Советска економска реформа (1965)

Советската економска реформа од 1965 година, понекогаш наречена реформа на Косигин () или Либерманова реформа — збир на планирани промени во економијата на СССР. Централен дел од овие промени било воведувањето на профитабилноста и продажбата како два клучни показатели за успехот на претпријатието. Дел од профитот на претпријатието би отишол во три фонда, кои се користат за наградување на работниците и проширување на операциите; повеќето би оделе во централниот буџет.

Реформите биле политички воведени од Алексеј Косигин - кој штотуку станал премиер на Советскиот Сојуз по смената на Никита Хрушчов - и биле ратификувани од Централниот комитет во септември 1965 година. Тие рефлектирале некои долгогодишни желби на математички ориентирани економски планери на СССР и иницирале промена кон зголемена децентрализација во процесот на економско планирање.

 Заднина 
За време на Ленин, Новата економска политика ги дозволила и ги користела концептите на профит и стимулации за регулирање на советската економија. Сталин ја трансформирал оваа политика брзо со колективизација на фармите и национализација на индустријата, што било резултат на забрзувањето на централното планирање како што е примерот со „Петгодишните планови“.Кац, Економски реформи (1972), стр. 8–17. Од околу 1930 година, Советскиот Сојуз користел централизиран систем за управување со својата економија. Во овој систем, единствена бирократија создавала економски планови, кои ги распоредувале работниците на работни места, ги одредувале платите, диктирале распределба на ресурсите, ги утврдувале нивоата на трговија со другите земји и го планирале текот на технолошкиот напредок. Малопродажните цени на стоките за широка потрошувачка биле фиксирани на нивоа наменети за расчистување на пазарот. Цените на стоките на големо биле исто така фиксни, но тие служеле повеќе за сметководствена функција отколку за пазарен механизам. Колективните фарми, исто така, плаќале централно одредени цени за залихите што им биле потребни, а за разлика од другите сектори нивните работници добивале плати директно зависни од профитабилноста на работењето.Adam, Economic Reforms (1989), pp. 5–11.

Иако советските претпријатија теоретски биле управувани од принципот хозарчет или „сметководство“ - што барало од нив да ги исполнат очекувањата на планерите во рамките на системот на утврдени цени за нивните влезни и аутпути - тие имале мала контрола врз најголемите одлуки кои влијаат на нивното работење.Адам, Економски реформи (1989), стр. 11–13. Менаџерите навистина имале одговорност да го планираат идното бруто производство, кое хронично го потценувале за подоцна да го надминат предвидувањето.Кац. Економски реформи (1972), стр. 155. „Директорот од стар стил, кој беше добар во набавка на материјали во недостиг и успешно се бореше со властите за да добие низок „вал“ план што можеше удобно да го преполни, беше изгубен во новите околности и имаше сериозен проблем со психолошка преориентација. Менаџерите потоа добивале бонуси (премии) за вишокот производ, без оглед на тоа дали тој е произведен на рентабилен начин или дали нивното претпријатие во целина е профитабилно. Бонусите за производство доаѓале во износи понекогаш еднакви на основните плати на менаџерите. Системот, исто така, поттикнало бесмислени зголемувања во големината, тежината и цената на производните резултати, едноставно затоа што било произведено „повеќе“.Тубис, Донесување одлуки во советската економска бирократија (1973), стр. 22–27. „Висината на премијата беше утврдена врз основа на исполнувањето на нормите за секој плански индекс, при што беше утврдена одредена стапка за исполнување и повисоки стапки за преисполнување на секоја норма. Бидејќи бруто-аутпутот раководството го сметаше за најважен индекс, манипулацијата со овие бонуси беше многу важна затоа што раководниот персонал го ориентираше производството да добие најповолни суми, особено затоа што премијата често изнесуваше сума еднаква на редовната плата на менаџерот, работниците и понискиот менаџерски персонал, на пример, шефот на продавницата, биле исплатени од фондот на претпријатието составен од дел од профитот на претпријатието, бонусите на раководниот персонал, во најголем дел, биле исплатени од државниот буџет. , премијата на менаџерот и неговиот персонал произлезе од исполнувањето на планот за производство, без оглед на тоа како претпријатието работи финансиски“.

 Подемот на оптималните планери 
Економските реформи се појавиле во период на голема идеолошка дебата за економското планирање. Поматематичките, „кибернетски“ гледишта на почетокот се сметале за девијантни од православната марксистичка економија, која сметала дека вредноста на доброто произлегува строго од трудот.Елман, Советско планирање денес (1971), стр. 4. Оваа доктрина, елаборирана во дела како што е книгата на Сталин од 1952 година, Економските проблеми на социјализмот во СССР, го опишала ценовниот систем како капиталистичка реликвија која на крајот ќе исчезне од комунистичкото општество.Елман, Советско планирање денес (1971), стр. 30. „Во економските проблеми на социјализмот во СССР (1952) Сталин го повтори познатиот максистичко-ленинистички аргумент дека односите цена-пазар во социјалистичка економија се остаток на капитализмот, чиешто опстојување во социјалистичка економија се должи на постоењето рамо до рамо со социјалистичкиот сектор на кооперативниот сектор (колективните фарми) и дека овие односи цена-пазар се предодредени да исчезнат под комунизмот“.

Сепак, компјутеризираната економија добила важна улога за врвните планери, дури и додека конвенционалната марксистичко-ленинистичка политичка економија се изучувала во повеќето училишта и се промовирала за јавна потрошувачка.Елман, Советско планирање денес (1971), стр. 11. „Политичката економија се дискутира во печатот, за неа се одржуваат предавања во фабриките и се предава на студентите низ високообразовниот систем. Економската кибернетика е специјализирана академска дисциплина која се учи на идните планери“.Фејвел, Потрага по економска ефикасност (1972), стр. 199. „Математичкото училиште претставува голем пробив во пристапот кон формирање на цени и распределба на ресурсите, иако нејзините експоненти - во поголем или помал степен - се претпазливи во залагањето за итна радикална ревизија на сегашниот систем. Зголеменото влијание на статистичкото планирање во советската економија се одразило во создавањето на Централниот економски математички институт (Центральный экономико-математический институт; TSEMI), предводен од Василиј Сергеевич Немчинов.Елман, Советско планирање денес (1971), стр. 2. Немчинов, заедно со пронаоѓачот на линеарното програмирање Леонид Канторович и инвестицискиот аналитичар Виктор Валентинович Новожилов, ја добиле Лениновата награда во 1965 година.Фејвел, Потрага по економска ефикасност (1972), стр. 197–198. „Влијанието на математичките економисти е видливо од зголемените признанија и почести што им беа доделени. Во 1964 година Канторович беше унапреден во чин академик, а во 1965 година Лениновата награда беше доделена на Канторович, Немчинов и Новожилов за нивната пионерска работа во И покрај тоа што, како што може да се очекува, имаше несогласни гласови меѓу економското братство, математичкото училиште добива респектабилност со тврдењето на советскиот приоритет во влез-излез и линеарно програмирање“. Битката помеѓу „оптималното“ планирање и планирањето на конвенциите беснеело во текот на 1960-тите.Елман, Советско планирање денес (1971), стр. 11–12.

Друга тенденција во економското планирање ја нагласувала „нормативната вредност на преработката“, или важноста на потребите и желбите при проценката на вредноста на производството.Тубис, Донесување одлуки во советската економска бирократија (1973), стр. 85–86.

 Косигин и Брежњев го заменуваат Хрушчов 
Големи промени низ советскиот свет станале можни во 1964 година со соборувањето на Никита Хрушчов и подемот на Алексеј Косигин и Леонид Брежњев.Адам, Економски реформи (1989), стр. 23–24. Економската политика била значајна област на ретроспективна антихрушчовска критика во советскиот печат.Кац, Економска реформа (1972), стр. 105. „Од контекстот на написите беше јасно дека економската политика беше основната, ако не и главната област за осуда на сменетиот лидер, а трите главни подподелби на критиката беа прашањето за распределбата на ресурсите, последователните реорганизации и нередот во земјоделството“.Фејвел, Потрага по економска ефикасност (1972), стр. 256. „Несомнено една од главните причини за соборувањето на Хрушчов на 15 октомври 1964 година, беше состојбата на економијата и неговото непредвидливо справување со ситуацијата“. Оваа „реформистичка“ економска тенденција во Советскиот Сојуз имала последици и одредено меѓусебно засилување во Источна Европа.Кац, Економска реформа (1972), стр. 123. „Во текот на овој период, имаше бројни објавени извештаи за други источноевропски реформи во советскиот печат и списанија, кои несомнено служеа за целта на пропаганда и стимулирање на реформското движење. [...] Покрај објавувањето на нивните напори за реформи , советските лидери беа активно вклучени во дискусија со источноевропските режими и всушност имаа што да научат од нивните помлади партнери во реформата“.

Косигин ја критикувал неефикасноста и инертноста на економската политика за време на претходната администрација.Фејвел, Потрага по економска ефикасност (1972), стр. 257. „Во својот извештај од 9 декември 1969 година, до Врховниот совет, Косигин ја нападна неефикасноста на системот за планирање. неподготвеноста и инертноста на претпријатието во воведувањето технички напредок и го нагласи послабиот квалитет на излезот.Тој укажа на бескрајните алки во синџирот на команда, надреденоста на слоевите во администрацијата, метежот создаден од дуплирањето на работата во многу агенции и постојаното растечката меѓусебна координација, често одговорна за одложување на решенијата за проблемите што се појавуваат“. На Пленумот на Централниот комитет на Комунистичката партија во септември 1965 година, тој презентирал план, вклучувајќи ги и идеите изразени од Либерман и Немчинов Адам, Економски реформи (1989), стр. 40.. Прифаќањето на планот од страна на Централниот комитет станало клучно за практично спроведување на теоретските идеи.Тубис, Донесување одлуки во советската економска бирократија (1973), стр. 110. „Пленумот од септември 1965 година на тој начин делува како мост помеѓу реформската дебата од 1962-1965 година и вистинското всадување на реформите во советската економија. Во случајот со првата, Пленумот претставува кулминација на дебатата со Советското раководство објавувајќи кои од идеите и предлозите на реформаторите ги смета за највалидни и најпривлечни; во случајот со второто, Пленумот го изложи патот по кој требаше да се движи инфузијата на предлози за реформи“.

 Образложение 

 Недостаток на стимулации 
мини|310x310пкс| Секојдневните операции во 1967 година во економски реформираната фабрика за облека Болшевичка во Москва - пионер на новата економска политика
Според официјалното образложение за реформата, зголемената сложеност на економските односи ја намалило ефикасноста на економското планирање и затоа го намалил економскиот раст. Било признаено дека постоечкиот систем на планирање не ги мотивира претпријатијата да постигнат високи стапки на производство или да воведат организациски или технички иновации.Протокол на 22-риот конгрес на КПСС, Москва 1961 г Немало стимулации за тоа.

Со оглед на поголема слобода за јавно отстапување од партиската ортодоксија, весниците понудиле нови предлози за советската економија. Авиоинжинерот О. Антонов објавил напис во Известија на 22 ноември 1961 година, со наслов „За сите и за себе“ - заговарајќи поголема моќ за директорите на претпријатијата.Кац, Економска реформа (1972), стр. 66.

 Предлозите на Либерман 
Широко објавено економско образложение за реформи дошло од Евсеј Либерман од Харковскиот институт за инженерство и економија. Написот на Либерман на оваа тема, со наслов „Планови, профити и бонуси“ се појавил во Правда во септември 1962 година. Либерман, под влијание на економските „оптимизатори“,Елман, Советско планирање денес (1971), стр. 17.Кац, Економска реформа (1972), стр. 71. „Во март, на пример, „Комунист“, бр.5 , пренесена е голема статија на Немчинов, почитуваниот математички економист, кој, се верува, од неговата моќна академска позиција, лично го избра Либерман да ја поттикне втората фаза од дискусијата“. се залагал за (повторно) воведување на профитабилноста како основен економски индикатор.Фејвел, Потрага по економска ефикасност (1972), стр. 218. „На место на мноштво критериуми за изведба, Либерман предлага да се користи: профитабилност, изразена како сооднос на профитот и обртните средства“. Либерман ја унапредил идејата дека општествениот интерес може да се унапреди преку внимателно поставување на микроекономските параметри: „Она што е профитабилно за општеството треба да биде профитабилно за секое претпријатие“.Тубис, Донесување одлуки во советската економска бирократија (1973), стр. 1, 81–85.

Овие предлози биле контроверзни и особено критикувани како уназадување кон капиталистичкиот економски систем. Критичарите, исто така, тврделе дека потпирањето на профитабилноста ќе ги искриви пропорциите во кои се произведуваат различни стоки.Кац, Економска реформа (1972), стр. 67. „Така, и покрај уверувањата на Либерман дека формирањето на цените ќе биде во рацете на државата и иако се чинеше дека сугерира манипулативен пристап кон ценовната политика, конзервативните критичари брзо укажаа дека предлозите на Либерман „доведоа до заклучок дека методолошката основа на формирањето на цените во планираната социјалистичка економија треба да бидат цените на производството, што е карактеристично за капиталистичкиот систем на економија“.Тубис, Донесување одлуки во советската економска бирократија (1973), стр. 87–88.

В. Трапезников се залагал за позиција слична на онаа на Либерман, во Правда, август 1964 година, пишувајќи дека[...] Оваа контрола мора да биде поставена така што персоналот на претпријатието смета дека е економски профитабилно да ја организира таа работа по линии што се профитабилни и за националната економија.Тубис, Донесување одлуки во советската економска бирократија (1973), стр. 91–92.За разлика од Либерман во 1962 година, Трапезников посочил дека потребата за реформи била прифатена од партиските одлуки и наскоро ќе стане реалност. Во следниот месец, Правда објавила уште шест написи од академици, планери и менаџери кои се залагаат за реформи. Последниот од нив дшшле од Либерман. Овој пат критиките биле пригушени.

Биле иницирани неколку економски експерименти за тестирање на предлозите на Либерман. Тие започнале во 1964 година со нови политики за две фабрики за облека: Болшевичка во Москва и Мајак во Горки.Фејвел, Потрага по економска ефикасност (1972), стр. 237. Кога операциите во фабриките за облека се покажале толерантно успешни, експериментот бил проширен на околу 400 други претпријатија, главно во големите градови.Фејвел, Потрага по економска ефикасност (1972), стр. 242.Тубис, Донесување одлуки во советската економска бирократија (1973), стр. 93–94. Еден експеримент во Лавов вклучувал рудник за јаглен и фабрики за производство на облека, обувки и опрема за кревање тешки товари.Кац, Економска реформа (1972), стр. 111. Рудникот за јаглен, особено, наводно станал попрофитабилен откако се префрлил на систем кој користи бонуси и понезависно одлучување.Кац, Економска реформа (1972), стр. 112. „Од 1 јануари 1965 година, рудникот доби известување за квартален план за екстракција, за износот на владината субвенција по извлечен тон (ископот на јаглен е индустрија со загуба и профитабилноста се пресметува во релативна употреба) и за дозволената површина со содржина на пепел Сите други показатели ги определи самото рударско претпријатие, имајќи го предвид „максималното искористување на резервите“. Рударите добиваа бонуси врз основа на исполнувањето и преголемото исполнување на планот за екстракција. Раководните лица, инженерите и техничарите добија премија врз основа на исполнувањето на планот за производство и постигнатото ниво на релативна профитабилност. Различните објавени извори се полни со статистички податоци за зголемување на екстракцијата и продуктивноста според новите експерименти“. Некои од експерименталните постројки сепак наишле на проблеми поради несигурноста на добавувачите кои продолжиле да работат на стариот систем. Фабриката „Мајак“ се соочила со дилема во обидот да ги спроведе централно наложените експериментални реформи, а истовремено добивала контрадикторни наредби од локалниот советархоз (регионален совет).Тубис, Донесување одлуки во советската економска бирократија (1973), стр. 95. „Пострашно беше „широката опозиција на претставниците на регионалниот sovnarkhoz кои одбија да го признаат специјалниот статус на постројките кои експериментираа и продолжија да издаваат наредби, упатства и планови како и обично“. И покрај правото на претпријатијата кои работат според посебните одредби на реформата, службениците на sovnarkhoz произволно ќе ги менуваат задачите на планот или ќе ја пренасочат испораката на производството. Фабриката Мајак особено го претрпе тоа; во еден момент, на менаџерот на Маиак му се закануваше казна ако не откаже неговите договори со трговците на мало и го произведуваат она што го нарача совнархозот, како реформата никогаш да не постоела.

 Дизајн 
Реформата ја администрирале Централниот комитет на Комунистичката партија на Советскиот Сојуз и Советот на министри. Се состоела од пет „групи активности“:

 Претпријатијата станале главни стопански единици.
 Бројот на политички цели бил намален од 30 на 9 (останатите останале индикатори).Кац, Економска реформа (1972), стр. 143. Големите девет биле: вкупното производство по тековни големопродажни цени, најважните производи во физички единици, вкупниот платен список, вкупниот профит и профитабилноста, изразена како однос на добивката кон основните средства и обртните средства нормализирани; исплати во буџетот и резервации од буџетот; цели за вкупни капитални инвестиции за воведување нова технологија; и обемот на набавка на суровини и опрема.
 Економска независност на претпријатијата. Од претпријатијата се барало да го утврдат деталниот опсег и разновидноста на производите, користејќи сопствени средства за инвестирање во производството, воспоставување долгорочни договорни аранжмани со добавувачите и клиентите и да го одредат бројот на персоналот.
 Клучно значење им се припишува на интегралните показатели за економската ефикасност на производството - профит и профитабилност. Постоела можност да се создадат голем број фондови врз основа на трошок на профит - средства за развој на производството, материјални стимулации, домување итн. На претпријатието му било дозволено да ги користи средствата по своја дискреција.
 Цени: Продажните цени на големо би се рекалибрираат за да се одразат на трошоците и да се поттикне економската ефикасност.Фејвел, Потрага по економска ефикасност (1972), стр. 262.

 Добивки, бонуси и плати 
Најважните промени кои произлегуваат од реформите на Либерман/Косигин ја вклучиле улогата на профитот во советскиот економски систем. Рентабелност („профитабилност“, ) и реализација („продажба“, ) станале близнаци показатели за успех за претпријатијата. Рентабелност била дефинирана како односот помеѓу профитот и капиталот, додека реализацијата (исто така значи „имплементација“) зависела од вкупниот обем на продажба.Кац, Економска реформа (1972), стр. 137. „Теоријата на овој аспект на реформата беше дека двата индикатора „контролираат“ или „гарантираат“ еден со друг. производите што се бараат, додека индикаторот за профитабилност го спречува спроведувањето на планот во однос на обемот и асортиманот на производи по „секоја цена“, без оглед на трошоците“.Фејвел, Потрага по економска ефикасност (1972), стр. 260. „Потребни се и зголемувањето на апсолутниот износ на добивката и на неговата стапка, како одраз на приносот по рубља на производствени средства (стапка на принос). Успехот со овие мерења довело до распределба на пари на фонд, кој може да се исплати според однапред дефиниран редослед. Средствата најпрво заминувале за плаќање на капиталот - вклучувајќи ја и каматата платена на Госбанк, Државната банка. Потоа, во новите стимулативни фондови. Конечно, тие би можеле да се користат од страна на претпријатието за да го прошири својот капитал за операции. Секој профит над максимумот за трошење би отишол во централниот буџет.Adam, Economic Reforms (1989), p. 42. "The reform set rules for the order and the way in which profit should be distributed. [...] Enterprises were obliged to use their profit first to pay the capital charge and interest on bank credit. After these payments were made, profit could be used for feeding three incentive funds. Next in order was the use of profit for the repayment of credit, expansion of working capital, and so on. The difference between the sum of produced profit and the allowable payments from profit was surrednered to the budget as the free remainder of profit (see 'Decisions' of the Central Committee of the CPSU and Council of Ministers of 4 October 1965, hereafter 'decisions of 1965')(Khoziaistevennaia. . ., 1969, p. 121)."

Трите „стимулативни“ фондови биле:Адам, Економски реформи (1989), стр. 42–43.Елман, Советско планирање денес (1971), стр. 131.

 Фонд за материјални стимулации (МИФ): пари за парични бонуси на работниците на профитабилните претпријатија;
 Социо-културен и станбен фонд (СКФ): Фонд за социјално и културно програмирање;  и
 Фонд за развој на производството (PDF): „развоен“ фонд за целокупната организација.

Порано, бонусите доаѓале од истиот фонд како и платите.Адам, Економски реформи (1989), стр. 45. Сега, менаџерите на претпријатијата имале малку поголема дискреција за тоа како да ги распределат.Фејвел, Потрага по економска ефикасност (1972), стр. 271. Тие би можеле да префрлат некои суми на пари помеѓу бонусниот фонд и фондот за социјална заштита.Фејвел, Потрага по економска ефикасност (1972), стр. 309. Тие, исто така, имаа поголема моќ да влијаат на платите со класифицирање на различни работници.

Во пракса, бонусите имале најголемо влијание врз исплатата на елитниот персонал (техничари и „вработени“ наспроти „ работниците“), со што се спротивставил на ефектот од реформите на платите од времето на Хрушчов.Елман, Советско планирање денес (1971), стр. 139. „Главниот дистрибутивен ефект беше да се подобрат приходите на вработените и инженерско-техничкиот персонал во однос на работниците. Во претпријатијата кои преминаа на новиот систем во 1966 година, просечната плата на вработените беше 10,3 отсто повисока, на инженерско-техничката персоналот за 8,2 отсто поголем, а работниците само 4,1 отсто повеќе отколку во 1965 година. Официјално се смета дека ова е пожелна реакција на прекумерните тенденции на изедначување во 1959-65 година.Кац, Економска реформа (1972), стр. 140–141. „На почетокот на 1966 година, премијата на извршните директори и инженерскиот и техничкиот персонал компромитира [sic] 11 отсто од вкупните плати на оваа група според стариот систем. Во првиот квартал, во случаите на оние фабрики кои преминаа во новиот систем, овие премии изнесуваа од 30 до 35 отсто од платите од оваа категорија“.

Експерименталниот систем воведен во некои претпријатија нудел дополнителни бонуси за конкретни достигнувања - не само како дел од вкупниот профит. На пример, инженерите што користат гориво поефикасно (за време на недостиг) би можеле да добијат голема премија пресметана како процент од парите што ги заштедиле.Фејвел, Потрага по економска ефикасност (1972), стр. 273.

Заедно со подиректна одговорност за фондот за плати, претпријатијата добиле и моќ да отпуштаат работници. Всушност, реформата дала нов поттик за отпуштања, што во некои случаи може да ја зголеми профитабилноста. (Кога тие се случиле, работниците немале „социјална безбедносна мрежа“ во форма на осигурување за невработеност и помош за кариера).Тубис, Донесување одлуки во советската економска бирократија (1973), стр. 193–194. „Едно од правата што му беа доделени на претпријатието според реформата беше можноста да се отпуштат вишокот работници. реформата на фондот за плати требаше да се определи како дел од планот и така што колку помалку работници, толку поголеми платите што може да се исплатат на постојната работна сила како поттик или да се заштеди за зголемување на профитабилноста. Во некои случаи, споредба помеѓу растот стапката на продуктивност на трудот и порастот на платите се чини дека укажуваат на пад на големината на работната сила“.

 Сметководство на претпријатија 
За да се поттикне точно планирање, претпријатијата според новата реформа можело да бидат казнети за извршување под или над нивните планирани цели.Адам, Економски реформи (1989), стр. 43. „Новиот систем го казни и прекумерното и недоволното исполнување на планот. Доколку претпријатието ги преисполни двата или еден од показателите за формирање фонд, нормативот за тој дел што го надмина планот беше намален за најмалку 30 Приближно сличен дестимулатор беше наведен за недоволно исполнување на плановите (Egiazarian, 1976. стр. 155; Khoziaistevennaia..., 1969, стр. 245; Kletskii и Risini, 1970 година). , како што веќе беше спомнато, да прифаќаат тешки планови, но и да ги обесхрабрат да се посветат на нереални планови“.Кац, Економска реформа (1972), стр. 141. „Доколку планот за продажба или профит бил претерано исполнет, нормите за одбивање од добивката се намалувале за 30 до 40 проценти. Неисполнувањето се казнувало со стапка од 3 проценти за секој перцентил на неисполнување, 40 проценти за планирани одбитоци во фондот на претпријатието“.

Претпријатијата би платиле и закупнина за земјиште и природни ресурси. Образложението за оваа практика била економската оптимизација. На пример, земјата со различен квалитет бара различни влезови на работна сила за да се постигнат исти резултати, и затоа треба различно да се вклучат во буџетот на претпријатието.Елман, Советско планирање денес (1971), стр. 35–36. „Традиционално советските претпријатија не мораа да плаќаат за користење на земјиште или природни ресурси. Плаќањата за кирии за користење на дефицитарните природни ресурси беа воведени како дел од реформата, а натамошниот развој на овој принцип во моментов е многу актуелен. [...] Оттука, цените во сенка на парчиња земја со различна плодност ја одразуваат заштедата на трудот што произлегува од производството на најдобрите и средни парчиња земја, наместо на најлошото парче“.

Банкарските заеми, кои подоцна ќе се вратат со камата, ќе се користат за финансирање на повеќе инвестициски проекти - за да се поттикне внимателното користење на средствата и брзото создавање на профит.Фејвел, Потрага по економска ефикасност (1972), стр. 290. „Реформата е да ја засили улогата на кредитите. Прелиминарните пресметки покажаа дека повеќе од половина од сегашниот обем на инвестиции може да се финансира од банкарски кредити за да ги поттикнат инвестициските планери да бидат повнимателни во нивните барања за средства и да ги оправдаат со поздрав пресметки за ефикасност, и да се поттикнат претпријатијата да прават попрофитабилни потфати, да го забрзаат совладувањето на капацитетите и да ја забрзаат отплатата на позајмените средства.Што се однесува до обртните средства, околу 40 отсто од нив веќе се финансираат од банкарски кредити и се предвидува дека овој удел ќе се зголеми“. Ќе бидат поставени пет различни каматни стапки, кои се движат од повластена до нормална до казнена.Фејвел, Потрага по економска ефикасност (1972), стр. 292.

Дополнителен капитал - т.е. данок - ќе се процени за секое претпријатие врз основа на капиталот што го задржал: обртни средства, опрема и вишок залихи.Feiwel, Quest for Economic Efficiency (1972), p. 306.

 Поголема контрола на претпријатието врз инвестициските одлуки 
Претпријатијата требало да поднесуваат годишни планови, наречени текпромфинплани (од    ( :ru:Техпрофинплан ) - техничко-финансиски производствен план), предвидувајќи планови за производство по квартал и месец. Повисоките лица потоа ќе ги одобрат овие планови (или не) и ќе доделат набавки и пари.Фејвел, Потрага по економска ефикасност (1972), стр. 269. Претпријатието потоа ги продава своите производи, во рамките на ограничувањата на планот. Тој е овластен да ги одбие или врати (во рок од десет дена) непотребните влезови на добавувачот.Фејвел, Потрага по економска ефикасност (1972), стр. 273

Клучната промена што претставувала „децентрализација“ била делегирањето на одговорноста за модернизационите инвестиции. Сепак, плановите за модернизација останале предмет на централно одобрување, како и одобрение од банката која ги позајмила парите.Адам, Економски реформи (1989), стр. 49. „Финансирањето на модернизацијата на постојните претпријатија требаше да дојде од средствата за развој на претпријатијата и кредитите (повторно од Градежната банка) што се отплаќаа од развојните фондови. -даночните приноси може да се користат за отплата на кредитот (Kosygin, 1966, стр. 9–12; 22–5; Khoziaistevennaia ..., 1969, стр. 132–2), а само оваа инвестиција може да се нарече децентрализирана или нецентрализирана, како што се нарекува во официјалните документи. Образложението за оваа децентрализација беше да им се даде на претпријатијата поголема одговорност за инвестирање со надеж дека, доколку се вклучени нивните сопствени средства, тие ќе се грижат повеќе за делотворноста на инвестициите.Немаше голем страв дека таквата инвестиција ќе ја избегне контролата на властите.Инвестициите во модернизација мораа да бидат вклучени во плановите на претпријатијата, а тие бараа тој печат на одобрение. Извесна контрола вршеше и банката која даваше кредит“.

Количината на развој што се очекувало под овие покровителство била далеку од очекувањата, бидејќи потребната работна сила и материјали едноставно биле недоволно обезбедени.Адам, Економски реформи (1989), стр. 50. „Беше пресметано дека, со претворање на целата индустрија во новиот систем на управување, развојниот фонд ќе сочинува 20 проценти од сите индустриски капитални инвестиции и ќе претставува 5,5–6 проценти од сите основни средства (Feiwel, 1972, стр. 392, дури спомна бројка од 11-12 проценти).Во реалноста, таа беше многу помала, 2-3 проценти од основните средства.И покрај правилата, некои министерства задржаа дел од амортизациониот фонд што му припаѓаше на претпријатијата (најверојатно за финансирање на централизирани инвестиции), а дел од развојниот фонд мораше да се искористи за изградба на патишта. Што е можеби уште полошо, претпријатијата не можеа целосно да го искористат преостанатиот развојен фонд (во 1964 година користеа само 60 по центи). Еден одговор на овој проблем во 1969 година беше да се префрлат повеќе стимулации на изведувачите.Адам, Економски реформи (1989), стр. 51.

За „оптималните планери“ оваа ограничена децентрализација била несоодветна, а новото значење што му било доделено на „профитот“ било нецелосно бидејќи претпријатијата не ги контролирале доволно факторите што може да влијаат на тоа. Како што коментирал заменик директорот на ТСЕМИ во 1966 година:Велиме: другари, ако сакате да воведете профит, тогаш потребно е да го реконструирате целиот систем на цени, системот на стимулации, накратко, многу да ги промените постоечките форми и методи на економско управување. Ако тоа не се направи, тогаш воведувањето на профит нема да донесе никаков ефект.Ellman, Soviet Planning Today (1971), p. 158. "Once the decisions of the September (1965) Plenum were announced, TSEMI was quick to realize the unsatisfactory results that would come about from emphasising profit as an index of efficiency in an otherwise unchanged economic mechanism. In the 1966 debate on optimal planning a deputy director of TSEMI explained that: [quotation follows]."Планот, исто така, предвидувал создавање на нова сорта на менаџери;Тубис, Донесување одлуки во советската економска бирократија (1973), стр. 106–107. Како Косигин во Правда (28 септември 1965 година):...иницијативата заснована на знаење, ефикасност, деловен пристап, чувство за новото и способност да се користат производствените ресурси во секоја специфична околност со максимална делотворност, тука е суштината на новите барања.

 Политичка реорганизација 
Во претходните епохи, важен слој на административна контрола над производството беше sovnarkhozy (совнархо́зы, контракција на зборовите што значат „Совет на националната економија“), регионалните економски совети создадени на 1 декември 1917 година, под контрола на Врховниот совет на националната економија. Овие совети го означиле крајот на краткотрајната фаза на надпродукцијата на работничка контрола, која болшевиците ја сметале за неефикасна.Тубис, Донесување одлуки во советската економска бирократија (1973), стр. 7–8. „Меѓутоа, системот на работничка контрола брзо се распадна во општа дезинтеграција на индустријата. Многу работнички совети ја користеа доктрината за да се пресметаат старите со поранешните сопственици и раководството; дури и оние кои не ретко можеа да ги совладаат техничките детали за водење фабрика, особено во областа на финансиите. Затоа, на болшевиците им се чинеше препорачливо да воспостават некаква централизирана машинерија за контрола на национализираната индустрија со надеж дека ќе спасат некаков поредок од хаосот. На 1 декември 1917 г. Врховниот совет на националната економија беше создаден со цел да го контролира национализираниот сектор на економијата. Тој и неговиот систем на локални совети на народни комесари (sovnarkhozy) беа задолжени за работа на национализација и регулирање на индустријата. [...] По создавањето на Врховниот совет, работничките совети умреа прилично брзо. Според Новата економска политика која започнала во 1921 година, претпријатијата биле класифицирани врз основа на нивната релативна меѓузависност (и неопходност од воено производство) или автономија (т.е. оние „обдарени со целосна финансиска и комерцијална независност“). Многуте претпријатија во последната категорија не биле национализирани, туку ставени под водство на Советот, со план да се групираат во „трустови“ врз основа на производни синџири или географска близина.Тубис, Донесување одлуки во советската економска бирократија (1973), стр. 8–11. „Големиот дел од индустријата што сега ќе биде во рацете на приватни сопственици или кооперативни групи требаше да биде надгледуван од шеснаесет централни индустриски одделенија под управа на Врховен совет на националната економија, кој беше задолжен за надзор на „индустриската реорганизација по новите линии, а потоа да се спроведува општо регулирање на политиките и активностите на индустриските трустови кои спаѓаат во нивните неколку сфери“. Овој модел претрпел различни реорганизации, вклучително и зајакнување на edinonachalie, контрола на производните единици од еден менаџер. Овие поединечни менаџери понекогаш контролирале широк опсег на производствени активности во рамките на една област.Тубис, Донесување одлуки во советската економска бирократија (1973), стр. 16–22. Економската реформа од 1957 година повторно ја вовела совнархози, 104 на број, да управува со производството по региони. Онаму каде што е применливо, овие тесно кореспондираат со границите на областа (политички јурисдикции).Тубис, Донесување одлуки во советската економска бирократија (1973), стр. 48–50. Веднаш се појавиле поплаки дека овие совети не ги оптимизирале севкупните производни синџири, поради нивниот регионален фокус, и дека тие се во конфликт со авторитетот на Госплан.Тубис, Донесување одлуки во советската економска бирократија (1973), стр. 54–60. Во 1962 година, 104 совнархози биле консолидирани во 47 поголеми јурисдикции (од кои едната го контролирала цел Узбекистан, Туркменистан, Таџикистан и Киргизија). Меѓутоа, до 1962-1963 година, совнархозите станале подредени на многу други агенции и организации. На Госплан требало да му се одземе овластувањето за планирање во корист на Советот.Тубис, Донесување одлуки во советската економска бирократија (1973), стр. 63–67.

Косигин ги насочил овие „застарени форми на управување“ и во својот говор од 1965 година го вклучил враќањето во министерствата како основни администратори. Неговиот план наликувал на системот на министерства за време на Сталин, но со помал број: девет министерства од целиот сојуз организирани од индустријата (на пример, Министерство за лесна индустрија, Министерство за радио индустрија, Министерство за хемиска индустрија) и единаесет надзорни операции во секој синдикат - република. Последните регионални агенции известиле и до локалниот совет и до централното министерство со јурисдикција за нивниот тип на производство. Госплан имал одговорност за создавање на годишни и долгорочни планови и за насочување на развојот и управувањето со ресурсите. Госнаб станал примарен координатор за материјално-техничко снабдување и бил обвинет за анализа од големи размери (најверојатно со користење на компјутери) за да се зголеми ефикасноста на синџирот на снабдување.Тубис, Донесување одлуки во советската економска бирократија (1973), стр. 101-103.

Реформите од 1965 година донекаде ја смениле улогата на Партијата во економската администрација.Кац, Економска реформа (1972), стр. 173. „Јасно е дека, генерално, нишалото повторно се префрли на акцент на останување надвор од секојдневните проблеми со управувањето. Така, во септември 1966 година, Правда заклучи дека партиските органи во областа Перм се потпираат на „административни методи“ или беа фатени во „креативноста на хартијата“. Локалните власти требало да ги надгледуваат операциите од далечина за да обезбедат усогласеност со духот на реформите.Тубис, Донесување одлуки во советската економска бирократија (1973), стр. 108–109. „Главните задачи на Партијата на сите нивоа би биле двојни. Прво, органите на партијата ќе обезбедат правилна примена на реформските принципи и тие мора постојано да го фокусираат своето внимание на главните проблеми на економијата на индустријата. За да ја нагласи оваа точка, Мазуров, во говорот пред Врховниот совет на СССР, изјави дека тоа значи „прецизно и навремено исполнување на задачите на планот“ и дека „неисполнувањето на планот мора да се смета за многу грубо кршење на државата. дисциплина.'"

 Усовршување на централното планирање 
Планот предвидувал подетално и научно централно планирање, вклучително и годишни цели.Адам, Економски реформи (1989), стр. 41.Фејвел, Потрага по економска ефикасност (1972), стр. 261. „Постоечкиот потенцијал мора научно да се анализира за да се откријат појавените тенденции и перспективи. Планерите треба да бидат внимателни за подигање на ефикасноста на новата технологија, подобрување на структурата на производството и потрошувачката и координирање на регионалниот развој. Проширувањето на временскиот хоризонт на менаџментот мора да се потпира на изготвување петгодишни планови кај претпријатијата, за да се поттикне развој и уредување на постојани врски со добавувачите и купувачите. Петгодишниот план, поделен по години за клучни цели, треба да стане основна форма на планирање. Овие планови ќе се пресметуваат со користење на компјутерски системи.

Дистрибуцијата на залихи и производи би се одвивала на различни начини. Централните планери би доделиле одредени оскудни и витални добра. За други, претпријатијата би можеле да формираат „директни врски“ во рамките на кои развиле договорна размена на односи.Feiwel, Quest for Economic Efficiency (1972), p. 294–296.

 Имплементација 
Авторите на реформите уште од самиот почеток знаеле дека промените ќе стапат на сила постепено, врз основа на внимателно пишување на плановите во текот на годините 1966 и 1967 година.Фејвел, Потрага по економска ефикасност (1972), стр. 265. „Преминот кон новиот систем ќе биде постепен за да не се загрози исполнувањето на плановите и нормалното функционирање на индустријата. Госплан, МФ, Државниот комитет за труд и плати, ДКС, Госбанк и министерствата за индустрија ќе биде задолжен за изготвување регулативи, методолошки упатства и директиви во периодот 1966–1967 година за спроведување на новиот систем“. Првите 43 претпријатија, заедно со неколку „експерименти“ за кои планирањето започнал пред Пленумот во септември 1965 година, се префрлиле на новиот модел на почетокот на 1966 година Кац, Економска реформа (1972), стр. 151–152.Фејвел, Потрага по економска ефикасност (1972), стр. 299. Трансферот на уште 180-200 бил извршен на почетокот на 1966 година.Кац, Економска реформа (1972), стр. 152–153. Овие биле веќе профитабилни, добро позиционирани бизниси и добро се одразиле на реформите во раните периоди.Тубис, Донесување одлуки во советската економска бирократија (1973), стр. 118–119. На 1 јули 1966 година биле префрлени уште 430 претпријатија; тие вклучувале некои големи операции и самите сочинуваат 12% од вкупното производство. До крајот на 1966 година, повеќе од 704 претпријатија се префрлиле.Кац, Економска реформа (1972), стр. 154.Фејвел, Потрага по економска ефикасност (1972), стр. 300.

Осмиот петгодишен план иницирал некои од предложените реформи.Кац, Економска реформа (1972), стр. 151. „...има забележителен континуитет во прашањата и дебатата за нив на крајот на петгодишниот план 1966-70, периодот на спроведување на реформата. (Петгодишниот план се занимавал со широк опсег на прашања, со повеќе фокус на севкупните животни услови на луѓето. Се очекувало да се спроведе во Партијата. ) Тубис, Донесување одлуки во советската економска бирократија (1973), стр. 180. „Оние проблеми кон кои Партијата мора да ги насочи своите креативни енергии беа наведени како имплементација на Петгодишниот план (подобрување на економскиот развој, подобрување на стапката на производство на стоки за широка потрошувачка, успешна индустриска градба и подобрени услови за живот на работниците) ; подобрување на техничкиот напредок, особено во машинството, производството на инструменти и хемикалиите; подобрување во изградбата на капиталот; понатамошно изложување на производствените резерви; целосно искористување на потенцијалот на новиот систем; и подигање на нивото на раководството на партијата.

Поголемиот дел од лесната индустрија требало да се пренесе на почетокот на 1967 година. Останатите претпријатија ќе се префрлат во две фази, стапувајќи во сила на 1 јули 1967 година и 1 јануари 1968 година. Целосниот трансфер на сите претпријатија се одвивало стабилно, ако не и точно според распоредот. До 1 април 1967 година, 2.500 претпријатија, одговорни за 20% од производството, се префрлиле. До крајот на годината се префрлиле 7.000 индустриски претпријатија (од 45.000), 1.500 камионски фирми (од 4.100) и сите 25 железнички системи. Тие заедно го сочинувале столбот на советската индустрија. По нив следеле помалите претпријатија: уште 11.000 во 1968 година.Кац, Економска реформа (1972), стр. 155.

Кац, Економска реформа (1972), стр. 155.Планот наишол на значителна почетна конфузија кај менаџерите на претпријатијата кои во текот на нивните кариери го потценувале својот потенцијален резултат за подоцна да ја надминат својата квота. Исто така тешко беше барањето за усогласување со новите директиви пред да се префрлат сите аспекти на економијата (т.е. цените, достапноста на ресурсите). И неподготвеноста на одредени бирократи да се усогласат со новите политики било предмет на постојани критики во печатот, вклучително и повеќе уводници од самиот Либерман. Во април 1966 година, на пример, Либерман препорачал да се создаде „мозочна доверба за реконструкција“ која може да стави вето на контрареформистичките политики во бирократијата.Кац, Економска реформа (1972), стр. 158-160. Службениците на повисоките административни нивоа (т.е. министерствата) продолжиле да издаваат наредби во спротивност со плановите за профитабилност на менаџерите на претпријатијата.Тубис, Донесување одлуки во советската економска бирократија (1973), стр. 222–223. „Сепак, најраспространетиот проблем беше континуираната склоност на министерствата да ги менуваат плановите на нивните подредени претпријатија со јасно прекршување на принципите на реформата. На пример, украинското Министерство за лесна индустрија двапати го промени планот за производство на чорапите Черновицки. Комбинирање без да го промена на обемот на продажба. Планот за трошоци на Комбинатот беше променет трипати, и беше наредено да се планираат вал, трошоците за производство и бројот на вработени и покрај тоа што овие планови повеќе не постојат според реформата. Во поекстремен случај, СССР Министерството за машинскоградба за градежништво, патишта и градежништво го промени планот за фабриката за климатизери во Харков 17 пати во периодот од јануари до април 1967 година. Некои традиционални проблеми - како што се акумулацијата, контрапрофитабилноста, вишокот вредни залихи, за да не бидат потребни подоцна во време на недостиг - продолжиле.Фејвел, Потрага по економска ефикасност (1972), стр. 298. Госнаб и министерствата биле обвинети за неуспехот да ги стават на располагање соодветните инпути за претпријатијата.Tubis, Decision-Making in the Soviet Economic Bureaucracy (1973), pp. 226–229. "Of all the economic problems, the most serious one was the continuing shortcomings in the field of material-technical supply. Reports appeared in the Soviet press indicating that shortages and foul-ups were still numerous and, in some cases, rather serious for the affected enterprises. [...] Much of the blame for supply problems at the enterprise level was the result of administrative red-tape at higher levels, beyond the control of the enterprise."

Ревизијата на цената, прва од 1955 година, била објавена во средината на 1966 година, очигледно по некои нетривијални внатрешни спорови.Кац, Економска реформа (1972), стр. 164. „Кога заменик-претседателот на Госплан Бачурин разговараше за распоредот за спроведување на реформата во февруари 1966 година, тој беше во можност да извести дека Државниот комитет за цени веќе ги разработил принципите на формирање на цените, но дека останува задачата да се осигура дека цените приближно што е можно поблиску до „нивото на општествено корисен труд“. Потоа следеше чудна тишина за прашањето за формирањето на цените. [...] Ова може да укаже дека конечната официјална одлука беше донесена до крајот на летото 1966 година и дека имаше некои тешки битки до последната минута. Ревизијата повикала на умерено повторно усогласување на цените, за да се усогласат повеќе со трошоците за производство, и стапила на сила во јули 1967 година.Кац, Економска реформа (1972), стр. 169. Големопродажните цени на горивото и рудата значително се зголемиле.Фејвел, Потрага по економска ефикасност (1972), стр. 352. Цените на производите за широка потрошувачка официјално воопшто не се зголемиле; сепак потрошувачите плаќале повисоки цени за работите што ги сакале и им биле потребни, бидејќи на пазарот биле претставени понови, поскапи стоки, а старите верзии биле повлечени.Фејвел, Потрага по економска ефикасност (1972), стр. 355–356. „Еден од каноните на ревизијата на цените од 1967 година беше дека промените на големопродажните цени нема да влијаат на малопродажните цени. Сепак, тоа не значи дека нивото на цените на потрошувачите остана непроменето. Како по правило, кога се воведуваат нови или подобрени производи нивните цени се повисоки од оние на постоечките замени. Замените често се повлекуваат од производството. Оттука постои континуирана „прикриена ценовна инфлација“ и зголемени трошоци за живот“.

 Резултати 
мини|353x353пкс| Работејќи на возило во 1969 година во новата фабрика на АвтоВАЗ во Толјати
Економијата пораснала повеќе во 1966-1970 година отколку во 1961-1965 година.Адам, Економски реформи (1989), стр. 53. „Економијата не се покажа доволно добро за да ги импресионира противниците на реформата. Таа растеше побрзо во 1966-1970 година отколку во 1961-1965 година. Нејзиниот развој, сепак, покажа некои вознемирувачки феномени; првенствено врската помеѓу платите и продуктивноста во индустријата не им се допадна на централните планери. Номиналните (и реалните плати) растеа брзо, но продуктивноста заостана зад целта.“ Многу претпријатија биле охрабрени да продаваат или да ја дадат вишокот опрема, бидејќи целиот расположлив капитал бил вклучен во пресметката на продуктивноста. Подобрени биле одредени мерења на ефикасноста. Тие вклучувале зголемување на продажбата по рубља во вредност од капитал и пад на платите по рубља од продажба.Елман, Советско планирање денес (1971), стр. 139. „Се смета дека новиот систем имал голем број позитивни ефекти на распределба. Доведе до широко распространето продавање или отстапување на излишната опрема. Покрај тоа, реформата имаше позитивен ефект врз голем број индекси кои конвенционално се сметаат за мерки на ефикасност.Раководителот на одделот на Госплан за воведување на новиот систем ја наведе табелата 8.4, која се однесува на 580 претпријатија префрлени на новиот систем во 1966 година за да се илустрира позитивниот ефект на реформата врз ефикасноста“.Тубис, Донесување одлуки во советската економска бирократија (1973), стр. 142. Претпријатијата давале големи делови од својот профит, понекогаш 80%, во централниот буџет. Овие исплати на „бесплатна“ преостаната добивка значително ги надминале капиталните трошоци.Фејвел, Потрага по економска ефикасност (1972), стр. 327, 341, 377–383..

Сепак, централните планери не биле задоволни од влијанието на реформата. Особено, тие забележале дека платите се зголемиле без пропорционален пораст на продуктивноста. Многу од специфичните промени биле ревидирани или поништени во 1969-1971 година.Адам, Економски реформи (1989), стр. 52–53. „Сепак, реформата беше краткотрајна. Некои од нејзините градежни блокови почнаа да се рушат кога сè уште се прошируваше во други области. Во 1969 година целите за продуктивност беа повторно воведени; што е уште полошо, најважниот елемент - нов пристап кон формирањето на Бонусниот фонд - беше отфрлен. Почнувајќи од 1972 година, бонусниот фонд повторно беше доделен на претпријатијата одозгора, а фондот што создаваше показатели, продажба и профит, беше сведен на корективни индикатори (Адам, 1980). Бројот на индикатори за успех почна да расте повторно Децентрализираните инвестиции, од веќе споменатите причини, одиграа минимална улога“.

Реформите донекаде ја намалиле улогата на Партијата во микроменаџирањето на економските операции. Реакцијата против економскиот реформиизам се придружил со противењето на политичката либерализација за да предизвика целосна инвазија на Чехословачка во 1968 година.Кац, Економски реформи (1972), стр. 180–181. „Овој развој се чини дека е паралелен со општото конзервативно заострување во другите сфери на советскиот живот, особено оние на културата и идеологијата, што беше барем делумно поврзано со развојот на реформското движење во Чехословачка. Со инвазијата на Чехословачка во 1968 г. Конзервативната реакција ја достигна својата највисока точка и економските реформистички поими за таа земја беа под толку силен напад што беа внимателни кај економските реформатори на други места во советскиот блок“.

Советските власти и печатот сепак продолжиле да ја унапредуваат идејата за реформата од 1965 година. Косигин коментира на 10 јуни 1970 година:Суштината на реформата е, додека се усовршува централизираното планирање, да се подигне иницијативата и интересот на претпријатијата за целосно искористување на производните ресурси и да се подигне ефикасноста на производството со цел да се обединат интересите на работниците, претпријатијата и општеството во целина со помош на системот на економски стимули.Цитирано од Кац, Економски реформи (1972), стр. 184.

 Извори 

 Адам, Јан. Економски реформи во Советскиот Сојуз и Источна Европа од 1960-тите. Хонгконг: Macmillan Press, 1989 година.
 Елман, Мајкл. Советско планирање денес: предлози за оптимално функционален економски систем. Катедра за применета економија на Универзитетот во Кембриџ, повремен труд 25. Cambridge University Press, 1971 година.ISBN 0521081564
 Фејвел, Џорџ Р. Советската потрага по економска ефикасност: прашања, контроверзии и реформи: проширено и ажурирано издание. Њујорк: Прагер, 1972 година.
 Кац, Абрахам. Политиката на економските реформи во Советскиот Сојуз. Њујорк: Прагер, 1972 година.
 Тубис, Ричард Ирвинг. Донесување одлуки во советската економска бирократија: Административно спроведување на економската реформа од 1965 година . Дисертација за политички науки прифатена на Универзитетот во Илиноис, Урбана-Шампејн, август 1973 година.

 Дополнително читање 

 Нове, Алек. Економска историја на СССР, 1917-1991 година . Лондон: Пингвин, 1992 година.
 Смит-Питер, Сузан. „Комунизам и регионализам“. Во регионализмот и модерната Европа: Конструкција и движења на идентитетот од 1890 година до денес . Ед. Xose M. Nunez Seixas и Eric Storm. Лондон: Блумсбери Академик, 2019 година, 135-149.

 Наводи 

Категорија:Економија на Советскиот Сојуз