Селеноводород

Селеноводород — неорганско соединение со формула H2Se. Овој водороден халкогенид е наједноставниот и најчесто сретнуван хидрид на селен. H2Se е безбоен, запалив гас во стандардни услови.  Тоа е најтоксичното соединение на селен.http://www.epa.gov/ttnatw01/hlthef/selenium.html, US Environmental Protection Agency, Air Toxins website Дури и при екстремно ниски концентрации, ова соединение има многу иритирачки мирис кој наликува на распаднат рен или „гас што истекува“, но мириса на расипани јајца во повисоки концентрации.

 Структура и својства 
H2Se прифаќа свиткана структура со агол на врска H−Se−H од 91°. Во согласност со оваа структура, забележани се три IR-активни вибрациони ленти: 2358, 2345 и  1034 cm−1.

Својствата на  H2S и H2Se се слични, иако селенидот е покисел со pKa = 3,89 и за вториот pKa = 11, или 15,05 ± 0,02 на 25 °C.

 Подготовка 
Индустриски, тој се произведува со третман на елементарен селен на T > 300 °C со водороден гас Пријавени се голем број правци до H2Se и се погодни и за големи и за мали препарати. Во лабораторија H2Se обично се подготвува со дејство на водата на Al2Se3, истовремено со формирање на хидрирана алумина. Поврзана реакција вклучува киселинска хидролиза на FeSe.Féher, F. In "Handbook of Preparative Inorganic Chemistry"; Brauer, E., Ed.; Academic: New York, 1963; 1, p 418.

 Al2Se3  +  6 H2O  ⇌ 2 Al(OH)3  +  3 H2Se

H2Se исто така, може да се подготви со помош на различни методи засновани на in situ генерирање во воден раствор со користење на бор хидрид, Марш тест и легура на Деварда. Според методот Сонода,  H2Se се генерира од реакцијата на H2O и CO на Se во присуство на Et3N.Sonoda, N.; Kondo K.; Nagano, K.; Kambe, N.; Morimoto, F. Angewandte Chemie International Edition English 1980, vol. 19, page 308 H2Se може да се купи во цилиндри.

 Реакции 
Елементарниот селен може да се обнови од H2Se преку реакција со воден сулфур диоксид (SO2).

 2 H2Se + SO2 ⇌ 2 H2O + 2 Se + S

Неговото распаѓање се користи за подготовка на високо чистиот елемент.

 Употреба 
H2Se најчесто се користи во синтезата на соединенија што содржат Se. Се додава преку алкени. Илустративно е синтезата на селенореа од цијанамиди:

 273x273пкс|Selenourea reaction

Гасот H2Se се користи за натопување на полупроводници со селен.

 Безбедност 
Водородниот селенид е опасен, бидејќи е најтоксичното соединение на селен  и многу поотровно од неговиот сроден водород сулфид. Граничната вредност на прагот е 0,05 ppm. Гасот делува како надразнување при концентрации повисоки од 0,3 ppm, што е главниот предупредувачки знак за изложеност; под 1 ppm, ова е „недоволно за да се спречи изложување“, додека при 1,5 ppm иритацијата е „неподнослива“.https://www.cdc.gov/niosh/docs/81-123/pdfs/0336.pdf Occupational Health Guideline for Hydrogen Selenide, The National Institute for Occupational Safety and Health, 1978 Изложеноста во високи концентрации, дури и за помалку од една минута, предизвикува гасот да ги нападне очите и мукозните мембрани; ова предизвикува симптоми слични на настинка барем неколку дена потоа. Во Германија, границата во водата за пиење е 0,008 mg/L, а американската EPA препорачува максимална контаминација од 0,01 mg/L.Bernd E. Langner "Selenium and Selenium Compounds" in Ullmann's Encyclopedia of Industrial Chemistry, 2005, Wiley-VCH, Weinheim. .https://www.osha.gov/dts/chemicalsampling/data/CH_246700.html , OSHA GENERAL INDUSTRY PEL: 0.05 ppm, 0.2 mg/m3 ,OSHA CONSTRUCTION INDUSTRY PEL: 0.05 ppm, 0.2 mg/m3 TWA

И покрај тоа што е многу токсичен, сè уште не се пријавени човечки жртви. Се сомнева дека ова се должи на тенденцијата на гасот да оксидира за да формира црвен селен во мукозните мембрани; елементарниот селен е помалку токсичен од селенидите.

 Поврзано 
 Водород диселенид

 Наводи 

 Надворешни врски 
 WebElements page on compound's properties
 CDC - NIOSH Pocket Guide to Chemical Hazards

Категорија:Соединенија на водородот
Категорија:Селениди