Список на меѓуѕвездени и околуѕвездени молекули

Ова е список на молекули кои се откриени во меѓуѕвездената средина и околуѕвездeните обвивки, групирани според бројот на составните атоми. Хемиската формула е наведена за секое забележано соединение, заедно за секој забележан јонизиран облик.



 Заднина 
Сите молекулите наведени во табелите се откриени преку астрономска спектроскопија . Нивните спектрални одлики се јавуваат затоа што молекулите или впиваат или оддаваат фотон на светлина кога преминуваат помеѓу две различни нивоа на молекуларната енергија. Енергијата (а со тоа и брановата должина ) на фотонот се совпаѓа со енергетската разлика помеѓу споменатите нивоа. Молекуларните електронски премини се случуваат кога еден од електроните на молекулата се движи помеѓу молекулските орбитали, создавајќи спектрална линија во ултравиолетовите, оптичките или блиску инфрацрвените делови од електромагнетниот спектар . Дополнително, вибрационен премин пренесува кванти на енергија на (или од) вибрациите на молекуларните врски, создавајќи записи во средното или далечното инфрацрвено подрачје. Молекулите од гасната фаза, исто така, имаат квантизирани вртежни нивоа, што доведува до премините да се случуваат при микробранови или радио бранови должини.

Понекогаш преминот може да вклучува повеќе од еден од овие типови на нивоа на енергија, на пр. вртежно-вибрациската спектроскопија ги менува вртежното и вибрационото ниво на енергија. Повремено сите три се појавуваат заедно, како кај Филипсовиот опсег на C2 (двоатомски јаглерод), во кој електронскиот премин создава линија во блиската инфрацрвена светлина, која потоа се дели на неколку вибрациони појаси при истовремена промена на вибрационото ниво, што пак повторно ќе се поделат на вртежните гранки.

Спектарот на одредена молекула е регулиран од правилата на квантната хемија и молекуларната симетрија. Некои молекули имаат едноставни спектри кои лесно се препознатливи, додека други (дури и некои мали молекули) имаат крајно сложени спектри со ток кој е распространет меѓу многу различни линии, што прави нивното забележување да биде посложено. Заемодејството помеѓу атомските јадра и електроните понекогаш предизвикува дополнителна хиперфина структура на спектралните линии. Ако молекулата постои во повеќе изотополози (типови молекули кои содржат различни атомски изотопи), спектарот дополнително се усложнува со изотопското поместување.

Откривањето на нова меѓуѕвездена или околуѕвездена молекула побарува препознавање на соодветно астрономско тело каде постои веројатност за присуство на таа молекула, а потоа и негово набљудување со телескоп опремен со спектрограф кој работи на потребната бранова должина, со соодветна спектрална разделна моќ и чувствителност. Првата молекула откриена во меѓуѕвездената средина беше радикалот метилидин (CH•) во 1937 година, преку силниот електронски  премин на 4300 ангстреми (во оптичката светлина). Напредокот во астрономските инструменти доведе до зголемен број на нови откритија. Од 1950-тите па наваму, радиоастрономијата почнува да доминира при забележувањата на нови молекули, а и подмилиметарската астрономија, исто така, станува важна од 1990-тите.

Списокот на откриени молекули е крајно пристрасен кон одредени типови молекули чие забележување е полесно па така на пр. радиоастрономијата е најчувствителна на мали линиски молекули со висок молекуларен дипол. Најчеста молекула во универзумот е H2 ( молекуларен водород) која пак е целосно невидлива за радиотелескопите поради фактот што нема дипол; неговите електронски премини се премногу енергични за оптичките телескопи, ова значи дека за  забележувањето на молекулата H2 потребно е  да се користи ултравиолетово набљудување со метеоролошка ракета. Вибрационите линии често не се специфични за поединечна молекула, што овозможува да се препознае само општата класа. На пример, вибрационите линии на полицикличните ароматични јаглеводороди (ПАЈ) биле препознаени во 1984 година, со што се утврдило дека оваа класа на молекули е многу честа појава во вселената, но било потребно до 2021 година да се препознаат сите специфични ПАЈ преку нивните вртежни линии.

Еден од најбогатите извори за откривање на меѓуѕвездени молекули е Стрелец B2 (Sgr B2), џиновски молекуларен облак  во близина на центарот на Млечниот Пат. Околу половина од молекулите наведени во табелите за прв пат се пронајдени во Sgr B2, а повеќето и од другите молекули подоцна се откриени во истиот облак. Богат извор на околуѕвездени молекули е CW Лав (позната и како IRC+10216), блиска јаглеродна ѕвезда, каде што се препознаени околу 50 молекули. Не постои јасна граница помеѓу меѓуѕвездената и околуѕвездената средина,  и од таа причина и двете се вклучени во табелите подолу.

Астрохемијата  го вклучува и разбирањето за тоа како се образуваат овие молекули и го објаснува нивното изобилство. Крајно малата густина на меѓуѕвездената средина не е погодна за образување на молекули, што ги прави неефикасни вообичаените реакции во гасната фаза помеѓу неутралните единки (атоми или молекули). Многу области, исто така, имаат многу ниски температури (обично 10 келвини во молекуларен облак), што дополнително ги намалува стапките на реакција или пак постоење на високо ултравиолетово зрачни полиња, кои ги уништуваат молекулите преку фотохемијата. Објаснувањето на забележаното изобилство на меѓуѕвездени молекули побарува пресметување на рамнотежата помеѓу стапките на формирање и уништување на молекулите со помош гасно-фазната јонска хемија (честопати предизвикана од космичките зраци), површинската хемија на космичката прашина, зрачниот пренос вклучувајќи го и меѓуѕвездено згаснување и сложени реакциони мрежи.

 Молекули 
Во следниве табели се наведени молекулите ки биле забележани во меѓуѕвездената средина или околуѕвездениот материјал, групирани според бројот на делови атоми. Неутралните молекули и нивните молекуларни јони се подредени во одделни колони; доколку не постои запис во молекуларната колона, забележана е само јонскиот облик на молекулата. Ознаките (имињата на молекулите) се оние кои се користат во научната литература за нивниот опис и забележување; доколку не постои запис полето е оставено празно. Масата е изразена во атомски единици за маса. Деутериумските молекули, кои содржат најмалку еден атом на деутериум (2H), имаат малку поинакви маси и се наведени во посебна табела. Вкупниот број на посебни видови, вклучувајќи ги тука и јонизираните состојби, се назначени во секој од насловите.

Повеќето од молекулите кои се забележани се органски молекули. Единствената забележана неорганска молекула со пет или повеќе атоми е SiH4. Молекулите со поголем број на атоми во својот состав го вклучуваат еден атом на јаглерод, без присуство на N−N или O−O врски.


Двоатомски (43)
МолекулаОзнакаМасаЈониAlClАлуминиум монохлорид62.5—AlFАлуминиум монофлуорид46—AlOАлуминиум моноксид43——Аргониум37На Земјата, преовладувачки изотоп на аргон е 40Ar, па така ArH+ би имал маса од 41 amu. Сепак, молекулата забележана во меѓуѕвездената средина е 36ArH+ изотополог, со маса од 37 amu.ArH+C2Двоатомски јаглерод24——Флурометилидиниум31CF+CHМетилидин радикал13CH+CNЦијанорадикал26CN+, CN−COЈаглерод моноксид28CO+CPЈаглерод монофосфид43—CSЈаглерод моносулфид44—FeOЖелезо (II) оксид82——Хелиумхидриден јон5HeH+H2Молекуларен водород2—HClВодороден хлорид36.5HCl+HFФлуороводород20—HOХидроксилен радикал17OH+KClКалиум хлорид75.5—NHИмидоген радикал15—N2Молекуларен азот28—NOАзотен оксид30NO+NSСулфур мононитрид46—NaClНатриум хлорид58.5——Магнезиум монохидрид катјон 25.3MgH+O2Молекуларен кислород32—PNФосфорен мононитрид45—POФосфорен моноксид47—SHСулфур монохидрид33SH+SOСулфур моноксид48SO+SiCКарборундум40—SiN–42—SiOСилициум моноксид44—SiSСилициум моносулфид60—TiOТитан (II) оксид63.9—


Триатомски (44)
МолекулаОзнакаМасаЈониAlNCАлуминиум изоцијанид53—AlOHАлуминиум хидроксид44—C3Тријаглерод36—C2HЕтинил радикал25—CCNЦијанометилидин38—C2OДијаглерод монокид40—C2SТиоксоетенилиден56—C2P—55—CO2Јаглерод диоксид44—CaNC  Калциум изоцијанид92—  FeCNЖелезо цијанид82——Триводороден катјон3H2CМетилен радикал14——Хлорниум37.5H2Cl+H2OВода18H2O+HO2Хидропероксил33—H2SВодороден сулфид34—HCNВодороден цијанид27—HNCВодороден изоцијанид27—HCOФормил радикал29HCO+HCPФосфаетин44—HCSТиоформил45HCS+—Диазенилиум29HNOНитроксил31——Изоформил29HOC+HSCИзотиоформил45—KCNКалиум цијанид65—MgCNМагнезиум цијанид50—MgNCМагнезиум изоцијанид50—NH2Амино радикал16—N2OДиазотен оксид44—NaCNНатриум цијанид49—NaOHНатриум хидрооксид40—OCSКарбонил сулфид60—O3Озон48—SO2Сулфур диоксид64—c-SiC2c-Силициум дикарбид<ref
name="aass226" />52—SiCSiДисилициум карбид68—SiCNСилициум јаглероднитрид54—SiNC54—TiO2Титан диоксид79.9—

Четириатомски (30)
МолекулаОзнакаМасаЈониCH3Метил радикал15—l-C3HПропинилидин37l-C3H+c-C3HЦиклопропинилидин37—C3NЦијаноетинил50C3N−C3OТријаглерод моноксид52—C3SТријаглерод сулфид68——Хидрониум19H3O+C2H2Ацетилен26—H2CNМетилен амидоген28H2CN+H2NCАминокарбин28—H2COФормалдехид30—H2CSТиоформалдехид46—HCCN—39—HCCOКетинил41——Протонизиран водороден цијанид28HCNH+—Протонизиран јаглерод диоксид45HOCO+HCNOФулмидна киселина43—HOCNЦијанидна киселина43—CNCN Изоцијан52—HOOHВодороден пероксид34—HNCOИзоцијанидна киселина43—HNCNЦијаномидил радикал41—HNCSИзотиоцијанидна киселина59—NH3Амонијак17—HSCNТиоцијанидна киселина59—SiC3Силициум трикарбид 64—HMgNCХидромагнезиум изоцијанид 51.3—HNO2Азотеста киселнина47—

Петатомски (20)
МолекулаОзнакаМасаЈони—Амониум јонDetection Of The Ammonium Ion In Space - Iopscience 18CH4Метан16—CH3OМетокси радикал31—c-C3H2Циклопропенилиден38—l-H2C3Пропадиенилиден38—H2CCNЦијанометил40—H2C2OКетен42—H2CNHМетиленимин29—HNCNHКарбодиамид42——Протонизиран формалдехид31H2COH+C4HБутадинил49C4H−HC3NЦијаноацетилен51—HCC-NCИзоцијаноацетилен51—HCOOHМравја киселина46—NH2CNЦијанамид42—NH2OHХидроксиламин37——Протонизиран цијан53NCCNH+HC(O)CNЦијаноформалдехид55—C5Линиски C560—SiC4Силициум-карбидна групација92—SiH4Силан32—

Шестатомски (16)
+МолекулаОзнакаМасаЈониc-H2C3OЦиклопропенон54—E-HNCHCNE-Цијанометанимин54—C2H4Етилен28—CH3CNАцетонитрил40—CH3NCМетил изоцијанид40—CH3OHМетанолFirst Detection of Methyl Alcohol in a Planet-forming Disc. 15 June 2016.32—CH3SHМетанетиол48—l-H2C4Диацетилен50——Протонизиран цијаноацетилен52HC3NH+HCONH2Формамид44—C5HПентинилидин61—C5NЦијанобутадинил радикал74—HC2CHOПропинал54—HC4N— 63—CH2CNHКетенимин40—C5S—92—


Седуматомски (13)
МолекулаОзнакаМасаЈониc-C2H4OЕтилен оксид44—CH3C2HМетилацетилен40—H3CNH2Метиламин31—CH2CHCNАкрилонитрил53—HCCCHNHПропаргилимин53—H2CHCOHВинил алкохол44—C6HХексатринил радикал73C6H−HC4CNЦијаноацетилен75—HC4NCИзоцијанодиацетилен75—HC5O—77—CH3CHOАцеталдехид44—CH3NCOМетил изоцијаниат57—HOCH2CNГликолонитрил57—


Осуматомски (13)
МолекулаОзнакаМасаH3CC2CNМетилцијаноацетилен65HC3H2CNПропаргил цијанид65H2COHCHOГликолалдехид60HCOOCH3Метил формат60CH3COOHАцетна киселина60H2C6Хексапентаенилиден74CH2CHCHOПропенал56CH2CCHCNЦијаноален65CH3CHNHЕтанимин43C2H3NH2Виниламин43C7HХептатриенил радикал85NH2CH2CNАминоацетонитрил56(NH2)2COУреа60
Деветатомски (10)
МолекулаОзнакаМасаЈониCH3C4HМетилдиацетилен64—CH3OCH3Диметил етер46—CH3CH2CNПропионитрил55—CH3CONH2Ацетамид59—CH3CH2OHЕтанол46—C8HОцтатетраинил радикал97C8H−HC7NЦиклохексатрин или цијанотриацетилен99—CH3CHCH2Пропилен (пропен)42—CH3CH2SHЕтил меркаптан62—CH3NHCHON-метилформамид 

Десет или повеќе атоми (21)
АтомиМолекулаОзнакаМасаЈони10(CH3)2COАцетон58—10(CH2OH)2Етилен гликол62—10CH3CH2CHOпропанал58—10CH3OCH2OHМетоксиметанол62—10CH3C5NМетилцијаноацетилен89—10CH3CHCH2O  Пропилен оксид58—11NH2CH2CH2OHЕтаноламин61—11HC8CNЦијанотетраацетилен123—11C2H5OCHOЕтил формат74—11CH3COOCH3Метил ацетат74—11CH3C6HМетилтриацетилен88—12C6H6Бензен78—12C3H7CNn-пропил цијанид69—12 (CH3)2CHCN  изо-пропил цијанид69—13 Бензонитрил104—13HC10CNЦијанопентацетилен147—17C9H8Инден116—19C10H7CN1-цијанонафтален153—19C10H7CN2-цијанонафтален153—60C60Бакминстерфулерен(C60 фулерен)72070C70C70 фулерен840—
Деутериумски молекули (22)
Овие молекули содржат еден или повеќе атоми на деутриум, потежок изотоп на водородот.
АтомиМолекулиОзнака2HDВодороден деутерид3H2D+, Триводороден катјон3HDO, D2OТешка вода3DCNВодороден цијанид3DCOФормил радикал3DNCВодороден изоцијанид3N2D+— 3NHD, ND2Амидоген 4NH2D, NHD2, ND3Амонијак4HDCO, D2COФормалдехид4DNCO  Изоцијанска киселина5NH3D+Амониумов јон6 ; NHDCHO  Формамид7CH2DCCH, CH3CCDМетилацетилен
Непотврдени (13)
Доказите за постоењето на следниве молекули е запишана во научната литература, но нивното забележување е колебливо опишано од страна на авторите, или пак нивото забележување е оспорено од други истражувачи. Потребна е потврда од независни извори.

АтомиМолекулиОзнака2SiHСилилидин4PH3Фосфин4MgCCHМАгнезиум моноацетилид4NCCPЦијанофосфаетин5H2NCO+—4SiH3CNСилил цијанид10H2NCH2COOHГлицин10C2H5NH2Етиламин12CO(CH2OH)2Дихидроксиацетон12C2H5OCH3Етил метил етер18Нафтален cation24C24Графен24C14H10Антрацен26C16H10Пирен

 Поврзано 

 Астрохемија
 Космичка прашина
 Дифузен меѓуѕвезден појас
 Списоци на молекули
 Молекуларна астрофизика
 Молекуларна спектроскопија
 Молекули во ѕвездите
 Полициклични ароматични јаглеводороди
 Толин

 Наводи 

 Белешки 

 Надворешни врски 






Категорија:Молекули
Категорија:Меѓуѕвездена средина
Меѓуѕвездени и околуѕвездени молекули
Категорија:Астрохемија
Категорија:CS1-одржување: користи параметар authors