Ормуриски јазик

Ормуриски јазик (пашту : ارموری ژبه;  ) познат и како Баракиски, Ормурски, Ормујски или Баргистски ― источноирански јазик што е зборуван во Југоисточен Авганистан и Вазиристан. Тоа првенствено го зборуваат Бурците во градот Канигурам во Јужен Вазиристан и Логар, Авганистан. Јазикот припаѓа на групата источно-ирански јазици. Исклучително малиот број на говорници го прави ормурискиот јазик загрозен јазик кој се смета дека е во „загрозена“ состојба.

Ормурискиот е познат по својот необичен звучен инвентар, кој вклучува безгласен алвеоларен трепет кој не постои во околниот паштунски јазик. Ормурискиот, исто така, има безгласни и гласни алвеоло-палатални фрикативи (безгласниот е спротивен со почестиот бегласен палато-алвеоларен фрикатив), кои исто така постојат во вазиристанскиот дијалект на паштунскиот, но можеле да бидат усвоени од ормурискиот поради неговата непосредна близина.

 Класификација 
Ормурискиот е класифициран под индоевропски, индо-ирански, ирански, источноирански, југоисточноирански и ормуриско-парачиските јазични групи.Ethnologue

 Јазичен статус 
Според Проектот за загрозени јазици, ормурискиот јазик е многу загрозен. Јазикот се користи за општење лице-в-лице, но сепак губи корисници.

 Историја 
Ормурискиот јазик е користен племето Ормурци/Бараки во делови од долината Канигурам во Вазиристан, Пакистан. Јазикот се користи и во мал дел од покраината Логар, Авганистан.

 Ормурци 
Алтернативно име што е користено од Ормурците е Бараки. Се верува дека имало осум до десет илјади семејства во областа на Логар на почетокот на 19 век и приближно четири до петстотини семејства во Канигурам на почетокот на 20 век. Ормурците не зазема етнички хомогена територија. Во Авганистан, Ормурците живее во мешани заедници и со Таџикистанци и со Паштунци. Додека во Пакистан, Ормурците живеат само со Паштунците.

Раната историја на племето може да се следи во книгата на Херодот. Персискиот император Дариј Хистасп; Гувернерот на Египет ги освоил грчките колонии Барса и Кирена во Либија и ги одвел во Египет при нивното враќање од експедиција. Во тоа време, кралот се вратил од својот скитски поход во неговиот главен град Суза. На Бараките им било дадено село во Бактрија да живеат, подоцна наречено Барке. По две илјади и триста и педесет години, селото се уште било населено во 1891 година на истата територија.

 Ормуриски јазик 
Името „ормур“ (мфа: orməṛ) првично било изведено од паштунскиот (што значи оган). Првиот човек кој го спомнал баракискиот бил Бабар, во неговата книга Бабурнама. Ормурискиот, исто така наречен Бирки во тоа време, бил еден од единаесет до дванаесет јазици што ги забележал Бабар додека бил во регионот на Кабул. Познато е дека многу од говорителите на ормурискиот се барем двојазични или тријазични, зборувајќи други племенски јазици како што се паштунски, персиски, дари  или каболиски."Dying Languages; Special Focus on Ormuri".

Пир Рошан (Бајазид Кан) бил еден од првите познати паштунски прозаисти и композитори на паштунски азбуки кој употребил неколку ормуриски зборови во својата книга „Кајрул-бајан“. Неколку од зборовите што се употребени во неговата книга се налати (свињи), нмандзак од маздак (џамија), тештан (сопственик), бургу (пропуст), харамунај (болнороден) итн.

 Истражување 
мини|208x208пкс| Делото „Историско испитување на ормурискот“ (на паштунски јазик).
Хикматјар Бурки, исто така, има завршено магистрант за Ормури и го објавил своот труд преку Паштунската академија.

 Географска распространетост 
Ормурискиот е зборуван првенствено во градот Канигурам во Јужен Вазиристан, Пакистан. Мало население го зборува и во градот Бараки Барак во покраината Логар, Авганистан. Јазикот го одржуваат речиси педесет приврзаници во Авганистан и околу пет до шест илјади говорители во Пакистан.
мини|Окрузи на покраината Логар. Оваа слика не го вклучува округот Азра, кој се наоѓа источно од окрузите Коши и Мохамад Ага.
десно|мини|269x269пкс| Северен (виолетова) и Јужен (син) Вазиристан и околните федерално администрирани племенски окрузи и покраини.

 Дијалекти 
Постојат два дијалекти на ормурискиот; едниот е зборуван во Канигурам, Вазиристан, кој е поархаичен дијалект, а другиот во Бараки-Барак, Логар. Канигурамскиот дијалект не се разбира во Бараки-Барак. Јазичарот Георг Морстине напишал:

Кангурамскиот дијалект моментално е силен, зборуван од релативно просперитетна заедница на Ормурците во изолиран дел од грубите ридови на Вазиристан. Сепак, положбата на баракибарачкиот дијалект не е силна. Морстине напишал дека му било кажано дека:

ИмеМФАТранслитерацијаКонтекстуални облициIsolatedLatinUnicode(Hex)ЗнакКраенСреденПочетенalifāآ, , Ā āU+0627,
U+0622bebB bU+0628pepP pU+067EtetT tU+062Aṭe[ʈ]ṭṬ ṭU+067CsesS sU+062Bjim[d͡ʒ]jJ jU+062Cče[t͡ʃ]čČ čU+0686hehH hU+062DxexX xU+062Etse[t͡s]tsTs tsU+0685dzim[d͡z]dzDz dzU+0681dāldD dU+062Fḍāl[ɖ]ḍḌ ḍU+0689zālzZ zU+0630rerR rU+0631xřeřŘ řU+0692ṛeṛṚ ṛU+0693zezZ zU+0632žežŽ žU+0698źe[ʑ]źŹ źU+076BsinsS sU+0633šinšŠ šU+0634śin[ɕ]śŚ śU+076DswādsS sU+0635zwādzZ zU+0636twetT tU+0637zwezZ zU+0638aynāĀ āU+0639ğaynğĞ ğU+063AfefF fU+0641qāp / qQ qU+0642kāpkK kU+06A9gāpgG gU+06ABlāmlL lU+0644mimmM mU+0645nunnN nU+0646ṇunṇṆ ṇU+06BCnūn ğunna[  ̃]̃
(over vowel)N nU+06BAwāw, , w, u, oW w, U u, O oU+0648he, h, aH h, A aU+0647kajīra heəۀƏ əU+06C0ye, y, iY y, I  iU+064AyeeE eU+06D0ye, ay, yــAy ay, Y yU+06CCyeəiƏi əi, Y yU+0626

 Ресурси 

 Ормурски буквар 
 Каваид е Баргиста  (на хиндустански)
 Ормурискиот јазик во минатото и сегашноста
 Јазично истражување на Индија (том 10) : Ормуриски на страниците 123 до 325
 Индо-ирански погранични јазици (том 1): Парачиски и Ормуриски
 Клитики на ормуриски 

 Поврзано 

 Ормурци
 Вазирско паштунско
 Парачиски јазик
 Ванециски
 Логар (покраина)
 Канигурам

 Наводи 

 Надворешни врски 

 Ормуриски  на проектот „Загрозени јазици“.
 Ормуриски и Баргистски јазик
 Јазична анализа на ормурискиот и парачискиот од Георг Морстине
 Ормуриска фонетика
 Ормуриска азбука од Рози Кан Бурки
 Историја и потекло на ормурскиот од списанието на Кралското азиско друштво на Велика Британија и Ирска
 Список на зборови со термини во ормури и други јазици

Категорија:Јазици во Авганистан
Категорија:Јазици во Пакистан
Категорија:Источноирански јазици
Категорија:Киберскопахтунхвански јазици
Категорија:Јазични статии кои го цитираат Етнолог 18