Јазици на Шведска

Шведскиот јазик е официјален јазик во Шведска и го зборува огромното мнозинство од 10,23 милиони жители на земјата. Тој е северногермански јазик и доста сличен на неговите сестрински скандинавски јазици, данскиот и норвешкиот, со кои одржува делумна меѓусебна разбирливост и формира дијалектен континуум. Низ округот се зборуваат голем број регионални шведски дијалекти. Вкупно, се проценува дека се зборуваат повеќе од 200 јазици низ округот, вклучувајќи ги регионалните јазици, домородните самиски јазици и јазиците на имигрантите.

Во 2009 година, Риксдагот донесол закон за национален јазик со кој се признава шведскиот како главен и заеднички јазик на општеството, како и официјален јазик за „меѓународните контексти“. Законот, исто така, го потврдил официјалниот статус на петте јазици на националните малцинства - фински, мејанкиели, ромски, лапонски и јидиш - и шведски знаковен јазик.

 Историја 
Во поголемиот дел од својата историја, Шведска била поголема држава од денес. На својот врв во 1658 година, Шведската империја се раширила низ денешна Финска и Естонија и во делови од Русија, Латвија, Германија, Данска и Норвешка. Оттука, лингвистичкиот пејсаж на Шведска историски е многу различен од нејзиниот сегашен контекст.
десно|мини|250x250пкс| Табла на германски, кај Германската црква, Стокхолм
Шведскиот еволуирал од старонордискиот околу 14 и 15 век, и историски, шведските дијалекти генерално биле многу поразновидни отколку денес. Од 20 век, стандардниот шведски преовладувал низ целата земја. Скандинавските јазици сочинуваат дијалектален континуум и некои од традиционалните шведски дијалекти подеднакво може да се опишат како дански (скански) или норвешки дијалекти (јамтландски).

Финскиот бил мнозинскиот јазик во источните делови на Шведска, иако била речиси исклучиво говорен јазик. Делови од Финска исто така се дом на значително малцинство што зборува шведски, вклучувајќи ги и Оландските Острови, од кои многумина зборуваат на финскиот шведски дијалект. Финскиот јазик стана малцински јазик во западна Шведска бидејќи многумина што зборуваат фински мигрирале таму од економски причини.

Естонскиот бил јазик на мнозинството во шведска Естонија, но покраината, како и Финска, била домаќин на малцинство што зборувало шведски и позначајно малцинство Германци.

Во средновековна Шведска, долногерманскиот јазик имал важна улога како комерцијален јазик, служејќи како лингва франка на Ханзата. Како таков, долногерманскиот значително влијаел на шведскиот и на другите јазици во регионот. Во средновековен Стокхолм, половина од населението зборувало долногермански. Долногермански се зборувал и на шведските територии од 17 век во северна Германија, т.е Шведска Померанија, Бремен-Верден, Висмар и Вилдесхаузен, (како и остатокот од северна Германија) и од германското малцинство во Естонија и шведска Ливонија. Ливонија била населена и со Латвијци, Естонци и Ливонци.

Во шведска Ижорија, фински, Ижорски и Вотски се зборувале заедно со шведски.

Латинскиот, како јазик на Католичката црква, бил воведен во Шведска со христијанизацијата на Шведска, околу 1000 година од нашата ера. Како и во поголемиот дел од Европа, латинскиот јазик останал лингва франка и научен јазик на образованите заедници со векови во Шведска. На пример, најпознатото дело на Карл Линеј Систем на природата, објавено во 1735 година, е напишано на латински.

Во текот на 18 век, францускиот бил втор јазик на високите класи во Европа, а Шведска не била исклучок. Шведската аристократија често зборувала француски меѓу себе и менувањето кодови помеѓу француски и шведски било вообичаено. Шведскиот крал Густав III бил вистински франкофил, а францускиот бил заеднички јазик во неговиот двор. Во 1786 година, Густав III ја основал Шведската академија за промовирање и унапредување на шведскиот јазик и литература.

Постепено Шведска ги изгубила своите прекуокеански поседи и ги добила сегашните граници во 1809 година, кога го изгубила својот источен дел (Финска) од Руската Империја. Како последица на тоа, Шведска станала прилично хомогена земја, со исклучок на домородните Лапонци и Торнедалијанците во северниот дел на земјата.

Во текот на 19 век, Шведска станала поиндустријализирана, како резултат на тоа имло важни демографски промени. Населението се удвоило и луѓето се преселиле од селата во градовите. Како последица на ова и фактори како што се образование и масовните медиуми, традиционалните дијалекти почнале да се стандардизираат. Во текот на истиот период и до 1970-тите, Шведска применувала политика на шведска страна која го ограничи школувањето само на шведски јазик и активно ја обесхрабрувала употребата на други јазици.

Како и во остатокот од Европа и во поголемиот дел од светот, англискиот станал важен странски јазик во Шведска, особено по победата на сојузниците во Втората светска војна. Во текот на втората половина на 20 век и првата деценија на 21 век, Шведска примила голем број имигранти кои зборуваат други јазици освен шведски.

 Шведски 
мини|498x498пкс| Карта што ги прикажува шведските дијалекти кои традиционално се зборуваат. Пругите означуваат преодни области.
мини|Карта на која се прикажани областите на Скандинавија и Финска во кои се зборува шведски.|лево
Кралството Шведска е национална држава за шведскиот народ и како таков националниот јазик се почитува. Шведскиот е исто така официјален јазик во Финска каде што има голем број Финци кои зборуваат шведски. Јазикот до одреден степен го зборуваат и етничките Швеѓани кои живеат надвор од Шведска.

Законот за јазици од 2009 година го признава шведскиот јазик како главен и заеднички јазик на општеството, и како официјален јазик во „меѓународни контексти“.

 Дијалекти 
Голем број на шведски дијалекти постојат и обично се класифицираат во шест групи, наречени сокенмол во шведски: јужно-шведски, готамолско, свеландско-шведски, норландско, финско-шведски, и гутинско. Како северногермански јазици, сите овие дијалекти израснале од старонордискиот, но под различни влијанија кога јазикот се поделил по источните и западните скандинавски гранки. Во западна Шведска, многу локални дијалекти, како што се јемтландскиот и далекарлскиот, покажуваат поголемо влијание од западноскандинавската гранка на старонордискиот и норвешкиот. Некои дијалекти се доволно различни од стандардниот шведски за да се сметаат за посебни јазици.

 Признати малцински јазици 
десно|мини|300x300пкс| Области со население кое зборува фински во проценти, во јужна Шведска, 2005 година
 Во 1999 година, Комитетот за малцински јазици на Шведска формално прогласил пет јазици за официјални малцински јазици во Шведска: фински, менкиели, ромски, лапонските јазици и јидишки. Законот за јазици од 2009 година го потврдувил признавањето на овие пет јазици како „јазици на националните малцинства“. Овој статус го зацврстува правото на говорителите на овие јазици да добиваат школување и други услуги на нивниот јазик.

 Менкиели 
Менкиели е фински јазик поврзан со финскиот и квенскиот јазик. Зборуван од торнедалскиот народ, тој е меѓусебно разбирлив со финскиот, но има поголем број шведски заемки. Менкиели главно се користи во општините Галиваре, Хапаранда, Кируна, Пајала и Оверторнеа, од кои сите лежат во долината Торне. Помеѓу 40.000 и 70.000 луѓе зборуваат менкиели како свој прв јазик

 Лапонски јазици 
мини|180x180пкс| Карта што покажува каде традиционално се зборуваат самиските јазици|лево
Лапонскиот народ е домороден народ на Скандинавија и на Колскиот Полуостров кои зборуваат сродна група јазици, од кои три - лулолапонски, севернолапонски и јужнолапонски - се зборуваат во Шведска.The critically endangered languages of Pite and Ume Sámi are also spoken in Sweden by a handful of people. Како финскиот и менкиели, лапонските јазици се уралски јазици; сепак, продолжената изложеност на соседите што зборуваат германски јазик во Шведска и Норвешка предизвикува тие да имаат голем број германски заемки што не се наоѓаат во другите уралски јазици. Во Шведска живеат меѓу 15.000 и 20.000 Лапонци, од кои 9.000 зборуваат на лапонски јазик. Во Шведска, најголеми концентрации на говорители на самиски јазик се наоѓаат во општините Арјеплог, Галиваре, Јокмок, Кируна и други делови на Норботен.

 Ромски 
Ромскиот е фамилија на индоариски јазици што ги зборува ромскиот народ, номадска етничка група со потекло од северна Индија. Неколку дијалекти на ромскиот се зборуваат и шведски, вклучувајќи го и Скандинавскоромски Пара-Роми мешавина од скандинавските јазици и Роми. Околу 90% од Ромите во Шведска зборуваат некој вид ромски, што значи дека има приближно 9.500 говорници. Во Шведска, не постои голем географски центар за Ромите, како што има за финскиот, лапонскиот или менкиели. Шведската влада помогнала во развојот и објавувањето на значителен број книги и едукативни материјали на ромски јазик.

 Јидиш 
Јидиш е германски јазик со значително хебрејско и словенско влијание, напишан со варијанта на хебрејската азбука, порано, го зборувале повеќето Ашкеназиски Евреи (иако повеќето сега го зборуваат јазикот на земјата во која живеат). Иако еврејското население во Шведска традиционално било сефардско, по 18 век, имиграцијата на Ашкеназиците се зголемила носејќи го со себе јазикот јидиш. Како и ромскиот, владата го смета за јазик од историска важност. Организацијата Друштво за јидиш и јидишка култура во Шведска има повеќе од 200 членови, од кои за многумина јидиш е мајчин јазик. Друштвото организира редовни активности за говорната заедница и надворешно застапување за јидишкиот јазик.

 Шведски знаковен јазик 
Шведскиот знаковен јазик е официјално признат јазик и се користи од заедницата на глуви во Шведска. Знаковниот јазик бил развиен во раните 1800-ти, веројатно со одредено влијание од британскиот знаковен јазик. Тој продолжил да влијае на развојот на знаковните јазици во Финска, Португалија и Еритреја.

 Странски јазици 
десно|мини|300x300пкс| Познавање на странски јазици во Шведска, во проценти од населението на возраст од 15 и повеќе години, 2005 година. Податоците земени од истражување на ЕУ (europa.eu).
Од средниот век до крајот на Втората светска војна, Германија била земја надвор од Скандинавија со најблиски културни, трговски и политички односи со Шведска. Така, изучувањето на германскиот јазик отсекогаш било промовирано од страна на шведската држава како примарен странски јазик. Многу од административните и социјалните институции во Шведска, вклучувајќи го и образовниот систем, биле организирани по германскиот и прускиот модел, бидејќи многу шведски пионери интелектуалци од 17 век се школувале на германските универзитети. Ова се промени по завршувањето на Втората светска војна, кога веќе не било прифатливо да се нагласи поблиската врска со поразената Германија.

Мнозинството Швеѓани, особено оние родени по Втората светска војна, се способни да разбираат и зборуваат англиски благодарение на трговските врски, популарноста на патувањата во странство, силното американско влијание, особено во однос на уметноста и културата и традицијата на додавање превод во текст наместо со глас за странски серии и филмови. Англискиот, без разлика дали е на американски, комонвелтски (австралиски, канадски и нов зеландски) или британски дијалекти, е задолжителен предмет за средношколците кои студираат природни науки уште во 1849 година и е задолжителен предмет за сите шведски студенти од 1952 година, кога го заменил германскиот.

Во зависност од локалните училишни власти, англискиот во моментов е задолжителен предмет од трето до деветто одделение, а сите ученици продолжуваат да учат англиски јазик во средно училиште најмалку уште една година. Повеќето студенти учат еден, а понекогаш и два дополнителни јазици; најпопуларни се германски, француски и шпански . Од есенскиот семестар 2014 година, мандаринскиот кинески се предлагал како четврти дополнителен јазик.Kinesiska införs som språkval , Lärarnas Tidning, 2012-12-03 (Swedish) Некои дански и норвешки исто така се изучуваат како дел од учењето шведски јазик за да се нагласат разликите и сличностите меѓу јазиците.

 Англиски 
Во моментов е во тек дебата меѓу лингвистите дали англискиот треба да се смета за странски јазик, втор јазик или транскултурен јазик во ШведскаSveriges språk, vem talar vad och var  Mikael Parkvall, Stockholm University p.100 Men är engelska verkligen ett främmande språk? поради неговата широка употреба во образованието и општеството воопшто. Ова, исто така, предизвика противење: во 2002 година шведската влада предложила акционен план за зајакнување на статусот на шведскиот и во 2009 година шведскиот бил прогласен за официјален јазик на земјата за прв пат во нејзината историја.

 Јазици на имигрантите 
Како и многу развиени европски земји од доцните 1940-ти до 1970-тите, Шведска примила десетици илјади гастарбајтери од земјите во Јужна Европа и Блискиот Исток. Втората и третата генерација Швеѓани со јужноевропско или блискоисточно потекло го прифатиле шведскиот јазик како главен јазик или како дополнение на нивните имигрантски јазици, како што се арапски, бугарски, грчки, италијански, босански / српски / хрватски и турски.

Во 2016 година, услугата за учење јазик Duolingo споделила статистика од прва страна која покажала дека повеќето од луѓето кои ја користат услугата за изучување шведски се всушност сместени во Шведска и дека корисниците со седиште во Шведска го посетуваат курсот за шведски јазик за англиски јазик повеќе од кој било друг. Курс достапен на услугата; персоналот утврди дека двата од овие факти се резултат на големата имигрантска популација во Шведска.

 Наводи 






 Надворешни врски 
 Јазици во Шведска 
 Språklag (2009:600) [Јазично право] текст од rkrattsbaser.gov.se

Категорија:Шведска култура
Категорија:Јазици во Шведска