Натриум хлорат

Натриум хлорат — неорганско соединение со хемиска формула Na ClO3. Тоа е бел кристален прав кој е лесно растворлив во вода. Тој е хигроскопски. Се распаѓа над 300 °C за ослободување на кислород  и остава натриум хлорид. Годишно се произведуваат неколку стотици милиони тони, главно за производство на хартија со висока осветленост.

 Синтеза 
Индустриски, натриум хлорат се произведува со електролиза на концентрирани раствори на натриум хлорид. Сите други процеси се застарени. Процесот на натриум хлорат не треба да се меша со процесот на хлоралкали, кој е индустриски процес за електролитичко производство на натриум хидроксид и гас хлор.

Целокупната реакција може да се поедностави на равенката:

Прво, хлоридот се оксидира за да се формира среден хипохлорит, ClO-, кој подлежи на дополнителна оксидација до хлорат по две конкурентни патеки на реакција: (1) Формирање аноден хлорат на граничниот слој помеѓу електролитот и анодата, и (2) Автооксидација на хипохлоритот во најголемиот дел од електролитот.

При електролиза на катодата се формираат водород и натриум хидроксид, а хлоридните јони се испуштаат на анодата (често се користи електрода со мешан метал оксид). Еволуираниот хлор не излегува како гас, туку се подложува на хидролиза:

Се смета дека хидролизата на хлорот е брза. Формирањето на H + јони треба да го направи граничниот слој на анодата силно кисел и тоа се забележува при ниски концентрации на хлорид. Сепак, големите концентрации на хлорид, како што се појавуваат во индустриските хлорат ќелии, ја поместуваат рамнотежата на хидролизата налево. На граничниот слој, концентрацијата на H+ не е доволно висока за да дозволи дифузија во најголемиот електролит. Затоа, водородот се транспортира подалеку од анодата најмногу како хипохлорна киселина наместо H+. Хипохлорната киселина се дисоцира во најголемиот дел од електролитот каде што pH вредноста е висока и хипохлоритниот јон дифузира назад во анодата. Повеќе од две третини од хипохлоритот се троши со пуферирање пред да стигне до анодата. Остатокот се испушта на анодата за да формира хлорат и кислород:

Автооксидацијата на хипохлорната киселина во најголемиот дел од електролитот се одвива според поедноставената севкупна равенка:

На тоа му претходи дисоцијација на дел од вклучена хипохлорна киселина:

Реакцијата бара одредено растојание од анодата за да се случи во значителен степен, каде што електролитот е доволно пуфериран од хидроксилот формиран на катодата. Хипохлоритот потоа реагира со остатокот од киселината:

Покрај оддалеченоста на анодата, автооксидацијата зависи и од температурата и pH вредноста. Типична ќелија работи на температури помеѓу 80 степени °C и 90 °C и на pH од 6,1–6,4.

Независно од патот на реакцијата, испуштањето на 6 мол хлорид е потребен за да се добие 1 mol хлорат. Сепак, патот на анодна оксидација бара 50% дополнителна електрична енергија. Затоа, индустриските ќелии се оптимизирани за да ја фаворизираат автооксидацијата. Формирањето хлорат на анодата се третира како реакција на загуба и е минимизирано со дизајн.

Другите реакции на загуба исто така ја намалуваат тековната ефикасност и мора да се потиснат во индустриските системи. Главната загуба се јавува со редукција на хипохлоритот назад на катодата. Реакцијата се потиснува со додавање на мала количина на дихромат (1-5 g/L) до електролитот. Порозен филм од хром хидроксид се формира со катодно таложење. Филмот ја попречува дифузијата на анјоните во катодата, додека пристапот на катјоните и нивната редукција се олеснува. Филмот престанува да расте сам по себе откако ќе достигне одредена дебелина.

 Употреба 
Главната комерцијална употреба на натриум хлорат е за правење хлор диоксид (ClO2). Најголемата примена на ClO2, која опфаќа околу 95% од употребата на хлорат, е во белењето на пулпата. Сите други, помалку важни хлорати се добиени од натриум хлорат, обично со метатеза на сол со соодветниот хлорид. Сите соединенија на перхлорат се произведуваат индустриски со оксидација на раствори на натриум хлорат со електролиза.Vogt, Helmut; Balej, Jan; Bennett, John E.; Wintzer, Peter; Sheikh, Saeed Akbar; Gallone, Patrizio (2000). 

 Хербициди 
Натриум хлорат се користи како неселективен хербицид. Се смета за фитотоксичен за сите зелени растителни делови. Може да убие и преку апсорпција на коренот.

Натриум хлорат може да се користи за контрола на различни растенија, вклучително и утринска слава, канадски трн, џонсонова трева, бамбус, рагворт и кантарион. Хербицидот главно се користи на необработливо земјиште за третман на место и за целосна контрола на вегетацијата на области вклучувајќи ги патиштата, оградите и рововите. Натриум хлорат исто така се користи како дефолијант и десикант за:

 Пченка
 Памук
 Сува грав
 Лен
 Зрно сорго
 Пиперки
 Ориз
 Шафлор
 Јужен грашок
 Соја
 Сончоглед
Ако се користи во комбинација со атразин, ја зголемува перзистенцијата на ефектот. Ако се користи во комбинација со 2,4-D, перформансите се подобруваат. Натриум хлорат има ефект на стерилизирање на почвата. Мешањето со други хербициди во воден раствор е можно до одреден степен, доколку тие не се подложни на оксидација.

Продажбата на натриум хлорат како уништувач на плевелите била забранета во Европската Унија во 2009 година, наведувајќи ги здравствените опасности, а постоечките залихи ќе се користат во текот на следната година.

 Хемиско производство на кислород 
Хемиските генератори на кислород, како што се оние во комерцијалните авиони, обезбедуваат кислород за итни случаи на патниците за да ги заштитат од падови на притисокот во кабината. Кислородот се создава со распаѓање на натриум хлорат на висока температура:

Топлината потребна за започнување на оваа реакција се создава со оксидација на мала количина железо во прав измешана со натриум хлорат, а реакцијата троши помалку кислород отколку што се произведува. Бариум пероксид (BaO2) се користи за апсорпција на хлорот што е незначителен производ во распаѓањето. Полнењето за палење се активира со повлекување на маската за итни случаи. Слично на тоа, системот за заварување Solidox користел пелети од натриум хлорат измешани со запаливи влакна за да генерира кислород.

 Согорување без кислород 
Натриум хлорат може да се меша со сахароза шеќер за да се направи високо експлозивно гориво, слично на барутот, кое гори во херметички простори. Ова е реакцијата:

Сепак, овој натриум хлорат најчесто се заменува со калиум хлорат . 

 Органска синтеза 
Натриум хлорат може да се користи со хлороводородна киселина (или исто така сулфурна киселина и натриум хлорид, чија реакција генерира HCl) за хлорирање на ароматични соединенија без употреба на органски растворувачи. Во овој случај, неговата функција е да го оксидира HCl за да се добие или HOCl или Cl2 (во зависност од pH) in-situ кои се активни агенси за хлорирање.

 Токсичност кај луѓето 
Натриум хлорат е токсичен: „дозите од неколку грама хлорат се смртоносни“.  (ld50 орално кај стаорци 1200 mg  /kg) Оксидативниот ефект врз хемоглобинот доведува до формирање на метхемоглобин, што е проследено со денатурација на белковината на глобинот и вкрстено поврзување на мембранските белковини на еритроцитите со резултат на оштетување на мембранските ензими. Ова доведува до зголемена пропустливост на мембраната и тешка хемолиза. Денатурацијата на хемоглобинот го надминува капацитетот на метаболичкиот пат G6PD. Покрај тоа, овој ензим е директно денатуриран од хлорат.

Резултати од акутна тешка хемолиза, со повеќеорганска инсуфициенција, вклучувајќи DIC и бубрежна инсуфициенција. Дополнително, постои директна токсичност на проксималните бубрежни тубули. Третманот ќе се состои од трансфузија, перитонеална дијализа или хемодијализа.Goldfrank's Toxicologic Emergencies, McGraw-Hill Professional; 8th edition (March 28, 2006), 

 Формулации 
Натриум хлорат доаѓа во формулации за прашина, спреј и гранули. Мешавините на хлорати и органски соединенија претставуваат сериозен ризик од експлозии 

Формулациите што се продаваат содржат средство за задржување оган. Повеќето комерцијално достапни плевели со хлорат содржат приближно 53% натриум хлорат, а балансот е средство за намалување на пожарот, како што се натриум метаборат или амониум фосфати.

 Трговски имиња 
Натриум хлорат е активна состојка во различни комерцијални хербициди. Некои трговски имиња за производи кои содржат натриум хлорат вклучуваат Atlacide, Defol, De-Fol-Ate, Drop-Leaf, Fall, Harvest-Aid, Kusatol, Leafex и Tumbleaf. Соединението може да се користи во комбинација со други хербициди како што се атразин, 2,4-D, бромацил, диурон и натриум метаборат.

Натриум хлорат бил широко користен уништувач на плевелот во ЕУ, до 2009 година кога бил повлечен по одлука донесена според одредбите на регулативите на ЕУ. Неговата употреба како хербицид надвор од ЕУ останува непроменета, како и неговата употреба во други нехербицидни апликации, како што е производството на биоциди од хлор диоксид и за белење на целулоза и хартија.

 Културни наводи 
Историчарот Џејмс Вотсон од Универзитетот Маси во Нов Зеланд напишал натпис, кој е широко пријавен, „Значењето на експлодирачките панталони на г-дин Ричард Бакли“  "Histories: Farmer Buckley's exploding trousers", New Scientist за несреќите со натриум хлорат кога се користел како хербицид за контрола на амброзијата во 1930-тите."Trousers Explode, Evening Post, 21 April 1933 Ова подоцна му ја донело Иг-Нобеловата награда во 2005 година,James Watson for "The Significance of Mr. Richard Buckley’s Exploding Trousers.", improbable.com и била основа за епизодата „Exploding Pants“ во мај 2006 година од Разоткривачи на митови .

 Наводи 

 Надворешни врски 
 Меѓународна хемиска безбедносна картичка 1117

Категорија:Оксиданси
Категорија:Исушувачи
Категорија:Соединенија на натриумот
Категорија:Хлорати