Список на споменици на културата од исклучително значење (Србија)

Споменици на културата од исклучително значење се оние објекти од недвижно културно наследство кои уживаат највисок степен на државна заштита во Република Србија. Недвижното културно наследство е класифицирано како од исклучително значење по одлука на Народното собрание на Србија. Тие се запишани во Централниот регистар на недвижни културни добра што го води Заводот за заштита на спомениците на културата на Србија. Предметите на недвижното културно наследство треба да исполнуваат еден или повеќе од оние критериуми дефинирани во Законот за културно наследство од 1994 година за да бидат категоризирани како „од исклучително значење“:

 исклучителна важност за општествениот, историскиот или културниот развој на народот или за развојот на неговата природна средина;
 докази за важни историски настани или личности и нивната работа;
 единствен (редок) пример на човековото творештво од тоа време или единствен пример од природната историја;
 големо влијание врз развојот на општеството, културата, технологијата или науката;
 исклучителна уметничка или естетска вредност.

Според Законот, постојат четири класи на недвижно културно наследство: споменици на културата, археолошки наоѓалишта, историски знаменитости и просторни културно-историски целини. Објектите во секоја од тие класи може да се категоризираат како „од исклучителна важност“ од Националното собрание.

 Список на културно наследство од исклучително значење 
 Археолошки наоѓалишта од исклучително значење 
Број во Централниот регистарСликаИмеГрад/ОпштинаЛокацијаадресаназначено културно наследствоИсклучително значење бидејќиКоментариAN 5Винча-Бело БрдоБелград / ГрочкаВинча30 Март 19507 Април1979AN 22Медиана - Брзи БродНиш / МедијанаБрзи Брод9 Февруари 19497 април 1979AN 24Јустинијана ПримаЛебанеПрекопчелица12 Февруари 19497 април 1979AN 26МраморијеБајина БастаПеручац25 септември 19687 април 197950x50пксМесто од светско наследство на УНЕСКО „Средновековни каменчиња - Стеќци“AN 33Велика ХумкаПожегаПилатовици29 април 198021 јули 1983AN 39Рунда ГлаваМајданпекРудна Глава24 јуни 198121 јули 1983AN 40ГамзиградЗајечарГамзиградска Бања19 март 19487 април 197950x50пксСветско наследство на УНЕСКОAN 44Понтес со Трајановиот мостКладовоКладово28 март198121 јули 1983AN 45Лепенски ВирМајданпекБољетин26 мај 19667 април 1979AN 103Тврдина ДијанаКладовоНови Сип27 Февруари 196521 јули 1983AN 104Старчево градПанчевоСтарчево8 април 19573 декември 1990AN 105БасијанаРумаДојни Петровци15 октомври 19473 декември 1990AN 106СирмимумСремска МитровицаСремска Митровица9 декември 19483 декември 1990AN 107ЧиводарВршачОрешевач16 октомври 19783 декември 1990AN 108ГомолаваРумаХртковци30 декември19503 декември1990AN 109Чибска шума Бачка ПланинаЧеларево28 ноември 19723 декември 1990AN 123Каварија (Тителски регион)ТителТител16 февруари 19713 декември 1990AN 124Улпиана*ПриштинаГрачаница22 април 19554 јуни1990AN 140ВиминациумПожаревац / КосталацСело Костолац15 март 19497 април 1979—Краку лу ЈорданКучевоБродица—21 јули 1983Краку Лу Јордан беше класифициран како археолошки локалитет од исклучително значење од страна на Националното собрание, иако на прво место никогаш не беше прогласено за културно наследство. Така, тој не е впишан во Централниот регистар.

 Историски знаменитости од исклучително значење 
Број на централен регистарСликаОбележјеГрад/ОпштинаЛокацијаадресаназначено културно наследствоИсклучително значење од:КоментариZM 6Бела Црква Меморијален комплексКрупањБела Црква28 Април 19497 Април 1979Местото на востанието во Србија (1941) опфаќа: поранешна зграда Кафана, општинска зграда, старо училиште и црква, со неколку споменици и спомен-обележја.ZM 7Бубањ Меморијален паркНиш / ПалилулаБубањ30 Мај19737 Април 1979ZM 9Шумарице Меморијален ПаркКрагујевачКрагујевач27 Декември 19797 Април 1979ZM 12Краљево Меморилане ПаркКраљевоКраљево1 Јуни 198421 Јули 1983Место на масакрот во КраљевоZM 13ЧегарНиш / ПантелејКаменица7 Aприл 198321 Јули 1983ZM 15Столице странаКупањKрупањStolice19 Јули 19497 Aприл 1979Зграда во која се одржа конференцијата Столиче.ZM 16Маричевица јаругаАранчеловачOрашавач24 Јуни 19837 Aприл 1979ZM 18Mеморијален комплекс "Boшко Буха"ПрилепојеJaбука30 Mај 19865 Декември 1987ZM 19"Taковски грм" Меморијален комплексГорњи МилановачTaково6 Јули 199014 Aприл 2000ZM 21Радованјски ЛугВелика ПланаРадовање27 Мај 19717 Aприл1979ZM 26Капела на мирот (место на потпишување на Договорот од Карловиц)Сремски КарловциСремски Карловци23 Мај 19633 Декември 1990ZM 27Место на Битката кај СланкаменИнѓијаСтари Сланкамен27 Mарт19693 Декември 1990ZM 28Место на Битката кај Петроварадин (спомен на ридот Везирац)Нови Сад / PetrovaradinПетровардин2 Април19683 Декември 1990ZM 39Индвор Меморијален КомплексKovačica КовачицаИдвор28 ЈуЛИ 19773 Декември 1990Комплексот вклучува: Куќа за раѓање на Мајкл Пупин, Училиште што го посетувал, зграда на Фондацијата Мајкл Пупин и Куќа на Пупин.ZM 41Меморијален комплекс         "Sремски фронт"ШидАдашевци29 Декември 19943 Декември 1990ZM 42Љубич Меморијален КомплексЧачакЉубич24 Февруари 197121 Јули 1983ZM 60Спомен костурница на планината ЦерЛозницаTекериш26 Септември 20017 April 1979ZM 61Родната куќа на Вук КараџиќЛозницаТршич31 Oктомври 20027 Април1979—
 Место на Битката кај СентаСентаСентаPorong—3 Декември 1990Местото на Битката кај Сента беше класифицирано како историска знаменитост од исклучително значење од Националното собрание, иако на прво место никогаш не беше прогласено за културно наследство. Така, тој не е впишан во Централниот регистар.

 Просторни културно-историски единици од исклучително значење 
Број на централен регистарсЛИКАИмеГрад/ОпштинаЛокацијааaдресаназначено културно наследтсвоИсклучително значење од:KoментариPKIC 1Kнез Михаилова улицаБелград / Стари ГрадБелград6 Април 19647 Април 1979Од паркот Калемегдан до улицата Обилиќев Венац.PKIC 7Стара Чаршија ТешњарВаљевоВањево5 Mарт 19697 Aприл 1979PKIC 22Тврдината Нови Пазар со Старата чаршија и комплексот Алтун Алем џамијаNoви ПазарНови Пазар7 Јуни 19857 Aприл 1979PKIC 26Горња Добрина КомплексПожегаГорња Добрина17 Oктомври 19917 Април1979Комплексот ја вклучува црквата Свети Петар и Павле (самата означена како културен споменик од исклучително значење), магацинот, неколку надгробни споменици и споменикот на родното место на принцот Милош.PKIC 10Винарски визби ШтубикНеготинШтубик8 Јуни 198021 Јули 1983 PKIC 14Комплекс винарски визби Рајац и РогљевоРајац и Рогљево23 Февруари 1983PKIC 16ТопчидерБелград / Раковица и Савски венацБелград9 Јули 19875 Декември 1987PKIC 18Областа околу Лицејот ДоситејБелград / Стари ГрадБелград23 Ноември 19893 Декември1990Улици: Цара Уроша, Краља Петра, Господар Јевремова, Господар Јованова, Капетан Мишина, Симина, Браќе Југовиќа, Кнегиње Љубиче, Студентски плоштад, Змаја од Ноќаја, ВишњиќеваPKIC 24Мунументална област Стари РасНови ПазарНови Пазар24 Ноември 19785 Декември 198745x45пксСветско наследство „Стари Рас и Сопоќани“. Мунументалниот простор Стари Рас вклучува: Тврдината Рас со предградие (Пазариште), црквата Петрова, манастирот Ѓурѓеви Ступови и манастирот Сопоќани (сите четири сами посочени како културни споменици од исклучително значење).PKIC 47Градското јадро на Сремски КарловциСремски КаловциСремски Карловци18 Јули19493 Декември 1990PKIC 52Bač FortressBačBačBačke tvrđave St.30 July 19483 December 1990PKIC 59Меморијален комплекс Газиместан*Приштина ПриштинаGazimestan10 Mај 19504 Јуни 1990PKIC 74Комплекс на Воено-технички институтКрагуевачKragujevacVojno-tehnički zavod, Pirotehnika25 March 201412 February 2016PKIC 84"Staro selo" Etno ComplexČajetinaSirogojno27 November 198521 July 1983Комплексот опфаќа: Црква Св. Петар и Павле (само прогласен за културен споменик од исклучително значење), гробишта и рурален етнокомплекс.—Fruška Gora with its monasteries and other monumentsBačka Palanka, Beočin, Inđija, Irig, Novi Sad, Sremska Mitrovica, Šid——3 December 1990Фрушка Гора со манастири и други споменици беше класифицирана како просторна културно-историска целина од исклучително значење од страна на Народното собрание, иако на почетокот никогаш не беше прогласена за културно наследство. Така, тој не е впишан во Централниот регистар.
Го опфаќа целиот национален парк Фрушка Гора.

 Белешки 
 Поврзано 

 Недвижно културно наследство од големо значење (Србија)
 Српската култура
 Културно наследство на Србија
 Список на национални споменици на Босна и Херцеговина
 Недвижни културни споменици од национално значење (Грузија)

 Наводи 

 Надворешни врски 

 Републички завод за заштита на спомениците на културата  (in Serbian)
 Список на културни споменици во Србија (in Serbian)

Категорија:Културно наследство на Србија
Категорија:Споменици во Србија
Категорија:Српска култура