Мртва вода

Мртва вода е поморски термин за феноменот кој може да се случи кога има силна вертикална стратификација на густината поради соленоста или температурата или и поради двете причини. Вообичаено е кога слој од свежа или соленика вода лежи на врвот на погуста солена вода, без да се мешаат двата слоја. Феноменот е често, но не исклучиво, забележан во фјордовите каде истекот од ледниците се влева во солена вода без многу мешање. Феноменот е резултат на енергија што произведува внатрешни бранови кои имаат ефект врз садот. Ефектот може да се најде и на границите на густината помеѓу подповршинските слоеви.

Во попознатиот површински феномен, бродот кој патува во слој на свежа вода со длабочина приближно еднаква на нацртот на садот, ќе троши енергија создавајќи и одржувајќи внатрешни бранови помеѓу слоевите. Садот може да биде тежок за маневрирање или дури може да забави речиси до застој и да се „залепи“. Зголемувањето на брзината за неколку јазли може да го надмине ефектот. Експериментите покажале дека ефектот може да биде уште поизразен во случај на потопни подводи кои наидуваат на таква стратификација на длабочина.

Феноменот, кој долго време се сметал за морнарски мит, првпат бил опишан за науката од Фритјоф Нансен, норвешкиот арктички истражувач. Нансен го напиша следново од неговиот брод Фрам во август 1893 година во архипелагот Норденскиолд во близина на полуостровот Тајмир:

 „Кога беше фатен во мртва вода, Фрам изгледаше како да се држи назад, како некоја мистериозна сила, и таа не секогаш одговараше на наредбата на кормилото. Во мирно време, со лесен товар, Фрам беше способен за 6 до 7 јазли. Кога бил во мртва вода, не можел да направи 1,5 јазли. Направивме јамки во нашиот курс, понекогаш се вртевме наоколу, пробавме секакви лудории за да се ослободиме од тоа, но со многу мала успешност.“

Искуството на Нансен го навело да побара од физичарот и метеоролог Вилхелм Бјеркнес да го проучи научно. Бјеркнес побарал од својот ученик, Вагн Валфрид Екман, да истражи. Екман, кој подоцна го опишал ефектот што сега го носи неговото име како спирала Екман, докажал дека ефектот на внатрешните бранови е причина за мртвата вода.

Современа студија на ентитетите на Универзитетот во Поатје, CNRS' Institut Pprime и Laboratoire de Mathématiques et Applications, открил дека ефектот се должи на внатрешните бранови што го движат садот напред и назад. Се јавуваат два вида. Првиот, како што забележал Нансен, предизвикува постојан ненормално бавен напредок. Вториот, Екмановиот, предизвикува осцилации на брзината. Екмановиот може да биде привремен и да стане Нансенов тип бидејќи садот го избегнува одредениот режим што предизвикува осцилирачка брзина. Интересна историска можност е дека ефектот предизвикал потешкотии и загуби на бродовите на Клеопатра во Битката кај Акциум во 31 п.н.е. во која легендата ја припишува загубата на „цицалките“ кои се прикачувале на трупот.

 Наводи 

 Надворешни врски 
 Краток филм со демонстрација на феноменот со модел
 Опис на мртвата вода
 Објаснување за мртвата вода
 Статија на New Scientist
 „мртва вода“ Encyclopædia Britannica Online. 3 декември 2009 година

Категорија:Бранови
Категорија:Физичка океанографија
Категорија:Поморски поими