Косовски мит

Косовски мит познат и како Косовскиот култ и косовската легенда, е српски мит за градење нации заснован на легенди за настани поврзани со Косовската битка (1389). Тоа е тема во српскиот фолклор и литературна традиција и се одгледува усна епска поезија и гусларски песни. Конечната форма на легендата не била создадена веднаш по битката, туку еволуирала од различни зачетници во различни верзии. Во својата модерна форма се појавил во Србија во 19 век и служел како важен конститутивен елемент на националниот идентитет на модерна Србија и нејзината политика.

Српскиот владетел Лазар бил предизвикан од османлискиот султан Мурат I во битката на Косовското Поле. Според митот, Лазар избрал да умре како маченик, со цел да им обезбеди на Србите место во Царството Небесно, наместо „земното царство“ и победата во битката. Вук Бранковиќ ги повлекол своите трупи во клучните моменти, со што станал симбол на предавство, додека Милош Обилиќ го убил султанот Мурад I, а потоа бил погубен. Во Отоманска Србија, митот се толкува како идеолошко прифаќање на Отоманската Империја и првично не бил поврзан со Србите како народ, туку со пропаста на српското феудално општество. Во современите наративи на митот, поразот во битката се одликува како пропаст на славната средновековна српска држава и последователна долготрајна отоманска окупација и ропство. Според легендата, жртвата на Лазар и неговите витези резултирала со пораз, додека Србите биле претставени како избран народ кој потпишал завет со Бога. Косовскиот мит е направен по примерот на познатите христијански симболи, како што се библиската Тајна вечера, предавството на Јуда и бројките што имаат религиозни асоцијации. Ја прикажува Србија како суштински варијанта на мотивот Antemurale Christianitatis (бедем на христијанството) против Отоманската Империја.

Еден од најраните записи кои придонеле за култот на мачеништвото на Лазар е пронајден во Српската православна црква, првенствено напишана од Данило III, српски патријарх (1390–1396) и монахиња Ефимија. Во текот на следните векови, многу писатели и хроничари ги запишале усните легенди што ги слушнале на Балканот. Во 1601 година, рагузанскиот хроничар Мавро Орбини го објавил Кралството Словени, кое било важно за обновата и развојот на митот, комбинирајќи ги записите на историчарите и народните легенди, додека Троношката хроника (1791 година) исто така значително придонела за зачувување на легенда. Развојот на митот бил под влијание и на француската шансон де гесте . Конечната форма на косовскиот мит ја конструирал филологот Вук Караџиќ, кој го објавил „Косовскиот циклус“ по собирањето традиционални епски песни.

Многу јужнословенски литературни и визуелни уметници биле под влијание на косовските легенди, вклучително и некои високо меѓународно признати. Најзначајни кои го овековечиле косовскиот мит се поетот Петар II Петровиќ-Његош со неговата епска драма Планинскиот венец (1847) и вајарот Иван Мештровиќ, додека една од главните уметнички претстави е сликата Косовска девојка (1919) од Урош Предиќ. Од своето основање, митот и неговата поетска, литературна, религиозна и филозофска изложба биле испреплетени со политички и идеолошки агенди. Тој стана централен мит на српскиот национализам користен во 19 век, а неговата важност била особено подигната уште од Берлинскиот конгрес (1878). Митот бил широко распространет и во Црна Гора и им служеше на застапниците на панславизмот и југославизмот пред создавањето на Југославија на почетокот на 20 век. Беше евоциран во моменти на големи историски настани како што се атентатот на надвојводата Франц Фердинанд од Австрија, Првата светска војна, создавањето на Југославија, југословенскиот државен удар, а особено за да се зајакне наративот за српска виктимизација за време на подемот на српскиот национализам во 1980-тите., распадот на Југославија и Косовската војна.

 Преглед 
десно|мини|240x240пкс| Меморијалното место Газиместан во чест на битката за Косово покриено со ликот на Лазар од Србија
Централните настани во митот се поврзани со Косовската битка која се случила во 1389 година, за која всушност не се познати бројни детали.     Според легендата, на српскиот владетел Лазар, кој се нарекувал цар („ царот “) Лазар, му бил понуден ултиматум да му оддаде почит на османлискиот султан Мурад I, оставајќи го контрола на српските земји на султанот и оданочување или да ја води својата војска во битката на Косовското Поле .  На последната вечера пред битката што ја организирал Лазар, тој им рекол на своите витези дека еден од нив ќе го предаде.  Измамен од неговиот зет Вук Бранковиќ, тој го обвини Милош Обилиќ, на што Обилиќ се спротивстави, тврдејќи дека ќе го убие султанот Мурад I.   

Според легендата, Лазар ноќта пред битката бил посетен од сив јастреб или сокол од Ерусалим кој понудил избор помеѓу „земно царство“, што имплицира победа во Битката или Кралството Небесно, каде што Србите ќе бидат поразени.   Понекогаш се вели дека пророкот Илија се појавил во форма на сокол.    Лазар избрал да умре како маченик, со што добил посебен статус за Србите како небесен народ.   Воините ги прифатија неговите зборови, велејќи дека Србите ќе добијат слобода на рајот, но дека никогаш нема да бидат робови.  Лазар ги проколнал и оние Срби кои одбиваат да му се придружат на бојното поле.    Тој и српската војска се причестија во црквата Свети Јован Крстител во Самодрежа.

Битката се случила на христијанскиот Витден, во Србија познат како Видовден. По договор со султанот, за да ги зачува своите позиции, Вук Бранковиќ ги повлекол своите трупи во клучните моменти од битката, со што станал симбол на предавство.   Преправајќи се дека се предава по напуштањето на Лазар, Обилиќ дошол во шаторот на султанот и откако клекнал наводно да му ги бакне нозете на Мурад, извадил кама и смртно го ранил.    Султанот на умирање наредил да биде погубен Обилиќ, додека оваа жртва ја покажала неговата лојалност кон Лазар и херојството.  
лево|мини|270x270пкс| Милош Обилиќ го убил Мурад I, илустрација од германската верзија на Сегашната состојба на Отоманската Империја (1694) од Пол Рајко
Од друга страна, Лазар бил заробен од Турците Османлии и обезглавен.   Жртвата на Лазар и неговите витези за доброто на Царството Небесно резултирала со пораз на српската војска од Турците, додека Србите биле претставени како избран народ кој потпишал завет со Бога.  

Други познати витези кои, според легендите, учествувале во битката се Милан Топлица, Иван Косанчиќ, Павле Орловиќ, Стево Васојевиќ и браќата Мусиќ.    Има и клучни женски ликови во Косовскиот мит, кои ги симболизираат големите загуби и изолација во кои живееле Србите, особено жените, за време на отоманското владеење.  Принцезата Милица, која била нарекувана Царица („Царица“) Милица, била сопруга на Лазар и член на династијата Немањиќ.  Таа го молела Лазар да го задржи неговиот најмлад брат Бошко за сигурно да преживее еден од деветте браќа Југовиќ, што самиот Бошко го одбил и потоа станал знаменосец за време на битката.   Нивната мајка починала од скршено срце откако ги изгубила сите девет сина во битка.    Друг женски лик Косовската девојка, девојка која дошла во Косово Поле утрото по битката и се грижела за ранетите српски воини, давајќи им вода и вино.   

Поразот во битката се одликува како пропаст на славната средновековна српска држава и последователна долготрајна отоманска окупација и ропство.   Во српската традиција, црвената боја на Paeonia peregrina станала симбол на „крвопролевањето во битката за Косово“. 

Исто така, во легендата често се појавуваат птици, кои треба да ја симболизираат врската помеѓу земјата и небото.  Гавраните можат да зборуваат и да ја играат улогата на гласници, а исто така и ластовиците.  Мајката на девет деца Југовиќ побара од Бога „очи на сокол, бели крилја на лебед “ што и се исполни, за да може да прелета над бојното поле и да ги види синовите и сопругот како се борат.  Потоа,    потврда за смртта на членовите на нејзиното семејство. беа прикажани како чистачи на месото на жртвите. 

 Основни елементи на митот 
Љубинка Трговчевиќ ги опишала елементите и симболиката на митот:
десно|мини|230x230пкс| Принцова вечера (1871) од Адам Стефановиќ и Павле Чортановиќ; Многу делови од митот се моделирани според познатите христијански симболи, како што се Тајната вечера и предавството на Јуда

 Одмазда – да се врати српската средновековна држава на териториите каде што некогаш постоела
 Мачеништво - да се жртвува за слобода и вера
 Предавство – го оправдува поразот и ги предупредува оние кои не ја поддржуваат српската кауза, како Вук Бранковиќ
 Слава – на оние што се жртвуваат им се ветува „царство небесно“ и вечна слава, како Лазар и Милош Обилиќ

Многу делови и ликови во митот се моделирани според познатите христијански симболи.   Додека Лазар е претставен како Исус и вера, вечерата со која тој ја предводеше ноќта пред битката ги има атрибутите на библиската Тајна вечера, вклучувајќи го и присуството на неговите ученици и Вук Бранковиќ, предавникот или фигурата на Јуда.   Како Исус, Лазар умрел за да може неговиот народ да живее. Исто така, броевите што имаат религиозни асоцијации како што се Дванаесет апостоли и Свето Тројство често се користат во легендата.

Косовскиот мит ја прикажува битката како „титански натпревар меѓу христијанска Европа и исламскиот исток“ во кој Лазар се откажал од „земното царство за небесно“.  Косовскиот мит ја прикажува Србија како Antemurale Christianitatis (Бремината на христијанството), слично како и конструкциите на другите народи на Балканот. Понекогаш се пропагира за да предизвика чувство на гордост и национална незадоволство кај Србите. Од битката на Косово Поље, овој рид почна да се гледа како „лулка на Србија“ и едно од најсветите места на најсрпската нација. Сабрина П. Рамет ги спореди митовите за Лазар со митовите за витезот на кралот Артур и мачеништвото на Олаф II од Норвешка, како и легендите за Стефан I од Унгарија. Герлахлус Дујзингс забележал дека, на сличен начин, Наим Фрашери се обидел преку бекташизмот да го промовира митот за Битката за Карбала меѓу Албанците како извор на инспирација во борбата против отоманската доминација, иако тој мит има сличен натпревар и стил како Српско-православен мит за Косово. 

 Извори и развој 
Косовскиот мит долго време бил централна тема во српскиот фолклор и во српската литературна традиција, а со векови се култивираше најмногу во форма на усна епска поезија и гусларски песни.    Митологизацијата на битката се случила кратко по настанот.   Легендата не била целосно формирана веднаш по битката, туку еволуирала од различни зачетници во различни верзии.  Многу извори од 14 до 18 век го сочувале усното раскажување за битката на Косово, како што се хроники, генеалогии, анали, верски култни текстови и приказни за патници.  Епската поезија била добро развиена меѓу Србите и претставувала културен извор на гордост, идентитет и силна врска со минатото.  Еден од најраните записи кои придонеле за развојот на култот на мачеништвото и Божјата посебна наклоност кон Лазар се Раскажувањето за принцот Лазар од Данило III, српски патријарх (1390–1396) и Енкомиумот на кнезот Лазар од монахиња Ефимија, вдовица на деспотот Угљеша Мрњавчевиќ.    
десно|мини| Енкомијата на кнезот Лазар (XIV век) од Ефимија
Првиот српски запис за убиството на османлискиот султан Мурад I бил Животот на деспотот Стефан Лазаревиќ од Константин Костенецки, иако името на извршителот не се споменувало.   Херојската слика на битката за Косово и култот на мачеништвото на Лазар со текот на времето ја изгубила својата сила. Епскиот израз на Битката се негуваше во емиграцијата на Србите во планинските предели на Стара Србија, Црна Гора и Херцеговина .  По падот на Константинопол (1453), три илјади Срби започнале номадски живот. Во овие региони се негуваше и зачуваше ликот на косовскиот херој.  Ликот на атентаторот на Мурад веројатно потекнува од културата на егзил, каде што неговото херојско дело можело да инспирира постојан отпор на Турците.  Византиските историчари од 15 век, Дукас и Лаоникос Халкокондил исто така пишувале за битката и за „жртвата на христијанскиот благородник кој го убил султанот во неговиот шатор“. Српскиот војник и автор на мемоари Константин Михаиловиќ бил првиот што го спомнал името на Милош Обилиќ во своето дело Мемоарите на јаничарот (околу 1497), додека го опишал и предавството на Вук. Бранковиќ. Анонимен жител на Дубровник или Далмација ги превел деловите на Дукас за битката за Косово, наведувајќи го моментот на предавството, но му го припишувал на Драгослав Прибишиќ. Италијанската литература и популарната поезија во Република Рагуза влијаеле врз образованите српски прогонети да го создадат првиот бугарштице заснован на акумулацијата на усната историја кон крајот на 15 век.  Некои од бугарштите ја негувале легендата за Косово.

Според Миодраг Поповиќ, во Отоманска Србија од 16 и 17 век, месното население било „ туркофилно “ во согласност со општата клима на неопходното прилагодување кон османлиската власт. Тие не и дале на легендата за битката за Косово толкување неповолно или непријателско за Турците Османлии. Во текот на 16 век, Бенедикт Курипечич напишал опис на патувањата на Балканот и ги запишал легендите што ги слушнал, вклучувајќи ја Тајната вечера на Лазар и херојството на Обилиќ. Илустрираната хроника на Иван Грозни (1567) содржи девет минијатури за настаните од косовските легенди, главно поврзани со битката.  Во 1601 година, рагузанскиот хроничар Мавро Орбини го објавил Кралството Словени на италијански јазик, што било важно за реконструкцијата и развојот на митот, комбинирајќи ги записите на историчарите и народните легенди. 
лево|мини|250x250пксРаноренесансно сликарство|Ренесансна таписерија со мотиви од битката за Косово (16 век) во Шато де Шенонсо, Франција.Развојот на структурата на митот бил под влијание и на француската шансон де гесте.]]
Во наредниот период биле објавени многу приказни од анонимни автори во Рагуза и Которскиот залив, од кои најзначајна и најсеопфатна беше Животот на принцот Лазар, познат и како Приказната за битката на Косово, од почетокот на 18 век.  На барање на Петар Велики, рускиот император, дипломатот Сава Владиславич го превел Орбиновото Кралство на Словените на руски во 1722 година  Во средината на 18 век, под влијание од претходните ракописи е составена Троношката хроника (1791) која придонела за натамошно зачувување на косовската легенда. Ликови од митот се забележани и во делата на Ѓорѓе Бранковиќ, Василије Петровиќ и Павле Јулинац. 

Во текот на 18 век, анти-османлиските чувства се зголемија, а посеопфатната косовска легенда стана составен дел од усната традиција.  За време на Првото српско востание (1804–1813), фреската на Милош како светец со ореол, мечоносец била насликана во Лазаровата нартекс во манастирот Хиландар на Света Гора, Грција.   Филологот Вук Караџиќ собрал традиционални епски песни поврзани со темата за битката за Косово и го објавил таканаречениот „Косовски циклус“, кој станал последната верзија на трансформацијата на митот.   Делото на Караџиќ било под влијание на Јернеј Копитаркој го вовел во литературата на романтичниот национализам, како и на Џејкоб Грим, кој станал негов рецензент и преведувач.   Идеологијата на Копитар беше вкоренета во ставот на Хердер дека секоја група поседува уникатна култура која се манифестира преку јазикот и традицијата на обичните луѓе. Караџиќ најчесто објавувал усни песни, со посебен осврт на херојските подвизи на Крал Марко и настаните поврзани со Косовската битка, исто како што пејачите пееле без измени или дополнувања.  Повеќето песни за Лазар ги собрал во близина на манастирите на Фрушка Гора, најмногу поради тоа што седиштето на Српската православна црква било преместено таму по големите преселби на Србите. Народните песни за косовската легенда се наоѓаат и во збирките на Аврам Милетиќ, Иван Фрањо Јукиќ, Франц Миклосич, Валтазар Богишиќ и Грго Мартиќ. Развојот на митската структура исто така бил под влијание на француската шансон де гест.
десно|мини|364x364пкс| Минијатура на битката за Косово, илустрирана хроника на Иван Грозни (1567)

 Косовски циклус 
Косовскиот циклус се состои од следните епски песни:

 Бановиќ Страхиња
 Клетвата на кнезот 
 Цар Лазар и Царица Милица 
 Принцова вечера 
 Косанчиќ Иван ги шпионира Турците
 Падот на Српската Империја 
 Тројцата добри херои 
 Мусиќ Стефан 
 Царица Милица и Војводата Владета 
 Слуга Милутин 
 Смртта на Милош Драгиловиќ (Обилиќ)
 Косовка девојка 
 Смртта на мајката на Југовиќи 
 Крал Марко и орелот

 Толкување 
Скалата на толкувања на косовскиот мит е неспорно една од најбогатите. Може да се толкува како „демократска, антифеудална, со љубов кон правдата и социјалната еднаквост“.  Митот никогаш во тие рани верзии не се однесувал на „судбината на Србите како нација“, туку на колапсот на српското феудално општество и неговите владетели. Митот може да се толкува на различни начини во врска со други митови како: митот за воената храброст, митот за жртвата, митот за спасението и митот за избраните луѓе. Тоа е мит за златното доба и падот. Од неговата идеолошка конструкција од крајот на 19 век, косовскиот мит го опишува Косово како метафорична лулка на српската нација, а Србите како избран народ. Косовскиот мит е инкорпориран во повеќеслојниот митомотор на српскиот национален идентитет. Воениот пораз во битката на Косово бил прикажан како морална победа. Централноста на косовскиот мит беше една од главните причини за спојување на етничкиот и православниот христијански верски идентитет на Србите.: "Unlike, for instance, Serbian nationalism, where ethnic and religious identities have merged (especially through the centrality of the Kosovo myth),..." Поделбата на земната и небесната моќ и изборот на втората од Лазар црквата ја мисли како алатка за легитимирање на османлиската моќ меѓу православните Словени, а во исто време митот го наметнувал приматот на Српската православна црква над верските работи. . Албанскиот национализам на Косово има свои наративи, кои се спротивставуваат на српскиот мит за Косово.

 Историска основа 
мини|250x250пкс| Бошко Југовиќ (19 век) од Ѓорѓе Путник, еден од митолошките браќа Југовиќ и знаменосец за време на битката
Недостигот на извештаи од очевидци за битката и раниот развој на легендата го отежнуваа разбирањето на фактите поврзани со битката за Косово.  Она што е со сигурност познато е патувањето на Турците од Пловдив до Газиместан, времето и местото на настанот, како и смртта на двајцата владетели. Во битката во војската на Лазар учествувале и единицата на Твртко I, кралот на Босна и албанските сили. Српската империја почнала да се распаѓа набргу по смртта на Стефан Душан (1355) и веќе била пропадната долго пред Косовската битка.  Исходот од битката не е јасен ниту од изворот.  Постојат различни заклучоци, но најчести се оние за османлиската победа.  Тим Џуда ја наведува можноста за српска победа, додека Ноел Малколм тврди дека исходот бил нерешен.  Иако стратешкиот пад на Србија бил Битката кај Марица во 1371 година, Косово беше духовен пад на Србија и почеток на нова ера за Србите. Вистинската битка за Косово не беше толку одлучувачка како што е претставена во митот, бидејќи конечниот пад на средновековната српска држава се случи 70 години по неа, во 1459 година, кога Османлиите го зазедоа Смедерево.

Историчарите не можат со сигурност да го утврдат идентитетот на атентаторот на Мурад, како и постоењето на предавство од Вук Бранковиќ или некој друг. Постојат различни теории за смртта на султанот.  Ноел Малколм објасни дека приказната за предавството настанала поради забуна со наративите поврзани со Втората битка на Косово (1448), кога Ѓураѓ Бранковиќ, деспот на Србија и синот на Вук Бранковиќ, одбил да му се придружи на Џон Хуњади, регент на Унгарија, во борбата против Османлиите. Семејството Југовиќи и Косовската девојка се измислени ликови. Брендан Хемфрис забележал дека делот од приказната за изборот на Лазар е метафизичка нарација додадена на историски настан од најрелигиозниот буквалист.

 Во уметноста и културата 
Во првата половина на 19 век, драми за ликовите на косовскиот мит беа објавени од српски автори образовани во Австриската империја, кои усвоија идеи што ги комбинираа просветителскиот рационализам и романтичниот национализам. Некои од драмите се дела на Захарије Орфелин, Милош Обилиќ (1828) од Јован Стерија Поповиќ, Цар Лазар или Падот на Српската империја (1835) од Исидор Николиќ и Милош Обилиќ (1858) од Јован Суботиќ.  Матија Бан, српски поет, драматург и драматург од Дубровник, ги вклучил мотивите на косовскиот мит во драмата Цар Лазар или поразот на Косово (1858), постепено давајќи им ги вредностите на романтичниот национализам.
лево|мини|250x250пкс| Косовка девојка (1919) од Урош Предиќ, е една од главните уметнички претстави на косовскиот мит.
Поетот Петар II Петровиќ-Његош, кнез-епископ на Црна Гора (1830–1851) и неговата епска драма Планинскиот венец (1847), која се смета за ремек-дело и едно од најславните дела во јужнословенската литература, претставува истакнат пример кој ги велича херојските идеали и духот на косовскиот мит. Таа опфаќа измислена борба за истребување против преобратените муслимански Словени и отоманската доминација. Петровиќ-Његош често се осврнувал на ликовите на косовскиот мит, пцуејќи го Вук Бранковиќ и славејќи го Милош Обилиќ, а користеле и птици како симболи.

На 500-годишнината од битката за Косово (1889), Фрањо Рачки и Томислав Маретиќ, клучните луѓе на Југословенската академија на науките и уметностите во Загреб, одржаа предавања за Битката за Косово и епски песни посветени на неа. Во текот на 19 век, српската влада ги финансирала сликарите како Ѓорѓе Крстиќ и Никола Алексиќ да ги украсуваат црквите и манастирите со слики и фрески со мотиви на косовските маченици.  Многу значајни српски сликари, Адам Стефановиќ, Павле Чортановиќ, Паја Јовановиќ и Анастас Јовановиќ, ги портретирале хероите и мотивите на епските песни од косовскиот циклус, додека најистакната слика станала Косовка девојка (1919) од Урош Предиќ. Еден од најзначајните српски уметници Ѓура Јакшиќ пишувал и сликал инспириран од Косовскиот мит.
мини| Споменик на Петар Петровиќ-Његош во Андриќград (Вишеград) основан од Емир Кустурица, со цитатот на Иво Андриќ „Трагичен херој на косовската мисла“
На почетокот на 20 век, неколку концерти и претстави во Народниот театар во Белград беа посветени на битката за Косово и хероите.  Претставата „Смртта на мајката на Југовиќ“ од Иво Војновиќ, поет и драматург од Дубровник, за првпат била изведена во Белград во 1906 година и во Загреб во 1907 година. Првиот српски филм Животот и делата на бесмртниот водач Караѓорѓе (1911) во режија на Илија Станојевиќ, кој го прикажува раководството на Караѓорѓе Петровиќ на Првото српско востание од 1804–1813 година, го прикажува и познатиот гуслар Филип Вишњиќ за настаните. на косовскиот мит.

Хрватскиот вајар Иван Мештровиќ придонесе за митот кога во 1907-1911 година, му беше наложено да го дизајнира храмот Видовден како „вечен идеал на херојство, лојалност и жртва, од кој нашата раса ја црпи својата вера и морална сила“ и „колективен идеал на српскиот народ“. Вистинската изградба на храмот на Косовското Поле беше одложена поради Балканските војни, Првата светска војна, Втората светска војна, и на крајот беше запрена. Многу од делата на Мештровиќ посветени на косовските легенди и херои привлекоа големо внимание и беа изложени во многу европски градови, вклучително и во галериите Графтон во Лондон и на Биеналето во Венеција . Хрватскиот сликар Мирко Рачки, исто така, ги прифатил митовите и насликал бројни слики во косовскиот циклус, меѓу кои и Мајката на Југовиќ, Деветте браќа Југовиќ, Косовската девојка и Милош Обилиќ .

Набргу по повлекување на српската војска преку Албанија за време на Првата светска војна, поетите повторно почнале да пишуваат на теми од Косово. Во 1917 година, Милутин Бојиќ ги објавил Песните на болката и гордоста, лирски приказ на мачењето на луѓето за време на војната и длабоко погоден од настаните што ги напишал: „Ние храбро ги сееме нашите нови гробови... О, Господи, зарем не ни беше доволно казна... Време е да се подигнат надгробните споменици“  Истата година, поетот Милосав Јелиќ ја напиша српската секвенца, а Растко Петровиќ го објави „Косовскиот сонет“. Српскиот научник и хеленист Милош Н. Ѓуриќ истражувал некои елементи на косовскиот мит од гледна точка на етика.

Делата на Иво Андриќ, кој ја доби Нобеловата награда за литература во 1961 година, понекогаш се поврзуваат со косовскиот мит. Тој напиша есеј за Петровиќ Његош наречен „Трагичниот херој на косовската мисла“. Мачеништвото на Радисав, лик од најпознатиот роман на Андриќ Мостот на Дрина (1945), некои научници го опишаа како преработка на косовското наследство и основачки мит на српската нација. Во 1953 година, српската комунистичка влада го ангажира Александар Дероко да го дизајнира споменикот Газиместан во чест на косовските херои и Петар Лубарда да ја украси свечената сала на Републичкиот извршен совет со голема ѕидна слика на која е прикажана битката за Косово.
лево|мини|250x250пкс| Каријатидите дизајнирани од Иван Мештровиќ, кои требаше да бидат во неговиот предложен храм Видовден, Националниот музеј на Србија во Белград
По повод 600-годишнината (1989) беше објавен филмот „ Битката на Косово “ во режија на Здравко Шотра, според драмата напишана од поетот Љубомир Симовиќ . Истата година, поетот и писател Матија Беќковиќ ја измислил познатата фраза „Косово, најскапиот српски збор“. Во неговиот документарен филм „Српски епови“ (1992), режисерот награден со Оскар, Павел Павликовски, ги прикажа членовите на Армијата на Република Српска како пеат традиционални епски песни за Битката за Косово за време на босанската војна. Поетот, добитник на Пулицерова награда, Чарлс Симиќ, бил под силно влијание на наративниот и магичниот реализам на Косовскиот циклус.

Иако Андриќград, основан во Вишеград во 2014 година од страна на двократниот филмски режисер Емир Кустурица, добитник на Златна палма, го носи името на Иво Андриќ, се верува дека неговата цел е да го одржи косовскиот мит и српската национална свест. Главната црква на Андриќград е копија на Високи Дечани во Косово и е посветена на Светиот цар Лазар и косовските маченици. По 15 години реновирање, Националниот музеј на Србија во Белград беше повторно отворен на Видовден, 28 јуни 2018 година  Меѓу другото, во музејот се изложени каријатиди дизајнирани од Иван Мештровиќ, кои требаше да бидат во неговиот предложен храм Видовден.

Во 2017 година, рускиот хеви метал бенд Кипелов предводен од Валери Кипелов ја објавил песната „Косовско Поле“ за „Националната трагедија на Србија“, која се осврна на историската битка во 1389 година.

 Политичка употреба 
Од неговото формирање, Косовскиот мит и неговата поетска, литературна, религиозна и филозофска изложба беа испреплетени со политички и идеолошки агенди. Имал големо влијание врз српското општество и служеше како најмоќниот српски културен мит. Митот служел како важен конститутивен елемент на националниот идентитет на модерна Србија и нејзината политика. Историчарот Сима Ќирковиќ ја критикуваше она што тој го нарече „Видовденска митологија“ со идејата дека таа ги засенува вистинските традиции за историската битка на Косово, кои беа погрешно означени како „Косовски мит“.

 19-ти крај почетокот на 20 век 
Косовскиот мит стана централен мит на српскиот национализам користен во 19 век. Како и другите европски национализми, српскиот бараше „славно минато“ и „златно доба“. Писателите на национализмот често го завршуваат златното доба со национална катастрофа.
мини| Грачаница (Косовски божури) (1913) од Надежда Петровиќ; црвената боја на цвеќето стана симбол на „крвопролевањето во битката за Косово“
Караѓорѓе, Голем Вожд на Србија (1804–1813) и водач на Првото српско востание, се прогласил за кум на секое деветто дете во семејството, алудирајќи на деветте браќа Југовиќ. Во текот на поголемиот дел од 19 век, тој не го носеше своето подоцнежно значење, бидејќи Кнежевството Србија го гледаше регионот на Босна како свое јадро, а не Косово. Берлинскиот конгрес (1878) бил настанот што предизвика издигнување на косовскиот мит во неговиот модерен статус. Регионот на Босна беше ефикасно предаден на Австроунгарија, а српската експанзија кон таа област беше блокирана, што пак остави проширување на југ кон Косово како единствена достапна геополитичка алтернатива за српската држава. Во 1860-тите, косовскиот мит се користеше како тема за слободата и демократијата меѓу српските либерали и радикали, додека владејачките конзервативци и Судот го користеа за да ја споредат опозицијата со „предавничкиот Вук Бранковиќ“.

Меѓу Црногорците постоело длабоко верување дека потекнуваат од српските витези кои по битката побегнале и се населиле во недостижните планини. Косовскиот мит бил присутен меѓу народот во Црна Гора пред времето на Петар Петровиќ-Његош, во форма на народни легенди и особено народни песни. Тој ја воведе традиционалната црногорска капа со цел да го зајакне присуството на косовскиот мит во секојдневниот живот и да ја нагласи директната поврзаност со средновековна Србија. Никола I Петровиќ (принцот 1860–1910 и кралот 1910–1918) успешно ги искористил мотивите на косовскиот мит со цел да го зајакне црногорскиот патриотизам, сонувајќи за обнова на Српската империја.

Пораките на косовскиот мит биле искористени за идејата за југословенско единство. Комеморацијата на 500-годишнината се одржа и во Хрватска и покрај ограничувањата наметнати од хабсбуршките власти. На почетокот на 20 век, со ширењето на југословенската идеја, и косовскиот мит станал тропа во заедничката култура на Хрватите и Словенците.

 Првата светска војна и Југославија 

На Видовден во 1914 година, Гаврило Принцип, босански Србин припадник на Млада Босна, го убил надвојводата Франц Фердинанд од Австрија, што ја иницирало јулската криза и довело до избувнување на Првата светска војна. Принцип, Недељко Чабриновиќ и другите членови на Младата Босна биле инспирирани од херојството на Милош Обилиќ, репризирање на косовскиот мит. Принцип го знаел целиот Планински венец на Његош.

Во 1916 година Југословенскиот комитет го прогласил Видовден за национален празник на Србите, Хрватите и Словенците.  Митот бил користен од главните застапници на југословенската идеологија како пан-југословенски мит во Кралството Југославија. Во 1920 година, Видовден станал еден од трите државни празници наречени „Свети Витовски херои“, со цел симболична интеграција на припадникот на „нацијата со три имиња“, додека на 28 јуни 1921 година, Видовденски устав бил усвоен.

Косовскиот мит го користеа српските националисти пред Првата светска војна како идеолошка алатка со цел да се расправаат за Југославија предводена од Србија наместо Југославија како држава на сите Јужни Словени подеднакво. По големите загуби за време на Првата светска војна што ги претрпе српската армија, овие идеи дополнително доведоа до конфузија кај српските националисти помеѓу поддршката за Југославија предводена од Србија и Југославија како држава на сите Јужни Словени. Во овој контекст, ова беше периодот во кој српските националисти почнаа да ги унапредуваат идеите за српската етничка супериорност над другите јужни Словени.“  

Косовскиот мит, исто така, одиграл улога и идеолошки го обликувал државниот удар (27 март 1941 година) предизвикан од пристапувањето на Југославија во Тројниот пакт. Гаврило V, патријархот на Српската православна црква, кој остро се спротивставил на потпишувањето, ги користел мотивите на косовскиот мит во својот радио говор. Милан Недиќ и неговата марионетска влада на германската окупирана територија Србија, исто така, го евоцираа Митот, инсистирајќи дека она што југословенските движења на отпорот се директни противници на вредностите и наследството на косовските херои.  Усташите го користеле Видовден како изговор за масакрот за време на геноцидот врз Србите во Независна Држава Хрватска, изјавувајќи дека Србите ќе започнат бунт на тој празник.

По протерувањето на СФР Југославија од Информбирото за Видовден во 1948 година, владиниот министер Милован Ѓилас коментираше дека резолуцијата за протерување „всече во умовите и срцата на сите нас Србите“ и забележа „совпаѓање во датумите помеѓу античките несреќи и живите закани и напади. Јосип Броз-Тито малку го користел Косовскиот култ, фокусирајќи се повеќе на самослужбената херојска нарација.

 Распад на Југославија 
Косовскиот мит беше искористен за да се создаде српска наратив за виктимизација. Овој мит и неговата поврзаност со српската позиција насочена кон жртвата била искористена за да се легитимира повторното вклучување на цело Косово во Србија.  Косовскиот мит бил активиран и поврзан со метафорите за „геноцид“. Албанците биле претставени од српските писатели како предавнички и насилен народ кој бил населен на Косово за да соработува со отоманските окупатори и да ги тероризира христијанските Срби. Тие понекогаш беа обвинети за прогон и геноцид врз косовските Срби уште од средниот век. Овој приказ вклучува тврдења за вековен геноцид врз Србите, кој продолжил во 19 век преку насилното протерување до 150.000 Срби, а исто така и во Титова Југославија која „морално ги дисквалификувала“ Албанците да бараат каква било контрола на Косово на сметка на Србите. Имаше малку статистички информации за поддршка на овие српски тврдења за геноцид, ниту пак силувањето таму беше толку честа појава како што тврдеа српските националисти. Според Дејвид Брус Мекдоналд, овој стил на „параноична реторика“ ја покажува и упорноста и разновидноста на српските писатели кога се соочени со реалноста дека Србите не биле жртви на геноцид во која било конвенционална смисла.

Југословенските комунистички власти, кои ги минимизираа националните истории на заедниците во земјата, работеа на потиснување на косовскиот мит во Србија. Во контекст на косовскиот мит, големосрпските пропагандисти произведоа различни слогани за Косово во современа Србија. Митот го искористија владата на Милошевиќ и Српската православна црква за да создадат наратив за супериорното српство во конфликт со варварските сили, со цел да ги оправдаат насилните дејствија што беа планирани во тоа време.  На овој начин, митот беше искористен како идеолошки инструмент кој ги поттикна политиките што доведоа до војната во Косово заедно со други политички одлуки.  Меѓутоа, причините за војната биле сложени и не можеле да се сведуваат на постоење на национален мит, но тој бил искористен за легитимирање на владеењето на Милошевиќ.  Пред Косовската војна, современата политичка митологија на косовските Албанци се судри со Косовскиот мит.   За време на југословенските војни, косовскиот мит беше распространет, при што новите воени команданти и политичари беа споредувани со херои од битката за Косово, од кои некои подоцна беа осомничени за воени злосторства. За време на босанската војна и босанскиот геноцид, Ратко Младиќ, командант на Армијата на Република Српска, често ги нарекуваше Бошњаците „Турци“, повикувајќи ги своите војници на одмазда и „ Бунт против Дахиите “. Важната улога на косовскиот мит во Република Српска најјасно се манифестира во фактот што Видовден во 1992 година беше прогласен за официјален Слава на војската на босанските Срби, додека за повеќето босански Срби, Ратко Младиќ се сметал за Лазар Хребељановиќ од ново време кој со своите војници се борел против Турците.

Видовден беше и датум што го симболизираше подемот и падот на Милошевиќ, бидејќи тој одржа говор во присуство на околу милион луѓе во 1989 година на одбележувањето на 600-годишнината од битката за Косово, а подоцна беше уапсен и екстрадиран во МКТЈ на 28 јуни 2001 година да му се суди за обвиненија за воени злосторства .  Косово остана високо на агендата на Воислав Коштуница, кој беше претседател на СР Југославија (2000–2003) и премиер на Србија (2004–2008). Тој, меѓу другото, коментираше дека се води нова борба за контрола на Косово, овој пат со Соединети Американски Држави, и дека „клучното прашање е дали силата ќе надвладее над правдата во новата битка на Косово“. 

По изборната победа на коалицијата „ За европска Србија “ во 2008 година, тие најавија дека нема да се откажат од својата „косовска ориентација“. На годишнината од битката за Косово во 2009 година, Борис Тадиќ, претседател на Србија (2004–2012), рече „Никој не може да го земе Видовден од Србија и од Србите“, туку да не се слави како во 1989 година, што доведе до војни и санкции, додека Вук Јеремиќ, новото Министерство за надворешни работи, го окарактеризира Видовден како „симбол на одбраната“. на српскиот национален идентитет“.

 Употреба на митот во странство 
десно|мини| Британски плакат за одбележување на „Денот на Косово“ на 28 јуни 1916 година. Ова било направено за да се солидаризира со нивните српски сојузници.
По влегувањето на Британија во Првата светска војна на 4 август 1914 година, Британците имале за цел да покажат солидарност со нивните нови сојузници, вклучително и Кралство Србија. На 28 јуни, во Британија бил прогласен „Денот на Косово“, со прослави низ целата земја, при што „Косово“ било намерно повикување на познатиот мит. Во Франција, за време на војната биле објавени народни песни за косовската епопеја, додека некои француски автори ја истакнаа важноста на косовскиот мит во зајакнувањето на „енергијата за одмазда“. Во 1915 година, француската влада им наредила на училиштата да ги модифицираат нивните наставни програми за да вклучуваат лекции за Србија и српската историја, додека плакати за поддршка на Србија биле залепени во Париз и Лондон, вклучувајќи повици за молитва за време на Денот на Косово.

Просрпскиот Комитет за Косово бил формиран во Лондон во 1916 година, на чело со Елси Инглис, а неговите членови биле Роберт Сетон-Вотсон, Артур Еванс и Чарлс Оман.  Тие организирале собир за поддршка на Србија во катедралата Свети Павле. Српскиот историчар и професор на Универзитетот во Белград Павле Поповиќ одржал говор на одбележувањето на денот во Кембриџ. Сетон-Вотсон напишал есеј за Србија и нејзината историја, кој се читал во училиштата низ Британија. Неколку еминентни историчари наскоро почнале да придонесуваат за просрпското чувство во Британија, честопати потсетувајќи се на косовскиот мит додека го правеле тоа. Просрпски настани заедно со Денот на Косово исто така се одржале во Соединетите Држави, а во говорот што го одржал американскиот адвокат Џејмс М. Бек, биле упатени на Лазар и Битката за Косово.

 Наводи 

 Извори 


































Категорија:Национални симболи на Србија
Категорија:Историја на српскиот народ
Категорија:Политичка историја на Србија
Категорија:Христијанство и ислам
Категорија:Српска епска поезија
Категорија:Српски традиции
Категорија:Српски национализам
Категорија:Историја на Косово
Категорија:Историографија на Србија