Историја на Шведска (1945–1967)

Ова е статија за историјата на Шведска од крајот на Втората светска војна до 1967 година.

 Преглед 
Шведска излегла неповредена од Втората светска војна. Шведската политика на неврзаност официјално останала - Шведска го отфрли членството во НАТО, но се приклучила на Обединетите нации, а подоцна и на ЕФТА. Таге Ерландер од Социјалдемократската партија била премиер од 1946 до 1969 година - период на исклучителен економски и социјален просперитет и генерално ниска невработеност, но состојбата со домувањето поставила проблеми бидејќи се повеќе луѓе се преселувале во градовите. Како одговор на недостигот на станови, владата ја воведла Милионската програма - национален бран на развој на приградските населби со цел да создаде милион домови од 1965 до 1974 година. Овој период го видел почетокот на големата имиграција во земја која порано била една од етнички похомогените во светот. Првата фаза на имиграција се состоела од работници од јужна Европа, кои биле активно привлечени од кампањи за огласи и регрутирање во нивните матични земји, на пример Италија и Австрија. Во 1970-тите и 1980-тите, многу бегалци со семејства пристигнале од на пр Чиле, Курдистан, Виетнам и Сомалија, некои од нив со статус на бегалци, други со имиграциска квота. Во исто време, економијата влегувала во помалку моќно просперитетни времиња: додека Шведска продолжувала да биде целосно индустријализирана нација со многу бизниси со врвни иновации, особено во телефонијата, управувањето со енергијата, хемикалиите, фармацевтиката и прехранбената индустрија, овој раст и во производството и компликацијата веќе не генерирал голема количина на нови вработувања во Шведска и затоа не ги проголтал генерациите кои пораснале од 1980 година.

На 3 септември 1967 година, Шведска била последната земја во континентална Европа што вовела сообраќај од десната страна. Ова било направено на Даген Х, и покрај негативниот резултат од референдумот во 1955 година.

 Шведската неутралност во Студената војна 
За време на Студената војна, Шведска одржувала двоен пристап, јавно строгата политика на неутралност била насилно одржувана, но неофицијално, силните врски биле задржани со САД и се надеваше дека САД ќе користат конвенционално и јадрено оружје за да нападнат советски места во окупираните балтички држави во случај на советски напад врз Шведска. Со текот на времето и поради официјалната догма за неутралност, сè помалку шведски воени службеници биле свесни за воената соработка со западот, што ја отежнуваше таквата соработка во случај на војна. Во исто време, шведското одбранбено планирање беше целосно засновано на помош од странство во случај на војна. Фактот дека не било дозволено да се спомене ова гласно, на крајот доведе до тоа шведските вооружени сили да станат многу неурамнотежени. На пример, силната способност да се брани од амфибиска инвазија била задржана, додека способноста да се напаѓа во внатрешните области на сцената била речиси целосно отсутна.Livlös livlina till väst Framsyn 2004, Nr. 1  (The Swedish Defence Research Agency’s bi-monthly publication) Политичкото единство меѓу демократските партии за политиката на неутралност беше целосно, што и овозможи на Шведска повторно да ја вооружи војската. Во 1970-тите и 1980-тите, воените трошоци на Шведска по глава на жител беа највисоки во светот. Поради политиката на неутралност, најголемиот дел од воената опрема беше произведена и развиена во Шведска од компании како SAAB, Kockums, Bofors и Hägglunds (денес BAE Systems AB ). Премиерот Олоф Палме ја сумираше шведската неутралност во говор во 1985 година; Vi står för Sveriges oberoende i fred och kommer med fasthet att värna vårt territorium mot varje inkräktare ( en : Ние се залагаме за независноста на Шведска во време на мир и цврсто ќе ја браниме нашата територија од секој странски натрапник).

Во раните 1960-ти, американските јадрени подморници вооружени со јадрени проектили со среден дострел од типот Поларис А-1 биле распоредени надвор од шведскиот западен брег. Опсегот и безбедносните размислувања го направиле ова добра област од која може да се изврши одмазднички јадрен напад врз Москва. Сепак, подморниците морале да бидат многу блиску до шведскиот брег за да ги погодат нивните наменети цели. Како последица на ова, во 1960 година, истата година кога подморниците за прв пат биле распоредени, САД и обезбедиле на Шведска воена безбедносна гаранција. САД ветија дека ќе обезбедат воена сила за помош на Шведска во случај на советска агресија. Знаењето за оваа гаранција од страна на шведските влади било задржано од шведската јавност до 1994 година, кога шведската истражувачка комисија нашла докази за тоа.

Како дел од воената соработка, САД обезбедиле голема помош во развојот на Saab 37 Viggen, бидејќи силната шведска авијација се сметала за неопходна за да ги спречи советските противподморнички авиони да работат во областа за лансирање ракети. За возврат, шведските научници од Кралскиот институт за технологија дале значителен придонес за подобрување на таргетирањето на ракетите Поларис.Hemliga atomubåtar gav Sverige säkerhetsgaranti Framsyn 2005, Nr. 1  (The Swedish Defence Research Agency’s bi-monthly publication))

 Промена на населението 
Од 1930 година, емиграцијата била мала. Околу 15.000-30.000 луѓе годишно ја напуштале Шведска по 1965 година. Шведска ги пречека бегалците и раселените лица на крајот на Втората светска војна. Поради ниската стапка на наталитет, имиграцијата сочинуваше 45% од растот на населението помеѓу 1945 и 1980 година. До 1991 година, 9% од населението било родено во странство. По 1980 година, имиграцијата повторно брзо се зголемил, најмногу поради новите бегалци, достигнувајќи повеќе од 60.000 годишно до 1990 година. Зголемувањето поттикна некои антиимигрантски чувства. Веќе до 1994 година имаше 508.000 странски државјани во Шведска, концентрирани главно во поголемите градови. Најголеми групи биле Финците (210.000), Југословените (70.000), Иранците (48.000), Норвежаните (47.000), Данците (41.000) и Турците (29.000). Турците и Иранците сочинуваат соодветно 8% и 12% од неевропското население родено во странство. Вонземјаните можат да гласаат на локалните избори во Шведска по три години легален престој.Irena Kogan, "Ex-Yugoslavs in the Austrian and Swedish labour markets: the significance of the period of migration and the effect of citizenship acquisition,"  Journal of Ethnic and Migration Studies, Volume 29#4 July 2003, pp 595-622

Шведска станала високоурбанизирана по Втората светска војна, достигнувајќи 83% урбана во 1990 година и 85% денес. Неодамна во 1940 година само 38% од населението живеело во урбани средини, а во 1860 година, пред индустријализацијата, процентот бил само 11%. Големото движење од селата кон Соединетите држави заврши околу 1900 година. Од 1945 година движењето кон шведските градови се забрзало и довело до пад на населението во многу области, особено на север. Повеќето градови се мали. Само 10 градови имаат население од повеќе од 100.000 жители. Метрополитенските области на Стокхолм имаат население од 2 милиони жители; Гетеборг има 906.000 во својата метрополитенска област и Малме (вклучувајќи го Лунд) има 260.000, додека образовниот центар во Упсала има 130.000. Единствениот голем град на север е Сундсвал (95.000 во метро област), кој пораснал со развојот на шумските индустрии во 19 век и сега е исто така центар за обработка на податоци.

 Култура и масовни медиуми 
Културното влијание од Обединетото Кралство и САД е очигледно уште од војната. Се зголемиле увезените и домородните субкултури, со значајни примери на рагаре и анархистичките прог култури инспирирани од рокабили. (Пред светските војни, шведската култура била повеќе инспирирана од Германија). Шведскиот филм и музика постигнале меѓународна слава со имиња како Ингмар Бергман, Свен Никвист, Ласе Халстром, Биргит Нилсон, АББА, Европа, Аце оф Бејс, Ентомбед, Роксет, Дениз Поп и Макс Мартин. Во моментов, Шведска е единствената земја од неанглиско говорно подрачје во светот со нето извоз на музика. Повеќето Швеѓани денес знаат да зборуваат англиски, голем дел од популарната музика произведена во Шведска има изворно англиски текст, а брендирањето на англиски јазик е многу вообичаено.

Сексуалната револуција, заедно со сексуалната содржина во масовните медиуми (особено филмовите 491 и Јас сум љубопитен (Жолта), заедно со широкиот влез на жените во многу патеки на професионалниот живот (вклучувајќи го и свештенството) во 1960-тите и 1970-тите предизвикале моралистичка контра -Движење вклучително и Демохристијанската партија, но овој тренд имал слаб политички успех.

Радиото и телевизијата рано станале широко распространети во Шведска, но владата се бореше да го задржи монополот на телевизијата Sveriges финансирана со лиценца до доцните 1980-ти, бидејќи сателитската и кабелската телевизија станаа популарни, а на комерцијалниот канал ТВ4 му беше дозволено да емитува терестријално.

 Спорт 
Шведска произвела многу светски познати спортисти во овој период, меѓу кои боксерот Ингемар Јохансон, алпскиот скијач Ингемар Стенмарк, тенисерот Бјорн Борг и хокеарите на мраз Берје Салминг и Кент Нилсон . Шведска била домаќин на неколку спортски настани од висок профил, на пример коњички настани на Летните олимписки игри 1956 и Светскиот куп на ФИФА во 1958 година.

 Наводи 

Категорија:Историја на Шведска