Гледичија

Гледичија, трнлив Гледичија или трновец () — листопадно дрво од семејството на бобовите (Fabaceae) домородно во средна Северна Америка, каде што најчесто може да се сретне во влажна почва на речните долини. Гледичијата е многу прилагодлив на различни средини, е претставен во светот како агресивен инвазивен вид.

 Опис 
Ова дрво може да достигне висина од 20–30 м. Тој покажуваат брз раст, но живее среден животен век од околу 120 години. Листовите се шилести  кај постарите дрвја, но двојни составени на енергичните млади дрвја. Летоците се    (помали на двојни листови) и светло зелена. Тие стануваат жолти наесен. Гледичија излегуваат релативно доцна во пролетта, но генерално малку порано од багремот (Robinia pseudoacacia). Цветовите се со силен мирис, крем боја ,се појавуваат кон крајот на пролетта, во грстови кои излегуваат од основата на пазувите на листовите.

Плодот на Гледичијата е рамна мешунка која созрева во раната есен. Мешунките се генерално помеѓу 15–20 см. Семињата на Гледичијата се растураат со пасење тревопасни животни, како што се говедата и коњите, кои ја јадат пулпата на мешунките и ги излачуваат семињата во измет; дигестивниот систем на животното помага во распаѓање на тврдиот слој на семето, што го олеснува ртењето. Покрај тоа, семето се ослободува во ѓубривото на домаќинот, обезбедувајќи ѓубриво за нив. Мешунките од семето на Гледичијата созреваат доцна на пролет и брзо ртат кога температурите се доволно топли. 

Гледичија најчесто имаат трње 3–10 см кои  растат  надвор од гранките, некои достигнуваат должина над 20 см; тие можат да бидат единечни или разгранети во неколку точки и најчесто образуваат густи грстови. Трњите се прилично меки и зелени додека се млади, се стврднуваат и стануваат црвени како што стареат, а потоа бледнеат до пепелно сиви и стануваат кршливи кога созреваат. Се смета дека овие трње еволуирале за да ги заштитат дрвјата од брсење на плеистоценската мегафауна, која можеби била вклучена и во растурањето на семето, но нивната големина и растојанието се помалку корисни во одбраната од помалите постоечки тревопасни животни како што се елените. Формите кои се без трње (Gleditsia triacanthos var. inermis ) повремено се среќаваат како диви растенија и се достапни како расадници. Пријавена е хибридизација на Гледичија со воден Гледичија (G. aquatica ).

 Одгледување и историја 
Неговите сорти се популарни украсни растенија, особено во северните рамнини на Северна Америка каде што малку број на дрвја можат да преживеат и да напредуваат. Тоа толерира урбани услови, набиена почва, сол на патот, алкална почва, топлина и суша. Популарноста делумно се должи на фактот што се пресадува толку лесно. Брзата стапка на раст и толеранцијата на лошите услови на локацијата го прави ценет во области каде што се бара, како што се нови паркови или станбени објекти, и во нарушени и рекултивирани средини, како што е јаловина од рудници. Сорти со тесен исправен раст, како северниот сентинел, се особено ценети како улични дрвја. Отпорен е на молци, но го обезлистува друг штетник. Многу култивирани сорти немаат трње.

 Земјоделство 
Видот е главен инвазивен еколошки и економски плевел во земјоделските региони на Австралија. Растението формира грмушки и го уништува пасиштето кое е потребно за да преживее добитокот. Грмушките ги задушуваат водните патишта и ги спречуваат домашните животни да пијат, а исто така и пристаништето на штетници. Боцките предизвикуваат оштетување и на луѓето и на домашните и домашните диви животни и може да ги дупнат гумите на возилата. Во поголемиот дел од средниот запад на Соединетите Американски Држави, Гледичијата се смета и за плевел и штетник што се етаблира на фармските полиња. Во другите региони во светот, сточарите и фармерите кои користат монокултурно одгледување сметаат дека Гледичијата е непријатен плевел; неговиот брз раст му овозможува да се надмине со тревите и другите култури.

 Користи 

 Храна 
мини|Незрели  мешунки 
Пулпата од внатрешната страна на мешунките може да се јаде (за разлика од багремот, кој е отровен) и се консумира од дивиот свет и добитокот.

Гледичијата не е значајно растение за медот. Долгите мешунки, кои се сушат и созреваат до кафеави, се опкружени со цврста, кожнена лушпа која се прилепува на пулпата внатре. Пулпата е светло зелена кај незрелите мешунки - е силно слатка, остра и сочна во зрелите мешунки. Темно кафеави зрна богати со танини се наоѓаат во процепите во пулпата. 

 Дрвена граѓа 
мини|Gleditsia triacanthos – MHNT
Гледичија создава висококвалитетно, издржливо дрво кое добро се полира, но дрвото не расте во доволен број за да може да се користи во индустријата. Се користи и за столбови и шини поради густината, и отпорноста на гниење. Во минатото, тврдите трње на помладите дрвја се користеле како клинци, а самото дрво се користело за обликување на клинци за бродоградба.

 Поврзување на азот 
Многу научни извори наведуваат дека ова дрво не го поправа азот. Некои ја поддржуваат оваа изјава со фактот дека не формира коренски јазли со симбиотски бактерии, претпоставката е дека без нодулација, не може да дојде до фиксација на азот. Спротивно на тоа, многу популарни извори, особено публикациите за пермакултура, тврдат дека навистина го поправа азот, но со некој друг механизам. 

Постојат анатомски, еколошки и таксономски индикации за фиксација на азот кај мешунките кои не се нодулациони. Забележано е дека и нодулационите и не-нодулационите видови растат добро во почва сиромашна со азот, а на некои места дури и доминираат мешунките што не нодулираат. Отпадокот и семките на не-нодулационите видови содржат нивоа на повисок азот од немешунките, а понекогаш дури и повисоки од нодулационите мешунки кои растат на истото место. Како тоа се случува сè уште не е добро разбрано, но има некои набљудувања на активноста на нитрогеназата кај мешунките што не се нодулираат, вклучително и Гледичијата. 

 Истражување 
Во истражувањето со користење на бази на податоци, повеќе од 60 фитохемикалии беа идентификувани од Гледичијата, вклучувајќи полифеноли, тритерпени, стероли и сапонини, со студии кои ја проценуваат можната биолошка активност.

 Наводи 

 Поврзано 





 Надворешни врски 

 Слики на Gleditsia triacanthos на bioimages.vanderbilt.edu
 Слики на Gleditsia triacanthos  во Forestry Images
 Gleditsia triacanthos во базата на податоци за растенија на USDA

Категорија:Варзила
Категорија:Статии со микроформати за вид
Категорија:Украсни дрва
Категорија:Мешункасти култури
Категорија:Незагрозени видови според МСЗП
Категорија:Растенија опишани во 1753 година