Јапет (океан)

Океанот Јапет  ( ) бил океан што постоел во доцните неопротерозојски и раните палеозојски ераи од геолошка временска скала (помеѓу 600 и 400 милиони години). Океанот Јапет се наоѓал во јужната полутопка, помеѓу палеоконтинентите Лавренција, Балтика и Авалонија. Океанот исчезна со Акадијан, Каледонска и Таконски орогении, кога овие три континенти се споиle и формираle една голема копнена маса наречена Еврамерика. „Јужниот“ океан Јапет е предложено да се затвори со Фаматинска и Таконска орогенија, што значи судир помеѓу Западна Гондвана и Лавренција Iapetus Ocean.

Бидејќи океанот Јапет бил позициониран помеѓу континенталните маси кои во многу подоцнежно време грубо ќе ги формираат спротивните брегови на Атлантскиот Океан, може да се гледа како еден вид претходник на Атлантикот. Затоа, океанот Јапет бил именуван по титан Јапет, кој во грчката митологија бил татко на [[Атлас (митологија)|Атлас] ], по кој бил именуван Атлантскиот Океан.{{efn-ua|Името Iapetus првпат го користел , а пред тоа океанот бил нарекуван „Протоатлантски“ '.

Историја на истражувањеto
На почетокот на 20 век, американскиот палеонтолог Чарлс Волкот забележал разлики во раната палеозојска бентос трилобит на Лавренција (како што се Оленеллидае, таканаречената „тихоокеанска фауна“), како што се среќава во Шкотска и западна Њуфаундленд, и оние од Балтика (како што се Paradoxididae, често наречени „Атлантска фауна“), како што се наоѓа во јужните делови на Британските Острови и источниот Њуфаундленд. Геолозите од почетокот на 20 век претпоставуваа дека меѓу Шкотска и Англија во раниот палеозоик постоело големо корито, таканаречено геосинклина, држејќи ги двете страни одвоени On the origins of the Iapetus Ocean.

Со развојот на тектонskata во 1960-тите, геолозите како што се Артур Холмс и Џон Тузо Вилсон заклучија дека Атлантскиот Океан мора да има претходник пред времето на Пангеја . Вилсон исто така забележал дека Атлантикот се отворил на приближно истото место каде што се затворил неговиот претходник океан. Ова го доведе до неговата Вилсон циклус хипотеза.

Неопротерозоичко потекло
На многу места во Скандинавија базалтик коцки се пронајдени со старост меѓу 670 и 650 милиони години. Ова се толкува како доказ дека до тоа време, разделот почнало да се формира океанот Јапет во Норвешка и Alnö Complex во Шведска формирани како последица на благата екстензионална тектоника на античкиот континент Балтика што следло по отворањето на океанот Јапет.

Јужниот Океан Јапет се отворил помеѓу Лавренција и југозападна Гондвана (сега Јужна Америка) околу 550 Ma во транзицијата Едијакаран-Камбриска. Во тоа време тоа го стори Адамасторскиот океан понатаму на исток затворен.

Палеозоик
Југозападно од Јапет, вулкански островски лак еволуирал од раниот Камбријски (пред 540 милиони години) наваму. Овој вулкански лак бил формиран над зона на подвлекување каде што океанската литосфера на океанот Јапет се спуштила на југ под друга океанска литосфера. Од камбриско време (пред околу 550 милиони години) западниот океан Јапет почнал постепено да се стеснува поради ова подвлекување. Истото се случи уште на север и на исток, каде што Авалонија и Балтика почнаа да се движат кон Лавренција од ордовикот (пред 488-444 милиони години) наваму.
Трилобит фауната на континентални прагови на Балтика и Лавренција сè уште се многу различни во Ордовик, но Силурскиот фауните покажуваат прогресивно мешање на видови од двете страни, бидејќи континентите се доближија еден до друг.

На запад, океанот Јапет се затворил со Таконската орогенеза (пред 480-430 милиони години), кога вулканскиот островски лак се судри со Лавренција. Некои автори го сметаат океанскиот слив јужно од островскиот лак, исто така, дел од Јапет, оваа гранка се затворила за време на подоцнежната Акадијанска орогенезија, кога Авалонија се судри со Лавренција Iapetus Ocean.

Во меѓувреме, и источните делови биле затворени: Торнквистичкото Море помеѓу Авалонија и Балтика веќе за време на покојниот Ордовикијан.

На крајот на Силурскиот период (пред околу 420 милиони години) океанот Јапет целосно исчезнал и комбинираната маса на трите континенти го формирала „новиот“ континент Лавразија.

Наводи

Литература





 Надворешни врски 
Earth.ox.ac.uk - For more extensive geologic information see Ordovician paleogeography and the evolution of the Iapetus ocean.

Категорија:Древни океани
Категорија:Протерозоик
Категорија:Камбриска палеогеографија
Категорија:Ордовичанска палеогеографија
Категорија:Водни тела на силурија
Категорија:Палеозојска Африка
Категорија:Палеозоик Јужна Америка
Категорија:Палеозоик Северна Америка
Категорија:Палеозојска Европа