Нова Држава (Португалија)

Нова Држава (португалски: Estado Novo) — диктаторски, авторитарен, автократски и корпоратистички политички режим во Португалија кој непрекинато траел 41 години, од одобрувањето на португалскиот устав во 1933 година до неговото соборување со Револуцијата на каранфилите на 25 април 1974 година.

Нова Држава бил еден од најдолговечните авторитарни режими во Европа во 20 век. Во голема мера инспириран од конзервативните и автократските идеологии, режимот го развил Антонио де Оливеира Салазар, кој бил португалски премиер од 1932 г. до 1968 г. кога бил сменет поради болест.
 Увертира 
врска=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/2c/King Carlos I of Portugal - National Portrait Gallery.png/200px-King Carlos I of Portugal - National Portrait Gallery.png|десно|мини|267x267пкс| Кралот Карлос I од Португалија, околу 1907 г.
Откако кралот Карлос I од Португалија ги потврдил колонијалните договори од 19 век за да се стабилизира состојбата во португалската Африка се јавил револт во земјата. Освен тоа, Португалија претходно двапати прогласувала банкрот (во 1892 г. и во 1902 г.) што предизвикало критика на монархијата. Во 1908 г., антимонархисти го убиле кралот Карлос I во Лисабон. Португалската монархија опстанала до 1910 година кога била соборена со Петтооктомвриската револуција и Португалија била прогласена за република. Соборувањето на португалската монархија во 1910 година довело до 16-годишна борба за задржување на парламентарната демократија – Прва Португалска Република (1910–1926).

Со Државниот удар од 28 мај 1926 година се ставило крај на хаотичната Португалска Прва Република и била воспоставена т.н. Национална диктатура (порт: Ditadura Nacional) од која неколку години подоцна ќе призлезе Нова Држава. Заедно, Националната Диктатура и Нова Држава историчарите ги признаваат под терминот Втора Португалска Република ().

Националната диктатура (1926- 1933),  режим со кој управувала војската, со привремена уставна структура и суспензија на гаранциите утврдени во португалскиот Устав од 1911 година, ѝ претходело на формалното воспоставување на Нова Држава (1933). Откако генералот Оскар Кармона бил избран за претседател на Португалија во 1928 година, се обидел да ја реши финансиската криза преку назначување на Антонио де Оливеира Салазар (специјалист за јавни финансии на Правниот факултет на Универзитетот во Коимбра) за министер за финансии. Салазар ја прифатил функцијата под услов да може да ги надгледува буџетите на сите министерства и да има право на вето на зголемувањето на расходите. Потоа наметнал политика на штедење и строга контрола на сметките, претежно преку зголемување на даноците и намалување на јавните расходи, со што постигнал позитивно буџетско салдо во првата фискална година (1928-29).

Салазар знаел како да го искористи печатот и новосоздадените радиодифузни станици за да стекне негови поддржувачи. Знаел и како да ги искористи борбите меѓу различните фракции во диктатурата, особено меѓу монархистите и републиканците, за да ја консолидира својата моќ и да стекне поголем престиж.

Во 1930 година, Салазар го создал Националниот сојуз кој бил еден вид „национален фронт“, кој требало да ја обезбеди потребната поддршка за изградба на нов режим, Нова Држава, замислен и целосно дизајниран од Салазар.

Фашистичките организации во тој период биле популарни и поддржани низ многу земји (како италијанскиот фашизам и националсоцијализамот) како противници на комунистичките идеологии, Антонио де Оливеира Салазар ја развил Нова Држава, што може да се опише како десноориентирана корпоратистичка влада.

Во 1932 година, бил објавен нацртот на новиот Устав, кој во 1933 година бил одобрен со народен референдум. Со овој устав, Салазар конечно го создал својот политички модел, Нова Држава, и станал „шеф“ на португалската нација.

 Режим 
Режимот на Нова Држава цврсто се спротивставувал на комунизмот, социјализмот, синдикализмот, анархизмот, либерализмот и антиколонијализмот,  по природа бил конзервативен, корпоратистички и националистички, и го бранел традиционалниот католицизам на Португалија. Со својата политика предвидувал Португалија да се овековечи како плуриконтинентална нација под доктрината на лузотропикализмот, со Ангола, Мозамбик и други португалски територии како изданоци на самата Португалија.
врска=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/12/Slazar 1939.jpg/200px-Slazar 1939.jpg|мини|331x331пкс| Антонио де Оливеира Салазар во 1939 година
За разлика од Мусолини и Хитлер, Салазар немал намера да создаде партиска држава. Националниот сојуз бил формиран за да го контролира и ограничи јавното мислење, а не да го мобилизира, целта била да се зајакнат и зачуваат традиционалните вредности наместо да се поттикне нов општествен поредок. Министрите, дипломатите и државните службеници никогаш не биле принудувани да се приклучат на Националниот сојуз.

 Втора светска војна 
Португалија официјално била неутрална во Шпанската граѓанска војна (1936–39), но им пружала помош на националистите на Франциско Франко. За време на Втората светска војна (1939–1945)  Португалија официјално останала неутрална, и најголем приоритет ѝ било да избегне нацистичка инвазија. На почетокот режимот покажувал симпатии кон Оската; Салазар на пример изразил одобрение за германската инвазија на Советскиот Сојуз. Оваа поддршка, сепак, може да се припише на цврстата антикомунистичка позиција на Салазар, а не на вистинската поддршка за Хитлер или нацистичкиот режим. По 1943 година Португалија ги фаворизирала сојузниците и им ги дала под закуп воздушни бази во Азорите под заканата со инвазија доколку Португалија не ги исполни барањата на сојузниците. Португалија тргувала со двете завојувани страни. Ги прекинала виталните испораки на волфрам и гума во Германија во 1944 година, по големиот притисок од сојузниците.Douglas L. Wheeler, "The Price of Neutrality: Portugal, the Wolfram Question, and World War II". Лисабон бил база за операциите на Меѓународниот Црвен крст за помош на сојузничките заробеници и бил главна воздушна транзитна точка меѓу Велика Британија и САД.Ian Dear, and M.R.D. Foot, eds.

Во 1942 година, австралиските трупи накратко го окупирале Португалски Тимор, но набрзо го напуштиле по инвазијата на Јапонците. Салазар се трудел да го врати Источен Тимор под своја контрола, и успеал во тоа по предавањето на Јапонците во 1945 г.

Во 1945 година, Португалија прогласила дводневна жалост поради смртта на Адолф Хитлер.

 По Втората светска војна 
врска=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c1/Truman signing North Atlantic Treaty.jpg/300px-Truman signing North Atlantic Treaty.jpg|мини|300x300пкс| Хари Труман го потпишува Северноатлантскиот договор со португалскиот амбасадор Теотонио Переира кој стои зад него
По Втората светска војна корпоратистичкиот економски модел бил сè помалку применлив. Победниците во војната сакале да ја демократизираат цела Западна Европа, вклучувајќи го и Пиринејскиот Полуостров. Ваквиот став сериозно ја загрозил Нова Држава. Салазар морал напорно да се бори против овие притисоци, и се обидувал меѓународната заедница да го прифати продолжувањето со постоење на Нова Држава со одликите кои отсекогаш ги имала. На крајот успеал, претежно поради фактот дека режимот бил антикомунистички, и се наметнал како партнер на Соединетите држави.

Португалија е основачка членка на НАТО (1949), ОЕЦД (1961) и ЕФТА (1960), а се приклучила на Обединетите нации во 1955 година. По деколонизацијата во 1950-тите и 1960-тите, португалскиот режим бил критикуван од поголемиот дел од меѓународната заедница. Сепак, Салазар не сакал да отстапи, а со тоа го забавил долгорочниот економски развој на нацијата. Повоената политика на Салазар дозволила одредена либерализација во политиката, во смисла на организирана опозиција со поголема слобода на печатот. Опозициските партии биле толерирани до одреден степен, но биле и контролирани, ограничени и манипулирани, поделени на фракции и никогаш не формирале обединета опозиција.

Во 1968 година, Марсело Каетано бил назначен за премиер, и го заменил веќе остарениот и изнемоштен Салазар; тој продолжил да го отвора патот кон економска интеграција со Европа и економска либерализација во земјата,Portugal: A Second Salazar?, TIME (Friday, Dec. 06, 1968) https://content.time.com/time/subscriber/article/0,33009,844638,00.html по што бил потпишуван договорот за слободна трговија со Европската економска заедница (ЕЕЗ) во 1972 година.Portugal and European Integration, 1947–1992: an essay on protected openness in the European Periphery, Lucia Coppolaro, Pedro Lains, Brown University (e-journal of Portuguese History (e-JPH), Vol. 11, number 1, Summer 2013) https://www.brown.edu/Departments/Portuguese_Brazilian_Studies/ejph/html/issue21/pdf/v11n1a03.pdf 

Од 1950 година до смртта на Салазар во 1970 година, Португалија забележаувала пораст на БДП по глава на жител со просечна годишна стапка од 5,7 посто. И покрај извонредниот економски раст и економската конвергенција, до падот на Нова Држава во 1974 година, Португалија имала најнизок приход по глава на жител и најниска стапка на писменост во Западна Европа.

На 25 април 1974 година, левичарски ориентирани португалски воени офицери организирани во т.н. Движење на вооружените сили во Лисабон извеле државен удар - Револуцијата на каранфилите со што се ставил крај на Нова Држава.

 Поврзано 

 Антонио де Оливеира Салазар
 Марсело Каитано
 Револуција на каранфилите
 Корпоратизам

 Наводи 

 Извори 

Категорија:Држави и територии распаднати во 1974 година
Категорија:Држави и територии настанати во 1933 година
Категорија:Еднопартиски држави
Категорија:Антикомунизам
Категорија:Поранешни држави на Пиринејскиот Полуостров
Категорија:Координати на Википодатоците
Категорија:20 век во Португалија
Категорија:Фашистички држави

Категорија:Републиканство во Португалија