Кримска конференција

Кримската конференција, позната и како Конференција во Јалта и под кодното име Аргонаут, се одржала од 4 до 11 февруари 1945 година, и бил втор мултилатерален состанок на лидерите од сојузничките сили од Втората светска војна: Соединетите држави, Обединетото Кралство и Советскиот Сојуз. На неа се разговарало за повоената реорганизација на Германија и Европа. Tрите држави биле претставени од претседателотФренклин Рузвелт, премиерот Винстон Черчил и генералниот секретар Јосиф Сталин, соодветно. Конференцијата се одржала во близина на Јалта на Крим во Советскиот Сојуз, во палатите Ливадија, Јусупов и Воронцов.

Јалта била втората од трите големи воени конференции меѓу сојузничките сили. На неа и претходела Конференцијата во Техеран во ноември 1943 година, а по неа во јули 1945 година се одржала Потсдамската конференција.

 Конференција 
мини|Советски, американски и британски дипломати за време на Конференцијата во Јалта
За време на конференцијата во Јалта, Сојузничките сили веќе ја ослободиле цела Франција и Белгија и се воделе борби на западната граница од Германија. На исток, советските сили биле 65 км од Берлин, откако веќе ги истиснале Германците од Полска, Романија и Бугарија. Поразот на Германија веќе не бил доведуван во прашање. Прашањето било како да се обликува повоена Европа.Diana Preston, Eight Days at Yalta: How Churchill, Roosevelt and Stalin Shaped the Post-War World (2019) pp 1–23.David G. Haglund, "Yalta: The Price of Peace." Presidential Studies Quarterly 42#2 (2012), p. 419+. onlineDonald Cameron Watt, "Britain and the Historiography of the Yalta Conference and the Cold War." Diplomatic History 13.1 (1989): 67–98. online

Секој од тројцата водачи си имал своја агенда за повоена Германија и за ослободената Европа. Рузвелт сакал Советите да го поддржат во Тихоокеанската војна против Јапонија, односно за планираната инвазија на Јапонија (Операција августовска бура), како и да учествуваат во Обединетите нации. Черчил се залагал за слободни избори и демократски влади во Средна и Источна Европа, особено во Полска. Сталин барал советска сфера на политичко влијание во Источна и Средна Европа како суштински аспект од стратегијата за национална безбедност на Советите, а неговата позиција на конференцијата ја сметал за силна до мера да може да диктира услови. Според членот од американската делегација и иден државен секретар на САД, Џејмс Ф. Бирнс, „не беше прашање што ќе им дозволиме на Русите да прават, туку што можеме да ги натераме Русите да направат“.

Полска била првата точка на советската агенда. Сталин изјавил: „За советската влада, прашањето за Полска беше прашање на чест“ и безбедност, бидејќи Полска историски служела како коридор за силите кои се обидувале да ја нападнат Русија. Сталин заклучил дека „Полска мора да биде силна“ и дека „Советскиот Сојуз е заинтересиран за создавање на моќна, слободна и независна Полска“. Според тоа, Сталин навел дека за барањата на полската влада во егзил не може да се преговара, а Советите ќе ја задржат територијата на источна Полска што ја анектирале во 1939 година, а на Полска ќе ѝ се надомести со проширување на нејзините западни граници на сметка на Германија. Сталин ветил слободни избори во Полска и покрај тоа што таму веќе имало привремена влада под закрила на Советскиот Сојуз, која неодамна била поставена на полските територии окупирани од Црвената армија .

Рузвелт сакал Советите да се приклучат на сојузниците во Тихоокеанската војна против Јапонија, затоа што тој се надевал дека војната ќе заврши побрзо и со помали американските жртви.

Еден од предусловите за Советите да ѝ објават војна на Јапонија бил Америка да ја признае монголската независност од Кина (Монголската Народна Република била советска сателитска држава од 1924 година до Втората светска војна). Советите, исто така, барале признавање на советските интереси во Кинеската источна железница и Порт Артур.

Советите барале да им се врати Јужен Сахалин, кој Јапонија го одзел од Русија во Руско-јапонската војна од 1905 година, и предавање на Курилските острови од Јапонија. Двете барања биле одобрени од Труман.

За возврат, Сталин ветил дека Советскиот Сојуз ќе се приклучи во Тихоокеанската војна три месеци по поразот на Германија. Подоцна, во Потсдам, Сталин му ветил на Труман дека ќе го почитува националното единство на Кореја, која делумно ќе биде окупирана од советските трупи.
мини|Собата за состаноци на големата тројка
Исто така, Советите се согласиле да се приклучат на Обединетите нации поради тоа што дознале дека постојаните членки на Советот за безбедност ќе има право на вето, што гарантирало дека секоја земја може да ги блокира несаканите одлуки.

Тројцата лидери го ратификувале договорот на Европската советодавна комисија за одредување на границите на повоените окупациски зони во Германија, по една зона за секој од трите главни сојузници. Тие, исто така, се согласиле да ѝ дадат окупациона зона и на Франција за сметка на зоните од САД и ОК, но Де Гол не прифатил француската зона да биде дефинирана со граници утврдени во негово отсуство. Така, тој им наредил на француските сили да го окупираат Штутгарт, како дополнение на зоната која претходно било договорено да ѝ припадне на Франција. Тој се повлекол оттаму откако Американците му се заканиле дека ќе ја прекинат економската поддршка.

Исто така, Големата тројка се согласила дека сите влади ќе бидат вратени во окупираните земји, со исклучок на Романија и Бугарија и Полска и дека сите нивни цивили ќе бидат вратени во татковината. .

 Декларација за ослободена Европа 
мини|Лидерите на големата тројка на преговарачка маса на конференцијата во Јалта
Декларацијата за ослободена Европа била создадена од Винстон Черчил, Френклин Рузвелт и Јосиф Сталин за време на Конференцијата во Јалта. Во неа им се ветувало на луѓето во Европа дека ќе „создадат демократски институции по сопствен избор“. Во декларацијата се ветувало „што е можно побрзо воспоставување на влади преку слободни избори, кои ќе одговорат на волјата на народот“. Тоа е слично на одредбите од Атлантската повелба за „правото на сите луѓе да избираат форма на влада под која ќе живеат“.

 Клучни точки 
Клучните точки на состанокот биле:

 Договор да се стави приоритет на безусловното предавање на нацистичка Германија. По војната, Германија и Берлин ќе бидат поделени на четири окупирани зони.
 Сталин се согласил Франција да има четврта окупациска зона во Германија доколку се формира за сметка на американската и британската зона.
 Германија ќе биде демилитаризација и денацификација. На Конференцијата во Јалта, сојузниците одлучиле да преземат заштитни мерки против потенцијалното воено заживување на Германија, да се искорени германскиот милитаризам и нацистичкиот генералштаб, да се изврши денацификација на Германија, да ги казнат воените злосторници и да ја разоружаат и демилитаризираат Германија.
 Германските воени репарации делумно требало да бидат во форма на принудна работа . Присилната работа требало да се искористи за да се исправи штетата што Германија им ја нанела на своите жртви.Pavel Polian. Against Their Will: The History and Geography of Forced Migrations in the USSR. Central European University Press 2003   pp. 244–49
 Создавање совет за репарација со седиште во Советскиот Сојуз.
 Се разговарало за статусот на Полска. Било договорено признавањето на комунистичката Привремена влада на Република Полска, која била инсталирана од Советскиот Сојуз „на поширока демократска основа“.
 Полската источна граница ќе биде по линијата Керзон, а на Полска ќе ѝ се надомести со територии на запад за сметка на Германија.
 Сталин ветил дека ќе дозволи слободни избори во Полска.
 Сталин се обврзал да учествува во Обединетите нации.
 Сталин побарал на сите 16 советски социјалистички републики да им биде одобрено членство во ОН. Тоа било разгледувано, но 14 републики биле одбиени. Труман се согласил за членство на Украина и Белорусија, а го задржал правото, кое никогаш не било искористено, да бара уште два гласа за Соединетите држави.
 Сталин се согласил да се приклучи во борбата против Јапонија „за два или три месеци откако Германија ќе капитулира и ќе заврши војната во Европа“. Поради тоа, Советите ќе ги добијат јужниот дел на Сахалин и Курилските острови, пристаништето Далијан требало да биде интернационализирано, а советскиот закуп на Порт Артур ќе биде обновен."Agreement Regarding Japan," Protocol Proceedings of the Crimea Conference (February 11, 1945). Online.
 За бомбардирање на Јапонија, бил постигнат договор воздухопловните сили на американската армија Б-29 да ја користат базата во близина на устието на реката Амур во областа Комсомолск - Николаевск (а не во близина на Владивосток, како што било претходно предложено). Ова не се реализирало. Генералот Алексеј Антонов навел дека една од првите цели на Црвената армија ќе биде заземање на јужната половина од островот Сахалин и дека би била пожелна американска помош за одбрана на Камчатка.
 Нацистичките воени злосторници требало да се пронајдат и да им се суди на териториите на кои ги извршиле злосторствата. Нацистичките лидери требало да бидат погубени.
 Требало да се формира „Комитет за расчленување на Германија“. Негова цел била да одлучи дали Германија ќе се подели на неколку нации. Следуваат примери на планови за поделба:

 Последици 
мини|Териториите окупирани од сојузниците (црвено) на 15 февруари 1945 година, четири дена по завршувањето на конференцијата
мини| Старите и новите граници на Полска, 1945 година – Креси со светло црвено
Биполарниот свет создаден во Јалта со поделбата на Европа на источен и западен блок опстојувал повеќе од 40 години - од говорот на Черчил во Фултон на 5 март 1946 година до распадот на СССР во декември 1991 година. Системот од Јалта почнал да пропаѓа уште во 1980-тите со почетокот на перестројката во СССР во март 1985 година. Земјите од Средна и Источна Европа во 1989 година почнале да го отфрлаат комунистичкиот систем. На 3 октомври 1990 година Германија била обединета.

 Поврзано 

 Источен блок
 Список на конференции од Втората светска војна
 Список на самити на Советскиот Сојуз и Соединетите Држави
 Историја на Обединетите нации

 Наводи 

 Извори 

 Дополнително читање 

 Susan Butler, Roosevelt and Stalin (Knopf, 2015)
 Clemens, Diane Shaver. Yalta (Oxford University Press). 1971
 Gardner, Lloyd C. Spheres of influence : the great powers partition Europe, from Munich to Yalta (1993) online free to borrow
 Harbutt, Fraser J. Yalta 1945: Europe and America at the Crossroads (Cambridge: Cambridge University Press, 2010).
 Haglund, David G. "Yalta: The Price of Peace." Presidential Studies Quarterly 42#2 (2012), p. 419+.  online

 Preston, Diana., Eight Days at Yalta: How Churchill, Roosevelt and Stalin Shaped the Post-War World (2019) 
 Roberts, Geoffrey.  "Stalin at the Tehran, Yalta, and Potsdam conferences." Journal of Cold War Studies 9.4 (2007): 6–40. 
Shevchenko O. Yalta-45: Ukrainian science historiographic realia in globalization and universalism era
 Watt, Donald Cameron.   "Britain and the Historiography of the Yalta Conference and the Cold War." Diplomatic History 13.1 (1989): 67–98. online

 Надворешни врски 

 Записник од конференцијата Библиотека за истражување на комбинирано оружје
 Конференциите во Техеран, Јалта и Потсдам. Документи . Москва: Издавачи на напредок . 1969 година.
 Надворешни односи на Соединетите Американски Држави. Конференции во Малта и Јалта, 1945 година
 Протокол на постапките на Конференцијата за Крим
 Конференција на Јалта воена историја на Интернет 
 Јалта ја фрла својата сенка 60 години, БиБиСи, 7 февруари 2005 година
 Научни конференции посветени на Јалта 2004–2010 година; Јалта-45|13 Јалта-45/15
 EDSITEment план за лекција Извори на раздор, 1945–1946 година

Категорија:Договори на Советскиот Сојуз
Категорија:Јалта
Категорија:Винстон Черчил
Категорија:Јосиф Сталин
Категорија:Обединето Кралство во Втората светска војна
Категорија:Сојузничка окупација на Европа
Категорија:Конференции во Втората светска војна
Категорија:Настани во февруари 1945
Категорија:1945 во Русија
Категорија:1945 во меѓународните односи
Категорија:Мултилатерални односи на Русија
Категорија:Конференции во 1945
Категорија:Дипломатски конференции во Советскиот Сојуз
Категорија:Крим во Втората светска војна