Кимоно

Кимоното (きもの/着物, букв., „нешто да се носи“ – од глаголот „да се носи (на рамениците)“ (着, ки), и именката „нешто“ (物, моно)) ― традиционална јапонска облека и национална облека на Јапонија. Кимоното е облека во облик на Т, завиткана однапред со квадратни ракави и правоаголно тело, и се носи од левата страна завиткана десно, освен ако носителот е починат. Кимоното традиционално е носено со широк појас, наречен оби, и најчесто е носено со додатоци како што се сандали зери и чорапи таби.

Кимоно има воспоставен метод на конструкција и обично се направени од долга, тесна завртка на ткаенина позната како танмоно, иако понекогаш се користат и завртки од ткаенина од западен стил. Постојат различни типови кимоно за мажи, жени и деца, кои се разликуваат во зависност од приликата, годишното време, возраста на носителот и - поретко во денешно време - брачниот статус на носителот. И покрај гледиштето за кимоното како формална и тешка за носење облека, постојат видови кимоно погодни за секоја формалност, вклучително и неформални прилики. Начинот на кој едно лице го носи своето кимоно е познато како кицуке (着付け, букв. „облекување“).

Во денешно време, кимоното обично не се носи како секојдневен фустан и постојано излегува од мода како највообичаена облека за јапонско лице да поседува и носи. Кимоно сега најчесто се гледа на летни фестивали, каде што луѓето често носат јуката, најнеформалниот вид на кимоно; сепак, повеќе формални видови кимоно се носат и на погреби, свадби, матурски и дипломски вечери и други свечени настани. Други луѓе кои најчесто носат кимоно се гејшите и маиките, од кои се бара да го носат како дел од својата професија и рикишите, или сумо борачите, кои мора да носат кимоно во јавноста во секое време.

И покрај малиот број луѓе кои најчесто носат кимоно и угледот на облеката како комплицирана облека, кимоното доживеало голем број преродби во претходните децении и се носи и денес како современа облека во Јапонија.

 Историја 
мини|лево|250x250пкс| Јапонски женски фустан под гогурјеоско влијание, со преклопувачка јака и здолниште мо. (Гробница Такамацузука, 7 век).
мини|Асука (облека од доцното доба на периодот Јамато).

 Период Јамато (300-710 н.е.) 
Првите случаи на облека како кимоно во Јапонија биле традиционалната кинеска облека воведена во Јапонија преку кинеските пратеници во периодот Кофун (300-710 н.е.), со преселување меѓу двете земји и пратеници во дворот на династијата Танг што довело до кинески стилови на облекување, изгледот и културата станувајќи исклучително познати во јапонското дворско општество. Императорскиот јапонски суд брзо ги усвоил кинеските стилови на облекување,. со докази дека најстарите примероци од ткаенина боена со шибори, складирани во храмот Шосоин, кои се кинески по потекло, поради ограничувањата на способноста на Јапонија да ги произведува ткаенините на времето. Уште во 4 век н.е., сликите на свештеничките-кралици и племенските поглавари во Јапонија прикажуваат фигури кои носат облека слична на онаа од династијата Хан во Кина.

 Период Нара (710-794 н.е.) 
лево|мини| Облека од периодот Нара, реконструкција од 2005 година.
Во 718 н.е., бил воведен јоровскиот кодекс на облека, кој предвидувал дека сите наметки треба да се преклопуваат напред со затворање од лево кон десно, по типична кинеска мода. Овој начин на носење се применува и денес, со затворање од десно кон лево кое го носи само покојникот.

 Период Хејан до период Азучи-Момојама (794-1600) 
мини| Косодето било носено како основен слој на џунихитое во доцниот период Хејан. („Приказна за Генџи“, 12 век).
мини|Косоде носено како горна облека. Мацуурско бјобу (превиткувачки ликовни панели),  година.
За време на периодот Хејан (794-1193 н.е.), Јапонија престанала да испраќа пратеници до кинеските династички дворови, што довело до спречување на влегување на кинески стоки, вклучително и облека, во Императорската палата, а со тоа и ширење на високите класи, кои биле главните посредници во развојот на традиционалната јапонска култура во тоа време, и единствените луѓе способни, или дозволени, да носат таква облека. Културниот вакуум што следел довел до олеснување на јапонската култура независна од кинеската мода во многу поголем степен; со тоа елементите што претходно биле подигнати од дворовите на династијата Танг, да се развиваат независно во она што е буквално познато како „национална култура“ или култура кокуфу (国風文化, кокуфу-бунка), поим што се користи за да се однесува на јапонската култура од периодот Хејан, особено онаа од високите класи.平安時代の貴族の服装  NHK (Јапонска емитувачка корпорација) за училиште.

Облеката станувала сè повеќе стилизирана, при што некои елементи - како што се округловратната и цевкасторакавната јакна чун џу, што ја носеле двата пола во почетокот на 7 век - биле оставени и од машките и од женските дворјани. Други, како завитканата предна облека исто така носена од страна на мажите и жените, биле задржани, а некои елементи, како што се здолништето мо носено од страна на жените, продолжило со намален капацитет, носено само за формални прилики.

За време на подоцнежниот период Хејан, разни уредби за облека го намалиле бројот на слоеви што една жена можела да ги носи, што доведе до косодето - букв. „мал ракав“ - облека, која претходно била сметана за долна облека, и станала горна облека до периодот Муромачи (1336-1573 г.). Првично била носена со панталони хакама - друг дел на долна облека во Хејанскиот период - косодето почнало да биде стегнато со мал појас познат како оби. Косодето наликувало на современо кимоно, иако во тоа време, ракавите биле зашиени одзади и биле помали во ширина од телото на облеката. За време на периодот Сенгоку (1467-1615) и периодот Азучи-Момојама (1568-1600), украсувањето на косодето било развиено дополнително, со посмели дизајни и светкави основни бои кои станале познати.

 Период Едо (1603-1867) 
мини|Целокупната силуета на кимоното била преобразена за време на периодот Едо поради еволуцијата на обито, ракавите и стилот на носење кимоно со повеќе слоеви. (Утагава Кунијоши, „Цветови на сливата навечер“, отпечаток од дрвени блокови, 19 век).
За време на периодот Едо (1603-1867 н.е.), и културата и економијата на Јапонија била развиена значително. А особено фактор во развојот на периодот Едо бил раните денови на периодот Генроку (1688-1704 н.е.), каде што „културата Генроку“ - луксузни прикази на богатство и зголемување покровителство на уметноста - довело до понатамошен развој на многу уметнички облици, вклучувајќи ги и оние на облеката. Културата на Генроку била предводена од растечко-моќните трговски класи (чонин); Облеката на чонин класите, претставник на нивната зголемена економска моќ, се натпреварувал со онаа на аристократијата и самурајските класи, со нивното кимоно со светли бои кои користеле скапи техники на производство, како што е рачното боење. Ринзу, дамастна ткаенина, исто така, станала најпосакуван материјал за кимоно во тоа време, заменувајќи ја претходно познатата обично ткаена свила неринуки, која била користена за создавање цуџигахана.Ishimura Hayao et al. Robes of Elegance: Japanese Kimonos of the 16th-20th Centuries. Музеј на уметност Северна Каролина (1988), стр. 1. .

Како одговор на зголеменото материјално богатство на трговските класи, шогунатот Токугава издал голем број закони за кимоно за пониските класи, забранувајќи употреба на виолетова или црвена ткаенина, златен вез и употреба на сложено обоени модели шибори.町人のきもの 1 寛文～江戸中期までの着物 Mami Baba. Sen'i gakkaishi. том 64. Како резултат на тоа, била развиена школа за естетска мисла позната како „ики“, која го вреднувала и давала приоритет на прикажувањето на богатството преку речиси секојдневни појави, концепт за дизајн и носење кимоно што продолжува до денес како големо влијание.

Од овој момент, натаму, основниот облик на кимоно за мажи и жени останал во голема мера непроменет. Во периодот Едо, ракавите на косодето почнале да растат во должина, особено кај невенчаните жени, а обито станало многу подолг и поширок, со различни стилови на јазли кои дошле во мода, заедно со поцврсти ткаени материјали за да ги издржат.

Во периодот Едо, пазарот на кимона била поделен на занаетчии, кои правеа танмоно и додатоци, тонја, или продавачи на големо и трговци на мало.

 Период Меиџи (1868-1912) 

Во 1869 година, класниот систем бил укинат, а со нив и кодексот на облекување за особените класи.  Кимоно со порано ограничени елементи, како црвената и виолетовата боја, станало познато, особено со појавата на синтетички бои како што е мовеинот.

По отворањето на јапонските граници во раниот период на Меиџи кон западната трговија, голем број материјали и техники - како што се волната и употребата на синтетички бои - станале познати, при што обичното кимоно од волна било релативно вообичаено во Јапонија пред 1960 -тите; употребата на боја на шафран (бени) за ткаенини од свилени облоги (позната како моми ; буквално, „црвена свила“) била исто така вообичаена во Јапонија пред 1960-тите, правејќи го кимоното од оваа ера лесно препознатливо.

За време на периодот Меиџи, отворањето на Јапонија кон западната трговија по затворањето на периодот Едо довело до нагон кон западниот фустан како знак на „современост“. По едиктот на императорот Муцухито,  полицајци, железнички работници и наставници почнале да носат западна облека во рамките на нивните работни улоги, со прифаќањето на западната облека од страна на мажите во Јапонија, случувајќи се во многу поголема стапка од страна на жените. Иницијативи како што е Токиското здружение на производители на женска и детска облека () го промовирала западниот фустан како секојдневна облека.

 Период на Таишо (1912-1926) 
алт=The back view of a long sleeved kimono decorated with a large tree and flowers on a black, yellow and wave-patterned background.|десно|мини| Кимоно за млада жена, прикажувајќи чамец на вода која се врти, со бор, цветови од сливи и јавори. Јапонија, 1912-1926 година. Од Калилиевата збирка на кимона.
Западната облека брзо станала стандарден издание како воена униформа за мажи и училишна униформа за момчиња, а помеѓу 1920 и 1930 година, морнарската облека фуку го заменила кимоното и неподелената хакама како училишна униформа за девојчиња.  Сепак, кимоното сè уште останало познато како предмет на секојдневната мода; по големиот земјотрес во Канто во 1923 година, неформално и спремно за носење кимоно мејсен, ткаено од сурови и отпадни свилени нишки несоодветни за други намени, станало многу познато, по губењето на имотот на многу луѓе. До 1930 година, спремното за носење кимоно мејсен станало многу познато по нивните светли, годишновременски изменувачки дизајни, од кои многумина биле вдахнати од движењето ар деко. Кимоната мејсен обично биле боени со користење на икатска (касури) техника на боење, каде што или да искриват или двете искриват и вкрстат конците (позната како хеијо-гасури) биле обоени со помош на матрична шема пред ткаење.

За време на периодот Тајшо започнала формализацијата на кимоната и видовите кимона. Со оглед на тоа што класните разлики во облекувањето веќе не постојат, сознавајќи дека од мажите повеќе не може да се очекува да купуваат кимоно, индустријата за кимона воспоставила свои традиции на формално и неформално облекување за жените; ова го довела пронаоѓањето на хомонги, поделби на томесодето (краткоракавното) кимоно за жени и монцуки хакама.  Чеизниот сандак на невестинското кимоно (ојомеири догу), невообичаена практика на повисоките класи во периодот Едо, исто така, станала честа појава;  традиции на кимонската невестинска облека за брачни церемонии, исто така, биле кодифицирани во тоа време, што наликувало на невестинска облека на жените од самурајската класа.

 Период Шова (1926-1989) 
Додека кимоното повеќе не било вообичаено носење за мажите, тие останале секојдневно носење за Јапонките до Втората светска војна (1940-1945).  Иако во периодот Тајшо биле забележани голем број измислени традиции, стандардите за кицуке (носење кимоно) не биле толку формализирани во тоа време, со набори, нерамни охашори и искривени обиа сè уште биле сметани за прифатливи.

За време на војната, фабриките за кимона биле затворени, а владата ги охрабрила луѓето да носат монпе - панталони направени од старо кимоно - наместо тоа.  Влакната како вискоза станале широко распространети за време на Втората светска војна, евтини за производство и евтини за купување, и обично имале печатени дизајни. Рационализацијата на ткаенината опстојувала до 1951 година, така што повеќето кимона биле правени дома од пренаменети ткаенини.

Во втората половина на 20 век, јапонската економија процветала, и свилата станала поевтина, што овозможувало просечното семејство да си дозволи свилено кимоно.  Малопродажната индустрија за кимона развила кодификација на правила за носење кимоно, со типови кимона, нивоа на формалност и правила за сезоност, кои се засилиле по војната; претходно имало правила за носење кимоно, но тие не биле строго кодифицирани и варирале по регион и класа. Формализацијата барала совршенство, без набори или нерамномерност во кимоното, и сè повеќе цевкаста фигура била промовирана како идеална за жени во кимоно.  Малопродажната индустрија за кимона, исто така, промовирала остра разлика помеѓу јапонската и западната облека;  на пример, носењето западни чевли со јапонска облека (иако вообичаено во периодот Тајшо) било кодифицирано како несоодветно; овие правила за правилно облекување често се опишуваат на јапонски со помош на фразата „Време, место и прилика“. Бидејќи ниту јапонските мажи или жени најчесто не носеле кимоно, комерцијални училиште за кицуке биле подготвени за да ги учат жените како да носат кимоно. Мажите во овој период ретко носеле кимоно, а машката облека така избегнала најголем дел од формализацијата.).

Кимоната биле промовирани како основни за свечени прилики; на пример, скапите фурисоде носени од младите жени за Денот на полнолетството (Сејџиншики) биле сметани за неопходност. Чеизните сандаци што содржеле десетици кимона од секој можен подвид, исто така, биле промовирани како потребни, а родителите биле задолжени да им обезбедат сандаци за кимоно кои чинеле и до 10 милиони јени (70.000 фунти), кои биле прикажувани и проверувани јавно како дел од свадбата, вклучително и превоз во проѕирни камиони.

До 1970 -тите, формалното кимоно створило огромно мнозинство од продажбата на кимона. Трговците на кимоно, поради структурата на цените на сосема новото кимоно, развиле релативен монопол не само за цените, туку и за гледиштето на знаењето за кимоно, овозможувајќи им да диктираат цени и силно да промовираат поформални (и скапи) продажби, бидејќи продавањето на едно формално кимоно можело удобно да го издржи продавачот три месеци. Индустријата за кимона го достигнала својот врв во 1975 година, со вкупна продажба од 2,8 трилиони јени (18 милијарди фунти). Продажбата на неформално сосема ново кимоно во голема мера била занемарена.

 Период Хејсеј (1989–2019) 
алт=A woman standing outside a building wearing a short sleeved light pink kimono with a gold belt.|мини| Жена во кимоно во градското собрание на Фукуока.
Економскиот колапс во 1990-тите банкротирал голем дел од индустријата за кимона и завршил голем број на скапи обреди. Правилата за тоа како да се носи кимоно го загубиле претходното владеење во целата индустрија, и поранешните скапи традиции, како што биле венчалните чеизни сандаци, главно исчезнале, а кога сè уште биле давани, биле многу помалку обемни.  Во тоа време станало прифатливо, па дури и претпочитано жените да носат западен фустан во свечени пригоди како свадби и погреби.  Многу жени имале десетици, па дури и стотици кимона, главно неизносени, во своите домови; половно кимона, дури и да не е носено, би се продало за околу 500 јени (помалку од 3,50 фунти;  околу 5 долари на САД), неколку проценти од новокуповната цена. Во 1990-тите и раните 2000-ти, многу продавници за половни кимона биле отворени како резултат на ова.

Во раните години на 21 век, поевтината и поедноставна јуката станата позната кај младите луѓе.  Околу 2010 година, мажите повторно почнале да носат кимоно во други ситуации освен нивната свадба,  и кимоната повторно биле промовирани и носени како секојдневен фустан од мало малцинство.

 Период Реива (2019 -денес) 
Денес, огромното мнозинство луѓе во Јапонија секојдневно носат западна облека и најверојатно носат кимона или на свечени пригоди како што се свадбени церемонии и погреби, или на летни настани, каде стандардното кимоно е лесната за носење, еднослојно памучната јуката.

Во 2019 година, градоначалникот на Кјото најавил дека неговиот персонал работи на регистрирање на „Кимоно културата“ на списокот на нематеријално културно наследство на УНЕСКО.

 Наводи 

Категорија:Јапонска облека
Категорија:Статии со извори на јапонски (ja)
Категорија:Статии со текст на јапонски