички партии како Социјалистичка партија на Македонија, ДПСМ, ДНЕТ, ПОДЕМ, Нова либерална партија, Демократски сојуз, Глас за Македонија, МААК, СНСМ, ДСР, Роми обединети од Македонија и други, кои биле во коалиција со ВМРО-ДПМНЕ, дале поддршка на професорката Гордана Сиљановска-Давкова. Била поддржана и од голем број пратеници и функционери од десничарски ориентирани партии во Европа, членови на Европската народна партија, како Маргарета Седерфелт, пратеник на шведскиот Риксдаг, која учествувала на некои од митинзите организирани од ВМРО-ДПМНЕ.

 Стевчо Јакимовски 
мини|252x252px|Стевчо ЈакимовскиКако претседател на Република Македонија, Јакимовски имал желба на јакнењето на позициите на државата во НАТО и почит кон македонските граѓани од страна на НАТО, како и стратешките партнери САД и ЕУ.

Јакимовски наведил дека би ставил до знаење дека за влезот во Европската унија би биле подготвени да чекаме најкасно до 2030 година, би ги направил сите реформи кои се потребни, а доколку по 2030 година не би биле примени во ЕУ, не би се откажале од европскиот пат, но би барале сопствен пат за развој на државата, а пред сѐ за носење на инвестиции и за отворање на работни места.

Тој исто така се залагал за јакнење на економската дипломатија, а во исто време би инсистирал Македонија да подготви проекти за најмалку 50 милијарди евра со коишто би се побарале директни странски инвестиции и би се подготвиле да учестуваат во обновата на Украина.

Кандидатот за претседател од редовите на ГРОМ, Стевчо Јакимовски, кој е и единствениот кандидат кој е на американската црна листа за корупција, водел кампања дека Македонија треба да има и други алтернативи, а не само Европската Унија.

Стевчо Јакимовски како кандидат на ГРОМ, заедно со неговата партија бил поддржан и од партиите Интегра и ПЦЕР со кој бил заедно во коалицијата „Храбро за Македонија“.

 Бујар Османи 
мини|266x266пкс|Бујар ОсманиКандидатот на Европскиот фронт, Бујар Османи се залагал за еднаква држава за сите, каде што и покрај ограничената моќ, како иден претседател би станал авторитет кој би ги обединил различните политички и етнички наративи и активен адвокат на правата на граѓаните, во борба против било која форма на дискриминација.

Османи се залагал изборот на претседател да се одвива во Собранието со двојно мнозинство, за партнерство и стратешки дијалог со САД, основање на меѓународен одбор со САД, ЕУ и НАТО за сертифицирање на сите носители на јавни функции, зајакнување на Армијата согласно стандардите на НАТО, соодветното меѓународно етаблирање преку надворешната политика, задржувањето на младите, образованието и иновациите и зелената агенда.

Кампањата на Османи за овие претседателски избори главно се состела од тоа што земјата немала друга алтернатива освен членството во Европската Унија и силно партнерство со САД. Според него, членството би се случило само со неговата политичка коалиција промовирајќи ја мултиетничноста, каде што биле застапени сите етнички заедници освен македонската. Кампањата ја водел главно во албанските средини. Во јавните настапи настапувал со мотото „искуство, чесност и посветеност“.

Бујар Османи како член на ДУИ бил поддржан од коалицијата „Европски Фронт“ предводена од ДУИ, која ги вклучувала и партиите Алијанса за Албанците (фракцијата на Зијадин Села), ДПА, ЕДП, НД, ДПТ, Унија на Ромите и БДС.

 Билјана Ванковска 
мини|300x300пкс|Билјана ВанковскаНајважните насоки во кои Ванковска би била ангажирана за време на вршењето на претседателската функција според нејзе би биле: иницијативата за создавање Македонска платформа за обединување околу националните интереси, иницијатива за донесување на граѓански устав заснован на принципите на социјална правда, за ставање на крај на бинационалната држава и процесот на федерализација како и раскинувања на Преспанскиот договор и договорот за пријателство, добрососедство и соработка со Бугарија.

Во однос на надворешната политика, Ванковска била главен поборник за напуштање на членството во НАТО и преиспитување на политиката на асоцијација во ЕУ по секоја цена и прогласување воена неутралност и одржување на сопствен систем за самоодбрана согласно со повелбата на ОН. Од друга страна била главен застапник за приближување до земјите на БРИКС заради поголема економска соработка, барање на посматрачки статус во Движењето на неврзаните, поголема економска агилност во рамки на иницијативата Појас и пат, како и вклучување во глобалните еколошки иницијативи за заштита на животот на планетата.

Ванковска имала и иницијатива за поголемо вклучување на дијаспората во реализација на националните проекти за економски и технолошки развој како и мерки за јакнење на соработката со македонското и другите малцинства во соседните држави.

Како нов проект, Ванковска се залагала за доделување на посебни награди и признанија за најдобрите во повеќе области и категории на годишно ниво (најдобри студенти, научници, иноватори, земјоделци, уметници, спортисти), доделување на признанија на професионални групи и организации, како и посебно признание за борбата против корупцијата.

Кандидатката Билјана Ванковска во својата изборна програма наведила дека доколку би била избрана за претседател на Република Македонија, ќе се води од неколку фундаментални принципи, кои произлегувале од заедничката нишка во која се преплетуваат патриотизмот и левата идеологија.

 Поддржувачи 
Профсорката Билјана Ванковска како независен кандидат била поддржана од политичката партија Левица. Ванковска добила поддршка и од ирските европратеници Клер Дејли и Мик Волас.

 Арбен Таравари 
мини|266x266пкс|Арбен ТаравариИзборната програма на Таравари се темелела на четири главни столба: интеграција со Европската Унија, безбедност, владеење на правото и консезуалната демократија.

Надборешната политика би се засновала на европски и прозападни вредности и стремеж кон зачленување на Македонија во Европската Унија најкасно до 2030 година. Таравари се залагал за излегување од иницијативата Отворен Балкан, а бил застапник на имплементација на Преспанскиот договор и договорот за пријателство, добрососедство и соработка со Бугарија.

Таравари се залагал за обезбедување на стабилен буџет за одбрана на ниво од 2% од БДП, како и развој на нови капацитети и модернизација на силите во согласност со критериумите на НАТО. Бил застапник за зголемување на придонесот на Македонија во мировните мисии и операции на ЕУ во светот, јакнење на улогата на земјата во регионалните безбедносни структури, како и ставање на крај на енергетската зависност од Русија.

Како претседател на државата, Таравари би се борел против корупцијата на политичкиот систем, би превзел конкретни чекори за враќање на довербата на граѓаните во правосудниот систем и би ја заштитил консензуалната демократија, слободата на изразување и владеењето на правото во сите ситуации.

Предизборната кампања на Таравари била насочена на силната поддршка на евроинтеграциите на Република Македонија, јасна определеност и поддршка на членството во НАТО, со ветувања за уредување на правниот систем,

Таравари ветил дека доколку стане претседател, би работел на излегување од иницијативата Отворен Балкан и на избирање претседател на државата во Собранието. Забележително во кампањата на Таравари било дека се натпреварувал со кандидатот на ДУИ и коалицијата „Европски фронт“, Бујар Османи.

 Поддржувачи 
Арбен Таравари бил поддржан од коалицијата „Вреди“, која била составена од партиите Беса, Алтернатива и Демократско Движење како и фракцијата на Арбен Таравари од Алијанса за Албанците. Таравари добил поддршка и од премиерот на Косово, Албин Курти и неговата партија Движење за самоопределување, кои активно се вклучиле во кампањата на Таравари.

 Максим Димитриевски 
мини|240x240пкс|Максим ДимитриевскиДимитриевски поддршката и довербата од граѓаните ја побарал со својата програма наречена Манифест за Македонија. Во неа биле наведени пет стратешки начела и на пет, приоритети во првите 200 дена од преземањето на претседателската функција.

Прво, зајакнување на улогата на претседателот во надворешните односи, влез во ЕУ само со заштита и почитување на националните интереси, развивање на односи со сите соседни држави и со државите од регионот и зајакнување на улогата на Македонија на глобалната сцена. Глас на разумот и обединувањето, поттикнување и одржување редовен, конструктивен и аргументиран дијалог со политичките субјекти за да постигнеме разбирање и согласност за клучните цели на државата – во надворешната и внатрешната политика, развој на меѓуетничките односи и реален соживот во Македонија и залагање за солидарно општество,со почитување на слободите и правата, без дискриминација, со развиена демократија и владеење на правото.

Поцврстување во одбраната и безбедноста, зајакнување на капацитетите на македонската армија и вложување напори за да се валоризира членството во НАТО. Силни институции за заштита на граѓанинот и државата. Вклученост и одговорност, транспарентност и јавност на своето дејствување како Претседател на Републиката, како и отчетност и одговорност на носителите на јавните функции, како основа за искоренувањето на корупцијата.

 Поддржувачи 
Максим Димитриевски како лидер и основач на партијата ЗНАМ, најголемата поддршка ја добил од својата партија.

 Анкети на јавното мислење 

 Прв круг 
АнкетаПериодГолемина на
примерокалт=Stevo Pendarovski|94x94pxалт=Stevo Pendarovski|94x94пксалт=Stevco Jakimovski|93x93pxалт=Bujar Osmani|93x93pxалт=BiljanaVankovskalevica|98x98pxалт=Arben Taravari|93x93pxалт=Максим Димитриевски|96x96pxВодствоПендаровскиСиљановска-ДавковаЈакимовскиОсманиВанковскаТаравариДимитриевскиСДСМВМРО-ДПМНЕГРОМДУИЛевицаААЗНАМРезултати24 април 2024905.97119.9240.080.9013.374.569.209.2620.16CRPC8–13 април 2024121028.835.02.111.54.513.64.66.2МКД.мкаприл 202412001626.21.17.73.77.25.210.2МКД.мк15–24 март 2024120019.836.51.514.34.910.512.116.7CRPC4–7 март 2024108529.335.52.09.64.314.35.16.2IPIS20 февруари 2024121222.339.2–12.26.413.45.816.9Претседателски избори21 април 2019—44.844.2–––11.1–0.6

 Втор круг 
АнкетаПериодГолемина на
примерокалт=Stevo Pendarovski|94x94pxалт=Stevo Pendarovski|94x94пксВодствоПендаровскиСиљановска-ДавковаСДСМВМРО-ДПМНЕРезултати8 мај 2024812.89930.9969.0138.02МКД.мк 15–24 март 2024120044.255.811.6Претседателски избори5 мај 2019—53.646.47.2

 Изборен ден 

 Прв круг 
Гласањето во првиот круг започнато во 07:00 часот на 24 април и траело до 19:00 часот на 3477 избирачки места низ целата земја. Право на глас имале околу 1.8 милиони луѓе.

 Набљудувачи и излезеност 
Вкупно 942 набљудувачи, странски новинари и преведувачи се акредитирале за следење на Претседателските избори. Според ДИК, заклучно до 19 април биле акредитирани 342 домашни и 568 странски набљудувачи и преведувачи, од кои најбројни биле од ОБСЕ/ОДИХР – 375. Од домашните најбројни биле набљудувачите на Здружението за развој на општествено – социјални иновации „ВАКЕ УП“ – Скопје со 182 набљудувачи.Излезноста до 9 часот на претседателските избори била 4.06%, односно 70.997 гласачи, според податоците од Државната изборна комисија, по обработени 95.15% од изборните места. Излезноста до 11 часот била 12.76%, односно 229.417 гласачи, пресметана врз основа на 97.43% од обработените избирачки места. Најголема излезност според податоците имало во Крива Паланка каде гласале 24.5% од избирачите, односно 4.016 луѓе. Во апсолутни бројки, најмногу луѓе гласале во Битола, 12.450. Најмалку излезност имало во општините Студеничани (3.82%) и Пласница (3.97%).

Излезноста до 13 часот била 24.65%, односно 438.840 гласачи. Најголема излесност имало во Новаци (42.87%) и Крива Паланка (42.00%), најмала во Пласница (8.27%) и Центар Жупа (9.12%). Излезноста до 15 часот на претседателските избори била 34.59%, односно 614.053 гласачи, по обработени 96.61% од изборните места. Општина Новаци имала најголема излезност од 57.69%, а во апсолутни бројки најмногу гласале во Аеродром – 29.852. Во однос на изборите од 2019 година излезеноста во 15 часот била за 6% поголема. Најмала излесност имало во Пласница (12.57%) каде правото на глас го искористиле само 661 гласач.

Излезноста до 17 часот била 42.38%, односно 747.059 гласачи. Најголема излесност имало во Новаци (67.19%), а најмала во Пласница (15.35%) и Центар Жупа (15.57%). Во однос на изборите од 2019 година излезеноста во 17 часот била за 9% поголема. Излезноста на крајот на изборниот ден била 49.91%, односно 905.971 гласачи. Најголема излесност имало во Новаци (74.06%), а најмала во Центар Жупа (17.36%). Во однос на изборите од 2019 година излезеноста била за 8% поголема.

 Неправилности и анализа 
Гласањето не било започнато на неколку места во предвиденото време, а на неколку било почнато со задоцнување или прекинато, на различни подрачја, сите поради технички проблем со читачот на отпечаток на прст. Во Општина Чаир била пронајдена испукана димна бомба, која од страна на тим за антитероризам била отстранета. Биле забележани и помали инциденти, како фотографирање на гласачки ливчиња, организирано гласање, како и кршење на предизборниот молк. На 3 места во Куманово гласањето било прекинато поради технички проблеми, но затоа што станувало збор за мал број на гласови кои немале влијание врз крајниот исход, ДИК го поништило гласањето и соопштило дека нема да има прегласување.

Првиот круг забележал зголемување на излезноста, која достигнала речиси 50% во споредба со 41% во 2019 година. Гордана Сиљановска-Давкова со освоени 41 отсто од гласовите, била со повеќе од двојна предност наспрема Стево Пендаровски, кој завршил втор. Опишувајќи го резултатот како „нов почеток“, таа изјавила дека „време е владата да си оди“ и ги повикала гласачите да докажат дека Македонија „отсекогаш била дел од Европа“. Стево Пендаровски, од своја страна, изразил изненадување и разочарување од неговите резултати, но се изјаснил дека е уверен во шансите да стигне во вториот круг, особено со поддршката на албанското малцинство.

Завршувајќи на третото и петтото место, кандидатите Бујар Османи, од Демократската унија за интеграција (ДУИ) и Арбен Таравари, од Алијансата за Албанците (АА) ги претставувале интересите на албанското малцинство. Бујар Османи предложил да се поддржи кандидатот кој ветил дека ќе го измени Уставот со цел претседателот на Републиката во иднина да биде избран со индиректно гласање од пратениците во Собранието, што според него би овозможило да се промовира изборот на припадник на албанското малцинство на чело на државата. Неговиот предлог, сепак, бил отфрлен од Гордана Сиљановска-Давкова и Стево Пендаровски, кои сметале дека изборот со директно гласање е подемократски. Како четврти, кандидатот на За наша Македонија (ЗНАМ), Максим Димитриевски, претставувал одлучувачки фактор, бидејќи неговите гласови би можеле да го одлучат победникот во вториот круг.

 Втор круг 
Во вториот круг на изборите влегле кандидатите Гордана Сиљановска-Давкова и Стево Пендаровски, по освоени најголем број на гласови во првиот круг.

Гласањето во првиот круг започнало во 07:00 часот на 24 април и траело до 19:00 часот на 3477 избирачки места низ целата земја. Право на глас имале околу 1.8 милиони луѓе.

 Излезеност 
мини|десно|Претседателскиот кандидат Гордана Силјановска-Давкова гласа во вториот круг.|250x250пксИзлезноста до 9 часот на претседателските избори била 4.34%, односно 77.203 гласачи, според податоците од Државната изборна комисија. Излезноста до 11 часот била 12.47%, односно 222.633 гласачи, а до 13 часот била 22.61%, односно 407.942 гласачи. Најголема излесност имало во Крива Паланка (46.25%), најмала во Липково (3.28%).

Излезноста до 15 часот на претседателските избори била 31.52%, односно 561.363 гласачи, по обработени 98.16% од изборните места, а излезноста до 17 часот била 39.36%, односно 706.417 гласачи. Најголема излесност имало во Новаци (66.47%), а најмала во Липково (6.49%). Излезноста на крајот на изборниот ден била 47.47%, односно 861.218 гласачи. Најголема излесност имало во Новаци (75.18%), а најмала во Липково (7.65%). Во однос на првиот круг излезеноста била за 2.5% помала. Тоа најмногу се должело поради тивкиот бојкот на коалицијата предводена од ДУИ, која се надевала да не се исполни потребниот цензус од 40%.

 Неправилности и анализа 
Во вториот круг на денот на изборите биле забележани помалку неправилности во однос на првиот круг. Во општини со поголемо албанско население биле забележани притисоци за бојкотирање на изборите. Во деновите кои претходеле на изборниот ден биле приведени или повикани на разговор неколку членови на политичките партии СДСМ и ДУИ, поради вршење на поткуп на гласачи.

Сфатен како референдум за европската иднина на земјата, во вториот круг победила професорката Гордана Сиљановска-Давкова со голема разлика со повеќе од две третини од гласовите. Таа била првата жена избрана на оваа функција во Македонија. Новиот претседател ќе има корист и од поволното мнозинство во Собранието, бидејќи нејзината партија, ВМРО-ДПМНЕ, исто така победила на парламентарните избори со огромна разлика.

 Резултати 

 Последици 
По објавувањето на резултатите, Стево Пендаровски го признал поразот, додека Гордана Сиљановска-Давкова потврдила дека е првата жена што е избрана за претседател на Македонија и ветила дека „ќе застане со жените во правењето на овој голем чекор напред, чекор кон реформите“.

Според меѓународните набљудувачи, изборите биле „конкурентни и обемната и плуралистичка кампања им помогнала на гласачите да направат информиран избор, но бгила нарушена со негативна реторика со националистички слогани, како и со недостатоци во законодавството и недоволен надзор над финансиите на кампањата“.

 Реакции 

  — Премиерот Виктор Орбан и честитал на Сиљановска-Давкова и на нејзината партија, ВМРО-ДПМНЕ за „заслужената и историска победа“ на претседателските и парламентарните избори. Орбан додал дека со нетрпение очекува да работи заедно за да и даде на Македонија „нов моментум во процесот на пристапување во ЕУ“.
  — Премиерот Андреј Пленковиќ и ја честитал победата на Сиљановска-Давкова.
  — Претседателот Александар Вучиќ упатил честитки до Сиљановска-Давкова, велејќи дека е „уверен дека заедно ќе продолжиме да работиме на зајакнување на врските помеѓу Србија и Македонија“.
  — Претседателот Јаков Милатович и ја честитал победата на Сиљановска-Давкова, и изјавил дека „пријателските односи меѓу Македонија и Црна Гора се засноваат на взаемна доверба меѓу народите“.
  — Претседателката Наташа Пирц Мусар и ја честитала победата на Сиљановска-Давкова како прва жена пртседател, како и дека „со нетрпение очекувам да работиме заедно во градењето на европската иднина за вашата земја, народот и регионот на Западен Балкан.“
  — Претседателот Володимир Зеленски и честитал на Сиљановска-Давкова и изразил оптимизам во соработката со Македонија за обезбедување мир и стабилност во Европа.
  — Претседателот Емануел Макрон изјавил дека „се отвора нова страница кај нашите македонски пријатели“ и упатил срдечни честитки кон Сиљановска-Давкова за изборот за Претседател.
  — Амбасадорката Ангела Агелер и изразила „срдечни честитки“ на Сиљановска-Давкова за нејзиниот „историски избор за прва жена претседател“. Таа упатила и честитки „до сите оние граѓани кои го искористија своето право на глас на претседателските и парламентарните избори“.
  — Претседателката Вјоса Османи и ја честитала победата на Сиљановска-Давкова.
  — Амбасадорот Дејвид Гир и честитал на Гордана Сиљановска-Давкова за изборот, истакнувајќи дека „се радува на блиска соработка со неа за европската иднина на земјата“. Дополнително, Оливер Вархеји, европскиот комесар за соседство и проширување, упатил честитки до Сиљановска-Давкова и ја истакнал потребата „да се забрзаат неопходните реформи за да се придвижи напред во процесот на преговори за пристапување во ЕУ“.

 Поврзано 
 Претседател на Македонија

 Белешки 

 Наводи 

Категорија:Претседателски избори во Македонија
Категорија:Македонија во 2024 година