Човеков полов сооднос

мини|300x300пкс| Полов сооднос по земја за вкупното население. Сината боја претставува повеќе мажи и момчиња, црвената повеќе жени и девојчиња од светскиот просек од 1,01 маж/жена.
мини|300x300пкс| Полов сооднос по земја за населението над 65 години. Сината претставува повеќе мажи, а црвената повеќе жени од светскиот просек од 0,81 мажи/жени.
Во антропологијата и демографијата, човековиот полов сооднос е содносот на мажите и жените во населението. Достапни се повеќе податоци за луѓето отколку за кој било друг вид, а односот меѓу човечките полови е повеќе проучен од кој било друг вид, но толкувањето на овие статистики може да биде тешко.

Како и повеќето полови видови, односот на половите кај луѓето е близу 1:1. Кај луѓето, природниот сооднос при раѓање меѓу мажјаците и женките е малку пристрасен кон машкиот пол: се проценува дека е околу 1,05 или 1,06 или во тесен опсег од 1,03 до 1,06 мажјаци по жена. Половиот сооднос на вкупното население е под влијание на различни фактори, вклучувајќи природни фактори, изложеност на пестициди и загадувачи на животната средина, воени жртви, полово избирачкиабортуси, чедоморство,Very high sex ratios were common in even late medieval Europe, which may indicate sex-selective infanticide. Josiah Cox Russell, 1958, Late Ancient and Medieval Population, pp. 13–17. стареење, родова смрт и проблеми со регистрација на раѓање.

Половиот сооднос за целата светско население е приближно 101 маж и 100 жени (проценка од 2021 година). Човековиот полов сооднос, или при раѓање или во населението како целина, може да се пријави на кој било од четирите начини: односот на мажјаците и женките, односот на женските и машките, пропорцијата на мажите или пропорцијата на женските. Ако има 108.000 мажи и 100.000 жени, односот на машките со женските е 1.080, а процентот на машките е 51,9%. Научната книжевност често го користи процентот на мажи. Оваа статија го користи односот машки и женски, освен ако не е поинаку наведено.

 Природен сооднос при раѓање 
мини|300x300пкс| Светска карта на половиот соднос при раѓање, 2012 година. сиво = нема податоци.
Во една студија околу 2002 година, природниот полов сооднос при раѓање се проценува дека е во тесен опсег од 1,07 до 1,03 машки/женски. Некои научници наведуваат дека земјите кои се сметаат за значајни практики на пренатален избор на пол се оние со сооднос на полови при раѓање од 1,08 и повисоко (избор против жени) и 1,02 и пониски (избор против мажи). Оваа претпоставка е доведена во прашање од некои научници.

Смртноста на доенчињата е значително повисока кај момчињата отколку кај девојчињата во повеќето делови на светот. Често тоа се објаснува како резултат на биолошките и генетските полови разлики, при што момчињата биолошки се поранливи на прерана смрт и болест.. Неодамнешните студии покажале дека бројни предконцепциски или пренатални фактори на животната средина влијаат на веројатноста за зачнување на бебето за да е машко или женско. Предложено е дека овие фактори на животната средина ги објаснуваат и половите разлики во смртноста. Кај повеќето населенија, возрасните мажи имаат тенденција да имаат повисоки стапки на смртност од возрасните жени на иста возраст (дури и откако ќе се дозволат причините специфични за жените, како што е смртта при породување), поради природни причини, како што се срцеви и мозочни удари, кои се причина за убедливо најголем дел од смртните случаи, а исто така и насилни причини, како што се убиства и војни. Така, женките имаат поголем животен век. На пример, во Соединетите Држави, од 2006 година, возрасен млад маж имал 3 до 6 пати поголеми шанси да стане жртва на убиство и 2,5 до 3,5 пати поголема веројатност да умре во сообраќајна несреќа отколку жена од истата возраст.

Во Соединетите Држави, односот на полот при раѓање во периодот 1970-2002 година бил 1,05 за белото нехиспанско население, 1,04 за мексиканските доселеници, 1,03 за црнци и домородните Американци и 1,07 за мајките од кинеска или филипинска народносна припадност. Меѓу западноевропските земји околу 2001 година, соодносите се движеле од 1,04 во Белгија до 1,07 во Швајцарија, Италија, Ирска и Португалија. Во збирните резултати од 56 демографски и здравствени истражувања во африканските земји, соодносот е 1,03, иако со значителна варијација од земја до земја.
мини|Знак покрај патот во руралните средини на Сечуан: „Забрането е дискриминација, злоупотреба или напуштање девојчиња“.
Има контроверзии околу тоа дали половиот сооднос надвор од опсегот 1,03-1,07 се должи на изборот на пол, како што наведуваат некои научници, или поради природни причини. Некои научници тврдат дека силните општествено-економски фактори како што е системот на мираз во Индија и политиката на едно дете во НР Кина се одговорни за пренаталниот избор на пол. Во една широко цитирана статија,Sen, Amartya (1990), More than 100 million women are missing, New York Review of Books, 20 December, pp. 61–66 Амартија Сен ги поддржал таквите ставови. Други истражувачи тврдат дека неурамнотежениот однос на половите не треба автоматски да се смета како доказ за пренатален избор на полот; Мишел Гарен известува дека многу африкански нации, во текот на децении, имале сооднос на полови на раѓање под 1,00: односно, се раѓаат повеќе девојчиња отколку момчиња.Michel Garenne, Southern African Journal of Demography, Vol. 9, No. 1 (јуни 2004), стр. 91–96 Ангола, Боцвана и Намибија пријавиле однос на половите при раѓање меѓу 0,94 и 0,99, што е сосема различно од претпоставениот „нормален“ полов сооднос, што значи дека значително повеќе девојчиња се родени во такви општествоа.Michel Garenne, Southern African Journal of Demography, Vol. 9, No. 1 (јуни 2004), стр. 95

Во една опсежна студија, спроведена околу 2005 година, за полвиот соодносот при раѓање во Соединетите Држави од 1940 година во текот на 62 години, статистичките докази го наведуваат следново:

 За мајките кои го имале своето прво бебе, вкупниот полов сооднос при раѓање било 1,06 вкупно, а некои години било 1,07.
 За мајките кои имале бебиња по првото, овој сооднос постојано се намалувал со секое дополнително бебе од 1,07 на 1,03.
 Возраста на мајката влијаела на соодносот:
 вкупниот сооднос бил 1,05 за мајки на возраст од 25 до 35 години во моментот на раѓање
 мајките кои биле на возраст под 15 или над 40 години имале бебиња со полов сооднос помеѓу 0,94 и 1,11, и вкупен однос на половите од 1,05

 Фактори кои влијаат на половиот сооднос кај луѓето 

 Фишерово начело 
Фишеровото начело е објаснување зошто половиот сооднос кај повеќето видови е приближно 1:1. Наведено од Роналд Фишер во неговата книга од 1930 година, тоа е аргумент во однос на родителските трошоци. Во суштина тој тврди дека соодносот 1:1 е еволутивно стабилна стратегија.

 Природни фактори 
Природните фактори кои влијаат на соодносот меѓу човечките полови се активна област на научно истражување. Над 1000 статии се објавени во различни списанија. Два од често цитираните прегледи на научни студии за човековиот полов сооднос, се од В.Х. Џејмс. Научните студии се засноваат на обемни записи за раѓање и смрт во Африка, Америка, Азија, Австралија и Европа. Неколку од овие студии се прошируваат на повеќе од 100 години годишни податоци за човековиот полов сооднос за некои земји. Овие студии наведуваат дека човековиот полов сооднос, и при раѓањето и додека населението созрева, може значително да варира во зависност од голем број фактори, како што се возраста на таткото, возраста на мајката, повеќекратните раѓања, редоследот на раѓање, гестациските недели, расата, здравјето на родителите. историја и психолошки стрес на родителите. Забележително, трендовите во човековиот полов сооднос полови не се доследни низ земјите во одредено време, или со текот на времето за одредена земја. Во економски развиените земји, како и во земјите во развој, овие научни студии откриле дека човековиот полов сооднос пол при раѓањето историски варира помеѓу 0,94 и 1,15 од природни причини.

Во научен труд објавен во 2008 година, Џејмс наведува дека конвенционалните претпоставки биле:

 има еднаков број на X и Y хромозоми во сперматозоидите од цицачи
 X и Y имаат еднакви шанси за зачнување
 затоа се образуваат еднаков број на машки и женски зиготи
 затоа, секоја варијација на половиот сооднос при раѓање се должи на изборот на пол помеѓу зачнувањето и раѓањето.

Џејмс предупредува дека достапните научни докази се против горенаведените претпоставки и заклучоци. Тој известува дека има вишок на машки при раѓање во речиси сите човечки населенија, а природниот полов сооднос при раѓање обично е помеѓу 1,02 и 1,08. Сепак, соодносот може значително да отстапува од овој опсег од природни причини.

Научен труд од 1999 година објавен од Јакобсен го пријавил односот на половите за 815.891 деца родени во Данска помеѓу 1980 и 1993 година. Тие ги проучувале записите за раѓање за да ги идентификуваат ефектите од повеќекратното раѓање, редоследот на раѓање, возраста на родителите и полот на претходните браќа и сестри врз процентот на машки пол користејќи табели за непредвидени ситуации, хи-квадратни тестови и регресивна анализа. Вториоте полов сооднос бил намалуван со зголемувањето на бројот на деца по множина раѓање и со возраста на таткото, додека не бил забележан значаен независен ефект за возраста на мајката, редоследот на раѓање или други природни фактори.

Истражувачки труд од 2009 година објавен од Бранум и сор. известува за половиот сооднос добиен од податоците во евиденцијата на родени во Соединетите Држави во период од 25 години (1981-2006). Овој труд известува дека половиот сооднос при раѓање за белците во Соединетите Држави бил 1,04 кога гестациската старост била 33-36 недели, но 1,15 за гестациска возраст помала од 28 недели, 28-32 недели и 37 или повеќе недели. Оваа студија, исто така, покажала дека половиот соодносот при раѓањето во Соединетите Држави, помеѓу 1981 и 2006 година, бил понизок и кај црнците и кај хиспанците во споредба со белците.

Односот помеѓу природните фактори и односот меѓу човечките полови при раѓање, и со стареењето, останува активна област на научно истражување.

 Фактори на животната средина 

 Ефекти од климатските промени 
Различни научници го испитувале прашањето дали половиот сооднос при раѓањето кај луѓето е историски под влијание на еколошки стресови како што се климатските промени и глобалното затоплување. Неколку студии покажуваат дека високата температура го зголемува процентот на машки раѓања, но причините за тоа се спорни. Каталано и сор. известиле дека студеното време е стресна средина на животната средина, а жените подложени на постудено време абортираат изнемоштени машки фетуси во поголем дел, а со тоа го намалуваат половиот сооднос при раѓање. Стресните фактори на студеното време, исто така, ја продолжуваат долговечноста на мажите, а со тоа го зголемуваат човековиот полов сооднос на постара возраст. Тимот на Каталано открил дека покачувањето на годишната температура од 1 °C предвидува еден маж повеќе од очекуваното на секои 1.000 женки родени годишно.

Хеле и сор. проучувал 138 години податоци за односот на половите на раѓање кај луѓето, од 1865 до 2003 година. Тие откриваат зголемен вишок на машки раѓања за време на периоди на егзоген стрес (Втората светска војна) и за време на топлите години. Во најтоплиот период во последните 138 години, односот на половите при раѓање достигна врв на околу 1,08 во Северна Европа. Зголемувањето на половиот сооднос за секое зголемување на температурата од 1 °C, било приближно исто како резултатот што го открил тимот на Каталано.Helle et al., 2009, p. 1228: "an increase of 1 °C in ambient temperature anomaly was related to a 0.06% increase in annual birth sex ratio". Sex ratio in this work is defined as boys/(boys+girls); this increase corresponds to 1.2 additional males for every 1,000 females.

 Ефекти од гестациската средина 
Причините за стрес за време на бременоста, како што е неухранетоста на мајките, претежно се чини дека ја зголемуваат смртноста на фетусот, особено кај машките, што резултира со помал полов сооднос при раѓање. Се верува дека повисока инциденца на вирусот на хепатит Б кај населението го зголемува односот на половите, додека некои необјаснети здравствени опасности за животната средина се смета дека имаат спротивен ефект.

Ефектите на гестациското опкружување врз човековиот полов сооднос се сложени и нејасни, со бројни спротивставени извештаи. На пример, Остер и сор. испитувал збир на податоци од 67.000 раѓања во НР Кина, од кои 15 отсто биле носители на хепатит Б. Тие не откриле ефект врз половиот однос при раѓање од присуството на хепатит Б ниту кај мајките ниту кај татковците.

 Родова нерамнотежа 
мини| Половата нерамнотежа во Бахреин предизвикана од политиките што ги ограничуваат женските сопружници и децата на доселените работници.
Половата нерамнотежа е разлика помеѓу мажите и жените во населението. Како што е наведено погоре, мажите обично ги надминуваат жените при раѓање, но последователно доживуваат различни стапки на смртност поради многу можни причини како што се диференцијални природни стапки на смртност, воени жртви и намерна родова контрола.

Вообичаено, земјите со забележителна родова нерамнотежа имаат три заеднички одлики. Првиот е брзиот пад на плодноста, или поради претпочитање за помали семејства или заради усогласување со мерките за контрола на населението на нивната држава. Второ, постои општествен притисок жените да раѓаат синови, често поради културната предност за машки наследници. Трето, семејствата имаат широк пристап до технологија за избирачко абортирање на женски фетуси.

Некои од факторите кои се предложени како причини за родовата нерамнотежа се полово избирачкиот абортус и чедоморството, преселбите од големи размери и факторите на однесување статистички поврзани со односот на половите, како што се прекумерното пиење и насилството. Половата нерамнотежа може да резултира со закана од општествени немири, особено во случај на вишок млади мажи со низок статус кои не можат да најдат сопружници,Hudson, Valerie M. and den Boer, Andrea M. (2004) Bare Branches: The Security Implications of Asia's Surplus Male Population. The MIT Press. . и да бидат регрутирани во служба на воено политички фракции. Економските фактори како што се индустриите и активностите со мнозинство мажи, како што се петрохемиската, земјоделството, инженерството, воената и технолошката индустрија, исто така, создале нерамнотежа на машки пол во некои области зависни од овие индустрии.

Едно истражување покажало дека половиот сооднос помеѓу мажи и жени во германската сојузна држава Баварија паднал на 0,60 по крајот на Втората светска војна за најтешко погодената возрасна група (оние меѓу 21 и 23 години во 1946 година). Оваа иста студија покажала дека вонбрачните раѓања се зголемиле од приближно 10-15% за време на меѓувоените години до 22% на крајот на војната. Ова зголемување на вонбрачните раѓања се припишува на промената на пазарот на бракови предизвикана од падот на половиот сооднос.
лево|мини| Родова нерамнотежа во Естонија.
Северните Маријански Острови имаат највисок сооднос на жени со 0,77 мажи по жена. Катар има најголем сооднос на мажи, со 2,87 мажи/жени. За групата на возраст под 15 години, Сиера Леоне има највисок сооднос на жени со 0,96 мажи/жени, а Република Грузија и Народна Република Кина се изедначени за највисок сооднос на мажи со 1,13 мажи/жени (според „Светска книга на факти“ на ЦИА од 2006 година).

Вредноста за целата светско население е 1,01 машки/женски, со 1,07 при раѓање, 1,06 за оние под 15 години, 1,02 за оние меѓу 15 и 64 години и 0,78 за оние над 65 години.

Сите членови на „Првиот свет“ Г7 имаат родов сооднос во опсег од 0,95–0,98 за вкупното население, од 1,05–1,07 при раѓање, од 1,05–1,06 за групата под 15 години, од 1,00–1,04 за групата на возраст од 15 години. -64, и од 0,70-0,75 за оние над 65 години.

Земјите на Арапскиот Полуостров имаат тенденција да имаат „природен“ сооднос од околу 1,05 при раѓање, но многу висок сооднос на мажи за оние над 65 години (Саудиска Арабија 1,13, Обединети Арапски Емирати 2,73, Катар 2,84), што укажува или на натпросечна стапка на смртност за жени или потпросечна смртност за мажи, или, поверојатно во овој случај, големо население на стари машки печалбари. Спротивно на тоа, земјите од Северна и Источна Европа (балтичките земји, Белорусија, Украина, Русија) имаат тенденција да имаат „нормален“ сооднос при раѓање, но многу низок сооднос на мажи меѓу оние над 65 години (Русија 0,46, Латвија 0,48, Украина 0,52); на сличен начин, Ерменија има далеку над просечниот сооднос на мажите при раѓање (1,17) и подпросечен сооднос кај мажите над 65 (0,67). Овој ефект може да биде предизвикан од преселбата и повисоката машка смртност како резултат на повисоките смртни случаи од советската ера; тоа може да биде поврзано и со огромната (според западните стандарди) стапка на алкохолизам во поранешните советски држави. Друг можен придонесувачки фактор е стареењето на населението, со повисок од нормалниот процент на релативно постари луѓе, имајќи предвид дека, поради повисоките диференцијални стапки на смртност, соодносот на мажи и жени се намалува за секоја година од животот.

Во еволутивната биологија на половото размножување, оперативниот полов сооднос (ОПС), е односот на полово конкурентните мажјаци кои се подготвени да се парат со полово конкурентните женки кои се подготвени за парење, или алтернативно месниот сооднос на женките што може да се оплодат со полово активните мажи во кое било дадено време. Ова е различно од физичкиот полов сооднос бидејќи не ги зема предвид полово неактивните или неконкурентните поединци (поединци кои не се натпреваруваат за партнери).

 Последици од високиот полов сооднос 
десно|мини| Бенјаминијците одземаат сопруги од Шило во оваа дрворез од Јулиус Шнор фон Каролсфелд од 1860 година. Немало доволно жени достапни за брак поради големите загуби во Битката кај Гибеја.
Постојат неколку општествени последици од неурамнотежениот полов сооднос. Исто така, може да стане фактор за општествен и демографски колапс. На пример, домородното население во Куско, денешно Перу во времето на шпанското освојување било под стрес поради нерамнотежа во половиот сооднос меѓу мажите и жените.Dynamics of Indigenous Demographic Fluctuations: Lessons from Sixteenth-Century Cusco, Peru  R. Alan Covey, Geoff Childs, Rebecca Kippen Source: Current Anthropology, Vol. 52, No. 3 (јуни 2011), pp. 335–360: The University of Chicago Press Анализите за тоа како нерамнотежата во половиот сооднос влијаеле на личната потрошувачка и распределбата во домаќинството биле започнати од Гери Бекер, Шошана Гросбард-Шехтман,Shoshana Grossbard-Shechtman (1993), On the Economics of Marriage – A Theory of Marriage, Labor and Divorce. Boulder, CO: Westview Press. и Марсија Гутентаг и Пол Секорд.Guttentag, Marcia and Secord, Paul F. (1983), Too Many Women: The Sex Ratio Question. Beverly Hills: Sage Publications Високите коефициенти на мажи имаат позитивно влијание врз брачната плодност и учеството на жените во потрошувачката на домаќинствата, а негативни ефекти врз вонбрачниот соживот и плодноста и понудата на работна сила на жените. Се покажало дека понудата на работна сила на мажените жени во Соединетите Држави, со текот на времето, варира обратно во зависност од односот на половите.Grossbard-Shechtman, Shoshana and Granger, Clive W. (септември 1998). "Women's Jobs and Marriage, Baby-Boom versus Baby-Bust," Population, 53: 731–52 (на француски)

 Историја 
Човековиот полов сооднос при раѓање е предмет на проучување уште од почетокот на историјата на статистиката, бидејќи лесно се забележува и е голем број за доволно големо население. Раниот истражувач бил Џон Арбутнот (1710 година),  кој во современи поими, извршил тестирање на статистичка хипотеза, пресметувајќи ја p-вредноста (преку знаковен тест), ја толкува како статистичка значајност, и ја отфрлил нултата хипотеза.

Човековиот полов соодност при раѓање, исто така, бил анализиран и користен како пример од Јакоб Бернули во Ars Conjectandi (1713 година), во кој нееднаков однос на половите е природен пример на Бернулиевиот опит  со нерамномерни шанси. Вилемовиот Гравезанд (1774) исто така го проучувал. Пјер Симон Лаплас (1778) го користел човековиот полов сооднос како пример во неговиот развој на теоријата на веројатноста. Тој ја разгледувал статистиката од речиси половина милион раѓања; статистиката покажала вишок на момчиња во однос на девојчињата. Тој заклучил со пресметка на p-вредност дека вишокот бил вистинит, но необјаснет ефект.

 Поврзано 

 Оперативен полов сооднос
 Избирање на полот
 Избирачки полов абортус
 Вишок жени
 Исчезнати жени

Земји:

 Список на држави по полов сооднос
 Изгубени момчиња (мормонски фундаментализам)
 Исчезнати жени од Кина
 Список на кинески административни единици по полов сооднос

 Наводи 

Категорија:Човеков полов сооднос