Јудино уво

Јудино уво () — вид на печурка од редот на ушарковидните (Auriculariales). Базидиокарпите (плодните тела) се кафеави, желатинозни и имаат забележлив облик на уво. Тие растат на дрво, особено на постарите.

Печурката може да се најде во текот на целата година во Европа, каде што обично расте на дрво од широколисни дрвја и грмушки. Порано се мислело дека е променлив вид со светска дистрибуција, но молекуларните истражувања, засновани на кладистичка анализа на секвенците на ДНК, покажале дека неевропските видови се различни. Одгледуваниот „A. auricula-judae“ од Кина и Источна Азија е Auricularia heimuer  и, во помала мера, A. villosula.  Северноамериканската „A. auricula-judae“ на широколисни дрвја е Auricularia angiospermarum, со Auricularia americana на четинари.

Јудино уво се користела во народната медицина уште во 19 век за испирање, вклучувајќи болки во грлото, болки во очите и жолтица и како адстрингентно средство. Се јаде, но не се користи многу.

 Таксономија 
Видот првпат бил опишан како Tremella auricula од Карл Линеј во неговиот вид Plantarum од 1753 година  и подоцна (1789) од Булијард повторно опишан како Tremella auricula-judae.  Во 1822 година, шведскиот миколог Елиас Магнус Фрис го прифатил епитетот на Булијард и го пренел видот во Ексидија како Exidia auricula-judae. Притоа, Фрис го санкционирал името, што значи дека епитетот на видот „ auricula-judae “ има приоритет пред претходната „ auricula “ на Лине.

Видот го добил името Јудино уво во 1888 година од Џозеф Шретер.  Специфичниот епитет на Јудино уво се состои од auricula, латинскиот збор што значи уво, и Judae, што значи Јуда.  Името било критикувано од американскиот миколог Кертис Гејтс Лојд, кој рекол дека „ Јудино уво е име кое е навреда за Евреите“. Иако го критикувал Лусиен Маркус Андервуд, велејќи дека „веројатно не би го знаел увото на Евреинот од црниот дроб на телињата“, тој го следел при употребата на Auricularia auricula, која пак била користена од американскиот миколог Бернард Лови во неговата монографија за родот.  И покрај ова, Јудино уво е валидно име за видот.

Долго време се сметало дека видот е донекаде променлив по боја, живеалиште и микроскопски одлики, но космополитски по дистрибуција, иако Лови го сметал за изумрен вид и се сомневал дека се појавил во тропските предели.  Меѓутоа, молекуларното истражување, засновано на кладистичка анализа на секвенците на ДНК, покажале дека Јудино уво, како што претходно било разбрано, опфаќа најмалку седум различни видови ширум светот.   Бидејќи Јудино уво првично било опишано од Европа, името сега е ограничено на европскиот вид. Комерцијално култивираниот кинески и источноазиски вид, сè уште често продаван и опишан како Јудино уво или A. auricula, е Auricularia heimuer (црно дрво уво).

 Народни имиња 
лево|мини|  Јуда се обесува, од Џејмс Тисо. Од верувањето дека Јуда  се обесил на постаро дрво потекнува и специфичниот епитет Јудино уво и вообичаеното име еврејско уво.
Средновековното латинско име auricula Judae (Увото на Јуда) се совпаѓа со народното име во повеќето европски јазици (сп. Француски oreille de Judas, германски Judasohr ). Погрешниот превод „Еврејско уво“ се појавил на англиски во 1544 година

Печурката е поврзана со Јуда  поради верувањето дека тој се обесил на постаро дрво по неговото предавство на Исус Христос.  Фолклорот сугерира дека ушите се вратениот дух на Јуда,  и се сè што останува да не потсети на неговото самоубиство.  Народното име на печурката првично било „Јудово уво“, но подоцна ова било скратено на „Јудино уво“, а потоа и „Еврејско уво“.  Вообичаените имиња за печурката кои се однесуваат на Јуда може да се проследат барем до крајот на 16 век;  на пример, во 17 век, Томас Браун напишал за видот:Во ушите на Евреите се замислува нешто извонредно од името, кое е пристојно, но габа самбуцинус, или екскресценција за корените на старецот, и не се однесува на нацијата на Евреите, туку на Јуда, на вообразеноста што се обесил на ова дрво. ; и оттогаш станал познат лек за рани, болки во грлото и давење. Додека терминот „еврејско месо“ бил омаловажувачки термин што се користел за сите печурки во средниот век,  терминот не е поврзан со името „Еврејско уво“.  Понатамошна промена на името во „уво од желе“ била препорачана во списокот со препорачани имиња за габи.  Идејата била критикувана од авторот Патрик Хардинг, кој сметал дека е „резултат на политичката коректност онаму каде што не е потребно“, и кој „ќе продолжи да го нарекува [видот] еврејско уво“, објаснувајќи дека, додека антисемитизмот било вообичаено во Британија, името „Еврејско уво“ се однесува на Јуда, кој бил Евреин.

Неповрзани заеднички имиња вклучуваат „печурка уво“  и „обична печурка  уво“.  Видот бил познат како „печурка самбука“ меѓу билкарите, во однос на Sambucus, генеричкото име за видот.

 Опис 
мини|Јудино уво
мини|Старо, темно јудино уво

Плодното тело на  Јудиното уво е нормално до 90 милиметри пречник и до 3 милиметри дебелина. Често потсетува на  облик на чаша. За подлогата се прицврстува странично, а понекогаш и со многу кратка дршка. Плодните тела имаат цврста, желатинозна, еластична текстура кога се свежи, но суви се и тешко и кршливи.  Горната површина е црвеникаво-кафеаво-кафеава со виолетова нијанса и ситно набиена (покриена со ситни, сиви, пердуви влакна).  Може да биде мазен, како што е типично за помладите примероци,  или повлажна со набори и брчки. Бојата станува потемна со возраста.  Под површината е посветло сиво-кафеава и мазна, понекогаш превиткана или збрчкана и може да има „вени“, што го прави да изгледа уште повеќе како уво.

Повремено се среќаваат целосно бели плодни тела и некогаш го добиле името Auricularia lactea, но тие се само непигментирани форми и често се појавуваат заедно со обични, пигментирани плодни тела.

 Микроскопски одлики 
Спорите на Јудино уво се алантоидни (во облик на колбас), 15-22 x 5-7 микрометри; базидиите се цилиндрични, 65-85 × 4-5,5 микрометри, со три попречни прегради (внатрешни попречни ѕидови). Влакната на горната површина се 100-150микрометри во должина и 5-7,5 микрометри во дијаметар. Тие се хијалини, дебели ѕидови и имаат акутни до заоблени врвови.

 Живеалиште, екологија и распространетост 
мини|Плодните тела на Јудино уво често може да се најдат во голем број на старо дрво.
Јудино уво расте на дрво од листопадни дрвја и грмушки, особено Бозел.  Тоа е исто така честа појава на Acer pseudoplatanus (Горски јавор), Fagus sylvatica (бука), Бел јасен, Euonymus europaeus , а во еден конкретен случај, таблата за одводнување на сикаморе на стара мијалник во градината Хатон.  Многу ретко расте на четинари.  Ги фаворизира постарите гранки, каде што се храни како сапротроф (на мртво дрво) или слаб паразит (на живо дрво),  и предизвикува бело гниење.

Вообичаено расте осамено, исто така може да биде здружено (во група) или цеспитоза (во туфка).Lowy 1952, p. 658 Спорите се исфрлаат од долната страна на плодните тела со дури неколку стотици илјади на час, а високата стапка продолжува кога телата се значително исушени. Дури и кога изгубиле околу 90% од нивната тежина преку дехидрација, телата продолжуваат да ослободуваат мал број спори.  Се среќава цела година, но најчесто е во есен.

Видот е широко распространет низ Европа, но не е познато дека се појавува на друго место.

 Употреба 

 Кулинарска употреба 
Јудино уво има мека текстура слична на желе. Иако може да се јаде, тој не содржи во висок кулинарски поглед. Тоа е споредено со „јадење индиска гума со коски во неа“,  додека во Британија во 19 век, било кажано дека „тука никогаш не се сметало за јадлива габа“.  Се вели дека овој вид најчесто се консумира во Полска.

Има благ вкус, кој може да се смета за благ.  Може да се исуши и да се рехидрира,  понекогаш може да се зголеми до 3-4 пати во големина.  Видот не може да се јаде кога е суров, затоа што треба да се готви темелно.  А 10 грама референтната порција сушена габа обезбедува 370 калории енергија од храна, 10,6 гр. белковина, 0,2 гр.г масти, 65гр. јаглени хидрати, 5,8гр. пепел и 0,03%мг каротин. Свежите печурки содржат околу 90% влага.   Исушените примероци може да се сомелат во прав и да се користат за апсорпција на вишокот течност во супите и чорбите, бидејќи се рехидрира во ситни фрагменти.

 Медицинска употреба 
лево|мини| Билкарот од 16 век Џон Џерард ја препорача Јудино уво за лекување на болки во грлото .
Јудино уво се користи како медицинска габа од многу билкари. Се користела како облога за лекување на воспаленија на окото,  како и како палијатив за проблеми со грлото.  Билкарот од 16 век Џон Џерард, пишувајќи во 1597 година, го препорачал  Јудино уво за многу специфична употреба; други габи биле користени поопшто. Тој препорачувал подготовка на течен екстракт со варење на плодните тела во млеко или оставајќи ги потопени во пиво, кое потоа полека се пие за да се излечи болката во грлото.  Добиената супа веројатно не била различна од кинеските супи кои користат Auricularia cornea.  Каролус Клузиус, пишувајќи во 1601 година, исто така рекол дека со неа може да се гаргара за да се излечи болката во грлото,  а Џон Паркинсон, пишувајќи во 1640 година, известил дека вриењето во млеко или потопувањето во оцет е „единствената употреба на тоа што го знам“.

 Фармакологија 
Објавени се бројни истражувачки трудови за можни медицински примени на габа за која се вели дека е „Јудино уво“ или „Auricularia auricula“, но не е секогаш јасно кој вид бил користен за истражување. Најмалку неко трудови објавени од Азија користеле материјали од локално потекло   и веројатно се однесуваат на Auricularia heimuer или други регионални видови за кои се знае дека имаат потенцијални фармацевтски апликации.

 Културни приказни 
Видот се споменува во драмата на Кристофер Марлоу Евреинот од Малта. Јатамор прокламира: „Капата што ја носи, Јуда ја остави под старецот кога се обесил“.  Подоцна, овој вид веројатно бил делумно инспирација за поемата на Емили Дикинсон која започнува „Печурката е елфот на растенијата“, која прикажува печурка како „краен предавник“. Дикинсон имала и религиозно и натуралистичко потекло, и затоа е повеќе од веројатно дека знаела за заедничкото име на Јудино уво и фолклорот околу самоубиството на Јуда.

 Наводи 

Категорија:Ушарковидни
Категорија:Габи на Македонија
Категорија:Габи на Европа
Категорија:Јуда Искариотски