Холандска источноиндиска компанија

Холандската источноиндиска компанија, официјално Обединета источноиндиска компанија (; VOC), била мултинационална корпорација основана со здружување (под закрила на Холандската влада) на неколку конкурентски холандски трговски претпријатија на почетокот од 17 век. Оваа компанија се смета за најголема компанија која што некогаш постоела во светската историја.Unoki, Ko (2012), 'A Seafaring Empire,'; in Mergers, Acquisitions and Global Empires: Tolerance, Diversity and the Success of M&A, by Ko Unoki. (New York: Routledge, 2013), pp. 39–64 Основана е на 20 март 1602 година, како компанија овластена за трговија со Могулска Индија, од каде што се увезувале 50% од текстилот и 80% од свилата, претежно од најразвиениот регион познат како Бенгалска Суба.Nanda, J. N (2005). Om Prakash, "Empire, Mughal", History of World Trade Since 1450, edited by John J. McCusker, vol. 1, Macmillan Reference USA, 2006, pp. 237–240, World History in Context. Retrieved 3 August 2017 Покрај ова, компанијата тргувала и со земјите од Југоисточна Азија откако Холандската влада ѝ доделила 21-годишен монопол во трговијата со зачини.

Компанијата била заведена како трговско друштво (т.е. друштво на трговци кои тргуваат со стоки произведени од други) и понекогаш како транспортно друштво. Но, Холандската источноиндиска компанија всушност била протоконгломерат, која вршела дејност во повеќе трговски и индустриски активности како: меѓународна трговија (најчесто внатреазиската трговија),Gaastra, Femme (1986), 'The Dutch East India Company and its Intra-Asiatic Trade in Precious Metals,'; in The Emergence of a World Economy, 1500–1914, Part I (Papers of the XI International Congress of Economic History), edited by Wolfram Fischer, Marvin McInnis, and Jürgen Schneider (Stuttgart: F. Steiner Verlag Wiesbaden GmbH, 1986)Shimada, Ryuto (2006), 'The Golden Age of Japanese Copper: the Intra-Asian Copper Trade of the Dutch East India Company,'; in A.J.H. Latham & Heita Kawakatsu (eds.), Intra-Asian Trade and the World Market. (Abingdon: Routledge, 2006), chapter 2Shimada, Ryuto: The Intra-Asian Trade in Japanese Copper by the Dutch East India Company During the Eighteenth Century (TANAP Monographs on the History of Asian-European Interaction). (BRILL, 2005, )Nadri, Ghulam A. (2008), 'The Dutch Intra-Asian Trade in Sugar in the Eighteenth Century,'. International Journal of Maritime History 20(1): 63–96 бродоградба, и производство и трговија со источноиндиски зачини, индонезиско кафе, формозанска шеќерна трска,Shih, Chih-Ming; Yen, Szu-Yin (2009). The Transformation of the Sugar Industry and Land Use Policy in Taiwan, in Journal of Asian Architecture and Building Engineering [8:1], pp. 41–48  и јужноафриканско вино.Williams, Gavin (2016), 'Slaves, Workers, and Wine: The 'Dop System' in the History of the Cape Wine Industry, 1658–1894,'. Journal of Southern African Studies 42(5): 893–909 Компанијата вработувала луѓе од повеќе континенти и била меѓу првите кои започнале со надворешните странски директни инвестиции во раниот нов век. Во зачетокот на модерниот капитализам со холандски капитал се граделе урбани центри, се развивале економските активности, се основале нови индустрии, и се отворале нови работни места, нови трговски компании, се сушеле мочуриштата, се отворале рудниците, почнала експолоатација на шумите, се граделе канали, мелници и бродови.Brenner, Reuven: Labyrinths of Prosperity: Economic Follies, Democratic Remedies. (University of Michigan Press, 1994), p. 60Moore, Jason W. (2010b). "'Amsterdam Is Standing on Norway' Part II: The Global North Atlantic in the Ecological Revolution of the Long Seventeenth Century", Journal of Agrarian Change, 10, 2, pp. 188–227Lindblad, J. Thomas (1995), 'Louis de Geer (1587–1652): Dutch Entrepreneur and the Father of Swedish Industry,'; in Clé Lesger & Leo Noordegraaf (eds.), Entrepreneurs and Entrepreneurship in Early Modern Times: Merchants and Industrialists within the Orbit of the Dutch Staple Markets. (The Hague: Stichting Hollandse Historische Reeks, 1995), pp. 77–85Müller, Leos (2005), 'The Dutch Entrepreneurial Networks and Sweden in the Age of Greatness,'; in Hanno Brand (ed.), Trade, Diplomacy and Cultural Exchange: Continuity and Change in the North Sea Area and the Baltic, c. 1350–1750. (Hilversum: Verloren, 2005), pp. 58–74 Во раниот нов век, Холанѓаните биле меѓу првите  инвеститори и капиталисти кои го подигале комерцијалниот и индустрискиот потенцијал на неразвиените или недоволно развиените земји чии што ресурси биле експлоатирани. На пример, економиите на Тајван и Јужна Африка пред ерата на Холандската источноиндиска компанија беа претежно рурални. Вработените во Холандската источноиндиска компанија ги изградиле и ги развиле првите модерни урбани подрачја во Тајван (Тајнан) и Јужна Африка (Кејптаун и Стеленбош).
мини| Холандската источноиндиска компанија била основана во 1602 година како друштво за трговија со зачини. Истата година, акциите на компанијата биле понудени на јавно наддавање (прво вакво наддавање во светот). Наддавањето на берза ѝ овозможило на компанијата мошне брзо да собере сума од 6,5 милиони гулдени. Институционалните иновации и деловните практики на Холандската источноиндиска компанија Steensgaard, Niels (1982), 'The Dutch East India Company as an Institutional Innovation,'; in Maurice Aymard (ed.), Dutch Capitalism and World Capitalism / Capitalisme hollandais et capitalisme mondial [Studies in Modern Capitalism / Etudes sur le capitalisme moderne], pp. 235–257Goetzmann, William N.; Rouwenhorst, K. Geert (Oxford University Press, 2005)Von Nordenflycht, Andrew (2011), 'The Great Expropriation: Interpreting the Innovation of "Permanent Capital" at the Dutch East India Company,'; in Origins of Shareholder Advocacy, edited by Jonathan G.S. Koppell. (Palgrave Macmillan, 2011), pp. 89–98 ги поставиле темелите за подемот на денешните глобални корпорации и пазари на капитал кои доминираат со светските економски системи.
На почетокот од 17-тиот век, биле издавани обврзници и акции за пошироката јавност. Холандската источноиндиска компанија станала првата јавна компанија која била поставена на берза.Kyriazis, Nicholas C.; Metaxas, Theodore (2011), 'Path Dependence and Change and the Emergence of the First Joint-Stock Companies,'. Business History 53(3): 363–374. Petram, Lodewijk (2014); in Harold James, et al. (ed.), Financial Innovation, Regulation and Crises in History. (Routledge, 2014)Petram, Lodewijk (Columbia University Press, 2014)Stringham, Edward P. (2015); in Edward P. Stringham, Private Governance: Creating Order in Economic and Social Life. (Oxford: Oxford University Press, 2015), pp. 39–60Stringham, Edward Peter; Curott, Nicholas A. (2015), 'On the Origins of Stock Markets,'. (Oxford University Press, 2015, ), pp. 324–344 Со своите институционални иновации и улогата која ја одиграла во светската деловна историја, оваа компанијата според многумина е претходник на модерните корпорации. Од многу аспекти, современите корпорации се „директни потомци“ на моделот на Холандската источноиндиска компанија.Shorto, Russell (2013). Amsterdam: A History of the World's Most Liberal City.Jonker, Joost; Gelderblom, Oscar; de Jong, Abe (2013) Нејзините институционални иновации и деловни практики од 17 век ги поставиле темелите за појавата и подемот на џиновските глобални корпорации во вековите кои следуваат,Unoki, Ko: Mergers, Acquisitions and Global Empires: Tolerance, Diversity and the Success of M&A. (New York: Routledge, 2013) - како многу значајна и социо-политичко-економска сила на денешниот свет  – да станат доминантен фактор во речиси сите економски системи денес. Таа била модел за организациска реконструкција на Англиската/Британската источноиндиска компанија во 1657 година.Ferguson, Niall (2002). Empire: The Rise and Demise of the British World Order and the Lessons for Global Power, p. 15. Niall Ferguson: "Moreover, their company [the VOC] was a permanent joint-stock company, unlike the English company [the English East India Company], which did not become permanent until 1650."Clarke, Thomas; Branson, Douglas (eds.): The SAGE Handbook of Corporate Governance. (London: SAGE Publications, 2012), p. 431. "The EIC first issued permanent shares in 1657 (Harris, 2005: 45)."Shinkai, Tetsuya; Ohkawa, Takao; Okamura, Makoto; Harimaya, Kozo (2012), 'Why did the Dutch East India Co. outperform the British East India Co.? A theoretical explanation based on the objective of the firm and limited liability'. (Discussion Paper Series No. 96, School of Economics, Kwansei Gakuin University). Tetsuya Shinkai et al. (2012): "The Dutch company sent a governor-general with full authority over all of the company's officers to Indonesia. The British East India Company was even more decentralized, however, and acted less as a trading company than as a guild. It allowed each of its members to trade on his account, owning only the ships in common with other members. Bernstein (2008) also describes the behavior of the employees of the British East India Company, "the employee of the East India Company treated its ships as their own, transporting large amounts of trade goods for their accounts to and from Asia.""  Компанијата, за речиси 200 годишното постоење (1602-1800), успеала да се трансформира од корпоративен ентитет во држава или империја. Како едно од највлијателните и најистражуваните деловни претпријатија во светот, за Холандската источноиндиска компанија се напишани многу трудови меѓу кои и белетристика и научни дела.
мини| Јапонска извозна порцеланска чинија со логото на Холандската источноиндиска компанија
Историски, компанијата била пример за државна компанија а не како исклучиво профитна корпорација. На почетокот било воено-трговско претпријатие поддржано од владата. Холандската источноиндиска компанија била создадена според замислата на холандскиот републикански државник Јохан ван Олденбарневелт. Уште при своето основање во 1602 година, компанијата не била само трговско претпријатие, туку и воено средство во револуционерната војна на младата Холандска Република против моќната Шпанска империја и Пиринејскиот сојуз (1579–1648). Во 1619 година, компанијата насилно поставила центар во јаванскиот град Џајакарта, менувајќи ѝ го името во Батавија (денешна Џакарта). Во текот на следните два века компанијата и други пристаништа ги претворила во трговски бази и ги заштитувала нивните интереси со преземање на околната територија.Vickers (2005), p. 10 За да го гарантира своето снабдување, компанијата воспостави позиции во многу земји и стана ран пионер на надворешните странски директни инвестиции .  Во своите странски колонии, Холандската источноиндиска компанија поседуваше квазивладини овластувања, вклучително и способност да води војна, затвора и погубува осуденици, преговара за договори, кова свои монети и да основа колонии. Заедно со Холандската западноиндиска компанија (WIC/GWIC), Холандската источноиндиска компанија се сметала за меѓународна рака на Холандската Република и симбол на моќта на Холандската империја. За да ги унапреди своите трговски патишта, Холандската источноиндиска компанија финансирала неколку истражувачки мисии, како оние предводени од Вилем Јансон, Хенри Хадсон и Абел Тасман, кои откриле дотогаш непознати копнени маси за западниот свет. Во златното доба на холандската картографија ( ), навигаторите и картографите на Холандската источноиндиска компанија помогнале исцртувањето на копната на многу острови.

Социо-економските промени во Европа, промената на центарот на моќ и лошиот финансиски менаџмент биле причините за опаѓањето на моќта на Холандската источноиндиска компанија во периодот од 1720 до 1799 година. По финансиски исцрпувачката Четврта англо-холандска војна (1780–1784), компанијата била национализирана во 1796 година,Due to internal structural changes, the effects of the fourth Anglo Dutch War in 1780 and the invasion of the French in 1795 all contributed to created a perfect storm devastating the company's revenue and lending capability. In the earlier hours of 14 June 1795 an English fleet hijacked nine Dutch East India Company ships off the coast of Saint Helena. As a result of this hijacking the VOC lost many ships and the accompanying cargo. The company could not afford to recover from this loss. The 'Committee for Affairs Relating to East India Trade and Possessions', instituted by the new Batavian Republic revolutionary government, resulting in the VOC being nationalised on 1 January 1800. The VOC charter, the legal foundation of the enterprise was revoked. Although the state of war in Europe permitted no drastic changes in course as far as shipping and trade to Asia were concerned it spelled the end of the company  (2007) The Archives of the Dutch East India Company (VOC) and the Local Institutions in Batavia (Jakarta), p. 14 и конечно била распуштена на 31 декември 1799 година. Целиот нејзин имот бил преземен од владата, а териториите на Холандската источноиндиска компанија станале холандски владини колонии.
мини|Логото на Амстердамската комора на Холандската источноиндиска компанија

 Временска рамка на Холандската источноиндиска компанија и историски први во светот на Холандската источноиндиска компанија 

 Галерија 

 Поврзано 
Други трговски друштва од тоа време

Категорија:CS1-одржување: повеќе имиња: список на автори
Категорија:Статии со текст на германски
Категорија:Трговија со робови
Категорија:Меѓународни компании со седиште во Холандија
Категорија:Трговски монополи
Категорија:Трговски претпријатија основани во 17-ти век
Категорија:Воена историја на Холандското Царство
Категорија:Историја на шеќерот
Категорија:Поранешни монополи